Мектеп жасына дейінгі балаларды рухани адамгершілікке үйрету

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1Бөлім
1.1.Балабақша балаларының рухани.адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың теориялық негізі. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.2.Балабақша балаларының рухани.адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 11
II. НЕГІЗГІ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
2.1. Балабақша балаларын адамгершілікке тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
2.2. Адамгершілік тәрбиесінің әдіснамалық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
2.3. Оқу.тәрбие процесінде адамгершілікке тәрбиелеу жолдары ... ... ... ... ... ..24
2.4. Халықтық педагогика арқылы тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
2.5. Оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу . басты мақсат ... ... ... ... ... ... ...33
III. ІС ТӘЖІРИБЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
Қолданылған әдебиет көздерінің тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 41
Кіріспе

Зерттеудің көкейкестілігі. Қазіргі кездегі қоғам талабына сай өзекті мәселелердің бірі білімді де парсатты, рухани құндылықтарды биік мақсат тұтатын азаматты тәрбиелеу болып табылады. Елбасының әр жылдардағы жарық көрген жолдауында ұлттық тәрбие басты нысанаға алынып ерекше болашақ ұрпақтың рухани-адамгершілік дағдыларының жоғары денгейде болып, елін-жерін сүйе білетін, бәсекеге қабілетті тұлға болып қалыптасуына ерекше мән беріледі. Қазақстан Республикасының жалпы білім беру тұжырымдамасында жеке адамның рухани және күш-қуат мүмкіндіктерін ашу, рухани-адамгершілік дағдыларын қалыптастыру жағдайлары біз көтерген мәселенің қоғам талабынан туындап отырғандығын дәлелдеп , тақырыбымыздың өзектілігін айқындайды.
Балалардың адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру мәнділігі, біріншіден, барша саланың ғаламдануы, екіншіден телекоммуникация, ақпараттық байланыстардың артуы, үшіншіден рухани жаңару, тазару, сондай-ақ азғындаудың қатарласа дамуы мүмкін. Әсіресе, қазіргі жастарды теріс жолға түсіретін, санасын бұзатын жәйттердің бірі-дүниеқұмарлық.
Жас ұрпақ-мектеп балалары болашағымыз жеткіншектерде, шәкірттерде адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру барлық кезеңдерде алда тұрған мәселе.
Қазақстан Республикасының білім беруді дамытудың 2005-2010 жылға дейінгі бағдарламасының міндеттері адамның құқықтары мен бостандықтарын құрметтеуге тәрбиелеу болып табылады. Қазіргі заманда елдің бәсекеке қабілеттілігі оның азаматтарының парасаттылығымен анықталады, сондықтан білім беру жүйесі болашақтың талабына сәйкес дамуы тиіс.
2011-2020 жылдарға арналған білім беру бағдарламасы үздік халықаралық стандарттар бойынша сапалы білім беру мүмкіндіктерін кеңейтеді. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» (ҚР Үкіметінің 2012 жылғы 11 наурыздағы № 306 Қаулысымен ҚР Парламенті Мәжілісінің қарауына енгізілді) Заңында білім беру саласындағы мемлекеттік саясаттың принциптерінің бірі білім берудің ізгіліктік және дамытушылық сипаты, азаматтық құндылықтардың, адам өмірі мен денсаулығының, жеке адамның еркін дамуының басымдылығын белгілейді. Білім берудің басты құндылығы ретінде тұлға, рухани-адамгершілік категориялар, ізгіліктік қағидалар: бірлік, теңдік, өзара ықпалдастық және төзімділік бекітілген. Оқушы тұлға мен қоғамды қалыптастыратын мәдениетті түсінуі және бағалай білуі үшін адамдармен құндылық-саналы ынтымақтастық әрекет жасай алуы тиіс. Осы принципті жүзеге асыру ізгіліктік тұжырымдамасына негізделген, мақсатты ұйымдастырылған, өзара байланысты әрекеттер және мұғалім мен оқушының өзара ынтымақтастығы үдерісін қажет етеді.
Тәрбие -үздіксіз процесс. Мектептің алғашқы сатысынан бастап білім беру мен тәрбие процесі жас ұрпақты әлеуметтендірудің балама негізін қалайды. Жеке тұлғаның жалпы даму проблемалары туралы ағартушылар: Ш. Уалиханов, Ы.Алтынсарин, А. Құнанбаев, Ш. Құдайбердіұлы, А. Байтурсынов, Ж. Аймауытов, М. Дулатов, М.Жумабаевтар өз еңбектерінде құнды ой-пікірлер мен педагогикалық тұжырымдарын көрсетіп кеткен. Оқу-тәрбие жүйесі арқылы балалардың бойына моральдық және адамгершілік қасиеттерді қалыптастру негізінде оларды өмірге даярлау, болашаққа бағыт-бағдар беру мәселелері А.А.Бодалев, Н.И. Болдырев, В.И. Гинецинский, И.П.Подласый, Ю.М.Резник т.б еңбектерінде талданған.
Педагогика ғылымында оқушыларды адамгершілік құндылықтарға тәрбиелеу мәселелері көптеген ғылыми зерттеулерге арқау болған. Адамгершілік педагогикалық ұғым ретінде ғылыми тұрғыда қалыптасқан өзіндік мағынасы бар. Руханилық ұғымының мәні әртүрлі сапаларды қамтитыны белгілі. Қазіргі кезеңде қоғамдағы ізгілікке, руханилыққа бетбұрыс оқу-тәрбие жұмысынң рухани-адамгершілік тәрбие негізінде ұйымдастрып, оқушыларды рухани-адамгершілікке тәрбиелеу қажеттіліктерін айқындап отыр.Атап айтқанда рухани-адамгершілік құндылықтардың мәні, маңызы туралы ұлы ойшыл ғұламалар, қоғам қайраткерлері мен ағартушы педагогтар әл Фараби, Ж.Баласағұн, Ө.Тлеуқабылұлы, Қожа Ахмет Яссауй, Х. Досмұхамедов, Н. Құлжанова т.б., қарастырса, құндылықты бағдарлау негіздері және отбасы тәрбиесіндегі ізгілік мәселелерін Г.К.Нұрғалиева, Г.Байделдинова, Б.Айтмамбетова т.б. зерттеген,-ал, адам сүйгіштік, имандылық қасиеттерге баулу А.Бейсенбаева, Ж.Р.Бәшірова. А.Н.Көшербаева, Қ.ҚШалғынбаева, Қ.Әтемова, Н.Әлқожаева, АЕлемесова, Б.И.Иманбекова т.б еңбектері арқау болған. Философилық тұрғыдан С.Нұрмұратова, Ж.Молдабеков, Е.Әлсатов, Б.Ерасов т.б. рухани-адамгершілік құндылықтарды халықтық педагогика арқылы қалыптастыруға Р.Төлеубекованың еңбегі арналса, Ш.Майгаранова, Б. Игенбаевалардың ғылыми зерттеу жұмыстары балабақша балаларын пәндерді өту барысында рухани-адмгершілік құндылықтарын дамыту көздеді, А.Қаплиева, Р. Тұрсжанова, Д.Нұрғалиевалардың еңбектері рухани-адамгершілік құндылықтар арқлы салауатты өмір салтн қалыптастыруға арналды. Оқушыларды азаматтыққа тәрбиелеуді Р.Г.Лемберг, Т.С. Сабыров, К.К.Жампейісова, М.С.Молдабекова, М.А.Құдайқұлов, А.Б.Нұрлыбекова т.б., ал, адамгершілік тәрбиесін қоғамның қазіргі даму бағытына қарай С.А.Назарбаева, Н.Д.Хмель, Г.Т.Хайруллин, Э.А.Орынбасарова сынды ғалымдардың еңбектерінде көрініс тапқан.
Мектеп балаларында адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру мәселесі барлық уақытта да өзектілігін жоймай келеді және педагогика ғылымының зерттеу нысаны болудан тайған емес. Оның өнегелі үлгілерін өскелең ұрпақтың тәрбиесінде пайдалану қажеттілігі мен педагогикалық-теорилық негіздерін Аристотель, Платоннан басталып, бұны алыс және жақын шет ел педагогтары Я.А.Каменский, Ж.Ж.Руссо, К.Д.Ушинский, В.А.Сухомлинский, А.С.Макаренко, И.П.Подласый, М.Ф.Харламов, т.б. жалғастырып; психологтар В.Франкл, Л.И.Божович, Л.С.Выготский, С.Л.Рубенштейн, Ж.Ы.Намазбаева, Қ.Б.Жарықбаев т.б. ғалымдар ғылыми-теорилық тұрғыдан тереңдетті.
Балабақша балаларының адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру мәселелерінің теориялық негізінің айқындалмауы; оған қажетті әдістемелік кешендердің жеткіліксіздігі, қазіргі мектеп тәжірибесінде балабақша балаларының адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың өз дәрежесінде болмауы арасындағы қарама-қайшылықтар зерттеу тақырыбымызды «Балабақша балаларының рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың теориялық негізі» деп таңдауымызға себеп болды.
Зерттеу нысаны: балабақшадағы оқу-тәрбие үдерісі;
Зерттеу пәні: бастауыш сыныптардың оқу-тәрбие үдерісінде рухани-адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру;
Зерттеудің мақсаты: Балабақша балаларының рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыруды теориялық тұрғыдан негіздеп, әдістемесін ұсыну.
Зерттеудің болжамы: егер,балабақша балаларының рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың теориялық негізі айқындалса және оны іске асырудың әдістемесі жасалса онда, балалардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру тиімді болады, өйткені оқу-тәрбие іс-әрекетіндегі тапсырмалар балалардың рухани-адамгершілік құндылықтарының нәтижелі болуына ықпал етеді.
Зерттеудің міндеттері:
- балабақша балаларының рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыруды теориялық негіздерін айқындау;
- балабақша балаларының рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттарын анықтау.
Жетекші идеясы: Бастауыш мектеп балаларының рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру ұлттық және адамзаттық құндылықтарға негізделген рухани-адамгершілік мінез-құлықты, рухани-адамгершілік сана-сезімді, рухани-адамгершілік қажеттілігін, рухани-адамгершілік мәдениетін қалыптастыруға негіз болады.
Зерттеу жұмысының әдіснамалық-теориялық негізіне философиялық таным теориясы және диалектика принциптері, тұлға және іс-әрекет теориялары, ізгіліктік педагогика тұжырымдамалары, құндылықтар туралы психологиялық, әлеуметтік, педагогикалық тұжырымдамалар, диагностикалаудың жалпы әдіснамасы.
Зерттеу көздері: Қазақстан Республикасының Конституциясы, Білім туралы заңы, Тәрбие жұмыстары жөніндегі тұжырымдамалар, Зерттеу проблемаларына байланысты бастауыш мектеп балаларын рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыруға байланысты озық тәжірибелер, кешенді бағдарламалар, психолог, педагог, әлеуметтанушы және әлеуметтік педагог ғалымдардың еңбектері.
Зерттеудің әдістері: зерттеу мәселесіне қатысты ғылыми-әдістемелік, философиялық, педагогикалық, психологиялық, әдістемелік еңбектерге, зерттеудің деректі көздеріне теориялық, педагогикалық және статистикалық талдаулар жасау, салыстыру, жинақтау, қорытындылау т.б
Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық мәнділігі:
- бастауыш мектеп балаларының рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру жүйесінің ғылыми теориялық негізі айқындалды.
- балабақша балаларының рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары анықталды.
Зерттеудің базасы:
Курстық жұмыстың құрылымы: Курстық жұмыс нормативті сілтемелер, анықтама, кіріспе, екі тарауша, қорытынды, пайдаланған әдебиеттерден тұрады.
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТ КӨЗДЕРІНІҢ ТІЗІМІ:
1. ҚР білім беруді дамытудың 2005-2010 ж арналған мемлекеттік бағдарламасы (өзгертулер мен толықтырулармен 2008 ж 10.03.)//-Алматы,2008-17 б
2. ҚР білім беруді дамытудың 2011-2020 ж арналған мемлекеттік бағдарламасы
3. Білім туралы ҚР Заңы.
4. Аристотель. Этика. Политика. Поэтика// собр. Соч. 4-х т. М,1984 -34б
5. Ал-Фараби. Әлеуметтік трактаттар.-Алматы,1973-320 б
6. Д.Локк Мысли о воспитании/ Избр.Пед.соч.-М ,1939-216
7. Баласағұни Ж. Құтты білік /Көне түркі тілінен аударылған және алғы сөзі мен түсінігін жазған А.Егеубаев/ Алматы, Мұратас,1993-315 б
8. Коменский Я.А. Избр. Пед.соч. М,1982- 570 б
9. Руссо Ж.Ж. Эмиль или о воспитании 1915-157
10. Пестолоцци И.Г. Как Гертруда учит своих детей /Избр. Пед. Произв. М ,1963-т2,212с
11. Пискунов А.И. Хрестоматия по истории зарубежной пед. М, 1981, 306с
12. Ушинский К.Д. О народности в общественном воспитании. Собр. Соч. М «Педагогика» т2-331с
13. Уалиханов Ш. Таңдамалы, 2 басылым. Алматы, 1985-348б
14. Алтынсарин Ы. Қырғыз хрестоматиясы. Орынбор,1897
15. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. Алматы, 1998- 378 б
16. Төлеубекова Р.К. Балабақша балаларын адамгершілікке тәрбиелеуде халықтық педагогиканың озық дәстүрлерін пайдалану: пед. Канд. Диссер. Алматы, 1994- 162 б
17. Ким В.А. Актуальные проблемы подготовки специалистов в Вузе сб. Научно-пр. Конф. Алматы, 1999 -35-39 с
18. Мұхтар Арын. Бес анық (тәрбие туралы толғаулар) Алматы, 1996-180 б
19. Калюжный А.А Теория и практика профессиональной подготовки учителя к нравственному воспитанию учащихся в целостном педагогическом процессе: дисс. Док.пед. наукАлматы,1995-295
20. Байсерке Л.А. Актуальные проблемы обучения студентов в Вузе Вестник АГУ Алматы,1998-4с
21. Орынбасарова Э.А. Становления и развития теории нравственного воспитания школьников Казахстана (60-е г.г ХІХ в 90 е г.г в ХХ) Алматы, 1999- 270 с
22. Даналардан шыққан сөз // Құраст. Ү.Асылов Алматы, 1987-230 б
23. Тұрсынов Б.Ж и др Нравственно-духовное просвещение. Алматы, 1995-139 б
24. Қазақ совет Энциклопедиясы. Бас. Р. Қаратаев М. Алматы,1976 -500 б
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе...................................................................
...................................................3
1Бөлім
1.1.Балабақша балаларының рухани-адамгершілік ... ... ... балаларының рухани-адамгершілік ... ... ... ... ... ... адамгершілікке
тәрбиелеу.......................................20
2. ... ... ... ... процесінде адамгершілікке ... ... ... ... ... ... ...... ... ... ... ... ... ... қоғам талабына сай
өзекті мәселелердің бірі ... де ... ... ... ... тұтатын азаматты тәрбиелеу болып табылады. Елбасының әр жылдардағы
жарық ... ... ... ... ... нысанаға алынып ерекше
болашақ ұрпақтың рухани-адамгершілік дағдыларының ... ... ... сүйе білетін, бәсекеге қабілетті тұлға болып қалыптасуына
ерекше мән беріледі. ... ... ... ... ... жеке ... ... және күш-қуат мүмкіндіктерін ашу,
рухани-адамгершілік ... ... ... біз ... ... талабынан туындап отырғандығын дәлелдеп , тақырыбымыздың
өзектілігін айқындайды.
Балалардың адамгершілік құндылықтарын ... ... ... ... ... ... телекоммуникация,
ақпараттық байланыстардың артуы, үшіншіден рухани жаңару, тазару, сондай-
ақ азғындаудың қатарласа дамуы мүмкін. Әсіресе, қазіргі жастарды ... ... ... ... ... ... ұрпақ-мектеп балалары болашағымыз жеткіншектерде, шәкірттерде
адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру ... ... алда ... ... ... ... ... 2005-2010 жылға
дейінгі бағдарламасының міндеттері адамның құқықтары мен бостандықтарын
құрметтеуге тәрбиелеу болып ... ... ... ... ... оның ... ... анықталады, сондықтан
білім беру жүйесі болашақтың ... ... ... ... ... ... ... беру бағдарламасы үздік
халықаралық стандарттар ... ... ... беру ... ... Республикасының «Білім туралы» (ҚР Үкіметінің 2012
жылғы 11 наурыздағы № 306 Қаулысымен ҚР Парламенті Мәжілісінің қарауына
енгізілді) ... ... беру ... ... ... бірі білім берудің ізгіліктік және дамытушылық ... ... адам ... мен ... жеке ... ... басымдылығын белгілейді. Білім берудің басты құндылығы
ретінде тұлға, рухани-адамгершілік категориялар, ізгіліктік қағидалар:
бірлік, теңдік, ... ... және ... ... ... ... ... қалыптастыратын мәдениетті түсінуі және бағалай білуі үшін
адамдармен құндылық-саналы ынтымақтастық әрекет жасай алуы ... ... ... ... ... ... ... мақсатты
ұйымдастырылған, өзара байланысты әрекеттер және ... мен ... ... ... ... ... ... процесс. Мектептің алғашқы сатысынан бастап білім
беру мен тәрбие процесі жас ... ... ... ... Жеке тұлғаның жалпы даму проблемалары туралы ағартушылар: Ш.
Уалиханов, Ы.Алтынсарин, А. Құнанбаев, Ш. ... А. ... ... М. ... М.Жумабаевтар өз еңбектерінде құнды ой-пікірлер
мен педагогикалық тұжырымдарын көрсетіп кеткен. Оқу-тәрбие ... ... ... ... және ... қасиеттерді қалыптастру
негізінде оларды өмірге даярлау, болашаққа бағыт-бағдар беру ... Н.И. ... В.И. ... ... ... еңбектерінде талданған.
Педагогика ғылымында оқушыларды адамгершілік құндылықтарға тәрбиелеу
мәселелері көптеген ғылыми зерттеулерге арқау болған. ... ұғым ... ... ... ... өзіндік мағынасы
бар. Руханилық ұғымының мәні әртүрлі сапаларды қамтитыны белгілі. Қазіргі
кезеңде қоғамдағы ізгілікке, ... ... ... ... ... негізінде ұйымдастрып, оқушыларды рухани-
адамгершілікке тәрбиелеу ... ... ... ... құндылықтардың мәні, маңызы ... ұлы ... ... ... мен ... ... әл ... Ө.Тлеуқабылұлы, Қожа Ахмет Яссауй, Х. Досмұхамедов, Н.
Құлжанова т.б., қарастырса, құндылықты бағдарлау негіздері және ... ... ... ... ... т.б. зерттеген,-ал, адам сүйгіштік, имандылық қасиеттерге
баулу А.Бейсенбаева, Ж.Р.Бәшірова. А.Н.Көшербаева, Қ.ҚШалғынбаева,
Қ.Әтемова, ... ... ... т.б ... арқау
болған. Философилық тұрғыдан С.Нұрмұратова, Ж.Молдабеков, ... т.б. ... ... халықтық педагогика
арқылы қалыптастыруға Р.Төлеубекованың еңбегі арналса, Ш.Майгаранова, Б.
Игенбаевалардың ғылыми зерттеу жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... көздеді,
А.Қаплиева, Р. ... ... ... ... ... ... салауатты өмір салтн қалыптастыруға
арналды. Оқушыларды азаматтыққа тәрбиелеуді Р.Г.Лемберг, Т.С. ... ... ... ... ... адамгершілік тәрбиесін қоғамның қазіргі даму бағытына қарай
С.А.Назарбаева, ... ... ... ... ... көрініс тапқан.
Мектеп балаларында адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру мәселесі
барлық уақытта да өзектілігін жоймай келеді және ... ... ... ... ... емес. Оның өнегелі үлгілерін өскелең
ұрпақтың тәрбиесінде ... ... мен ... ... ... басталып, бұны алыс және жақын шет ел
педагогтары Я.А.Каменский, ... ... ... И.П.Подласый, М.Ф.Харламов, т.б. жалғастырып; психологтар
В.Франкл, Л.И.Божович, Л.С.Выготский, С.Л.Рубенштейн, Ж.Ы.Намазбаева,
Қ.Б.Жарықбаев т.б. ғалымдар ғылыми-теорилық тұрғыдан тереңдетті.
Балабақша ... ... ... қалыптастыру
мәселелерінің теориялық ... ... оған ... ... ... ... мектеп тәжірибесінде
балабақша балаларының адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың өз
дәрежесінде ... ... ... ... ... ... рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың
теориялық негізі» деп таңдауымызға себеп болды.
Зерттеу нысаны: балабақшадағы оқу-тәрбие ... ... ... ... ... үдерісінде рухани-
адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру;
Зерттеудің мақсаты: ... ... ... қалыптастыруды теориялық тұрғыдан негіздеп, әдістемесін
ұсыну.
Зерттеудің болжамы: егер,балабақша ... ... ... ... ... ... және оны іске
асырудың әдістемесі жасалса ... ... ... ... тиімді болады, өйткені оқу-тәрбие іс-
әрекетіндегі ... ... ... құндылықтарының
нәтижелі болуына ықпал етеді.
Зерттеудің міндеттері:
- балабақша балаларының ... ... ... ... айқындау;
- балабақша балаларының ... ... ... ... ... идеясы: Бастауыш мектеп балаларының рухани-адамгершілік
құндылықтарын ... ... және ... ... рухани-адамгершілік мінез-құлықты, рухани-адамгершілік сана-
сезімді, рухани-адамгершілік қажеттілігін, рухани-адамгершілік мәдениетін
қалыптастыруға негіз ... ... ... негізіне философиялық таным
теориясы және диалектика принциптері, тұлға және іс-әрекет теориялары,
ізгіліктік педагогика тұжырымдамалары, құндылықтар туралы ... ... ... диагностикалаудың жалпы
әдіснамасы.
Зерттеу көздері: Қазақстан Республикасының ... ... ... Тәрбие жұмыстары жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға байланысты озық ... ... ... педагог, әлеуметтанушы және әлеуметтік педагог
ғалымдардың еңбектері.
Зерттеудің әдістері: зерттеу мәселесіне қатысты ғылыми-әдістемелік,
философиялық, педагогикалық, психологиялық, ... ... ... ... теориялық, педагогикалық және статистикалық
талдаулар жасау, салыстыру, жинақтау, қорытындылау т.б
Зерттеудің ғылыми ... мен ... ... бастауыш мектеп балаларының рухани-адамгершілік құндылықтарын
қалыптастыру жүйесінің ... ... ... айқындалды.
- балабақша балаларының рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың
педагогикалық шарттары анықталды.
Зерттеудің базасы:
Курстық жұмыстың құрылымы: Курстық жұмыс нормативті ... ... екі ... ... ... ... ... балаларының рухани-адамгершілік құндылықтарын
қалыптастырудың теориялық негізі
Қазақстан Республикасының білім беруді дамытудың 2005-2010 жылға
дейінгі бағдарламасының ... ... ... мен ... тәрбиелеу болып табылады [1]. Қазіргі заманда елдің бәсекеке
қабілеттілігі оның азаматтарының парасаттылығымен анықталады, сондықтан
білім беру ... ... ... ... ... ... ... арналған білім беру бағдарламасы үздік халықаралық стандарттар
бойынша сапалы ... беру ... ... [2]. ... ... туралы» (ҚР Үкіметінің 2012 жылғы 11 наурыздағы ... ... ҚР ... Мәжілісінің қарауына енгізілді) Заңында
білім беру саласындағы мемлекеттік ... ... бірі ... ... ... ... азаматтық құндылықтардың, адам
өмірі мен денсаулығының, жеке ... ... ... ... ... ... ... құндылығы ретінде тұлға, рухани-
адамгершілік категориялар, ... ... ... теңдік, өзара
ықпалдастық және төзімділік бекітілген [3]. ... ... мен ... ... ... және бағалай білуі үшін адамдармен
құндылық-саналы ынтымақтастық әрекет жасай алуы тиіс. Осы ... ... ... ... негізделген, мақсатты
ұйымдастырылған, өзара байланысты әрекеттер және ... мен ... ... ... ... ... тәрбиенің басты бағыты- оның ... ... ... құндылығына қайта оралуы. Педагогика мен практиканың
адамға, оны дамытуға, ізгіліктік дәстүрді қайта жаңғыртуға бағытталуы-
өмірлік ... ... Бұл ... қол ... үшін
педагогиканың әдіснамасы болып табылатын ... ... ... жандандырылуда. Осы талапқа сәйкес, педагогиканың
әдіснамасы- бұл білім беру ... ... ... ... ... мен ... шындықты өзгерту жайындағы теориялық
қағидалардың жиынтығы.
Балалардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру-қазіргі
мектептердің ең маңызды міндеттерінің бірі. Бұл ... да, ... ... ... ... құндылықтардың ролі барған сайын
артып, морольдық фактордың ықпал аясы кеңейіп келеді. ... ... ... ... ... ... рухани мұрасы ... ... ... ... ... ... көрсеткіші. Осы өркениетті өзгертіп, оны дәріптеп,
дамытатын адам ... ... ... ... ең ... ... ... керек деген.
ХІХ ғасырдың басында педагогикалық еңбектерде адамгершілік
тәрбиесіне үлкен мән ... бұл ... ... әрі ... ... ... ... Н.А.Добролюбов
сияқты орыс демократ- жазушылары және Ресей педагогтары К.Д.Ушинскийдің,
А.С. Макоренконың, В.А.Сухомлинскийдің ... мол ... ... ... ... ... туралы
еңбегінде адамгершілікті, саналы тәртіпті, мұғалім мен оқушы ... мен ... ... ... ... ... ... теориясының дамуында маңызды роль атқарды.
Адамгершілікке ... ... ... оның ... ... ... ұғымы бірінші дәрежеде. Сондықтан жүйе ... ... ... ... ... ... ... зор»,-дейді [12].
Қай кезеңнің болсын келелі мәселесі бола білген адамгершілік
тәрбиесін әр ... ... дана ... мен ғұлама ғалымдары
еңбектеріне ... ... ... ... ... ескерткіштерімен Қорқыт ата
кітабынан бастап орта ғасырлық ... төл ... мен ... ... ... ... ... А.Құнанбаев
сияқты ұлы ағартушылардың шығармаларына зер салсаныз, кез-келгенінде адам
бойындағы ... ... ... туралыкеңінен сөз
болады. Мұның бәрі адам ... өзін ... ... ... ... келе жатқанын, соған байланысты ... ... мән ... ... Міржақып Дулатұлы,
М.Жұмабаев, А.Байтұрсынұлы, Ш.Құдайбергенұлы, С.Торайғыров т.б. ... ең ... ... қоғамдағы құрайтын адамдардың
дүниетанымы мен адамгершілік көзқарасын, құндылық бағыт-бағдары мен сана-
сезімін, мінез-құлқын қалыптастыруды ... ... ... ... этнограф ғалымы Шоқан Уалиханов, өзінің ... ... ... баса ... ... ... ... тәрбиесінің маңызын тереңірек ашып берген. Бүкіл қоғамдық-
саяси әрі ағартушылық ... ... пен ... діни мұсылмандық
фанотизмге қарсы қажырлы күреске өзек ... ... ... ... ... қауымындағы зұлымдыққа қарсы
күресте,патша ... ... ... ... ... мінездеріне орай адам қасиеттерін ... ... ... ... ... «парыз» адамның басты
рухани-адамгершілік құндылығына жатқызып оны қарапайым халықтың ... ат ... ... халқының тұңғыш ағартушы-демократы, ақыны Ы.Алтынсариннің
ұлттық мәдениеттің ... ... орны ... ... ... білім берудің толып жатқан мәселелерімен қатар халық ағарту
ісінің рухани-имандылық ... ... өз ... ... ... ... ... көрсетіп берді. Ол өз ақыл-
насихатында рухани-адамгершіліктің негізі ... ... пен ... ... жомарттық, тазалық, сабырлылық,
зейінділік пен ... ... ... ... зор мән ... ... ... жастарын оқуға үндеумен қатар, адамгершілікке,
махаббат, достыққа, ... ... ... ... адам ... ... ... ақтай білетін кісі болып шығуға
үндедіжәне жастарға бала кезінен бастап дұрыс ... ... ғана ... іске ... ... ол ... ... бар өмірінұлттық
мектеп ашуға, қазақ балаларына басқа ұлттармен терезесі тең болатындай
білім беруге арнаған. ... ... ... ... ... осы ... бағындырды. Оның «Қазақ
хрестоматиясы» және «Мактубат» атты ... ... ... ... өлең-жырларықазақ жастарының рухани байлығы мен мәдениетін,
адамгершілік санасы мен адамгершілік ... ... ... мен
адамгершілік еркін тәрбиелеу құралы екені сөзсіз.
Ұлы Абай жастардың ... ... ... бой ұратынына қарсы
болды. 1886 жылғы бір өлеңінде ол ... ... ... ... ұлғайды арман,
Шошимын кейінгі жас балалардан
Терін сатпай, телміріп көзін сатып,
Теп-тегіс жұрттың бәрі болды аларман»,-деп, жастардың ... ... ... ... Абай уақытын текке бос өткізгендерді,
еріншектерді, өсекшілерді, адамгершілік ... ... жек ... ұят, ар, ... ... талап,
Бұларды керек қылмас ешкім қалап.
Терең ой, терең ғылым іздемейді,
Өтірік пен өсекті жүндей сабап»,-дейді ... ... ... ең жақсы қасиеттері-ерлік, табандылық,
тұрақтылық, әділеттілік және ... ... ... ... ... және ... айтуынша, адамгершілігі мол адам, батыл, ер жүрек болуға,
қорқыныш дегенді білмеуге тиіс, қайткен күнде алдына қойған мақсатқа жете
білуге ... Ол ... ... ... ... ... ... адалдық сияқты адамгершілікқасиеттерге тәрбиелеуге шақырды
және ... ... ... ... ... қатты
қынжылды.Осындай жастарға Абай былй деген:
«Қосылмас ешбір бастары
Біріне-бірі қастыққа,
Қойнына тыққан тастары
Саудасы-ар мен ... жоқ ... ... етті ... тілменен жинағы»-деп жазды.
Осындай жаман мінездер мен әрекеттерді әшкерелей отырып, ... ... ... ар ... қыл ... ... жас ұрпақты адамгершілікке тәрбиелеу болған.
Адамгершілік тәрбиесінің негізі ұлы ... ... ... ... ... даусыз.
«Бес нәрседен қашық бол,
Бес нәрсеге асық бол.
Адам болам десеңіз
Тілеуің, өмірің алдыңда
Оған қайғы жесеңз.
Өсек, өтірік, мақтаншақ,
Еріншек, бекер мал ... ... ... ... ... ой,
Қанағат, рахым ойлап қой
Бес асыл іс көнсеңіз»,-деп насихат етеді.
Бұндағы қашық болатын бес нәрсе, асық болатын бес ... Адам ... оның ... ... ... ... ... халқының Ұлы ойшылы адамгершілікті ... ... ... «Адам болу» дегені, адамдар пендешілік жолына түсіп кетіп,
адамдық қасиеттерді ұмытып кететіндігін айтқаны еді. ... ... ... ие болу үшін ... бас ... ... таза болу
керектігіне шақырады. Абай түсінігінде «періште» -ең адал, ... ... ... ... мифтік бейнесі, образы.
Сонымен қатар Ұлы Абай ар, ұят, ... да ... ең бір ... бірі ... ... ұлы ... ... Абайдың кейбір ой-тұжырымдары
Шығыстың ғұлама ғалымы, философ ... ... ... мүше, оны
тәннің ешқандай басқа мүшесі билемейді, бұдан кейін ми келеді, бұл да
басты мүше ... ... ... ... ... ... сәйкес
келеді. Абайдың он жетінші қара ... ... ... ... ... «Осы үшеудің басын қоспақ менің ісім, бірақ сонда билеуші жүрек
болса ... ... Абай мен ... ... ... негізі бір екенін көреміз.
Абайдың осы танымын мына бір нақыл сөзі де растай түседі: «Ақыл,
қайрат, жүректі ... ... ... ... ... елден бөлек»-немесе «Үш-
ақ нәрсе адамның қасиеті, Ыстық қайрат, ... ... жылы ... ... ойы да адамгершілік қасиет еді.
Яғни, рухани-адамгершілік тәрбиесі-ол жүрек тәрбиесі. Рухтың ұясы
да жүрек. Ақыл жүрекпен нұрланса, рахымды ... ... ... ... тек ... ... ... адамның өзіне де, қоғамға
да , болашаққа да теріс ықпал етеді. Тәрбие баланың даму ... ... ... ... ... ... бұрын жүргіхілуі
тиіс, яғни білімге адами және рахымдылық сипат беріліп, ақылды жүрек
жырумен нұрландыру ... ... ... ... ... мәнін айқындай түсетін жалпы ғылыми-педагогикалық ұғымдардың бірі-
«адамгершілік тәрбиесі» ұғымы. Бұл ұғымға ... ... мен ... ... былайша жүйелеуге болады: қазақ
тілі терминдерінің салалық ғылыми ... ... ... ... ... іс-әрекеттің қалыптастырып,
құндылық бағдарын айқындайтын тәрбие»-деп көрсетеді.
Сондай-ақ бірқатар ғалымдар да ғылыми ... ... ... ... ... ... ... Ә.С.Әмірова:
«Адамгершілікке тән рухани тазалыққа тәрбиелеу-баланың нәрестелік шағынан
отбасы, балабақша тәрбиесі, үлкендердің олармен қарым-қатынасы, ... ... ... ... ... ... ... арқылы
біртіндеп сәби бойына ... ... ұзақ ... ... Р.М.Қоянбаев адамгершілік тәрбиесін құлық ... ... ... ... ... ... байымды мінезі
түсінігін қалыптастыру, оған сәкес сезімі мен ... ... ... ... ... іс-әрекеті. Мораль барлық қоғамдық
өмірдің саласында-еңбекте, тұрмыста, саясатта, ғылымда, үйелменде және
халықаралық ... ... ... және ... ... ... әлеуметтік мәдени ортада адамның ұстанар
мұраты-адамдармен қарым-қатынасында, іс-әрекетінде адамгершілік ... ... ... «Мен» бейнесі арқылы ұлттық және жалпы
адамзаттық құндылық ... ... ... ретінде танылуын
тәрбиелеу»,-деген анықтама береді [16]. ... жеке ... ... ... Р.К. ... жоғары сынып балаларын тәрбиелеу тұжырымдамасын жасады оны
біз ғылыми- зерттеу жұмыстарын жүргізуде негізге алдық және оны дамытуға
ұмтылдық. ... ... ... ... ... құндылықтарда ортақ
көзқарасты көреміз, оларды біріктіріп ... ... ... үш ... ... ең ... құндылық. Әлеуметтанушылар құндылықтарды ... ... ... ... ... жұмысшы кітабы»
деген шығармада келтірілген: «Кез-келген нысан ... ... ... ... немесе жеке адамның мақсат-ниеті, тілек-ықыласының
негізін құрап, өмір сүруінің маңызды шарты ... ... онда ... ... бола алады» [16].
2. Балабақша балаларының рухани-адамгершілік ... ... ... ғасырдың бірінші жартысындағы ресейлік педагог-ғалымдар
адамгершілік тәрбиесін-адамгершілік әдеттердің, ... ... ... ... ... ... қалыптасу процесі деп тұжырымдады [30.31.32.33.34.35].
Адамгершілікке ... ... ... ... ... ... тәрбие оқушыларда адамгершілік әдеттерді
қалыптастырады». А.Г. Ободовский: «Егер бала тәрбиесінде оның бойында
жастайынан ... ... ... ... ... алдағы
уақытта тәрбиеленушіні адамгершілік ... ... ... ... жағымсыз жақтары еркін сезімге, нақты да қатал
ережелерді орындауға ... ... ... И.М. ... «Адамгершілік тәрбиесінің мақсаты-
адамгершілік қабілетті ашу мен оны дамыту, мейірімді және ... ... ... ... П.Н.Енгалычев: «Адамгершілік
тәрбиесінің барлық амалдары арқылы баланы адамгершілік қайырымдылыққа
баулу қажет». А.А.Ширинский-Шихматов: ... ... ... жақсы
түсініп, жақсы сөйлей алатын болған кезден бастап, олардың ойымен бөлісе
отырып, адамгершілік санасын сенімді түрде ... ... ... 20-30 ... ... ... теориясында
Л.С.Выготскийдің, Н.К.Крупскаяның, А.П.Пинкевичтің, А.СМакаренконың
еңбектері жетекші роль ... ... ... ... тұстары
гуманистік бағытты қайта қалыптастыра бастаған алғашқы педагогтардың бірі
В.А.Сухомлинский ... ... ... құндылықтарды-мейірімділікті биік тұт, ол адамзаттың
барлық қызметіне жоғары мағына береді, ... және ... ... ... ... ... үйлесімділікті
қалыптастырады деп алғашқы ... ... ... ... мен гуманизмге ... ... ... ойлауға тәрбиелеуде белсенді құрал
болып есептеледі [36].
Адамгершілік ... ... ... ... мен ... төмендегідей қарастырады:
1.Адамдар арасындағы қарым-қатынасты реттейтін өз еркіндікжәне
табандылық сияқты адамгершілік нормаларының ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру прцесі.
Олардың адамгершілікке тәрбиелеу тұжырымдауларының негізгі
жүйелілік компоненті адамгершілік сана мен ойлауды дамытатын ... ... ... ... ... Н.Ф: Харламов: «Адамгершілік тәрбиесі әрбір
қоғамда адамның барлық өмірі мен іс- ... ... ... ... ... ... ... және ғылымда,
ойында, спортта т.б. өзінің мінез-құлқын реттеуде азаматтықты ... ... ... ... дегеніміз-балалардың бойында
мінез-құлықтың белгілі бір сипаттарын және олардың өздерінің де ... ... ... ... ... ... деген қатынасын
анықтайтынмінез нормалар мен ережелерін дарыту жөніндегі тәрбиешінің
арнаулы мақсат көздеген қызметі»,-деп қарастырады ... ... ... ... ... ... «Қоғам
талаптарына сай, ... ... ... олардың санасына, сезіміне, мінез-құлқына жүйелі және
мақсатты әсер ету»,-деп түсініктеме берген [41].
Н.В.Савин бұл ұғымды былай деп ... ... ... ... адамдарға деген көзқарасын анықтайды, оның
ықпалымен жеке адамның ... ... ... 1997 ... И.Ф.Исаев, А.И.Мищенко, Е.Н.Шиянов «Педагогика» оқу
құралында, ... ... ... ала ... адамгершілік
тәрбиесіне: «Адамгершілік тәрбиесі-жалпы адамзаттық құндылықтарды
енгізетін арнайы ұйымдастырылған ... өз ... ... ... ... ... ойы бір ... шығып
тұрғандай. Барлығының айтқан ойы адамдарда адамгершілік құндылықтарды
қалыптастыру үшін ең ... ... ... керектігіне
тоқталған.
Ойшылдар мен философтар, ағартушылар мен тарихшылар, психологтар
мен ... ... ... талдау жасау арқылы мәселенің ғылыми-
теориялық негізін дәлелдеу мақсатымен «құндылық», ... ... ... ... ... объективті
анықтамалар беру үшін, олардың байланыстарын анықтау ... ... ... қоршаған ортаға (қоғамға, табиғатқа, өзіне) көзқарасы екі
жақты белгіленеді: практикалық және теориялық.
Практикалық және ... ... ... аксиологиялық
(грек. Ахіа-құндылық және logos-ғылым), немесе құндылықты ... ... ... адам ... ... ... ... зерттеу,талдау бойынша болмыс ұғымының екі элементке
ыдырауынан туындап: құндылық және ... ... пен ... ... ... Аксиология ғылымы құндылықтардың табиғатын, орны
мен ... ... ... ... ... жауап береді.
Аксиология ... ... ... ... ... және оның ... ойының айғақтарына деген түсінігін,
қатынасын, байланыстарын көрсету болып есептеледі [43].
Антика дәуірінде және орта ғасырда тіршілік еткен ... ... ... ... діни ... ... болмыс ұғымымен бірге қарастырады. Сократ ... ... ... ... ... Ал ... ... ұғымдарын жағымды мінез-құлықты, рухани құндылықты ... ... ... ... ретінде этиканы
белгілеген. Аристотельдің ... ... ... ... ... ... ... рухани-адамгершілік дегеннің не
екендігін білу үшін емес, осы рухани-адамгершілікке жетудің жолдарын
үйрету үшін ... олай ... бұл ... ... ... еді»-дейді
[4,44].
«Құндылық объектінің жағымды немесе жағымсыз жақтарын білдіретін
философиялық-әлеуметтік ... ... ... ... анықтама берілген. Нысанның адам үшін ... ... ... ... екі ... ... ... құндылық, екіншісі
субъективті құндылық. Заттық құндылық-оның табиғи қажеттілігі, еңбектен
шыққан өнімнің құны, әлеуметтік игілік, ғасырлар бойы қалыптасқан ... ... ... ... ... іс-тәжірибелік пайдасы,
адамдардың тіршілігіндегі жақсылық пен жамандықтар, табиғи және қоғамдық
нысандардың тамаша көрініс беретін түсі, симметриясы сияқты ... ... алға ... ... және оған жетудің
жолдары,қоғамда кездесетін түрлі қалыптар. Заттық құндылық баға ... және ... ... қатысын білдіреді, ал субъективтік-
санадағы құндылық олардың өлшемі мен әдісі болып табылады [48].
Философия, әлеуметтану, ... ... ... қатысты
күрделі мәселелердің бірі, әрине құндылықтар категориясы. Зерттеу
жұмысына байланысты ... ... ... және ... ұғым.
Философ В.А.Василенко және оның пікірін қиялдаушылар құндылықтарды рухани
және материалдық қажеттіліктерді ... ... ... деп ... ... ... және
И.С.Нарский ойларын жалғастырушы зерттеушілер ойынша «құндылықтарды»
идеал деп ... ... ... ... қажеттілік, тиістілік
көзқарасында кеңінен ... ... ... және ... ... атты ... дегеніміз-мінез-құлықтар әрекеттердің бір ... ... ... бір ... ... орын ... ... ойды білдіреді.
Құндылықтар әлеуметтік санада өмір сүреді және жеке адам арқылы ... ... ... өз ... ... мақсаты мен қалпы туралы
талдап, қортындылаған түсініктері, онда ... ... ... белгілі бір этностың немесе адамзат мәдениетінің мәні ... ойды ... да ... «Құндылық» сөзі заттарға, сонымен қатар
пікірлерге де қатысты айтылған [51].
Құндылықтар ... ... ... ... ой, көріністер арқылы
құрылым туындап, философиялық келбет, көрініс қалыптасады.
Қазақстандық ... ... ... ... ... ... Г.А.Уманов,
Н.Д.Хмель, Ж.Наурызбай, Т.Сламбекова.) білім мен тәрбие беруді дамытуда
жеке тұлғаның ... ... ... ... әр ... ... келеді. Осы Қазақстандық ғалымдар:
адамның кісілік келбеті, соған ... бола ... ... ... ... ... ... рухани мәдениет негізінде ... ... ... жаңа сатыға көтеруді негіздеу.
Педагог-ғалымдар қоғамдағы ... ... жас ... ... ... қана ... ... бірге олардың әлемдік
өркениеттен сусындауын да көздейді деп ... ... ... ... ... ... құндылықтар дегеніміз адамның өзінің табиғи
жаратылысы мен арнайы ... ... ... ... дамыған,
тұлғаның тұрақтылығы деңгейін, қоғамдағы орнын, даралық қасиеттерінің
сипатын айқындайтын ішкі ... жүйе ... ... даму ... ... ... орнын,
атқаратын міндетін, қазіргі және болшақ ұрпақ алдындағы жауапкершілігін,
дүниенің күрделі құрылымын түсіну және өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... табиғи жаратылысы мен өзін-өзі тану, қабылдау, сезіну ... ... ... ... ... ықпалы нәтижесінде қалыптасып,
тұлғаның тұрақтылығы деңгейін, қоғамдағы ... ... ... анықтайтын ішкі құрылымдық элемент»,-деп көрсетеді. Сонымен бірге
«Құндылықтар-тәрбие мен оқытудағы адамгершілікке ... ... ... ... ... ... ... махаббат,
шығармашылық т.б. Құндылықтар-идеалдарды қабылдау немесе қабылдамау
сезімі арқылы айқындалып, ақыл-ой сана ... ... ... ... ... ... бағдарды білдіреді. Құндылықтар-
сезіммен ақыл-ойдың ұштасуын және сол арқылы адамның іс-әрекет ... ой ... ... ... ... ... талдай келе мынандай
топтарға бөлуге болады деп шештік:
- қоғамның ең жоғарғы құндылықтары: ... өмір ... ... ... қажеттіліктер, табиғат
- әлеуметтік өмір құндылықтары: отбасы, мемлекет, ғылым
-рухани өмір мен мәдениет құндылықтары: білім, көзқарас, дүниетаным,
ғылыми ой
- адамгершілік ... ... ... жолдастық,
махаббат, шындық.
Балалардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыруда қарым-
қатынастың рөлі өте зор. Рухани-адамгершілікке негізделген тәрбие қарым-
қатынастың қарапайым түрі-ұжымдық ... ... ... ... жүзеге асырылады. Олардың қарым-қатынастарында бірте-бірте
өзара көмек, бүкіл ... ... ... ... ... ... ... топтың жұмысына жетекшілік ете білу, бірін-
бірі тыңдай білу, жалпыға тән ... мен ... ... ... ... ... жұмыстар жасай білуге үйренеді. Бірлескен іс-
әрекеттің барысында балалар ... ... ... ... «Өзін-өзі тану» атты әдістемелік оқу құралында :
«Рухани-адамгершілік-адамдардың күнделікті ... ... ... ... морольдық қасиет. Адамдарға деген ізгі
ниеттілік, құрмет, жанашырлық пен ... ... ... мүддесі
үшін жан аямаушылық сияқты жеке қасиеттерді қамтиды, кішіпейілдік,
адалдық, шыншылдық та рухани-адамгершілікке жатады».
Адамгершіліктің ең ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру, өзін-өзі дамыту, қарым-қатынаста,
дүниетанымда өзінің шығармашылық ... ... ... табылады.
Оқушыларды рухани-адамгершілікке тәрбиелеудің шарттарының бірі-мектеп
жасындағы жеке ... ... даму ... білу ... ... жеке басы ... ... оның құрдасиарымен
үнемі араласуы және бірлескен өмірі шешуші рөль атқарады. ... ... жаңа ... көтеріледі. Оқушылар бір-біріне қырағылықпен
қарап, қалай сөйлеседі, қалай ұраққа жауап ... ... ... және ... ... мен ... ... мен кішілер
қалай тіл қатады. Өзінің табыстарын, жетістіктерін, сәтсіздіктерін өзге
балалардың да осындай істерімен салыстыру- оқушыға өзіне өзі баға ... ... ... ... ... кемшіліктерді
ешқандай да академиялық білімдердің толықтыра алмайтындығын өмірдің өзі
көрсетті. Оқушыларға тек қана ... ... ғана ... ... ... сана, адамгершілік сезім, адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... туралы білімдер керекекен деген тұжырым жасауға ... ... ... ... ... ... дұрыс жолға қойылған және
талапқа сай ұйымдастырылғанжұмыс түрлері ғана адамның жеке ... ... ... ... ... ... ... заманның өзі бала туралы,
оның ата-аналары мен ұстаздары ... және ... ... ескірген түсініктерді қайта қарауды қажетсінеді.Сонымен тәрбие
берудің ... ... ... ... ретінде адамгершілік-рухани
қалыптасуы екендігі айқындалып отыр. Осы ... ... шешу ... ... ... ... бірі.
Бастауыш мектеп балаларының рухани-адамгершілік құндылықтарын
қалыптастырудың мақсаты жеке тұлғаның рухани-адамгершілігін дамыту, яғни
адамның ... ... ... табатын рухани
әлемін жетілдіру болып табылады.
Балабақша балаларының ... ... ... ... ... көре отырып, өзін рухани-
адамгершілік үлгісі ретінде салыстыру жағдайын қалыптастыру. Бұл ... ... ... ... ... ... ... рухани-адамгершілік мінез құлқындағы болмашы жетістіктерінің
өзін оң бағамен бағалай отырып, балаға ... ... ... ... мінез дағдыларын қалыптастыру.
3. Еңбексүйгіштігін, еңбек процесімен айналысуға деген және оның
нәтижелеріне ... ... ... Ол үшін мұғалім балабақша оқушы
еңбегінң нәтижесін ғана емес, оған жұмсалған күшті де ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастың қалыптасуына баса назар аудару керек.
5.Балаларды істің тек нәтижесіне қарап емес, оның ... де ... ... ... ... басқалардың да қиыншылығына назар аударып, сол
қиыншылықтарына ... ... ... ... жеке ... ... құндылықтарын қалыптастыру.
Балабақша балаларының рухани-адмгершілік құндылықтарын
қалыптастырудың ... яғни ... ... ... санасын, рухани-адамгершілік сезімдерін, рухани-адамгершілік
мінез-құлқын, рухани-адамгершілік дамуын қазіргі қоғам талабына сай ашу
зерттеуші- педагогтар мен практик педагогтар үшін ең ... ... ... ... мен ... ... бір ... қоғам талабына
сай жағдайларда жетістіктерге жете алатындай өмір сүретін, ... ... ... ... ... ... септігін тигізу үшін өз бойындағы адами сапасы ... ... ... қандай қасиеттерді тәрбиелеу керек
деген сияқты қиыншылықтарға ұшырасып отырды. Сондықтан да, қазіргі кезде,
бастауыш ... ... ... жас ... ... ... ... ашатын нақты жүйе қажет.
Мотивациялық-мақсаттылық шарттар-мұғалім ... ... ... әсер ететін жағдайларды, жағдаяттарды және
өзара қатынас жолдарын алдын-ала білуі мен оқушылар бойына ... ... және ... ... ... ... ... бойында азаматтық, борыштылық, толеранттылық, құқықтық,
өзіндік сана ... ... ... ... ... тәрбие мақсатына жету үшін: рухани-адамгершілік
тәрбиенің жеткіншек ... ... ... ... ... ... және мақсаттың айқындылығы мен нақтылығын,
дәлдігін ұстану қажеттігін ... ... ... ... ... сәкес мотивациясы болса ғана қабылдайды ғни, рухани-адамгершілік
тәрбиенің негізі-оған қажет мотиацияны ... ... болу ... ... ... жиынтығы қажет, мотивсіз әрекет
болмайды. Себебі, мотиваци оқушы бойында ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерін мінез-құлқының жағымды
қылықтарынөзі тәрбиелеу бойынша әрекеттерін анықтау) тиімді ... ... ... Олар ... үшін балалардың қызығушылығын
арттыру, ол оқушыларды бар ... ... ... оқушыларды
қанағаттандыратын, қуаныш туғызатындай етіп іс-шаралар ... ... ... ... ... ... рухани-адамгершілік тәрбиесіне арналған жоспарын құруда, оқушы
дамуы мен тәрбие үрдісінің мәні, қозғаушы күші ... ... ... ... ... ... педагогикалық тұжырымдарға, отандық
және шет елдік ғалымдардың технологилық жасалымдарына сүйенуі. Соңғы
шыққан педагоги калық ... ... ... ... ... ... интелектуалды-эмоциялық шарты-
мұғалім балабақша балаларының өзара қатынасын біліп, ... ... ... сай, ... ... ... ... Мұнда оқушылар өздерінің құрбы құрдастарымен қарым-
қатынасында ... ... ... ... түсіне білу,
әрбір іс-әрекетіне шыдамдылық көрсету, өзара ... ... ... ... ... ... эмоцилық сезімдер,
уайым, шындық, адамгершілік қатынастыр мен олардың бір-бірімен байланысы
болып табылатын, адамгершілік езімдердің тұтастығымен және ... ... ... ... ... ... байланысты қалыптасады. Балалардың өзін-өзі ұстауына қатысты
педагогикалық үрдістегі рухани-адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... үйретеді. Ұжымдық қарым-қатынас
дағдылары: ұстамдылық, бақылау, ... осы ... ... ... тұлғалық шарты-тәрбиенің балабақша
тұлғасына бағыттылығы мен жас ерекшелігін ескеріп, оның ... ... ... ... туғызуға бағытталған педагогикалық
әрекеттің ... ... Бұл ... ... тәрбиелілігі
педагогикалық көмек өлшемімен, қамқорлылығымен, көңіл бөлуімен, оның
дамуына оңтайлы жағдай туғызуды қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... болуында әр оқушыны қайталанбас тұлға
ретінде қабылдап, оның өзгеше ... ... мәні зор. ... мен ... ... қызметінің сыйласымдылығы мен
мейірімділігі; олар қоғамның рухани құндылықтарын өркендетуші, балалардың
зердесі мен эмоционалды іс-әрекетінің ... әрі ... ... ... бағалы қасиеттері мен ... ... ... тәрбие барысында тұлғаның ішкі жан-
дүниесінің байлығы мен өзін-өзі ұстау дағдылары мен нормалары, ... ... ... орнықтырады.
Танымдық - шығармашылық шарты - рухани-адамгершілікке тәрбиелеуде
балалардың ерік-жігерінің, өзін-өзі бақылау дағдысының ... Ол ... сөз бен іс ... ... қиын тұстарында өз
тұжырымына адал қалуында көрініс табады. ... ... ... қадағалау мен бақылау емес, еркіндікке жол ашылып, ... ... рухы ... ... қазіргі ғылым,
техника, өнер, және т.б. ... ... ... ... ... ... пікірталас жүргізе білуге, дәлелдеуге,
көзқарастарын дәлелдеугне ... ... ... ... ... танып тәрбиелеуі мен өзіндік іс-
әрекеті, мектептегі, ұжымдағы, отбасындағы ... ... ... ... деген махаббатын, еңбекке қызығушылығын, ... ... ... ... ... ... мінез-құлығының бағалы негіздерімен, оқуға
еңбекке, табиғатқа, өз-өзіне, басқа адамдарға деген сезімі мен ішкі ... ... ... ... ... шарты -ақпараттық
хабарлардың көбеюі және балалардың әр ... ... ... ... Бұл шарт ... ... ... өзі
өмір сүріп отырған қоғамға, табиғатқа, ... ... ... ... ... бағыт-бағдарын көрсетуге педагогикалық талап
дұрыс қойылуы қажет.
Рухани-адамгершілік тәрбиелеудің әлеуметтік шарты -әлеуметтік
бірлікті ... жеке ... ... ... ... біріктіруге ынталандыру. Қазақтың ... ... ... ... ... өздері-өздерін танып білуге, әлеуметтік ортада өзара қарым-
қатынастарына әсер ... ... ... ... ... ... ... есте ұстау.
Рухани-адамгершілік тәрбиесінде алдымен балабақша балаларын тек
жақсылыққа- қайырымдылық, мейірімділік, ізгілікке тәрбиелеп, соны мақсат
тұтса, ұстаздың, ... да ... зор ... ... ... ... ... тәрбиелілігін
қалыптастыруды міндет етіп қоюда. Бұл міндетті шешудегі маңызды ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлық, адамгершілік дамуды қалыптастырудың орны
ерекше.
Философиялық, педагогикалық, психологиялық шолу жасай келе ... ... ... ... құндылықтарды жалпы
талдау жасай отырып, рухани-адамгершілік құндылықтарға анықтама беруге
талпындық.
Сонымен, «рухани-адамгершілік құндылықтар дегеніміз адамның өзінің
табиғи жаратылысы мен ... ... ... ... ... сарапқа
түсіп дамыған, ішкі мотивтердің әсері мен ... ... ... қалыптасқан, тұлғаның тұрақтылығы мен ... ... ... ... қасиеттерінің сипатын айқындайтын ішкі
құрылымдық жүйе».
Тұлғаға сырттан әсер ету ... ... ... ... қол жеткізе бермейді. Өйткені ол кейде жағымды, кейде
кереғар әсер етуі, кей жағдайда ... ... ... ... ... ... ... Балабақшадағы балаларын адамгершілікке тәрбиелеу
Балабақшадағы балаларын тәртіптілікке, шыншылдыққа, адалдыққа,
ұстамдылыққа, еңбекті сүюшілікке ... ... ... ... бойына
қалыптасқан қасиеттерді – сынып оқушыларының ұйымшылдығы, белсенділігі
ескеріледі. Өз ... ... ... ... жете
таныстырып, шәкірттерімді мынадай талаптармен таныстырар едім:
1. Киімдерді өздері күтіп, ұқыпты киіне білу;
2. Әрдайым кішіпейіл, ілтипатты болу;
3. Бірін-бірі ... ... ... Қыз ... ... ... ... талаптарды оқушы бойына қалыптастыруда оқушылармен әңгіме
жүргізіп, төмендегідей талаптарды ... ... ... жақсы көру;
2. Адамға деген қайырымдылық, ақ жүректілік;
3. Адамды құрметтей білу;
4. Әдептілік;
5. Жақсылықты бағалай да, қайыра да білушілік;
6. Өзара сынды қабылдау;
7. ... ... ... ... ... үшін балаларың өздеріне тапсырмалар
беремін:
1. ... ... мен ... ... ... жағымды қасиеттері туралы айтып бер;
2. Өзің білетін жақсы адамдар: туысың, жолдасың, досың т.б. ... ... тыс ... ... ... ... ішкі
жан дүниесін білген соң, оқушыларда адамгершілік дағдыларын қалыптастырудың
бірыңғай жолын белгілей бастаймын.
1. Бірыңғай ұжым ... жеке ... ... ете ... ... жеке ... ... әңгімелесу, өзара пікір, кеңес т.б.;
3. Моральдық тақырыптарға тәрбие сағатын өткізу;
4. Оқушылар үшін міндетті адамгершіліктің нормасын орындауды үнемі талап
ету, есіне ... оған ... ... адамгершілік дағдыларды қалыптастыруда сендіру
немесе олардың санасына әсер ету әдістерінің алатын оры орасан зор.
Балалардың көзін жеткізіп ...... ... іс ... ал қандай іс адамгершілікке жатпайтындығын бағдарлай білуге
және өздерінің іс-әрекеттерін дұрыс бағалай білуге себі ... ... ... ... ... ... тәрбие берудің алғашқы қадамы
күнделікті тұрмыстағы ұсақ нәрселерден ... ... ... ... ... ... ата-аналарға арналған лекцияларының
бірінде: «Тәрбиені баламен сөйлесу немесе ақыл ... я ... оған ... деп қарауға болмайды. Өз өміріңіздің әр кезеңінде, тіпті ... ... да ... ... жүресіз. Сіздің қалай киінетіндігіңіз,
сіздің басқа адамдармен қалай сөйлесетіндігіңіз, сіздің қуануыңыз немесе
қайғыруыңыз, сіздің ... ... ... ... ... ... ... үшін толып жатқан үлгі, өнеге»,- деген. Мектеп жас ... ... ... үйрететін, адамгершілікке баулитын, өмірге ... ... ... ұя. ... да сол ... ... ... міндеттің
абзалдығына орай, ауырлығы да, қиындығы да бар. Оның ... ... ... ... ... тәрбиелеу – күрделі де үздіксіз
еңбек етуді керек ететін жұмыс. Балада ... ... ... ... ұжымының ізгілікті, ынтымақты болуының, сонымен
қоса, сыпайылылығы, көрегенділігі ... ... ... өте ... келе жатқан жас буындарды адамгершілік рухта тәрбиелеу ісінде
үлгі, өнеге көрсету әдістерінің аса зор ... мәні бар. ... ... ... ... жас ... ... ненің жақсы, ненің жаман
екендігін айырмастан көргенінің бәріне еліктей ... ... тым ... ескере отырып, мұғалім-тәрбиешілер ұжымы
оқушыларға өз ... ... ... ғана ... ... ... Бұл үшін мұғалімдердің өзі адамгершілік рухта тәрбиеленген
болып, барлық жағынан да оқушыларға үлгі ... ... Ол ... ... ... болудың негізгі шарты болып табылады.
Адам бойындағы бар игі қасиет мектеп қабырғасында қаланады. Бүгінгі
таңдағы мектептер балаларға ... ... ... ... ... тырысса
да, адамгершілік құндылықтар арқылы тәрбиелеуге мән бермей келеді. ... ... ... ... бой ... ... деген не
екенін білмей өсуіне әкеліп соғуда. ... ... ... ...
балабақшадағы оқушысының мінез-құлқына, оның дене және психикалық дамуына
кері әсерін тигізеді. Ересектер үшін баланың ... ... ең ... – темекі тарту, қазіргі таңда мектеп оқушылары арасында етек
жайған әрекеттерінің бірі. ... ... ... ... тартуға
құмарлығының астарында, оның жеке тұлға ретінде ... ... ... кемшіліктің болуы. Сол себептен де, темекі тартудың өзіне емес, басты
назар аударатын жайт – бала ... ... оны ... Тек ... ... жылы ... бір-біріне деген сенім
ғана, зиянды әдетті қалыптастырмаудың бірден-бір ... ... ... ... ... потенциалды құрбандары. БҰҰ-ның баяндамасына ... ... 250 ... болашақта өз өлімін темекіге әуестіктің
бірден-бір себебі – жарнама болып табылады.
Еліміздің болашақ азаматы – қазіргі балалар. ... ... ... ... ... санасы таза және дені сау ... ... ... ... ... кері ... тигізетін келеңсіз
жағдайларға қарсы ... ... ... ... ... өмір ... ... көңіл бөлуіміз қажет.
Адамгершілік құндылық тәрбиесінде ұлттық тәрбие маңызды роль ... ... ... ... барлық танымдық және психологиялық
мүмкіндіктерін жетілдіріп, білім алудың керек екендігіне оның көзін ... Бұл ... ... ... ... ... жақсы
ықпал етеді. Оқушыларға ұлт қаһармандарының бейнесі мен ... ... ... ... ... жеріне деген сүйіспеншілігін, айтқан тәлім
сөздерін баяндау арқылы бала ... ... ... ... ... ... шеберлігіне байланысты.
Балабақшадағы оқушыларының тебіреністері, ... ... ... ең ... ... ... Оқу кітаптарынан мақалалар,
әңгімелер, өлеңдер, ертегілер оқу және ... ... ... ... түсінуіне және бағалай білуіне көмектеседі. ... ... ... әділеттілік, адалдық, жолдастық, достық, қоғамдық борышқа
адалдық, гуманизм, патриотизм мен ... ... ... ... оқып ... Адамгершілік тәрбиесінің әдіснамалық негізі
«Адамға ең бірінші ... ... ... берілуі керек, тәрбиесіз
берілген білім ... қас ... ол ... оның барлық өміріне апат
әкеледі» деген ғұлама ғалым Әбу Насыр ... ... сөзі ... елі үшін де ... ... ... ... тұрғыдан
қайта көз үшін де тәрбие саласындағы бағдарламаларды мемлекеттік тұрғыдан
қайта көз сүзіп ... ... алға ... ... Қуана айтар жайт,
Республика бойынша балаларың мектеп, оқу ... ... ... ішкі ... ... техникамен, көрнекі құралдармен,
жиһаздармен жабдықталуы біршама шешілген мәселе. ... ... ... мойын бұрған кезде ұлы көшке тосқауыл болар көп кедергі
пайда ... ... ... ... ... ... ана тілін білмеуі,
салт-дәстүрді қадірлемеуі, әке-шешесін, баласын тастап кетуі, арақ ішу,
наша тарту, ұрлық ... ... ... етек ... ... ертеңгі ұлт тізгінін ұстар жастарымыздың тәрбиесіне аса мән беру
негізгі мақсатымыз.
Қазақ энциклопедиясында, ... ...... ... мен ... ... қалыптастырудың, этикалық білімділікті,
адамгершілік сезімді дамытудың сара жолы»,- деп ... ... ... ... ... негізгі бөліктерін атап
көрсетумен шектелген. Мәселен, В.В.Макаев адамгершілік тәрбиесі мынадай
негізгі ... ... ... ... ... түсініктерді, ұғымдарды, идеяларды қалыптастыру;
ә) адамгершілік сезімдерді қалыптастыру;
б) адамгершілік сенімдерді ... ... ... мен ... ... ... тәрбиелеу;
д) жағымсыз ықпалдарға, теріс әсерлерге қарсы тұра білу іскерлігін
қалыптастыру.
Адамгершілік тәрбиесі оқшылардың нақты жас ... ... ... ... ... ... ... негізінде
анықталады.
ХХІ ғасырға аяқ басқан Қазақстан күрделі тарихи бетбұрыстар ... ... ... ... ... Бұл ... рухани адамгершілік
дамудың жаңа бағытын айқындау көзделіп отыр. Сондықтан да бүгінгі ... ... ... ... ... ... де жеке тұлға дамуының
қалыптасуына жаңаша көзқараспен ... ... ... ... ... ... ... адамгершілік тәрбиесінің
негізіне балаларың және ... ... ... ... ... мен ... ... Атап айтатын болсақ, оларға: байқау,
әңгімелесу, шығарма, сұрақ-жауап, тест жүргізу, ... алу т.б.б ... ... ... Қазақстан Республикасының үшінші мыңжылдықтағы ... ... ... ... адамгершілік тәрбиесінің мақсатына,
мазмұнына, түрлеріне, әдіс-тәсілдерінің ... ... ... ... үшін ... тәрбие берудің тарихи-философиялық,
педагогикалық проблемаларына аса зор мән ... ... ... ... тым жас ... ... ... бола
бастайтындығы белгілі. Адамгершілік сезімдері мен сананың алғашқы белгілері
баланың мектепке дейінгі ... ... дами ... Бұл ... ... ұжымда басқа балалармен бірігіп істейтін ... ... ... ... ... ... мен қарым-қатынасынан көрінеді
де, дамып отырады. Бала бойында бірте-бірте қалыптаса бастаған адамгершілік
дағды ... ... ... белгілі ұйымдасқан ұжым ішінде оқу ... ... Отан ... өз ... ... келіп ұштасады.
Балаларды мектепте оқытудың алғашқы күнінен-ақ, бірінші сыныптықтардың
қоршаған өмір туралы әртүрлі түсінікпен келетіндігі, мораль ... ... ... мен ... де әр ... ... ... Кейбір
балалар құрбылармен тату-тәтті ойнайды, керек болса, ойыншықтарын беруге де
даяр. Ал енді ... ... ... ... ... адам ... жаңа ... игермейді,
қайта бұрынғыларын шыңдай түседі немесе ... Сол ... ... ... ... өте ... ... керек. Мектеп балаларын
адамгершілікке тәрбиелеу міндетін шешуде тәрбиеші мен сынып жетекшілері аса
зор роль атқарады.
Адамгершілік ... ... де ... толы ... ... ... қуалаушылық, орта және тәрбиешілер талаптары ... ... тура ... ... «Біз ... сәйкес келетіннің бәрін жеңіл де оп-оңай меңгереміз, ал
оған қайшы немесе жат ... ... ... ойда ... тек ұзақ ... күш-жігердің арқасында ғана өз табиғи
мінезімізге айналдырамыз» деген ... Бұл ... ... ... өз ... көз ... Мінез-құлықтағы қалыптасқан
дағдыларды жоғары жаңа талаптар негізінде қайта құру әрқашан ... ... ... ... ... ... ... мұраттары
мен моральдық тәрбиелілік дәрежесі арасындағы қайшылықты есепке алудың
маңызы зор. Алайда, ... ... ... мен оны ... мен ... ... қайшылық негізгі қайшылық болып
табылады. Егер бала ... ... ... оның ... ... болады.
Тәрбиеленушінің қолданған әрекеті мен қажеттік арасында ... ... ... қиындықты жеңуге, сөйтіп мақсатқа жетуге мәжбүр ететін
күшті туғызады.
Педагогика ғылымы өзін-өзі тәрбиелеудің аса маңызды ... ... Ол ... ... өз ... ... ұмтылып, тілек білдіруден
басталады. Балаларың өзін-өзі білуден, өз ... ... ... ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеу тілегін туғызу, бұл ... өзін ... ... ... ... болып есептелмейді,
өзін-өзі тәрбиелеудің дұрыс ... ... ... ... қажет. Өзін-өзі адамгершілік тұрғыдан тәрбиелеуде өзіне-өзі
бұйыра ... ... зор. ... өз ... тәрбиелеудің бұл әдісін қызыға
қабылдайды және қуана қолданады. Олар тұрғысы келмеген кезде де, ... ... ... душ ... ... ... сабағын орындауға
бұйрық бере алады. Алайда ... ... ... бұйыру әдісін
қолданғанымен, одан тез қол үзіп кететіні де болады. ... ... ... жеке ... ... ... беру ... қолданып жүргенін
мезгіл-мезгіл қадағалап отыру қажет.
Мектеп оқушыларында ... ... ... ... ... Олар ... ... байланыста және біріне-бірі өзара
тәуелділікте қалыптасып дамиды. Ұжымшылдық достық пен жолдастық ... Олай ... бұл ... ... ... бөліп тастауға
болмайды екен. Мұның мәнісі – адамгершілік қасиеттер бәрі ... ... ... ... сөз.
2.3. Оқу-тәрбие процесінде адамгершілікке тәрбиелеудің жолдары
Адамгершілік тәрбиесі балалар арасындағы тәрбие жұмысының барлық
буындарында, сабақта, оқу және ... ... ... және ... ... ... ... оқушылар арасында белгілі бір іскерлік және адамгершілік
қатынастар үнемі туып, пайда болып отырады. ... ... ... ... ... шеше отырып, оқушылар өзара ... ... ... ... ... ... ... қатысы бар
талаптар қояды: басқаларға бөгет жасамау, бір-бірін ықыласпен тыңдау, ... ... және ... осы ... ... бағалайды.
Сабақтағы бірлескен әрекет үстінде балабақшадағы оқушыларында ненің жақсы,
ненің жаман ... ... ... ... ... 2 ... ана тілі пәні бойынша М.Мағауиннің «Шаңқа»
мәтінін оқыту барысында оқушыларға адамгершілік тәрбиесін ... ... ... сын ... ... ... ... отырып,
өткізілетін сабақ жоспарын ұсынамын.
Сабақтың тақырыбы: Шаңқа
Сабақтың мақсаты:
1) «Шаңқа» әңгімесінің мазмұнын саналы түрде меңгерту барысында
балаларың талдау әрекетін енгізуі;
2) ... ... ... қабілетін дамыту;
3) Оқушыларды қамқорлыққа, қайырымдылыққа, достыққа тәрбиелеу.
Қажетті көрнекіліктер: плакаттар, автордың портреті, қима сөздер, суреттер.
Әдістері: Сұрақ-жауап, өз ойын ... ... ... ... түрі:
«Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды ... ... 1) Ой ... 2) ... ... 3) Топтастыру; 4) 5
жолдан тұратын қорытындылау тақпағы; 5) Эссе.
Типі: Жаңа ... ... ... жүру ... ... ... сөз сөне ме?!
Орны бөлек батаның.
Бізге тәлім-өнеге –
Ақ тілеуі атаның.
Ойға тоқы, парқын ... сөзі – ... ... ... сөз» ... ... ... амандасып, бір-біріне жылы лебіз білдіреді.
Оқушыларды топқа бөліп, бүгінгі ... ... ... ... ояту ... шақыру (1 минут). Оқушыларға үйге берілген М.Әлімбаевтың «Сөз құдіреті»
өлеңін мәнерлеп ... ... ... үшін осы ... ... сөздерді
пайдалануға болатынын сұрау: балқаймазтай тәтті сөз, Абай айтқан ақын ... ... сөз, өз ... ... ... ... тану кезеңі.
Сабақтың мақсатымен таныстырып, «Шаңқа» әңгімесінің авторы Мұхтар
Мағауин туралы мәлімет беру.
Автордың аты-жөні: Мұхтар Мағауин
Туған ... ... ... ... ... ... ... жылы: 1940
Дарындылығы: белгілі жазушы
Шығармалары: «Жыланды жаз», «Бір атаның ... ... ... ... ... білімін пысықтауға, еркін ойлауға
және жаңа тақырыпты ашық талқылауға ... ... ... ... ... ... ... өзім оқып таныстырамын да,
түсініксіз сөздермен жұмыс жүргіземін.
Мәтіннің мазмұны ... ... ... қою ... ... мен ... достық қарым-қатынасты анықтау:
- Мағжан күшікпен қай кезде ... ... ... табысып, достасты?
- Ертеңіне Мағжан күшікті таба алды ... ... ... неліктен шыға алмады?
- Мағжан күшікке қандай қамқорлық жасап ... ... мен ... ... қалай бағалайсыңдар?
Түртіп алу. ББҮ – оқығанын түсінуге, өз ... ... ... ... ... ... құралы.
Әр топқа плакат таратылады да, түртіп алу стратегиясы бойынша сөздік
жұмысы жүргізіледі, ... ... топ ... ... ... ... тротуар, дарбаза, құртақандай, дуал, ... ... ... |Білгім келеді ... |
| | | |
| | | ... ... ... Әр ... жеке-жеке түсініктеме беріледі,
балаларың жауаптары толықтырылып отырылады. Сөздік ... ... ... мәтін таратылады, әр топтан бір оқушыдан дауыстап
оқиды. Мәтінді талдау жұмысы ... ... ... ... ... ... кесте таратылады.
Түсініктеме күнделігі
|Мәтіндегі қатты әсер еткен тұстардан|Сол әсер ... ... ... ... жазады. ... ... еске ... ... |
| ... бар, себеп салдары, т.б.) |
| | ... ... ... ... ... ... да, ... талқылау
ұйымдастырылады. Жұмыс аяқталған соң қорыту үшін бірнеше ... ... ... ... Ол ... ... баға ... пікірін,
көзқарасын білдіруге лайықталынып қойылуға тиіс. Мысалы: Сенің ойыңда не
сақталып қалды? (т.с.с. сұрақтар ... әдіс ұжым ... ... ... үйретеді. Ақпаратты өз бетінше
меңгеруге жағдай ... Сөз ... ... ... ... ... ... оқушы болмайды. Ойын, пікірін білдіру арқылы
оқушының тілі дамиды.
Топта талқылау аяқталғаннан кейін әр ... төрт ... ... ... ... салады, қалғандары тыңдап отырады.
ІІІ. Ой толғаныс
Эссе. Мәтіндегі күшікке қатысты сөз тіркестерін пайдаланып, шағын әңгіме
құрастыру керек. Ол ... ... ... ... ... жуан, кеудесі тырсиған, қара ауыз, сұр күшік, тақтайды тырналайды,
қыңсылайды, арсалаңдайды, дәндеп алды, күтіп отырады, қолдан ... ... ... болған эсселерін автор орындығына отырып оқиды.
Sinking – 5 жолды өлең. Ақпаратты түйіндеп ... ... ... ... ... ... ... қамту.
1. Не? – Күшік.
2. Қандай? – Құртақандай, сүйкімді.
3. Не істеді? – Еркеледі, арсалаңдады.
4. Мағыналы ...... ... ... ... ... сөз. – Ит.
IV. Қорытындылау. Бағалау.
V. Үйге тапсырма.
Осы мәтін бойынша «Менің күшігім» ... ... ... ... ... қатар, А.Байтұрсыновтың «Ата насихаты» әңгімесін оқыту
барысында оқушыларды татулыққа, достыққа, ... ... ... ... ... оқып, талдап, негізгі ойды ашу арқылы баулу.
Мысалы, «Әкесі балаларына тату тұрыңдар,-деп ... ... ... ... ... беріпті. Бір күні бір байлам сабау шыбықты алып келіп,
балаларына беріп сындыруларын ... ... ... ... соң бірі ... ... еді, сабаулары сынбайды. Содан соң әкесі сабаулары шешеді
де, бір-бірлеп сындыруларын өтінеді. Балалар ... ... ... үзіндіден қандай қорытынды жасауға болатындығын сұрайды. Оқушылар өз
ойларын айтады.
Ал, С.Сарғасқаевтың «Қызғалдақ пен ... ... оқи ... адамның бойындағы жақсы қылықтар мен жат ... ... Оған ... ... ... ... ... жауап алынады:
- Қызғалдақ деген не? (гүл, өсімдік)
- Қызғалдақтың адам үшін пайдасы бар ма? ... ... ... иіс ... Ал ... ... не айтасыңдар? (Ол – арам шөп, гүлдердің
жайқалып өсуіне кедергі келтіреді)
- Қызғалдақ ... адам ... ... ... ... болады?
(әдепті, сыпайы, пайдалы т.б.)
- Ал Қарасораның ше? (мақтаншақ, өркөкірек, маңғаз, паң т.б.)
Осылайша оқытудың сын тұрғысынан ... ... ... ... бойында қайырымдылық, қамқорлық, достық ... ... ... ... ... ... жолы ... деген сүйіспеншілік. Балаларың бойында туған жерге, қоршаған
ортаға деген сүйіспеншілік сезімін тәрбиелеуді көздеймін. Жас ... ... ... жауапкершілік, табандылық осы табиғаттың сұлулығы,
пәктігі арқылы қалыптасатындығын ашуды ... ... ... ... болу – адамзаттың өз келешегіне, болашағына жанашырлық жасауы. Оны
қорғау, аялау, оған қамқорлық ... ... үй» ... бойынша
дүниетану сабағымен кіріктіріп «Ұрпақ – ... ... Таза ... ... атты ашық сабақ өткізуге болады. Осы сабақты түсіндіру
кезеңінен үзінді:
- Сонымен, әр ... ... ... екен? (Балалары арқылы,
ұрпақтары арқылы). Ал жабайы жануарлар туралы не білесіңдер,
оларды қалай атаймыз? (қоян ... ... ... ... қоректену тізбегіне назар аударайық. Олар бір-
бірімен қоректенсе де, аңшылар ауласа да, жыртқыштар жесе ... ... кете ме? ... Оның ... ... ... ... таратады). Ал үй жануарлары ше? (Олар да ұрпақ береді).
Ендеше, балалар бүгінгі тақырыбымыз «Ұрпақ – ... Мына ... ... аударайықшы.
Балалар өздері сурет желісі ... ... ... ... басатынын, ер жететінін, дәл өзі сияқты ... ... ... Сол ... басқа аңдардың, бунақденелілердің ... ... ... Осы ... ... ... ... әңгімелейді.
- Қанша бір-біріне қамқор болса да, олардың кейбіреулері өте ... және ... ... ... ... бар. ... мемлекетіміз
қалай қорғайды? («Қызыл кітапқа» енгізіледі. Оған енгізілген
жануарлардың аттары ... ... ... ... осы ... ... ... үшін, тіршілік ету үшін не қажет?
(Таза ауа).
- Енді дәптердің 40-бетіндегі 1-тапсырма бойынша ... ... ... ... дұрыс орналастыру.
- Ауаны тағы да не ластайды? (Ыс, түтін). Ыстың ауаға таратылатындығы
туралы практикалық жұмыс: майшамды және ... ... ... ... ... ... ... қайнар көздерге не жатады? (Көліктің газы,
мұржадан шыққан түтін, өрт, ... ... Осы ... ... бар? ... аурулар таратылады).
- Ауаны тазарту үшін қандай жұмыстар жүргізу керек? (Гүл ... ... Енді осы ... ... ... ... тік төртбұрыштарды
ластанудың мөлшеріне сәйкес қызыл ... ... ... ... ... ... беру. Пәндік суреттермен
ойын жүргізу.
Динамикалық картадағы сурет бойынша әр топқа: өзеннің, үйдің жанында,
орман ... ... ... апат болуы туралы әңгіме жүргізуге болады
(Суретте кір жуғыш ұнтақты ... ... жуып ... ... ... сабақтарды балалардың білетін ... ... ... ... еркін айтып берулеріне арнауға болады. Балалар ... ... ... ұжым болып әңгіме өткізуге үйренеді.
Балалардың өзара қатынасы математика ... да ... ... ... ... математика сабақтарында да болуы ... ... ... ... мен ... ойластырады, оларды бір-біріне
шығаруға береді. Сұрақ немесе есепті кімге бергісі ... ... ... ... болады. Бір партада отырған балалар мысалдардың жауабын
өзара тексереді. Балалар өз күштерін біріктіруге, ... ... ... ... ... ... жұмыстың ойдағыдай орындалуына қуанып,
бірлесе тебіренуіне, олардың адамгершілікке тәрбиеленуіне мүмкіндік береді.
Технология сабағында адамгершілікке тәрбиелеу үшін зор, ... ... ... мүмкіндіктер бар. Онда ... ... ... ... ... жасауға тәрбиелейді.
Балаларың адамгершілік қасиеттерін нығайтуда, қоғамдық көзқарасқа
сенімін арттыруда мектептен тыс және ... тыс ... ... зор. ... тыс ... ... тақырыптық кештер, ертеңгіліктер;
2. мектепке қонақ шақыру (кездесу);
3. сайыстар, ... ... ... фестивальдар;
4. туристік, өлкетану жұмысы, мұражайларға бару;
5. қызықты етіп шығарылған қабырға газетінің маңызы да зор;
6. ұлттық дәстүрге мән беруге байланысты айтыстар және т.б. ... ... ... бір ... ... ... оның талас
туғызатын, шешуші күрделі жақтары да бар. Мысалы, кейбір жеке ... ... ... үлкендерді сыйламаушылық, жалған
сөйлеу, жауапсыздық, ... ... ... жат ... ... Кейбір балаларың мінездері мен іс-әрекеттеріндегі ... ... ... отырып, қайта тәрбиелеуге тура келеді, ол
қайта тәрбиелеудің тәрбиелеуден әлдеқайда қиын екені ... ... ... балаларда жағымды қасиеттерді дер кезінде тәрбиелеуге көңіл
бөлінгені жөн. Осыған орай ... ... ... тыс ... тақырыптар ойластырып, тәрбие жұмысын ... ... ... ... ... не?
ә) Дастарқан басындағы тәртіп.
б) Телефонмен қалай сөйлесеміз?
в) Ар-ұят – адамгершілік өлшемі.
г) Егер біз сыпайы болсақ...
ғ) Анамның аялы алақаны.
д) Мінезімізді қалыптастырып ... Қарт ... ... ... ... ... тәртібі.
з) Қонақтарды қалай қарсы аламыз?
и) Жанжалды болдырмаудың жолдары.
к) Өзіңді және өзгені сыйлай біл.
Жоғарыда аталған ... ... ... кеңес, диспут,
тәрбие сағаты, дөңгелек үстел басында т.б. ... ... ... ... жұмыстардың адамгершілікке тәрбиелеуде мәні зор.
Адамгершілікке тәрбиелеудің күрделі және жан-жақты міндеттері, бірден
толығынан шешіле қоймайды. Мектеп ... ... ... ... ... ... барысында адамгершіліктің қарапайым нормалары
мен ережелерін меңгереді, ... ... ... мен ... ... ... «бала тәрбиесі – баршаның ісі» деген идеяны басшылыққа
ала отырып, мектептен тыс ... ... ... ... ... ... Жастар мен балалардың адамгершілік тәрбиесін іске
асыруда ... орын ... ... бірі – ... мен ... музыка мектептері, балалар кітапханасы. Оқушының жан дүниесіне
көбірек үңіліп, оны жете ... және сол ... ... ... ... ... ... және мектептен тыс жұмыстардың ролі зор.
Қорыта келгенде, сабақ үрдісіндегі оқушының жеке тұлғалық ... ... ... ... ... тығыз байланысты.
2.4. Халықтық педагогика арқылы тәрбиелеу
Қазақ халқы өзінің сан ғасырлық тарихының даму ... ... ... ... ... ерте ... зор мән ... бала дүниеге келген кезден бастап айтылатын: бесік жыры, ... атқа ... ... ... ... ... ... жақсы денсаулықта дүниеге келуі үшін тәрбиелік
жұмысты бала анасының құрсағында жатқан ... ... ... оқу ... оның ... ... жеткізіп отырған. Бала
дүниеге келгеннен кейін тәрбие жолы күрделене түседі. Жас нәрестені ... ... ... алу, ат қою, қырқынан шығару, бесікке салу, тұсау
кесу, тіл дамыту процесі, атқа мінгізу, т.б. рәсімдерін ... ... ... дәстүрлі жолмен атқарып отырған. Аталарымыздың «баланы жастан»
деп ... ... ... сөзі бар. ... мәнін сезіну үшін табиғаттың
биологиялық өсу заңдылығына зер салайық. Мысалы, бір талдың ... ... ... өсіп тұр. ... ... ... өскен – толықтау, ал екіншісі
жаңа ғана бой көтеріп келе ... жас ... ... ... шебердің
қиялынан шығатын дүниені жасауға көнбей, иілген кезде морт сынып кетеді. Ал
екінші шыбық жас, буыны әлі ... ... ... ... ... ... жасайды.
Халқымыз «Әкеге қарап ұл өсер», «Әке көрген оқ жонар, шеше ... ... ... ... ... ұл бала ... ... орнын, қыз
бала тәрбиесінде шешенің орнын ерекше бағалаған. Халқымыздың атадан мұра
болып келе жатқан ... ... – қыз ... ... ... «Болса
тәртіп, бала өседі сомдалып, қатаң ұста, бос жүрмесін сандалып» деп Жүсіп
Баласағұн айтқандай баланы ... ... ... етіп ... ... халқы үшін өтірік айту, ұрлық істеу, қатыгездік, қулық-сұмдық деген
жат қасиет. Сондықтан жас жеткіншекті «біреудің ала жібін ... ... ... ... ... ... деп ... тәрбиелеген және
бір, екі тентекті ауыл қариялары-ақ жөнге салған дәстүрін ... ... ... ... ... сөзі – ... көзі» тақырыбында кеш
өткізуге болады. Мұндағы мақсат жас ... ... ... ... ... ... ... тыңдай білуге, кішіге қамқоршы болып, өз
ата-бабасын ... есте ... үшін ... нәр алып ... ... ... ... әр ұлттың өзіндік ерекшелігі, салт-дәстүрі, ... ... ... ... тәрбиеміз де ананың ақ сүтінен, ана әлдиінен,
атаның қасиетті сөздерінен бастау ... ... ... ... ... еске ... құрметтеуіміз керек.
Оқушылар хормен «Әдептілік әліппесі» туралы әнді орындайды.
1-бастаушы:
- Жерден ауыр не?
- ... ... ... Оттан ыстық не?
- Көктен биік не?
Оқушы: Жерден ауыр ...... ... ... ...... ... дегенім – адам өмірі, көктен биік дегенім – тәкаппардың көңілі,-
деп жауап береді.
2-бастаушы:
- Алты алаш деген кім?
Оқушы: Алты ... Алаш ... ...... ... ... Өзбек,
Түркімен, Жайылхан,-деп жауап береді.
1-бастаушы:
- Не жетім?
Оқушы: Жаңбыр жаумаса, жер жетім; басшысы болмаса, ел ... ... сөз ... деп ... ... Не тәтті?
- Не жұмсақ?
- Не қатты?
Оқушы: Ананың сүті ... ... қолы ... ... ... қатты.
Бастаушы мен оқушылар арасындағы сұрақ-жауап осылайша жалғаса береді.
Кешке қатысып отырған қонағымыз оқушыларға бабалардың үлгі ... ... ... ... өмір жолы туралы әңгімелеп, бата түрлері туралы мағлұмат
береді. Сөзінің ... ... бата ... ... ... адам ... ... деген нақыл сөз бар. Мына
бір аталы сөздерді оқып, мағынасын түсінелік ... ... ... ... ... киелі,
Өнерліні сүйеді.
Сені сонша аңсап ел,
Би биле де, ән сап ... ... ән ... би ... ... Міне, балалар, біз тәрбие алатын аталы сөздер көп екен. Әлі ... ... ... ... ... ... білу керек.
Осындай кештердің өткізілуі жас жеткіншектердің бойына ұлтжандылықты,
ұлттық мәдениеттілікті құрметтеуге тәрбиелейді.
Бабаларымыз ұрпақ бойына еңбекті сүю, қиыншылыққа төзе ... ... ... ... жасы ... ... ... қонақтың меселін
қайтармау, көрші хақын жемеу сияқты игі ... ... ... ... – сөздің анасы» деп халық бекер ... ... ... ... ... сый-құрмет, инабаттылық, адамгершілік деп білген
жөн. Игі ... ... ... жас ... ... ... ... адам өз балалары арқылы өзін қайталайды, бұл ата-
тегін жалғастыру емес, сондай-ақ ... ... ... жаңа ... дайындау деген сөз.
Халықтық педагогика арқылы оқушыларды ... ... ... ... ... ... қажет. Ол үшін
балабақшадағы мұғалімдері тәрбиенің басты ұстанымдарын – жалпы адамзаттық
құндылықтарды және ... ... өз ... мәдениетін, әдебиетін,
тілін, салт-дәстүрін, тарихын, өнерін сүю арқылы басқа халықтардың да тілі
мен мәдениетіне, ... ... ... ... ... ... Оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу – басты мақсат
Адамгершілік тәрбиесіне мақсатқа негізделге көзқарасты, сенімді,
парасатты, мінез-құлық ... мен ... ... ... сезімді, ұлттық сананы, қарым-қатынасты дамытуға, құндылықты
тиімді пайдалануға бағытталған жалпы адамзаттық тәрбиенің құрамдас ... ... ... ... ... ... ... арқылы меңгеруі арқасында ғана
адамгершілік субъектісіне айналады.
Л.Х.Салимованың айтуынша: «адамгершілік тәрбие жеткіншектердің ... мен ... ... ... ... ... ... сана мен сенімдерді қалыптастыруға, мінез-құлық дағдылары мен
әдеттерді, іскерліктерді шыңдауға бағытталған ... ... ... ... ... – жеке тұлғаның өзін-өзі тәрбиелеуі, өзін-өзі
жетілдіру деңгейіне өтуі».
Адамгершілікке тәрбиелеу ... үшін ... және ... ... болуы мұғалімнің даярлық деңгейіне, іс-әрекеттер барысында
мынандай ... ... ... ... жас ... ... ескеру;
2. Іс-әрекеттің қоғамға пайдалы болуын ескеру, ұжымның бірлесіп әрекет
етуіне мән беру;
3. ... ... жету ... ... ... ... ... Балаларың бір-бірін түсінуіне қамқорлық жасау.
Қазіргі педагогикада жеке ... ... ... ... ... ... бар. Мәселен, Е.В.Бондаревская,
И.С.Мариенко, Б.Т.Лихачевтың еңбектерінде адамгершілік тәрбиелігінің өлшемі
ретінде жеке тұлғаның қоршаған шындыққа (әлеуметтік орта, еңбек ... және т.б.) ... ... ... ... ... адамгершілік тәрбиелілігін
жеке тұлғаның белгілі бір адамгершілік сапаларының ... ... ... ... қасиеттердің құрылымдық түрлері:
адамгершілік сана, ... ... ... мен ... ... ... балаларың адамгершілік ... ... ... және ... деңгейі ретінде қарастыруды
ұсынады.
1. Адамгершілік тәрбиенің бастауы баланың алуан ... ... ... ... ... ... ... қатар, олардың эмоциялық
және интеллектуалдық жағын да қамтыған жөн.
2. Адамгершілік тәрбиесі – адамгершілік мінез-құлық, сезімдер ... ... ... ... түп қазығы балалардың бір-біріне қарым-
қатынасын мақсатты түрде қалыптастыру.
4. Тәрбие баланың адамгершілік мінез-құлық ... ... ... ... ... ... мүмкіндігіне ие бола алатындай
дәрежеде құрылу керек.
5. Жеке тұлғаның адамгершілік дербестігі кең түрдегі қарым-қатынас арқылы
қалыптасады. Тәрбие ... өз ... ... жақтарын
саналы түсінуін қамтамасыз етеді.
Адамгершілік тәрбиесі балаларың нақты жас ерекшелігіне қойылатын
талаптардың ... ... ... ... ... ... әлеуметтік тәрбие үш түрлі функционалдық-әлеуметтік, теориялық
және практикалық салада қарастырылады. Адамгершілік тәрбиенің әлеуметтік
қызметі жеткіншек ... ... ... ... ... ... теориялық аспектісі білім саласын ... ... ... етеді.
ІІІ. ІС-ТӘЖІРИБЕ
Балаларың бойына ... ... ... батылдыққа, ұйымшылдыққа, қиыншылықтарды жеңе ... ... да ... зор. Олай ... ... жұмысының
барысында тәрбиешілер оқушыларда ... ... ... ісіне жете көңіл аударған жөн. Мектепте ... ... игі ... ... ... қана ... ... балалардың мінезі мен іс-әрекетіндегі бұрын қалыптасып қалған
ұнамсыз жақтарын да жоюды көздеп отырған абзал. Оған дәлел ретінде ... - ... атты ... тыс ... сағатын өткізуге болады.
***
Сабақтың тақырыбы: «Әдептілік - әдемілік»
Сабақтың мақсаты:
1. Балаларың білгендерін бір жүйеге келтіру, ... ... ... дағдыландыру.
3. Үлкендерді сыйлауға, имандылыққа, адамгершілікке тәрбиелеу.
Сабақтың көрнекілігі: Сөздер ... ... ... ... ... әдісі.
Сабақтың барысы:
1. Ұйымдастыру кезеңі.
Сабақтың тақырыбы хабарланып, бүгінгі сынып сағатында не туралы,
қандай тақырыпта әңгіме ... ... ... ... әңгіме.
- Құрметті, балалар! Сендер болашақ өмірдің мұрагерісіңдер. Сендер алғаш
мектеп табалдырығын аттаған күннен бастап оқушылар ережесімен таныстыңдар
және оны ... ... ... сол ... біле ... та ... ... оқушылар кездесіп қалады. Сондай тәртіпсіздікті,
әдепсіздікті болдырмау үшін біз мектепте қалай болуымыз керек?
Мектепте:
1. Мектепте ... ... ... үтіктелген киіммен, әдемі таранып, жақсы
тазаланған аяқ киім киіп келу керек.
2. ... ... ... ... ... ... салып қою керек.
3. Мектепке уақытында кешікпей келу керек. ... ... ... ... ... ... түсіп кетуге тырыспа. Кірер алыднда аяқ
киіміңді жақсылап тазалап ал.
4. Ұл ... ... ... бас киімдерін шешіп, қолдарына алуы
керек.
5. сыныпқа кіргенде алдымен ... ... соң ... ... Егер ... ... ... болса, барлығымыз орнымыздан тұруымыз
керек.
7. ... ... тура ... отыру керек. Сабақ үстінде жан-жаққа қарауға,
бір-бірімен сөйлесуге болмайды.
8. Тақта алдында түзу тұру ... ... ... ... ... ... ... Тақтада жауап беріп жатқан жолдасыңның жауабын тындап
отыру керек.
9. Мұғалімнің сұрағына жауап ... ... ... ... ... үйрен.
Жауабын толық аяқтатпай, орныңда отырып айғай салу ... ... күт, ... оған ... ... ... ... және кітапханадан алған қосымша оқу кітаптарын күтіп ... ... ... ... ... ... таза және мұқият киініп шық. Үлкен кісінің алдынан өтпе. Оған
жол бер.
2. Көшені ластауға болмайды. Үйдің қабырғаларына жазуға ... ... ... ... күлуге болмайды.
3. Егер көшеде жолдасыңды көріп бөгелетін болсаң, жолдан шығып ... ... ... ... ... ... ... пальтосын шешіп ілуге көмектес, онаң соң ... ... ... ... ... ... кісі ... Дастарқандағы тағамға қонақтан бұрын
қол созба. Тамақты ішіп болған соң қолыңды жалама.
3. Дастарқан басында отырып кітап, газет ... ... ... ... ... Біреуге қарап шайнаңдама, тамақты қомағайланбай же.
Сиқырлы сөздер.
Рақмет! Кешіріңіз! Рақым етіңіз! ... таң! ... бе? ... ... ... ... ... берген, сыйлық тапсырған адамға және
жолдасыңа – рақмет айт.
2. Тамақ ішіп болған соң «рақмет» айт.
3. Біреу ... ... ... ... деп жауап бер.
4. Телефонға біреуді шақыруды өтінгенде «рұқсат болса» деген ... ... ... ... кетсең, «кешіріңіз» деу керек.
6. Сыныпқа кешігіп қалсаң, ... ... ... ... ... ... ... кетерде «Сау болыңыздар» дегенді
ұмытпа.
2. Бекіту.
- Балалар, енді сендермен ... ... ... ... ... ... ... сатып әкелді.
Ең үлкенін жақсысын
Саған таңдап әкелді.
Не деп барып жеу керек? ... ... жүр ... ... де ... ... кеттің байқамай.
Мұнда не деу керек? ... ... ... қудың, жарыстың
Көшенің сол шетінде,
Кезікті бір танысың
Ұмыттың сен не деуді? ... ... ... ... ... ... қарт ... зорға иіліп.
Не дегенің жөн еді? (Мен ... ... ... ... ... мол.
Жұрттан бұрын ыдысқа
Бұрын қолды салдың сен.
Жөн еді не айтқаның? ... ... ... енді мына бір ... ... оқып ... ... кім табар екен?
1. Көше бойымен таяққа сүйенген бір қарт кісі келе жатыр. Ол ... ... Бір бала оған ... келе жатты. Әлгі бала қартқа
жақындағанда оған жол берді. Үлкен адам ... ... ... әлгі
бала қандай сөз айтты?
(Сәлеметсіз бе, ата, өтіңіз!)
2. Есен ... отыр еді. Бір ... бала ... әйел ... Есен
орнынан тұрды да, әлгі бала көтерген әйелге «отырыңыз» деді. Әйел
Есенге ... ... ... ... ... Есен байқамай
алдындағы адамды итеріп қалды. Әлгі адам ашуланып ... ... не ... ... ... үстінде екі құрбы кездесіп қалды. ... ... ... ... ... тұрғандарын да ұмытып кетті. Ал адамдар оларды
айналып, қысылып, әрең ... ... адам ... ... жасады. Оны
қыздар жақтырмай, ренжіп қалды. Қыздардың жіберген қателігі қандай?
(Өзге жұртқа кедергі жасады)
3. Қорытындылау.
Осы тәрбие сағаты арқылы ... ... ... ... ... ... жалпы адамзаттық: сөйлесудегі ізеттілік, бір-біріне деген
мейірімділік, қайырымдылық, татулық сияқты ... ... ... ... болашағымыз болып саналатын бүгінгі балалар мен жастар қандай
жағдайда қалай ... ... ... ... әрбір ересек адамды
ойландыруы керек және тек ойланып қана қоймай, олардың жан дүниесінде
рухани-адамгершілік ... ... ... рухани-
адамгершілік мінез-құлықты, рухани-адамгершілік ... ... да ... ... ... беру ... ... беру бағдарламасында рухани-адамгершілік құндылықтарын
қалыптастыру жеке тұлғаның жан-жақты даму ... ең ... ... ... ... мен ... ... ретінде қарастырылады. Қазіргі кезде Қазақстан ... жаңа ... –өз ... ... ... ... терең ойланатын және жауапкершілікті сезінетін, олардың ... ... көре ... көп ... ... ... өмір сүре ... мұқтаж екендіктерін қатты сезінеді. Қазіргі балалардың жеке
тұлғасын қалыптастырудың негізі оның ... ... ... мен ... ... ... ... жоғары деңгейі
болып табылады.
Әр түрлі іс-әрекеттерінің барысында бастауш сынып ... ... ... ... беруге, өзара түсінуге дағдыланады. Олар
оқу еңбегіне өзінің қатынасын, мектептегі, отбасындағы және ... ... ... ... болу ... ... Оқу
және тәрбие барысында балабақша балаларының дербес және қоғамдық ... ... ... ... ... рухани-адамгершілік құндылықтарының
мазмұны байды.
Адамгершілік қағидаларын ұстанбайтын ... ... ... ... ... ... ... адамды бұрынғыдай табиғатты өзіне бағындырып,
дүниені игеру немесе өзгерту үшін ... ... ... адам баласының болмыс пен жаратылыс заңдылықтарын біліп, әлем
мен дүниеге бейімделіп, өмірге «кірпіш» секілді «қалануына» әкелуі керек.
Білім ... ... ақыл мен ... ... өзінің жан дүниесін ашып,
сол арқылы ақиқатты ізденуге жетелуі қажет, әр адамға өз әлемін айқындап,
оның құндылықтары мен ... ... ... ... ... Сол
арқылы адам өзін-өзі басқаруға, өз өмірін жоспарлауға үйренеді.
Бүкіл Әлемді және басқаны түсінуге, адам ... ... ... тек ... ... ғана ... болады. 1998
жылы өткен Әлемдік ... ... ... ... ең басты тәсілі деп аталғаны бекер
емес делінген.
А.Қ.Әлімовтың «Интербелсенді әдістемені ЖОО-да қолдану мәселелері»
атты оқу ... ... ... ... ... ... ... бойға
сіңіру үшін қажетті жағдайлар жасау» немесе, басқаша айтқанда, «Диалогтық
қарым-қатынасқа үйрету/үйрену» деп ... ... ... ... ... ... ... ұстанған абзал», деген.
Сонымен адамзат ғұламалары біздің тек қана қарым-қатынасарқылы,
диалог құру арқылы ғана ... ... ... яғни ... мен ... ... әрекетінің нәтижесі деп есептеген, тіпті қарым-қатынас,
диалог өмірдің мәні деп түсінген.[58]
Қарым-қатынастағы бірлескен әрекетер бірін-бірі жақтыру, ... пен ... ... ... тек қана жаңа ... игеруге
жағдай жасап қана қоймай, ... ... ... ... ... пен бірлесу деңгейлеріне көтереді, яғни қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... айналдырады.[59]
Балабақша балаларына жан-жақты сапалы білім беру, жалпы білім ... ... ... ... ... ... адамгершілік
тұрғыдан тәрбие беруді жаңартуды талап ... ... ... ... ... ... қана қоймай, оны жаңа нарықтық
қатынастар шеңберінде жаңалап түзетуге, ... ... ... ... шеберлігі жоғары, адамгершілік, имандылық, ар-ұят, отаншылдық
сияқты қадір-қасиеттерді бойына сіңірген ұлттық интелигенцияның, зиялы
қауымның жаңа ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТ КӨЗДЕРІНІҢ ТІЗІМІ:
1. ҚР білім беруді ... ... ж ... мемлекеттік
бағдарламасы (өзгертулер мен толықтырулармен 2008 ж 10.03.)//-Алматы,2008-
17 ... ҚР ... ... ... ... ж арналған мемлекеттік
бағдарламасы
3. Білім туралы ҚР Заңы.
4. Аристотель. Этика. Политика. Поэтика// ... Соч. 4-х т. М,1984 ... ... ... ... ... ... Мысли о воспитании/ Избр.Пед.соч.-М ,1939-216
7. Баласағұни Ж. Құтты білік /Көне түркі тілінен ... және ... мен ... ... ... Алматы, Мұратас,1993-315 б
8. Коменский Я.А. Избр. Пед.соч. М,1982- 570 б
9. Руссо Ж.Ж. Эмиль или о воспитании 1915-157
10. Пестолоцци И.Г. Как ... учит ... ... ... Пед. ... М
,1963-т2,212с
11. Пискунов А.И. Хрестоматия по истории зарубежной пед. М, 1981, 306с
12. Ушинский К.Д. О ... в ... ... ... Соч. М
«Педагогика» т2-331с
13. Уалиханов Ш. Таңдамалы, 2 басылым. Алматы, 1985-348б
14. Алтынсарин Ы. Қырғыз хрестоматиясы. Орынбор,1897
15. ... Ж.Б., ... Р.М. ... ... 1998- 378 ... Төлеубекова Р.К. Балабақша балаларын адамгершілікке тәрбиелеуде
халықтық педагогиканың озық дәстүрлерін пайдалану: пед. ... ... 1994- 162 ... Ким В.А. ... проблемы подготовки специалистов в Вузе сб.
Научно-пр. Конф. Алматы, 1999 -35-39 ... ... ... Бес анық ... ... ... ... 1996-180 б
19. Калюжный А.А Теория и практика профессиональной подготовки учителя к
нравственному воспитанию учащихся в целостном ... ... ... ... Байсерке Л.А. Актуальные проблемы обучения студентов в Вузе Вестник
АГУ Алматы,1998-4с
21. Орынбасарова Э.А. ... и ... ... нравственного
воспитания школьников Казахстана (60-е г.г ХІХ в 90 е г.г в ХХ) ... 270 ... ... ... сөз // Құраст. Ү.Асылов Алматы, 1987-230 б
23. Тұрсынов Б.Ж и др Нравственно-духовное просвещение. ... ... ... ... ... Бас. Р. ... М. ... -500 б
-----------------------
мысық
түйе
сиыр
Үй жануарлары
ешкі
қой
бота
ит
жылқы

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектепке дейінгі естияр жастағы балаларды рухани мәдениетке тәрбиелеуге сипаттама32 бет
Балабақшада оқытудың психологиялық негіздері8 бет
Бастауыш сынып жасындағылардың ерекшеліктері мен дамуы6 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды жапсырмалауға үйрету арқылы шығармашылығын дамыту26 бет
Мектеп жасына дейінгі баланың мінез-құлық мотивтерінің қалыптасуы5 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың бейнелеу өнері арқылы адамгершілік тәрбиесін қалыптастыру24 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға адамгершілік тәрбиесін беру әдістемесі35 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
Adobe photoshop программасын үйрету40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь