Мектеп жасына дейінгі баланың эстетикалық тәрбиесі

Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
І тарау. Эстетикалық тәрбиенің педагогика ғылымындағы теориялық негіздері.6
1.1.Балабақша балаларына эстетикалық тәрбие берудің міндеті мен маңызы ... .6
1.2.Балалардың эстетикалық мәдениеті мн білімін қалыптастырудағы музыканың рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
1.3. Қоршаған орта мен табиғаттың эстетикалық тәрбие берудегі маңызы ... ... 21
ІІ тарау. Білім беретін балабақшада эстетикалық білім мен тәрбиенің маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.1.Эстетикалық тәрбие арқылы талғам мен адамгершілікке тәрбиелеу ... ... ..25
2.2. Ұлттық мәдениетімізді бала тәрбиесіне эстетикалық тәрбие беру арқылы сіңіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
Кіріспе
Тақырыптың көкейкестілігі.
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында. Балабақшада білім берудің мақсаты - ... жеке тұлғаның сапалы терең білім алуға деген мүдделерін қанағаттандыру, әрбір адамға оқытудың мазмұнын таңдауға кеңінен мүмкіндік беру деп көрсетілген.
Педагог ғалымдардың еңбектерінің негізі идеяларына сүйене отырып, қазақ қолданбаны өнердегі кеңістік пен уақыт ұғымдарының эстетикалық тәрбиедегі көрінісіне, соның негізінде эстетикалық тәрбие беру, мүмкіндіктеріне мазмұнды сипаттама беруге болады.
Эстетикалық тәрбие беру мүмкіндіктері адамның эстетикалық көзқарас, сезім, таным, қабылдау, баға беру, белсенділік қасиеттерінің жиынтығын құрайды.
Алдымен қазақ қолданбалы өнері эстетикалық көзқарасты тәрбиелейді. Адамның өмірге эстетикалық көзқарасы оның өмірі мен қызметінің барлық сапасынан көрінеді. Эстетикалық талғамы биік, сезімтал адам, еңбектегі әдемілікті, табиғаттағы сұлулықты, өнердегі әсемдікті танып, оны сүйе, қастерлей білетін болады. Ол туралы В.Белинский былай деп жазған: "Әдемілікті сезіну - адамгершілік қасиеттің шарты. Тек осы сезім төңірегінде ғана ақыл-парасат болуы мүмкін". Эстетикалық сезім - жақсылықтың негізі. Яғни эстетикалық көзқарасты тәрбиелеу - ұлттық өнерге мұқият зейін салуды талап етумен қатар балалардың ақыл-ойын, дүниетанымын дамытады.
Эстетикалық тәрбие беруде көзқарас пен таңым ынтымақтыққа, бірлікке, адамгершілікке, шыншылдыққа, патриоттыққа, мейірімділікке, тәрбиелейді.
Бүгшде балабақшада балабақша және жоғары балаларының ақыл-ойы сана-сезімін жетілдіруде эстетикалық тәрбие берудің мүмкіндігін ерекшелей келе, ұстаздардың кәсіби даярлығына ерекше талаптар қойып, оның психологиялық және педагогикалық жолдарын зерттеуді алға қоя отырып зерттеу жұмысының тақырыбына арқау болатын актуалды, көкейкестілігін анықтауды жөнкөрдік.
Эстетикалық тәрбие тек қана көркемдік деңгейді жетілдіру, оқыған кітіп, көрген кинолар мен музыкалық шығармалар санын көбейту ғана емес. Ең бастысы, адамгершілік, этетикалық сезімді, жеке бастың рухани деңгейін кеңейту, мінез – құлқын түзету, әсемдікті түсіне білу. Егер оқушы өзін жаман әдеттен алшақ ұстап, өз әрекеттерінің әдемілігін, қажеттігін түсініп, еңбек нәтижесінен көркемдікті сезіне білсе, бұл оның эстетикалық талғамының, сонымен қатар адамгершілік қасиеттерінің жоғарв жетіле бастағанын көрсетеді.
Балабақшада балалар және тәрбиеші, тарбиеленушілер арасындағы, кіші және ересек оқушылар арасындагы таза адамгершілік қатынастардан өзіндік эстетиканы байқауға болады. Қатынас кезінде олар өзара түсінушілікке дағдыланады, ортақ тіл табысады, өмірге өздерінің көзқарастарын қалыптастырады, Сократ дана айтқандай "әдемілікті бірлесіп іздеуде" таптырмайтын мүмкіншіліктер алады. Қатынас - ол тек қана оймен ғана адмасу емес, сезім және әсерленушілікпен де алмасу. Қатынас неден құралады немесе, басқаша айтқанда, қатынастың әдістері қандай? Олар: - көзқарас, сөз, дауыс ырғағы, ым, ишарат, дене қимылы. Бұл амалдар жеке түрде болсын, біріккен түрде болсын көп мағынаны түсіндіреді.
Баланың өзін - өзі тәрбилеуінің алғашқы сатысы жеткіншек сатысы болып табылады. Бұл жаста ол белгілі мөлшердегі көркем шығармалардың мазмұнын түсінуге тырысады, білім деңгейін кеңейтеді, қоршаған ортадан эстетикалық тәжірибе жинайды, өмір құбылыстары мен өнер шығармаларын саралап, өздігімен бағалауға талпынады.
Эстетика эстетикалық сананың міндетті ісі мен құрылымын ашады. Ал тәрбие теориясы болса, эстетикалық сезімнің, талғамның идеялық қалыптасу процесін зерттейді. Бұған нақты дәлелдің бірі « білім беретін мектеп концепциясының негізгі бағыттары» - (2006ж) құжатта орынды нұсқау бар: «Аса маңызды міндет – балаларға көркемдік білім беру мен эстетикалық тәрбиені айтарлықтай жақсарту. Әсемдік сезімін дамыту, жоғары эстетикалық талғам, өнеор шығармаларын, тарих архитектура ескерткіштерін, туған табиғаттың сұлулығы мен байлығын түсініп, бағалай білу қасиетін қалыптастыру қажет. Лсы мақсатта әрбір оқу пәнінің, әсіресе зор танымдық және тәрбиелік күшібар әдебиеттің, музыканың, бейнелеу өнерінің эстетикалық мүмкіндіктері жақсы пайдаланылсын», - деп көрсетілген.
Ал өскелең ұрпаққа эстетикалық тәрбие беруде мектеп орасан зор роль атқаратыны белгілі. Нақосы балабақшада адамының эстетикалық мәдениетінің негіздері қаланады, сондықтан да эстетикалық тәрбие мәселелері біздің елімізге әрдайым жан-жақты тәрбиенің проблемаларымен байланыстыра қарастырылып келеді.
Қоғамның материалдық – экономикалық базасын жаңа адамды қалыптастырудан,оның дамиуынан бөліп алып қарауға болмайды. Сондықтан стетикалық тәрбиенің принциптерін жүзеге асыру мен қатар тәрбиенің бүкіл жүйесін одан әрі жетілдіре түсуге жағдай жасап отыру қажет.
Әрбір адамның творчестволық қабілетінің қанат жаюы оның еңбек саласының артуына әсер етеді, мәдениетін дамытады. Сөйтіп адамның мәдениетінің маңызды бөлігі - өміріміздің барлық саласына ықпал тигізетін эстетикалық мәдениет болып есептеледі.
Эстетикалық тәрбие - жан-жақты тәрбиенің бүкіл жүйесінің табиғи бір бөлігі.
Эстетикалық тәрбие – болмыстағы және өнердегі сұлулық пен әсемдікті дұрыс қабылдауға және эстетикалық түсінікті сезім мен талғамы тәрбиелейді. Өнерде және өмірде сұлулықты жасау, оған қатысу қабілетін, қажетсінуін қалыптастырады.
Көркемдікке тәрбиелеу ісінде көптеген аса күрделіпроблемалар туады. Бала өнер арқылы өзінің көіл сезімін тереңірек түсіне білуі қажет. Сондай – ақ айқын ойлап, терең сезіне білуі тиіс, ұстаздар тарапынан балаларға сапалы көмек қажет. Көркемдікке тәрбиелегенде баланың өлең, ырғақ, музыка,би арқылы өз пікірін жеткізуіне, оның табиғи түрде ілгері дамуына кедергі жасамауы керек. Осы тұрғыдан алғанда балабақшада эстетикалық тәрбие беру іс – шарасында, атқарылып жатқан жұмыстар мен әліде болса, шешімін таппай келе жатқан проблемалар жеткілікті.Эстетикалық әсер көбіне оқыту процестері арқылы беріледі. Әдебиет, суркт, музыка сабақтары талапқа сай оқытылмайды. Балабақшада оқушылар мен тәрбиешідер арасында эстетикалық қарым –қатынас, үйлесім және эстетикалық сезім мәдениетінің төмендігін білдіреді. Жоғарыда көкейкесті мәселелердіталдай отырып, біз зерттеу жұмысының тақырыбын, «эстетикалық тәрбиелеу мазмұны мен түрлері» - деп таңдадық.
Зерттеу жұмысының мақсаты:
білім беретін балабақшада эстетикалық білім берудің деңгейін жетілдіру.
Зерттеу жұмысының тақырыбы мен мақсатына байланысты төмендегідей міндеттер қойдық:
Балалардың ақыл-ойы, танымдық қабілетін, эстетикалық қасиеттерін, табиғатқа, өнерге көзқарастарын қалыптастыру
- білім беретін балабақшада , балаларға көркемдік білім беру және эстетикалық талғам мен эстетикалық тәлім –тәрбие жұмыстарын жетілдіру.
Білім беру стандартына және типтік оқу жоспарына байланысты сурет, музыка, биология экология пәндерінің оқыту деңгейін жақсарту.
Зерттеу жұмысының теориялық маңыздылығы:
Зерттеу жұмысының нәтижелері педагогика ғылымының саласы эстетикалық тәрбие беру ісін байытып оның теориялық мазмұны және деңгейлік сипаттамаларын дамытуға үлес қосады.
Зерттеу жұмысының тәжірибелік құндылығы:
Өнер арқылы қоршаған орта табиғат сұлулығынан ләззат алу, оны сезінуге, балалардың шын көркемдіктен жалған көркемдікті ажырата білуге, яғни сұлулықты қабылдауға, түсінуге талпындырады. Жеке тұлғаның дүниетанымын қалыптастыруға және тәрбиешідердің эстетикалық тәрбие беру ісіе көмегін тигізеді.
Зерттеудің мәні: Балабақшада эстетикалық тәрбие берудің мазмұнын педагогикалық тұрғыдан талдау.
Зеттеуіміздің кезеңдері:
Бірінші кезең - теориялық ізденіс пен әдебиеттерді талдай отырып, зерттеу жұмысының ғылыми аппаратын айқындау, зерттеу жұмысының бағдарламасын жасау.
Екінші кезең - жинақталған материалға талдау жасау арқылы оның ғылыми нәтижесін (талдау) қортындылау.
Үшінші кезең - эстетикалық тәрбие беруде ұлттық өнердің кеңістік пен уақыт тұрғысынан танымдық-тәрбиелік маңызын және болашақ тәрбиешідерді осы істерге баулу.
Зерттеу обьектісі:
эстетикалық білім беру мен тәрбие негіздері.
Зерттеу жұмысының базасы:
Зерттеу жұмысының құрылымы:
Зерттеу жұмысымыз кіріспе, екі тарау, қорытынды, пайдаланған әдебиеттер тізімі мен қосымшалардан тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1.Қазақстан Республикасының "Білім туралы заңы" 27.VII – 2007ж. Алматы.2007.
2.Қазақстан Республикасының Орта білімді дамыту тұжырымдамасы. «Ана тілі». 19 маусым. 1987ж
3.Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы. Астана, 26 желтоқсан. 2003.
4. Назарбаев Н.Ә. 2007 жылғы «Президенттің Қазақстан халқына Жолдауы», Алматы, 2007ж. Білім баспасы.
5.Оқу-тәрбие үрдісінде инновациялық әдіс-тәсілдерді пайдалану-заман талабы. Республикалық ғылыми конференция материалдары Қаз Ұ.У.2004
6.Инновациялық оқытудың педагогикалық шарттары. Алматы, 2006 Қ.А.Иассауи атындағы ХҚТУ Шымкент ғылыми-әдістемелік конференцияның материалдар жинағы, Шымкент 2004.
7.Сабыров Т.А. Балалардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы «Мектеп». 1978ж.
8.Сәрсенбаев Т. Ұлттық сана-сезім мен ұлттық қадір-қасиет. Алматы, 1990ж.
9.Савин Н.В.Педагогика., Москва, 1990.
10. М.Жұмабаев.Педагогика. "Рауан" баспасы 1993ж.
11. Балабақшада тәрбие жұмысының теориясы мен әдістемесі. Алматы.1999ж.
12.Қазақстан Республикасының мелекеттік ға міндетті білім беру стандарты. Астана 2002ж.
13. Эстетикалық мәдениет «Қазақстан мектебі» журналы 10, 2002ж.
14.Ұзақбаева С. Тамыры терең тәрбие. Алматы. Білім. 1995ж.
15.Сухомилинский В.А. «Балаға жүрек жылуы». Алматы 1976ж.
16.С.Дүйсебаев. Жаңа педагогикалық технология - балабақша мектеп. №2, 2003.
17.Сағымбаев.Ә. Бейнелеу өнері сабағында шығармашылықты қалыптастыру. Алматы 2001.
18.М.Ералиева. Балабақша сатыдағы оқу - тәрбие үрдісінде, Алматы, 2005.
19.Ө.Танабаев. Эстетикалық тәрбиемен ұштастыру, Алматы 1999.
20.Н.Нұрмұхаметова. Эстетикалық тәрбие берудегі табиғаттың маңызы «Балабақша мектеп» журналы №11 2004ж.
21.Н.С.Тілеуханов. Эстетикалық тәрбие қалыптастыру. «Балабақша мектеп» журналы, 1997ж. 7.
22.Ү.Мелдебекова, Т.Әлсатов. Балаларға эстетикалық тәрбие берудегі музыканың рөлі. Шымкент 2001ж.
23.Қ.Жарықбаев. Эстетикалық тәрбие туралы. Алматы 2002ж.
24.Роза Марғауина. Сазнаманың сыры мол. Алматы 2001ж.
25.3.Айдарова. Бейнелеу өнері белестері. Алматы 1999 ж.
26.Педагогикалық ізденіс. Алматы, "Рауан"баспасы. 199О.
27.Ш.А.Амонашвили. Балаларға көзқарас және білім берудің сипаты. М., 1991.
28.В.Ф.Шаталов. Жаппай орта білім беру талабы. М., 1992.
29.Г.Ширашева. Балаларға көркемдік-эстетикалық тәрбие беру. М., 2001.
30.Ә.Нынанбаев, Т.Әбжанов. Ой. Ақыл. Адамгершілік. Алматы."Білім" 1994ж.
31.Л.И.Рувинскиий, С.И.Хохлов. Ерлік пен мінезді қалай тәрбиелу керек."Мектеп"баспасы. 1989ж.
32.Б.Шелекбаева. Эстетикалық тәрбие беруде көркем шығарманы пайдалану."Балабақша мектеп"журналы. 2000ж. №7.
33.К.Бейсенбаева Р.Жумабаева. Музыкалық эстетикалық тәрбие. "Қазақстан мектебі" журналы.1994. №12.
34.М. Ералиева. Жаңа буын оқулықтарының мектеп тәжірибесіне енгізілуі. Алматы 2001.
35.Ә.Табылдиев. Ұлттық тәрбие - ұлағатты іс. "Балабақша мектеп" журналы 2003ж.
36.3.Әсемжанова. Балабақша балабақша балаларына эстетикалық тәрбие беру. Алматы 1998 ж.
37.А.Байділдаева. Адамгершілікке баулу бағыттары.
38.М.Бұлақбаева. Жаңашыл әдіс-тәсілдерді кең пайдаланайық. "Қазақстан мектебі" журналы 2004ж.
39.3.Сатқаева. Оқыту мен тәрбиелеу - үлкен өнер. Алматы 2001.
40.Ақбаева Л.Этноэстетикалық білім: Қазақтың дәстүрлі мәдениеті, Алматы, 1997ж.
41.Р.Төлеубекова. Бала тәрбиесі - әлеуметтік-педагогикалық мәселе. Алматы 2001ж.
42.ҚоянбаевЖ.Б. Педагогика. Астана1998ж.
43.Ж.Қалимова. Жаңа білім мазмұнының негізі - дамыта оқыту. «Балабақша мектеп» журналы, 8 саны 2003ж.
44.3.Әсемжанова. Білім негізі - балабақша та. «Балабақша мектеп» журналы, 2000ж.
45.Қ.Жарықбаев. Әдеп және жантану. Алматы. Атамұра баспасы. 1996ж.
46.Г.Тоққұлиева. Балаға эстетикалық тәрбие беру. "Қазақстан мектебі" журналы 2000ж.
47.Т.Самұратова. Эстетикалық тәрбие берудің мәні үлкен. "Қазақстан мектебі» журн. 2001ж.
48. Қ.Ж. Қаракулов «Этика классного руководителя» жкрн. Қазақстан мектебі, №3. 1978.
        
        Жоспар
Кіріспе
............................................................................
...........................................3
І тарау. Эстетикалық тәрбиенің педагогика ғылымындағы теориялық негіздері.6
1.1.Балабақша балаларына эстетикалық тәрбие ... ... ... ... мәдениеті мн білімін ... ... орта мен ... ... ... берудегі
маңызы........21
ІІ тарау. Білім беретін балабақшада ... ... мен ... ... ... ... мен ... Ұлттық мәдениетімізді бала тәрбиесіне эстетикалық тәрбие беру арқылы
сіңіру......................................................................
.................................................30
Қорытынды...................................................................
........................................35
Пайдаланылған
әдебиеттер..............................................................
......................37
Кіріспе
Тақырыптың ... ... 2015 ... ... ... ... дамыту
тұжырымдамасында. Балабақшада білім берудің мақсаты - ... жеке ... ... ... ... ... ... ... әрбір адамға
оқытудың мазмұнын таңдауға кеңінен мүмкіндік беру деп көрсетілген.
Педагог ... ... ... идеяларына сүйене
отырып, ... ... ... ... пен ... эстетикалық тәрбиедегі көрінісіне, соның ... ... ... мүмкіндіктеріне мазмұнды сипаттама
беруге болады.
Эстетикалық тәрбие беру мүмкіндіктері адамның ... ... ... ... баға ... белсенділік қасиеттерінің жиынтығын
құрайды.
Алдымен қазақ қолданбалы өнері эстетикалық көзқарасты тәрбиелейді.
Адамның өмірге ... ... оның ... мен ... ... ... ... талғамы биік, сезімтал адам, еңбектегі
әдемілікті, табиғаттағы сұлулықты, өнердегі әсемдікті ... оны ... ... болады. Ол туралы В.Белинский былай деп ... ... - ... ... ... Тек осы ... ғана ... болуы мүмкін". Эстетикалық сезім -
жақсылықтың негізі. Яғни ... ... ... - ... ... ... ... талап етумен қатар балалардың ақыл-ойын, дүниетанымын
дамытады.
Эстетикалық тәрбие ... ... пен ... бірлікке, адамгершілікке, шыншылдыққа, патриоттыққа,
мейірімділікке, тәрбиелейді.
Бүгшде балабақшада ... және ... ... ... ... ... эстетикалық тәрбие берудің мүмкіндігін ерекшелей келе,
ұстаздардың кәсіби даярлығына ерекше талаптар қойып, оның ... ... ... зерттеуді алға қоя отырып зерттеу жұмысының
тақырыбына арқау болатын актуалды, көкейкестілігін ... ... ... тек қана ... деңгейді жетілдіру, оқыған
кітіп, көрген кинолар мен музыкалық шығармалар санын көбейту ғана емес. Ең
бастысы, адамгершілік, ... ... жеке ... рухани деңгейін
кеңейту, мінез – құлқын түзету, әсемдікті түсіне білу. Егер ... ... ... ... ... өз ... ... қажеттігін
түсініп, еңбек нәтижесінен көркемдікті сезіне білсе, бұл оның эстетикалық
талғамының, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... және ... тарбиеленушілер арасындағы,
кіші және ... ... ... таза ... ... ... байқауға болады. Қатынас кезінде олар өзара
түсінушілікке ... ... тіл ... ... өздерінің
көзқарастарын қалыптастырады, Сократ дана айтқандай "әдемілікті бірлесіп
іздеуде" ... ... ... ... - ол тек қана ... ... емес, сезім және әсерленушілікпен де алмасу. ... ... ... басқаша айтқанда, қатынастың әдістері ... ... ... сөз, ... ... ым, ... дене қимылы. Бұл амалдар жеке
түрде болсын, біріккен түрде болсын көп ... ... өзін - өзі ... ... сатысы жеткіншек сатысы
болып табылады. Бұл жаста ол ... ... ... шығармалардың
мазмұнын түсінуге тырысады, білім деңгейін кеңейтеді, қоршаған ортадан
эстетикалық ... ... өмір ... мен өнер шығармаларын
саралап, өздігімен бағалауға талпынады.
Эстетика эстетикалық сананың міндетті ісі мен құрылымын ... ... ... ... ... ... талғамның идеялық қалыптасу
процесін зерттейді. ... ... ... бірі « ... ... мектеп
концепциясының негізгі бағыттары» - (2006ж) құжатта орынды ... ... ... ...... ... ... беру мен эстетикалық
тәрбиені айтарлықтай ... ... ... ... ... эстетикалық
талғам, өнеор шығармаларын, тарих архитектура ескерткіштерін, ... ... мен ... ... ... білу ... қажет. Лсы мақсатта әрбір оқу пәнінің, әсіресе зор танымдық
және тәрбиелік күшібар әдебиеттің, музыканың, ... ... ... ... ... - деп ... өскелең ұрпаққа эстетикалық тәрбие беруде мектеп орасан зор роль
атқаратыны белгілі. Нақосы ... ... ... мәдениетінің
негіздері қаланады, сондықтан да эстетикалық тәрбие мәселелері біздің
елімізге ... ... ... ... байланыстыра
қарастырылып келеді.
Қоғамның материалдық – экономикалық ... жаңа ... ... ... алып ... болмайды. Сондықтан
стетикалық тәрбиенің принциптерін жүзеге ... мен ... ... бүкіл
жүйесін одан әрі жетілдіре түсуге жағдай жасап отыру қажет.
Әрбір адамның ... ... ... жаюы оның ... саласының
артуына әсер етеді, мәдениетін дамытады. Сөйтіп адамның мәдениетінің
маңызды бөлігі - ... ... ... ықпал тигізетін эстетикалық
мәдениет болып есептеледі.
Эстетикалық тәрбие - жан-жақты тәрбиенің бүкіл жүйесінің табиғи ... ...... және ... ... пен әсемдікті
дұрыс қабылдауға және эстетикалық түсінікті сезім мен талғамы тәрбиелейді.
Өнерде және өмірде сұлулықты жасау, оған ... ... ... ... ісінде көптеген аса күрделіпроблемалар туады.
Бала өнер арқылы өзінің көіл ... ... ... білуі қажет. Сондай –
ақ айқын ойлап, терең ... ... ... ... ... балаларға
сапалы көмек қажет. Көркемдікке тәрбиелегенде баланың ... ... ... өз ... ... оның ... түрде ілгері дамуына
кедергі жасамауы керек. Осы тұрғыдан ... ... ... беру іс – ... атқарылып жатқан жұмыстар мен әліде болса,
шешімін таппай келе жатқан ... ... әсер ... ... ... ... ... суркт, музыка сабақтары талапқа
сай оқытылмайды. Балабақшада ... мен ... ... қарым –қатынас, үйлесім және эстетикалық сезім мәдениетінің
төмендігін білдіреді. Жоғарыда көкейкесті мәселелердіталдай ... ... ... ... ... тәрбиелеу мазмұны мен түрлері»
- деп ... ... ... ... ... ... білім ... ... ... тақырыбы мен ... ... ... қойдық:
Балалардың ақыл-ойы, танымдық ... ... ... ... көзқарастарын қалыптастыру
- білім беретін балабақшада , балаларға көркемдік білім беру және
эстетикалық талғам мен ... ... ... ... ... беру ... және ... оқу жоспарына байланысты сурет,
музыка, биология экология ... ... ... ... жұмысының теориялық маңыздылығы:
Зерттеу жұмысының нәтижелері педагогика ғылымының саласы эстетикалық
тәрбие беру ісін ... оның ... ... және ... ... үлес ... ... тәжірибелік құндылығы:
Өнер арқылы қоршаған орта табиғат сұлулығынан ләззат алу, оны
сезінуге, ... шын ... ... ... ... білуге,
яғни сұлулықты ... ... ... Жеке
тұлғаның ... ... және ... ... беру ісіе көмегін тигізеді.
Зерттеудің мәні: Балабақшада эстетикалық тәрбие берудің мазмұнын
педагогикалық тұрғыдан талдау.
Зеттеуіміздің ... ... - ... ізденіс пен әдебиеттерді талдай отырып,
зерттеу жұмысының ғылыми аппаратын ... ... ... ... кезең - жинақталған материалға талдау жасау арқылы оның ... ... ... ... - эстетикалық тәрбие беруде ұлттық өнердің кеңістік пен
уақыт тұрғысынан танымдық-тәрбиелік маңызын және болашақ ... ... ... обьектісі:
эстетикалық білім беру мен тәрбие негіздері.
Зерттеу жұмысының базасы:
Зерттеу жұмысының құрылымы:
Зерттеу ... ... екі ... ... ... ... мен ... тұрады.
І тарау
Эстетикалық тәрбиенің педагогика ғылымындағы теориялық негіздері
1. Балабақша балаларына эстетикалық тәрбие берудің
міндеті ... ... алып ... ... ... деген
сөздің өзінде былайша түсініктер ... ... - ... ... әсемдік туралы, көркем шығарманың заңдары ... ... ... қатынасы туралы ғылым, өнерге деген көзқарас, ... ... ... түсіну.
Ал "эстетикалық" дегеніміз не, бұл сөз нені білдіреді?
Бұл гректің сөзі, оның тікелей аудармасы "сезінушілік" ... ... ... ... ... ... ... -бұл адамдардың
сезінуі. Бала мен балалардың өзара қарым-қатынасынан эстетикалық ... ... ... адамдардың рухани өмірі үшін, яғни қай
сала ... ... ... позициясын бірте -бірте өзгеруіне
алып келеді.
Адамзат баласының жеке бір тұлға ... ... мен ... ... процесс. Осы қалыптасу ... оңай емес ... - оған ... ... ... Эстетикалық тәрбие айналаны қоршаған
табиғат әдемілігі мен ... ... ... ... ... ... оны ... сезінуге үйретеді. Шын мәніне келетін болсақ,
қөркем шығарманы қадірлеп, түсіну арқылы ... ... жеке ... ... ... ... ... ететін пәндердің бірі - бейнелеу өнері. Бейнелеу ... ... ... ... бояу түрлерінің байлығын ашып, өзіне деген ерекшеліктерін
айқындайтындығында. Бейнелеу өнеріндегі көркемдегіш күштің ... ... ... өте зор ықпал етеді. Сонымен оның эстетикалық тәрбие
берудегі әсер ... ... ... екендігін айта
кетуге болады.
Сондықтан адам ... ... ... ... ... ... тануға, сезе білуге үйретуде, сезімталдыққа ... ... пәні аса ... орын ... өнері туындыларының адамға әсер етіп, жақсылыққа жетелеуші
құрал ... оған ... пен ... ... туғызады. Эстетикалық
тәрбиеге жүктелетін осындай ... ... бір ... ... мен ... ортаны эстетикалық жолмен қабылдау, оны қалыптастыру
болып табылады.
Бейнелеу өнері мен ... ... ... ... ... ... шығармашылық іс-әрекетін, күш-қуатын реттеуге
көмектеседі. Осы орайда бала өз ... ... ... ... мен ... өнерінің өзара байланыстарын жан-жақты, салыстырмалы
түрде кеңінен жеткізуі кажет. Уақыт талабына сай оқушылар мен ... ... ... жаңа ... ие ... ... мектеп
қабырғасында бірте-бірте өздігінен бейнелеу өнері заңдылықтары түсініктерін
қалыптасыруға ұмтылады және үйренуге бейімделеді. Бұл бір жағынан, ... ... ... түсінігін қалыптастыру арқылы, бейнелеу өнеріне
деген көзқарасы, дүние танымы, ой-өрісі ... ... ... ... ... дамуына ықпал жасайды. Демек, сабақтарда тәрбиеші
өтілетін сабақтың барысы жайында, бейнелеу ... ... ... айтып
шектеліп қана қоймай, эстетикалық тәрбиемен байланыстыра ... ... ... ... ... ... ... ойларына
сүйенсек: "Эстетикалық тәрбие кең мағанада - бұл үлкендерді тәрбиелеу және
терең сезіну, бұл ... ... және ... ... ең алдымен
адамның адамгершілігінде. Бұл бірінші кезекте адам жүрегіндегі тамаша
тәрбиені, ... ... ... еткен және адамның жүріс-тұрысы, ... ... Мен ... ... және біз ... ... ... кең мағынада, адамның жалғыз және аса қажетті тәрбие
құралы деп атадық".
Сонымен осы айтылғандардың негізінде ... ... ... байқауға болады. Адамның табиғат сұлулығын тануы, оны сұрыптап
бағалай білуі, әлі де болса жеткіліксіз. Өмірді ... адам ... осы ... өзі ... ... заңды. Олай болса, адамның
эстетикалық ... ... ... ... оны құра ... белсенділіктің іске асуы айналадағы қоршаған ортаның әдемілігін
көркемдеп қабылдаулың негізінде болады.
Осы орайда Б.М.Неменский өз ойын ... ... ... ... ... - ... оның ... және сезіну эстетикасын
қалыптастыру, оның өмірге көңіл бөлуі, өнерге, еңбеккке, ... ... Бұл ... ... ... заң ... қалыптастыру.
Ұсыныс және әрекет," - деп адам өміріндегі ... ... ... ... ... өзі ... ... тәрбиеленген болуы керек.
Себебі ол өзінің дүниетанымы, өнерге деген көзқарасы, сезінуі, түйсінуі,
эстетикалық тәрбие ... ... ... ... ... ... ... түрде жеткізіп түсіндіре алады. Балаларға бейнелеу өнері пәнін ... ... - өмір ... ... ... ... тани ... дамытуға және білімі мен көркемдік түйсінуін үйлесімді ... ... ... ... ... ... қызығушылығын арттырып,
дүниетанымына жағымды ықпал етумен қатар, балаларды ... ... ... күнделікті кездесетін қарапайым және өндірістік заттарға
жоғары талғам ... ... ... пен адам ... ... білуге тәрбиелеп үйрету.
Бала бейнелеу өнері сабағында балаға қоршаған ортадағы шындық туралы
көптеген мәлеметтер береді.
Мысалы, заттың нақты ... салу ... ... сол ... құрылысына қарап танысу арқылы оның салмағы, ... ... ... түсі ... ... ... де қарап, байқап білуге үйренеді. Осындай
мақсатпен көз, ой тоқтатып, ... ... ... ... ... ... ... тигізеді. Бейнеленуші заттар жөнінде жаңа бір
түсінік, ұғым пайда болып, олардың шындығы мен ... ... ... ... ... ... бейнелеу өнері пәні бойынша жүргізілетін әрбір
жеке сабақтың өзінде тәрбиелік мүмкіндіктің мол екендігі байқалады. Сонымен
баланың эстетикалық ... ... ... ... ... ... табиғат сұлулығын терең сезіну арқылы балаларына мәнді етіп
жеткізілуінде.
Ақын, педагог ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін жан-жақты дамытуға жол ашады. ... ... ... ... ... ... ... бала
жаратылыс, табиғат сұлулықтары мен бірге өнерден барынша мол ләззат ... ... ... ... ... пәні ... оқу материалдарын жүйелі, бірізді ... ... ... ... ... ... негізделген сабақ
материалдарына байланысты. Бейнелеу өнері пәні бойынша ... ... ... әрбір сабақтың мазмұнына көңіл бөліп қана
қоймай, сонымен қатар оқу ... ... ... ... жасалғаны жөн.
Балабақша тардағы тақырыптық сурет салу алдын-ала байқау жүргізілгеннен
кейін көз алдына елестету ... ... ... ... Тақырыптық сурет
салу үрдісінде балалардың ... ... ... ... ... ... түсіру, түстерді таба алу дағдыларымен ... ... ... сурет салудағы алғашқы ... ... ... ... ... сурет салуда, тақырыпты дұрыс
таңдағанына көңіл қойып, олардың ... ... ... ойларының
құрылымдық, эмоциялық, көркемдік жағынан дұрыс немесе бұрыс ... ... ... ... ... ... мен құбылыстардың заңдылық
байланыстарын байқайды, ой абстрактілі үрдіс болғандықтан, тікелей ... ... ... көрінбейді. Ойлаған затты көз алдына
елестету сурет салуға дейінгі ... салу ... ... лау, ... т.б. ... ... ... бірге, бейнелеу өнері ойлаудың, байқаудың ... ... ... ... қабілеттерді көз алдына
елестете білу мен біріктіру көркем ойлаудың негізін құрайды.
В.В.Алексеева "Баланың бойында суретші ... ... тек ... ... Егер адамда дер кезінде ойлау дамытылмаған, қалыптастырылмаған
болса, онда дабыл қағу керек. Өйткені ол бала маңызды адамдық негізден ... - ... ... әр ... де эмоциялық өңделуі жоғары болады. Оның
осындай болуына тек ... ... ... ғана емес, сонымен бірге
эмоциялық ойлау әсер етеді. Эмоциялық бастауды дамытпай, адамға нағыз ... ... көз ... ... ... ... қылыптастыру мүмкін емес. Бүдан басқа "Көркемөнерсіз өскен
баланың мүмкіншілігі шектеледі, ал мүмкіншілік шектелуі ... ... ... - ... Б.Т.Лихачев. Оның тұжырымдауынша, көз алдына
елестету сөйлеу ... ... яғни ... ... ортамен қарым-
қатынасының негізі болып саналады.
Қоршаған болмысқа деген байқағыштықты, зеректілікті ... ... ... ... үйретеді. Бала сурет салуда
бейнелеу іс-әрекеті арқылы жас ... сай, ... ... ... тәсілдерімен суреттеуге талпынатыны мәлім. Бала қоршаған ортаға
деген саналы қарым-қатынасын адамдар ... ... ... ... ... өз ... сөзбен не болмаса сурет түрімен
бейнелеуге тырысады. Тәрбиеші өз сабақтарын құрғанда, балаларды ... ... ... мен түсінің қарапайымдылығын, заттардың
әдемілігін бағалау қабілеттерін арттыруға бағыштайтын тәсілдерді қолданғаны
жөн.
Туған жердің әсемдігін көру, ... ... ... ашу, ... ... кескіндемелік) беру, әрбір қимылды Тәрбиешінің
тыңдатқан музыкалық үзінділерінен, есту - бейнелеу өнерінен сабақ берудің
негізгі ... ... ... Тек қана қоршаған табиғатты
қабылдау үрдісінде ... ... ... ... ... ... астарласып жүріп жатуы керек.
Сондай-ақ, тәрбиеші әуездік-қолданбалы өнермен таныстырса әдемілік,
әсемдік ... ... ... ... ... ойын тәсілдерін
қолдануы қажет.
Эстетикалық танымпаздық саласындағы балалардың алғашқы қадамы олардың
суретке түсіретін бүйымдары эстетикалық ... ... ... ... ... графиканы эмоциялық түсінгіштігімен тығыз
байланысты.
Балалардың ... іс- ... ... ... Ол ... өмірінен көріністерді тақырыптық
құрылым арқылы көрсеткен кезде анық байқалады.
Олар туған жердің халық өнері, тарихи ескерткіштері, ... ... ... ... ... Бейнелеу өнері балабақшада пәндер мазмұндық
ерекшеліктері оның елестеу, ... ... ... ... ... ... сезімді дамытыуға бағытталуында.
Тәрбиеші балаларға әртүрлі пән сабағының эстетикалық тәрбиемен қандай
байланысы бар ... және ... ... ... ... ... ... түсінігі, түсінуі бейнелеу өнерінің заңдылықтарын
тиянақтап ... ... ... деген ынтасын қалыптастыруға
көмегін тигізеді.
Көркем-эстетикалық жағынан дамыған оқушы бейнелеу шығармашылығында
сабақтан-сабаққа ... ... ... ... ... ... жасаса,
керісінше, дамымаған балалар теледидардан көрген кейіпкерлерді: Ұлдар
"машина", қыздар ертегі мазмұнында ... ... ... ... ... ... ... қалып отырады.
Балалар салған суреттерден сызықтар мен штрихтарды, ... мен ... ... бай ... ... ... ... қатар ондағы
таңдаған мазмұнның тікелей қатысы мен ... ... ... ... оны ... бетіне бейнелеу тәсілі де адамдарды қуантпай, таң қалдырмай
қоймайды.
Бейнелеу әрекеті - жас баланың ... мен ... беру үшін ... ... Бала ... карандаш немесе қылқалам мен бояу алған кезде ол
өзін және ... ... ... мен ... қағаз бетіне
түсіруге тырысады. Бейнелеу ... ... ... ... ... ... кең ... алып, оның бастапқы кезеңдегі ойы ... ... ие ... ... етеді.
Бұл міндеттерді жүзеге асыру үшін, балаларын бірнеше топтарға бөлу
арқылы, яғни жақсы оқитын ... бар ... мен ... дағдысы нашар
дамыған балалармен біріктіре отырып ... ... ... ... ... ... ... дайындығы нашар балаға оның жанында немесе алдында
отырып, сабақ орындауын ... ... ... ... ... жүзіндегі жұмыстар кезінде тағы оқу процесі барысында төменгі
балаларының ойын ... жолы ... ... ... сөлесіп, ой
бөлісіп қарым-қатынас жасау да пайдалы. Ойын ... ... ... ... ... ... эмоциялық көңіл-күйін келтіріп,
көркемдік шығармашылығын дамытуға өз кезегінде ... ... ... ... баланы шеберлік орындау тәсілдерінің
атауларымен таныстыруда ойын түрлерін пайдалануға болады. ... ... ... ... әртүрлі тұрпаттары мен әдіс-тәсілдер
түрін пайдалану, баланың шығармашылығын белсендіріп, әртүрлі ... ... ... жаңа ... ... көмектеседі.
Бейнелеу өнері баланың алуан түрлі шығармашылық әрекетінің тууына және
эмоциялық, эстетикалық сезімдерінің дамуына жол ашу.
Балалардың пәндерге, ... ... ... мен ықыласы тым жоғары.
Осындай сәттегі балалардың эстетика өнеріне деген ыстық ықыласы ... ... мен ... ... алмай, әрі қарай дамыту,
жандандыра түсу тәрбиешінің ізденушілігі мен ... ... ... баланың іскерлік қабілетін арттырып, әсемдікті өз
қолымен ... ... ... ... асыл дүниелермен таныстырып,
әсемдікті тани білуге баулу, эстетикалық тәлім-тәрбие беру ... ... ... ... ... ... оның ... өз
халқының тұңғыш қылқалам шебері, 1000-нан астам туынды авторы Әбілхан
Қастеевті бейнелеу ... ... ... оқу ... ... ... тәлім-тәрбие беру, олардың бойындағы қабілет-
дарынды үштау қазіргі жаңарған, бетбұрыс ... ... ... қойылып
отыр. Ал, бейнелеу өнері -балаларға эстетикалық ... ... ... ... ... эстетикалық талғамын арттыру мақсатында қазақ
халқының қолданбалы өнерін мадақтайтын ... мен ... ... ... ... ... Республикасының 2015
жылға дейінгі білім беруді дамыту ... ... ... ... - жеке тұлғаның сапасы ... ... ... деген мүдеделерін
қанағаттандыру, әрбір адамға оқытудың мазмұнын таңдауға кеңінен ... ... ... орай ... маманға кәсіби білім беру арқылы рухани-
эстетикалық дамуындағы ... ... ... ... ... Сондай
қажеттіліктердің бірі - қазақ қолданбалы өнеріндегі кеңістік пен уақыт
ұғымдары негізінде эстетикалық тәрбие беру ... ... ... ... ... тапқан бабалар мұрасы тек шеберлік
пен ... ... ғана ... ... ... ... ... көрінісі. Халықтың рухани бәйтерегі - қазақ қолданбалы
өнеріндегі кеңістік пен уақыт ұғымдарында ... ... көз ... ... ... ... ішкі ... сыры ұғылады
(қабылданады).
Екіншіден, уақыт арқылы өткенді зерделеп, бүгінгіні анықтап, болашақты
бағдарлайды.
Үшіншіден, кеңістік көріністері ... ... "ата ... "елім-жерім", "туған өлке"жеке ұғымдарын қалыптастырады. Сондай-
ақ жеке тұлғаның дүние, өмір, қоғам, тіл мәдениеті жөніндегі түсініктері
ұлғаяды, ... ... ... ... ... ... ... туған еліне, жеріне, табиғатқа, халық өнеріне,
аялы, көзқарастары қалыптасады.
Халқымыздың кемеңгер ойшылдары (Қорқыт ата, Әл-Фараби, Ахмет ... т.б.), ... ... қоғам қайраткерлері (М.Жұмабаев,
М.Дулатов, ... ... ... ... ... ... ... С.Шацкий,
Л.Выготский, ... ... ... ... ... ... және өнердегі сұлулықты түсініп, қабылдау ... ... ... басты құралы екендігі қарастырылған.
Бүгінгі таңда педагог ғалымдардың қазақ қолданбалы өнері ... ... ... мен ... зерттеліп отырған кезеңдегі
жәй-күйін, өзіне тән ерекшеліктері ғалымдар: А.Жүнісбаева, Б.Әлмұхамбетов,
Ә.Қамақов, Ж.Балкенов, ... ... ... ... ... ... ... зерттелген. Ғалымдар
еңбектерінің негізгі идеяларына сүйене отырып, қазақ қолданбалы ... пен ... ... ... тәрбиедегі көрінісіне, соның
негізінде эстетикалық тәрбие беру мүмкіндіктеріне мазмұнды сипаттама беруге
болады. Эстетикалық тәрбие беру ... ... ... көзқарас,
сезім, таным, қабылдау, баға беру, белсенділік қасиеттерінің жиынтығын
құрайды.
Алдымен қазақ қолданбалы ... ... ... ... ... эстетикалық көзқарасы оның өмірі мен ... ... ... ... ... ... ... биік сезімтал адам еңбектері "жақсылықтың негізі,
адамгершіліктің негізі". Яғни, эстетикалық көзқарсты ... - ... ... ... ... ... ету ... ақыл-ойын, дүниетанымын
дамытады. Эстетикалық сезім - адамның еңбек үстінде тарихи ... ... ... Ұлы ақын ... ... һәм искусствоның
сұлу заттары адам жанында сұлулық сезімдерін оятады. ... гүл, ... ... түн, міне ... ... жаратылыстың сұлу заттары,
көріністері... адам жанына бір ләззәт, бір ... ... ... ... Сұлулық сезім адамның дұрыс, сау ләззат іздеуіне, сұлу нәрсені
сүюіне, көріп, нәрседен жиренуіне, жақсылыққа ұмтылып, жамандықтан тиылуына
көп көрсетеді.
Сондықтан баланың ... ... ... тәрбие беруіне тиісті деп,
адамдардың өмірдегі, өнердегі сұлулық пен ұсқынсыздықты ... ... мен ... ... ... ... ... екендігін
ескертеді. Демек, қазақ қолданбалы өнердегі кеңістік пен ... ... ... ... беру табиғаттағы, өнердегі, еңбектегі ең
жақсыны қабылдау, одан ... алу, ... ... ... бағалауға
және өнер шығармаларын тануға, ... ... оған ... жағымсыз көзқарасты қалыптастырады.
Эстетикалық тәрбие беруде көзқарас пен таным ... ... ... ... ... ... Эстетикалық
сезім мен қабылдауда қазақ қолданбалы өнеріндегі кеңістік пен ... ... ... ... ел, туған жер, атамекен, атақоныс,
мәңгілік пен ... ... т.б ... ... ұғып ... баға беру мен ... қолданбалы өнерді тарихи ... ... ... жас жеткіншектердің ақыл-ойын, рухани
дүниетанымын, бабалар мұрасына деген қызығушылығын арттырады. Эстетикалық
белсенділік өздігінен ізденуге жол ... ... ... ... ... олар қоршаған орта табиғат құбылыстарын абстрактілі ... ... ... ... ... ... өз ... косуға
талпындырады.
Демек, эстетикалық тәрбие үрдісінде қазақ қолданбалы өнерін кеңістік
пен уақыт ұғымдарын пайдалану ақыл-парасаттылық ... және ... ... ... ... ... ... мәселені шешуде адам ақыл-ойының, адамгершілігінің әсемдікке бой ұруы
және эстетикалық сезімдерінің өзара байланыста екендігін негізге ... ... ... ... сау ... ... сұлу ... көріксіз нәрседен жиренуіне, жақсылыққа ұмтылып, жауыздықтан
тыйылуына көп көмек көрсетеді.
Әр баланың сұлулық ... әр ... ... оянымпаз болады.
Біреудікі музыкадан, біреудікі сұлу суреттен, біреудікі ... ... бір ... ... ... ... құмар болмайтын оқушы
болмайды.
Тәрбиенің ... ... ... ... ... ынта бар ... ... ынтасын, сол түр туғызатын сұлулық сезімдерін өркендету. Өркендету
жолдарынан ... ... ... ... ... ... сұлулығынан ләззат алғызу. Жаратылыста
неше түрлі ... бәрі бар. ... ... былдырын,
судың ... ... ... ... ... ... ... жымыңдаған жұлдыздар себілген көк шатыр
көкті, түрлі-түсті кемпірқосақты, ... жоқ ... ... ... ... Оқушы сұлу жаратылыстың құшағында болсын.-Оқушыда
сұлулық сезімдері еріксіз оянады. ... ... ... ... ... ... білу ... Баланың маңайындағы нәрсенің бәрі ... ... таза ... Баланың үсті басы, денесі, киімі-бәрі таза ұсталуға тиісті.
Өзімен ... ... ...... ... ... тәртіпті, таза
блуға шақыруы тиіс. Ұяда не ... ... соны ... Тазалыққа
үйренген оқушы сұлулықты тез ... ... ... ... ... де ... сұлу болуға тиісті. ... ... ... және ... ... да ... сұлу болуға тиісті.
Сұлу дене, сұлу ... ... ... баланың денесі де,
қозғалысы да сұлу ... ... ... ... ... таныстыру керек. Бала неше түрлі
әуендерді естісін, сұлу табиғат түрлерін ... ... ... ... жаттасын. Түрлі музыка құралдарының ... ... ... ... ән ... музыка құралдарына ойнауға үйрету керек.
Міне осыларды көріп, естіп, баланың эстетикалық сезімдері өркендейді.
2. Балалардың эстетикалық мәдениеті тәрбие мен білімін
қалыптастырудағы ... ... ... ... ... Өнердің қай саласы болса да
адамдарға, өскелең ұрпаққа рухани күш-жігер берш ... ... ... сезімдерін оятады.
Өнер саласының бірі - ән мен күйдің қоғамдық әрі тәрбиелік мәні өте
зор.
Балаларға эстетикалық тәрбие беру ... ... ... ... ... ... сабағы жүргізіледі.
Балабақшада басталып музыка сабағы қорған ортаның әсемділін көріп,
жырлап ... ... ... ... ... ... ... Балаға
музыка жаилы түсініктерді, анықтада отырып, эстетикалық өнердің алғашқы
негіздерімен тарихымен ... ... ... ... ... ... деген қызығушылығын арттыруға баулу қажет. Музыка туралы
мағлұматты жүйелі меңгеру ... пен ... ... ең ... ... ... ... өнерге деген
қызығушылығының, эстетикалық талғамның дамуына ... ... ... өзі өмірдің бір бөлігі. Күнделікті өмірдің ... ... ... ... Осы өнер ... бала тәрбиелік және
білімділік қасиеттерді бойына ... ... ... ... тікелей
әсер ете отырып, оның моральдық бейнесін қалыптастырады.
Эстетика баланың жеке басының адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру
үшін қажетті ... ... өнер ... тек қана ... ... беріп қана қоймай
сонымен қатар балаларға жоғары ... ... ... ... ... және эмоционалдық тартымдылығына балалардың жас
ерекшеліктеріне байланысты іріктеп алынған шығармалар ғана тәрбие жұмысына
мол дүние бола алады. Олар ... ... әсер ... ... ... жағдайда ғана адамгершілік сезімдерін оята алады.
Музыка эстетикалық тәрбиенің маңызды бір бөлігі бола отырып, ... ... мен дене ... жетілдіріп, жан-жақты өмір тәжірибесін
кеңейтуге қызығушылық біліктілігін және ... ... ... ... тәрбиелеуге мүмкіндік туғызады, балаларды халықтық
музыкаға баулиды.
Эстетикалық тәрбиелеу көркемдік әсер етуге тірелмейді, оның құралдары
алуан түрлі, ол ... оның ... ... сол ... бірі ... ... өнердің, оның ішінде музыканың атқарар рөлі ерекше.
Тек өнер ғана адамның шындыққа тарихи қалыптасқан ... ... ... ... қорытындалайды, жүйелейді. Кез келген мәселені
шеше отырып, өнер ... ... ... ... ... ал өмірлік құбылыстарды бағалай ... ... ... ... ... ... ... бірге ол эстетикалық эмоция
туғызады және эстетикалық ләззатқа бөлейді. Мұның бәрі ... ... ... ... ... ерекше әсерлі және ... ... ... ... ... эстетикалық тәрбие
беруге қатысуы оның міндетті қызметтерінің бірі ... ... ... ... бірақ жалғыз және дербес қызмет емес. Ол өнер атқаратын
және оның табиғатымен, ... ... ... ... ... ... күрделі жүйесімен жымдаса байланысқан.
Өнердің, демек, музыканың да мынадай қызметтері бар: гнесеологиялық
(шындықты ... ... ... ... (оны ... тәсілмен
бағалау), насихаттаушылық (саяси, философиялық, этикалық және ... ... ... ... ... көтеру, ерекше ләззаттану),
суггестивтік(эмоция мен ойдың белгілі бір тәртібіне иландыру), сауаттандыру
("өмірдің оқулығы" қызметін атқару), эвристикалық ... ... ... ... (адамдар
арасындағы қарым - қатынастың ерекше қызметі, өзіндік құралы ретінде әрекет
етуі) және т. ... - ... ... дәлірек айтқанда, музыка арқылы
эстетикалық тәрбие берудің тікелей міндеті ... ... ... ... ... ... даму ... құруды талап ететін
эстетикалық тәрбие беру музыкасыз оның адамға көп ... ... ... мен ... ... зерделеусіз мүмкін емес.
Музыка күші оның жан жақты әсер ететіндігінде ... ... ... ... ... ... деп аталатынға; эстетикалық сана саласында
үйымдасқандығын қабылдау ... оның ... ... ... ... ... ... етеді). Осы мағынада алғанда музыкамен қалыптасқан
эстетикалық ... ... ... ретіндегі үйлесімділік ұғымына
енген мазмұнға жақын келеді.
Сонымен бірге жаппай музыкалық педагогикалық ... ... және ... ... ... ... гармония,
эстетикалық қабылдау, эстетикалық ... ... ... категорияларды
тәрбиелеуге бүгінгі күні жеткіліктті көңіл бөлінбей отырғандығын көрсетеді.
Бұған қолайлы жағдай туғызатын мектеп тардағы музыка сабақтары мен тан ... н тыс ... кең ... ... ... ... отыр. Тәрбиешідер арасында балалары ... ... өзі ақ ... ... ... ... ... етеді деген сенім қалыптасқан.
Музыкалық шығарманы оқып, орындай отырып ... ... ... - өзі" ... және ол үшін ... тарапынан арнаулы күш - ... ... жоқ ... ... теориялық жағынан да, практикалық жағынан
да қате. Тәжірибенің көрсетуіне қарағанда, жан жақты ... ... үшін ... ... беру мәселелеріне, мысалы, гармония
мен, эстетикалық қабылдаумен және ... ... ... ... ... ... бөлуді қажет етеді.
Балабақшада балалары қабылдаудың ... және ... ... ... ... ... аса қызығады.
Олардың музыкалық іс - әрекетін дұрыс ұйымдастыру бір жағынан, кіші ... ... ... ... әсер етеді, ал екінші жағынан,
сәйкес қабілеттердің (есту тітіркендіргіштерін нәзік ажырату, музыкалық
есту, үнді есту ... қоя білу ... және т. б.) ... ... ... ... ... және эстетикалық қабылдауына қабылдау
кезіндегі талдау тереңдігінің, ... және ... ... тән ... ... Бұл ... ... тән құбылыс. Оларға қабылдаудың эмоциялығы тән. Олар ең әуелі
тікелей эмоциялық реакция туғызатын қасиеттерді, белгілерді, ерекшеліктерді
қабылдайды. ... ... ... ... ... ... туғызатын
белгілі бір акустикалық немесе оптикалық орта ретінде қарастыруға болады.
Музыканың эстетикалық тәрбие беру ... ... ... себебі оқу жұмысының ғылыми негізделген әдістехмесінің болмауында.
Мұндай ... ... ... үш ... ... ... тиіс ... психофизиологиялық (дыбыстың материалдық жекелеген
жақтарының тыңдаушыда ... ... әсер ... ... ... үлгіленген эмоция симптомдарын игеруге негізделген),
нәрселік - ... ... ... ... ... мен ... жөнінде түсіністің тууына негізделген.
Музыка арқылы эстетикалық тәрбие беру ... ... ... ... мыналарды анықтаумен байланысты ... ... ... ... ... ... жөніндегі түсінікті,
кідірістік және эстетикалық қабылдауды қалыптастыратын ... ... ... гармония жөніндегі ... ... ... ... қалыптастыру өзгерісі; эстетикалық талғамдарды
тәрбиелеуге ықпал ететін педагогикалық жағдайлар.
Эстетикалық тәрбиенің негізгі құрамының бірі ... ... ... беру ... баланың жан дүниесін қалыптастыруда ерекше маңызы бар.
"Құлақтан кіріп бойды алар,
Жақсы ән мен тәтті күй,"- деп ... ақын Абай ... ... ән ... ... ... әуені арқылы адамның жан дүниесін әсемдікке тәрбиелейді,
жақсы қасиеттерін дамытады. Музыкалық шығармалар ... ... ... уландырып, дөрекілікке, топастыққа, арзан күлкіге жалған шаттықа
немесе ... жол ... ... саласындағы күшті құдіретін біле тұрсақ та,
табиғаттың, ... ... ... ... ... басқаны
білмейтін оқушылар музыка тілінен мақұрым қалып, көңілі ... ... ... ... ... күн ... өз талабын қояды. Еліміздің егемендік алуы, ана
тілімізге, ұлттық дәстүрімізге ерекше мән берілуі нәтижесінде балабақшада
музыка пәнінің ... ... ... ... ... ... ... оянған, ана тілін, елінің мәдениетін, өнерін білетін, ... ... ... ... ... ... туып ... Оқу мазмұнын
ізгілендіру бағытында имандылыққа тәрбиелеуге, баланың жеке басының жан
жақты ... ... аса ... қоюда музыка бағдарламасы лайықты болуы
тиіс.
Біріншіден, ... ... ... жеке ... ... алу. Баланың табиғатына байланысты музыкаға құштарлығын, талпынуын
арттыру үшін сабақтың "оңайдан бірте ... ... ... ... сақтап,
10 12 минут сайын қызықты сұрақ, жүмбақ, тапсырмамен түрлендіру. Балаларды
жалықтырмайтындай музыкалық ырғақты ... - ... ... әдіс ... ... пайдалану қажет.
Екіншіден, баланы тәрбие негізінде оқыту керек. Балаға өз басын және
айналасындағы ... ... ... ... ... болуға, елін,
жерін, дәстүрін, өнерін қадірлей білетін өз ... ... ... ... ... ... музыка сабақтарында орындалатын
мақсаттар.
Үшіншіден, баланың оқуға қызығушылығын арттыру. Ол үшін ... ... ... ... ... ... шығармалар іріктеп ұсыну,
халық аспаптарының біреуін меңгеру қажет.
Төртіншіден, балабақша орта арасындағы сабақтастықты ... ... ... ... үшін ... ... төмендегідей элементтер ескерілуі тиіс.
Бағдарламада қазақ халқының төл шығармаларынан іріктеліп алынған
материалдар басым болуы ... Оның ... ... ... ... ... ... бастап таныстырылғаны абзал. (Мысалы, халық
әндері "әлди - әлди", "әй-әй бөпем").
Қазақ композиторларының ... ... ... жаңа ... ... ... түрде орын алуы тиіс. Мысалы, "Кім қалай шырқайды?"
әні (сөзі -А. Асылбековтікі, әні-ж. ... ... ... дамуына, музыкалық сауатының ашылуына, дүние тануына, ... да әсер ... ... ... ... "Биші болам өскенде"(Қ-
Бұғыбаева, ... ... ... ... Ә.Бейсеуов), "Ананың тілі-аяулы үні (Ш.Смаханұлы, Ә.
Тінәлиев) әңдерінің де осы ... мәні ... ... та ... ... пайдаланып қана
қоймай, оларды бір тақырыптық, сюжеттік жүйеге біріктірген жөн. ... жаңа ойын ... ... ... ... ертегі-сабақ,
кездесу-сабақ, орманға, хайуанаттар паркіне, филармонияға) жүргізген ... ... ... өткен театр элементтерін енгізу ... ... ... әдіс-тәсілдердің бірі. Музыкалық ойындарды
кейіпкерлердің қандай дауыс ырғағымен сөйлейтінін, қандай қимыл жасайтынын
балаларға ... ... ... ... ... ... ... танымына, сезімталдығын тәрбиелеуіне әсер
ететіні сөзсіз. Сонымен қатар ... ... ... ... бұл әдіс ... ... таңда балаларды жастайынан өнерге баулу өзекті ... ... ... ... адам мен ... жарыстырып, сұлулық шежіресіне
айналған өнер ерекшеліктерін жете тану - ... ... ... ... ... ... күн тәртібінде түрған басты ғылыми
тақырыптардың бірі.
Баланың көпшіл болып өсуі үшін де ... ... ... зор. Өнер
баланың дүниетанылымында сеніміне, адамгершілік - моральдық қасиеттердің
қалыптасуына, эстетикалық сезімдердің тұрақтай, ... ... ... түсуіне игілікті әсер етеді. Сол себептен де халық өз ұрпағының
өнердің сан алуан ... ... ... ... ... бұған қатты көңіл
бөлген. Осыған орай, мақал-мәтелдер "Жігітке жетпіс өнер де аз", "Өнер
-таусылмас азық, ... ... ... ... ... ... жолыңда"-
деп өнерді құдіретті күш, ол адамның жан серігі, рухани байлық деп білуге
болады деп бағалаған.
Сол себептен де ... өте ... ... яғни ... ... деген құмарлығын сол кезден бастап-ақ дамыту керек. Дәл
осы 6-10 ... ... ... ... мен ... ... ... Соны
сол жастайынан дамытып үйрету қажет. Әрине, кереметтей өнердің шыңы тек
еңбек арқылы ... Сол ... ... ... де шыдамдылық керек",
"Өнер ұялтпайтын кісіні өзі біледі", ... ... ... ... сөздің өзі жеткілікті.
Өнер сапасы бала тәрбиелудің ең бір үлкен қүралы. Осы жағдайды ... әдіс - ... мен амал - ... халықтың ... елге ... ... ... ... ... ... музыка, бейнелеу өнері, ана тілі, хореография тан тыс
мүсіндеу, ... ... ... ... ... кең көлемде қабылдау керек.
Балаларды айналадағы табиғатты, қоғамдағы болмысты, әдемі әуенді
құлақпен естіп, ... ... ... ... эстетикалық негізде қабылдай
білуге баулу қажет. Сонымен қатар, өнер ... ... ... жарасымды әдет - ғұрыптарымен, мерекелерімен, халық
өнерінің туындыларымен ... ... ... ... ... мен
түсініктемелерді туған ... ... ... ... ... ... аты-жөнін, кейбір шығармалардың
шығу тарихымен танысу балалардың ой-өрісін дамытады.
Балалардың ой-өрісін, рухани байлығын дамыту кез ... ... ... ... өнер ... тиімді, ұстамды өткізу, келешек
ұрпақтардың сапасын интеллект, эстетикалық көзқарасын үлкен жолға салу
деген ... ... ... ... бола ... Өмір ... қызықтай
алмайтын, рухани дүниесі аздығынан, балалардың психикасы нашар дамитыны
сондықтан да ... ... ... ... жаман ауру", "Отыра берсең,
жалқаулық басынар", ... ... ... ... ... ... ... жастайынан балаларға үйрету, ... ... ... ... ... рухта тәрбиелеу деген сөз.
Оқу мен тәрбие күрделі бір істің екі жағы. Осы істің ... ... ... ... та ... ... ... ісін жолға қоя
алмайтынымыз белгілі. Ал тәрбиенің қай саласын ... та ... беру ... іштей қабысып жатады. Демек, ... елін ... ... ... ... тәрбиелеудің арқауы
эстетикалық тәрбие адамды сұлулық әлеміне жетелейді.
"Көзі соқырдың - көңілі соқыр" деген ғой дана ... Өзін ... ... ... ... оған ... ... жүрек тербейтін
нәзік үнге елжіремеген, зар мен мұңнан көзіне жас келмеген халқына ... өз ... ... ... ... ... жалған
сұлулықтан шын сұлулықты ажырата білмеген адам оны жоюға, қиратуға жақын
түрады.
Ал ... ... ... көз ... ... адам ... ... дөрекілік, өтірік, ұрлық, өсек тәрізді жексұрын
қылықтардан аулақ болады. ... ... ... ... сұлулық түр мен
мазмұнның шебер ұштасуы арқылы болатынын сезе біледі. Адамдардың сыртқы
түрі, ... ... сөзі - ... тек формамен мазмұнның қабысуы
арқылы көрінетінін, сондай-ақ сұлулық қана шынайы ... ... қай ... жүзеге асыруда болсын оны эстетикалық тәрбиеден
бөліп қарауға болмайды ... ... де ... ... ... ... қазақ халқының ән өнері
ұлттық ... ... ... ән мұраларының тәрбиелік мүмкіндіктері мен әдіс-амалы үшан
теңіз, халықтың болмыс тіршілігімен, өмір тынысымен сабақтас бағалы ... ... ... өмірімен, тарихымен тығыз байланыстылығы, жас
жеткеншектердің әсемдікті ... ... ... ... қалыптастыруға қолайлы жағдай жасайды.
Қазақтың халық әндерін жинап, зерделі ... ... ... "Халық әндері - ... ... ... ... ... ... көзі тірі ... тарихы. Ол халықтың ... ... ... ... ... ... ... сырын шертеді" деп
таңданады.
Жеткіншекті дүниежүзілік деңгейге сай ... ... бола ... ... ... ең асыл қасиеттерді қалыптастыратын, парасатты іс-
әрекеттерге баулитын аса ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Ол жүйелі түрде тәрбие қүралы ретінде пайдалануы қажет.
Жасыратыны жоқ кейінгі кезде біздің жастарымыз ұлттық ... ... ... ... ... ... музыкаға көп әуестенеді.
Ендігі жерде ұл - ... ... ... ... ... ... жол ... тосқауыл бола
алатын халық педагогикасына ... ... ... ... ... да жанрлар сияқты, қазақ ... ән ... ... сан ... Түркі жанрдағы әндер халықтың эстетикалық көзқарастарын
және олардың әсемдік жөніндегі түсінігін ... ... ... ... ... тиімді жолдарының бірі болды.
Шетсіз-шексіз қазақ даласында небір майталман күміс көмей әншілер
өткен және әр ... ... ... ... ... отырған.
Олардың өзіне тән дара қасиеттері, өзіндік әуен ... ... ... ... ... ... тайға таңба басқандай анық байқалып
тұрады. Халықтың сүйікті әншілеріне "жез таңдай", "қаз ... ... ... ... ... ... деп, әнші әуезінің бірде кең, бірде
уайым-қайғысыз, бірде қайғылы да сезімге толы, бірде ... да ... ... ... де ... ... дүниеге келтірді. Ән, әуен, саз
адамның ішкі жан ... дөп ... ... ой-арманы мен тілек-
мұратының, бастан кешкен қасіреті мен ... паш ... ... ... сан ... ... тіршілігі ішінде балалардың
тәрбиелеудің өзіне тән эмпиризмдік тәжірибесін жинақтап, ... ... ... оның ішінде музыкалық эстетикалық тәрбие ... ... ... балабақшаларына арналған музыка пәнінің бағдарламасы балаларға
музыкалық-эстетикалық тәрбие беруде өзінің алдына төмендегідей міндеттер
қояды:
- ... ... ... халық өнерін білу;
- ән айту, би билеу, музыкалық - дидактикалық ойын ... ... саз ... ... жыр, терме, айтыс өнерінің көркемдік құралдарымен танысу;
- ... ... ... мен ... ... ... білімдерін
тереңдете түсу;
Бұл бағдарламаның ән репертуары жөнінде айтар болсақ, ол - өте ... ... ... ... ... лирикалық жанрда
болумен қатар балалардың ... ... ... ... ... жөніндегі түсініктерін тереңдетуге әсерін тигізеді музыка
сабағының ... ... оның ... - ... ... ... ... соның ішінде музыкалық мәдениетін терең түсініп, эстетикалық
тұрғыдан сезініп, ажырата ... ... ... ... ... ән мұраларында халық дәстүрі, елдің тарихи
шежіресі ... ... ... ... ... ... тебірентер ғажайып сырлары жатыр.
Әл-Фараби: "Музыканың үш түрі бар...Біріншісі жай ғана ... ... ... ... ... білдіреді, үшіншісі біздің
қиялымызға бағытталады. Жағымды сезім ... ... ... ... ол ... жақсы тынықтырады. Музыканың өзінің байсалдылығынан
айрылған адамдарды түзетуге, қызба адамды ылғи да бір ... ... ... жетеді. Музыканың жұмыс салдарынан пайда болған
шаршағандықты ұмыттырып, ... ... ... ... болады. Ол бізге
жұмыстың зардабына шыдауға, төзуге көмек ... жас ... ішкі ... ... әр дәуірдегі қоғамдық
өмірдің түрлі құбылыстарын дұрыс түсінуге көмектеседі," - ... ... ... орта мен табиғаттың балаларға эстетикалық тәрбие
берудегі маңызы.
Балабақшада ... ... ... ... ... - бір ... Табиғаттағы жыл мезгілдерінің ауысуына байланысты қардың жаууы,
күннің күркіреуі, ағаштардың бүршік жарып, ... ... ... ... ... жылы жаққа үшып кетуі, қайта үшып келуі т.б. - мұның
бәрі баланың эстетикалық сезіміне әсер етіп, ... ... ... Балалардың сезімін тәрбиелеуден табиғаттың рөлі ... ... өзі ... жоқ әсем ... ... ... салып, үңіле қараңыз. Алдымен гүлді немесе жапырақтарды, өрмекші торын
немесе терезе ... аяз ... ... ... бәрі - ұлы суретші,"
-дейді.
Тәрбиеші балаларды табиғи құбылыстармен таныстыра отырып, ... ... ... ... мен ... жер ... ... нұрын
көре білуге, сылдырлап аққан су дыбысын, орман шуылын құстардың ... ... мен ... ... ... ... білуге баулиды.
Балаларды табиғатта жұмыс істейтін ... ... ... ... ... мен еңбек барысындағы әсемдікке көңіл аудартады. ... ... ... ... ... деген эстетикалық
сезімдері оянып, сол әсемдікті аялай білу дағдылары қалыптасады.
Міне, осы мүмкіндіктерді ... ... ... ... ... ... мен ... жұмыстары эстетикалық тәрбие
жүйесін қалыптастырып, фольклор жанрларымен таныстыруда өз ... ... ... ... ... ... кезде мынандай мақсатарды
басты назарда ұстау керек.
Балаларды көктем кезіндегі өзен ... ... ... ... ... және ... балықтар жайындағы түсініктерін
кеңейту, қоршаған ортадағы әсемдікке қызығушылғымен өз эмоциясын ... ... ... деген ойын толық сөйлем мен ... ... ... ... жер ... әсем ... мен ... сырларын танытып, оқушы
бойына эстетикалық сезім мен рухани қуат беруде табиғат ... ... ... ... ... ... ... (С.Сейфуллин)
өлеңі тікелей балаларға эстетикалық тәрбие беруге арналған шығарма.
Оқулықтағы қысқартыла отырып іріктеліп алынған өлең шумағы киіктің ... ... тұла ... ... тұрған сұлулыққа оқ атқан мейірімсіз
мергендерге деген ақын ... осы үш ... ... ... ... етіп ... осы ... оның тәрбиелік қуатын оқушы бойына қалай
дарытуға ... көз ... ақын ... ... ... ... ... деген суретті көрсете отырып, тәрбиеші:
"Бетпақдала. Ел жоқ, жұрт жоқ, не ... не көл жоқ, ... ... көштік
дала. Бұл далаға жігіттің жігіті, түйенің атаны, аттың тұлпарының да ... ... Осы шөл ... ... ... ғана ... иесі, дала
кербезі - ак бөкендер" - дейді.
Тәрбиешінің ... ... ... ... ... Бетпақ
тіршілігінің сәні екендігін айқындай түсетін өлең шумағын оқып береді.
Бұл жерде ... ойы ақын ... дала ... ... ... ... сұлу аңды мен көрмедім. Өзге аңға жануарды
тең көрмедім. Көздері мөлдіреген ақбөкенді, Адамның ... кем ... әрі әсем ... ... ... Бөкен бойындағы ақын
суреттеген сұлулық баланы, сөз жоқ, терең сезімге ... ... ... дамытады.
Эстетикалық сезімнің пәрменділігі сол: ол тек ... ... ... оның жаманшылыққа, көріксіздікке ұшырауына ... ... әрі ... ... ... жанашырлық сезімін, күйзелісін танытатын
өлең шумақтарын оқи отырып, оқушы бойындағы ... ... ... ұштастыру мүмкіндігі бар. Олардың көз алдына:
дамылсыз киік атқан ... ... неге ... ... ойламайтын жауыздық, мүйізіне бола қырылған киктер, т.б. тізіліп өтіп
жатады. Сол мыңдап ... ... ... ... ақын ... ... киік дей ... Сандалып келе жатты ақсақ киік, Бір тоқтап, анда-
санда әлін жиып, Ақбөкен сахараның ботагөзі, атты екен ... адам ... ... ... оқып, үн таспадан ... ... ... ... ... балалардың үнсіз қалуы, жаралы ... ... ... ... ... ... ... сабақтың тәрбиелік күш
қуатының балаларға әсер ететіндігін байқауға болады.
Өлеңді оқу арқылы бөкеннің ... ... ... ... ... жазықсыз жәбірленіп жан азабын тартуына ... ... ... ... ... ... ... сүйіспеншілігін арттырады. Оларды қорғай білуге бағыттайды.
Тәрбиешінің міндеті өз шәкірттерін ... ... ... сезіндіре отырып тәрбиелеу.
Балабақша бағдарламасында берілген ... - ... ... ... Мұның өзі баланың айнала қоршаған бай, көркем табиғатқа
деген сүйіспеншілік сезімін оятуға және табиғатта кездесетін сан ... пен ... ... ... және ... ... жәрдемдесетін
шығармалар.
Табиғат - дүниедегі тіршілік ... ... ... аялау әр
адамның парызы. Халқымыз ұрпақтарына табиғатты аялауды ... ... ... ұзақ ... бойы ... ... асыл мұраларының
бірі - табиғаттың алуан ... ... ... ... ашық ... ... өмір сүрген ата-бабаларымыз, оның бір ... ... - ... ... ... өзек ... деп ... жарық дүниедегі әсерлі әсемдіктер мен қыруар қызықтар, ... ... ... Жер-ананың жүзінде өтіп жатады.
Қазақта "ер туған жеріне" деген мақал бар. ... ... ... жері ... де ... Өйткені, ол сол жердің топырағында өсіп, суын ішіп,
ауасымен тыныстайды, табиғатымен біте ... адам ... ... да әрбір адам туған жерін қорғайды, аялайды, күтеді, қастерлейді.
Аяулы туған жеріміздегі жайнаған ... ... ... ... ... ... кең дала, аспанмен тірескен ақ таулар,
жарық ай, жарқыраған ... көк ... ... ... ... ... ... рахаты. Туған жердің әрбір ... ... ... ... аш", "Жол ... тас жатса алып таста", "Гүлді
жүлма", иАғашты жастай қырықпа", "Құмырсқаның илеуін бұзба", "Судың ... бар, "От ... ... ... ... "Құс ... бұзба", "Жеті
күн жауған жаңбырдан желіп ... су ... т.б. ... мен ... байланысты әдет-ғұрыптармен салт дәстүрлердің ... ... ... ... оның қызығын көре ... ... ... мен оның ... сырларын да жақсы білген.
"Ай құбылса, аяғыңды сайла, күн ... ... ... ... ... ... ауа ... құбылыстарын айыра біліп, күн
райының құбылуын ай бетіне, күн жүзіне, жұлдыздарға ... ... ... ... ... келсе, жаз шықпағанда несі қалды" деп,
көктемнің келуіне байланысты ауа ... ... ... ... күн
райын күні бұрын болжап, жыл мезгілдерінің кезеңдерін кемеңгерлікпен
айқындап, жақсылыққа ... әсем ... ... ... ... туған жер туралы әндер мен күйлер өнер ... ... ... ... ... ... ардақтай сүйетінін дәлелдейді.
Құрманғазы атамыздың "Сарыарқа", "Алатау", ... ... ... ... ... ... табиғатын көз алдымыздан өткізіп әдемі
әсерлендіріп, жанымызды жадыратады гүл өсіру, табиғат ... ... құс ... еңбектеніп, қызығын көру, әрбір жастың ықыласты іс-әрекеті
болып қалыптасуға тиіс. Балабақшада табиғатты қорғаушылар клубтары ... ... ... ... қызықтардың рақатын көруге әрбір
баланы бейімдей ... ... ... ... ... ... толы ... жердің топырағын тыңайтып, суын тұнықтап, өсімдігін
өркендету, табиғатын қорғау - әрбір ... ... ... ... ... беретін балабақшада эстетикалық білім мен ... ... ... арқылы балаларды адамгершілікке тәрбиелеу.
Адамгершіліктің алғашқы қасиеттеріне біз мыналарды жатқызамыз: әртүрлі
халықтардың дәстүрлері психологиялық ... ... ... ... заңдар; философияда және әдеби шығармаларда өнердің түрлері, сондай-ақ,
олардың негізінде ... ... ... ... мен ... және ... адамның өз жұмысында адамгершілік пен
моральдық әртүрлі бастапқы түрлерін ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуде, оларға эстетикалық
тәрбие беруде әдеби шығармаларды пайдалану ... ... ... ... ... балаларына адамгершілік туралы түсінік беру оқу мен тіл
дамыту сабақтарында жүзеге асады. К.Д.Ушинский баланың адамгершілік ... үшін оқу мен тіл ... ... ... ... ... Ол ... деп жазды: "Адамгершілік сезімге әдеби шығарманың өзі
тікелей әсер етуі тиіс. Онда бұл ... ... ... ... ... ... ойды сүюге мәжбүр ететін әдеби
шығарманың адамгершілік себеп болғаны".
Өскелең ... ... ... ... игеруді басқалармен бірге ... ... ... ... ... ... ... баланы әдебиет
дүниесіне жақындастырудың оның қалай ... және ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретіндігін қадағалау маңызды.
Бұл әрекетте әдеби шығарманың эстетикалық құндылығы ... ... ... ... ... да бір ... эстетикалық
тартымдылығы - әдеби бейнені оң, бағалаудың непзп шарттарының бірі. Мұның
әсері балалары үшін ... ... ... ... ... ... ... тиісті баға беруді талап етеді. Осы көзқарас тұрғысынан кітаппен
жасалатын қарым-қатынасты оқырман мен жазушы арасындағы ішкі диалог ретінде
қарастыруға болады. Егер ... ... ... ... оқыса, онда
оның адамгершілік ұстанымы қалыптасады. Бұл оның тұлғасының орнығуына ықпал
етеді. Әдеби бейненің есте сақталғыштығы кіші ... ... ... ... ... ... ... алғашқы есте сақталған таныстықтың мектеп балалары арасында
жасына қарай бөліну мынандай болды: 1-8 жас (1-2 ) - 1,8 пайыз; 8 - 9 ... – 3 ) - 4,5 ... 9 – 10 жас (3 – 4 ) - 5,4 ... 11 – 17 жас (5 – 11
) - 61,8 ... Бұл ... ... әдебиеттен алғашқы әсердің ерте
жастан-ақ пайда болуы мүмкін ... ... Бұл ... ... ... ... тұрпатын алғашқы моральдық бағалаудан ажырату
қиын. Бұл ... ... ... ... айқын жіктелу
байқалмайды. Ол әдеби образды терістеуі де, олармен өзін ... ... ... ... ... ... адамгершілікке
тәрбиелеуге қатысты қағидаларды былайша нақтылауға болады:
1) оқыған көркем шығарма бойынша өтілетін әңгімелесу мазмұны жағынан
балабақша ... ... ... ... ... ... ... шығармалардан алынған кейіпкердің
адамгершілік бейнелерін талдаудан бастау керек;
3) ... ... ... ... ... ... назар аударту, моральдық мәнін ашу;
4) көркем шығармадағы ... жан ... ... ... ... ... ... шыншылдық сияқты ... ара ... ... ... ... ... мінезге сай
көркем бейнелеп көрсету.
6) әдеби шығарманың ... ашық және әсер ... ... өзара қарым-қатынасының адамгершілік жағын бейнелейтін
деректерді жинақтау және ... ... ... ... ... ... ... мазмұнды бола бастайды,
құбылыстардың мәнді жақтарын анықтауда және ... ... да ... ... ... келешек қоғам қамын ойлау болса,
сол қоғам иелерін жан-жақты, ақыл парасаты мол, ... ... ... етіп тәрбиелеу - , тәрбиешінің , ата ... ... ... ... ... қазақ елінің де бала тәрбиесі жөнінде бұрыннан
бері жиып-терген мол тәжірибесі бар. Аға буын өз ... ... ... Отанын сүюшілік секілді ең асыл қасиеттерін жас ұрпаққа күнделікті
тұрмыста үнемі үйретіп, қаны мен ... ... ... ... ежелден қалыптасқан халқымыздың жақсы дәстүрлері
мен тағылымдарын оқып, ... ... ... жастарды ізгілік пен
парасаттылыққа баулу мүмкін ... ... ... айтқандай, өткенді
жақсы білмейінше, келешекке сапар шегу айсыз қараңғыда сүру соқпақ ... ... - ... ... адамгершілік, имандылық, ... ... ... ... ... ... беру бір-бірімен тығыз байланыста
және өзара тәуелділікте жүзеге асырылуы тиіс. Тәрбие берудің бұл түрлерінің
әрқайсысының ... ... ... ... ... тән ерекшелгі бар.
М.Калинин: "Тәрбие дегеніміз - тәрбиеші қалаған жақсы қасиеттерді
тәрбиеленушінің бойына егу үшін оның ... ... да ... ... ... деп көрсеткен болатын.
Болашақ тәрбиесі бүгінгі күнде ұлттық мұраттар мен ... ... ... нәр алумен ұштастырылып жүргізілуін талап етеді. Біздің
қоғамның тәлім - ... көп ... бойы бір ... ... ... ... ... оқшауланып, ұлттық сана сезімнің
дамуына, рухани, мәдени байлықты, ... ... бай ... ... бөлінбеді. Мұның өзі жас ... ... ... өз халқының
тарихын, тілін, әдет-ғұрпын, салт-санасын, ұлттық ... ... әкеп ... ... ... бойы өмір ... өтіп келе жатқан
халқымыздың қасиеті мен өнегесін, бабалардың ақ батасын, адал тілегін
бүгінгі әрбір ел ... ... ... ояту - ... тәрбиеші
тәрбиешідердің, ата - аналардың ең үлкен парызы болмақ.
Балалық шақта ... ... ... ақылмен, жүрекпен тану -
адамгершіліктің ең басты негізі болып ... ... ... ... ... ... ұзақ үрдісі басталады.
Бұл үрдістер тәрбиешідер, ... ... ... ... - ... ... ... қажет етеді. Мұнда әлемдік
педагогика, психолгия ғылымында айқындалған бала тәрбиесінде жинақталған
ғылыми қағида бойынша бір тәрбиеші ... ... ... кіре ... ... ... ... деңгейіне көтеріле білу қажеттілігін түсінуді,
баламен ... ... ... алуы ... Мұны білмейінше, бұған мән
бермеген жағдайда ... ... бола ... өмір ... ... рухани дүниесіне ... ... ... ... күнінен бастап, оның дүниетанымын ақыл-оймен, жүрекпен тану, ең
нәзік, ең шынайы ұғыну, қабылдау, сезіну деп ... ... жас ... ... тәрбиесіне едәуір ықпал етіп, ол
белгілі ... ... ... ... ... ... адам ... сапаларын игермейді, қайта бұрынғыларын шыңдай түседі немесе түзетеді.
Сол ... ... ... ... ... өте ... адамгершіліктің барлық салаларын қамтуы тиіс. ... ... ... ... тек осы ... ... ғана
емес, болашаққа да бағытталуы тиіс.
Адамгершілік тәрбиенің тәрбиеленушінің дамуына ... игі ... ... ... ... ... ... әсерімен
адамгершілік кемелдің жаңа сатысына қалай ... ... ... ... Ол үшін ... ... ... үрдісін жеке
буындарға бөліп, әрқайсысын жекелей қарастыру керек. Бұл ... ... ... - адамгершілік сананы қалыптастыру.
Баланың сезіміне әсер ету шексіз ... және ... ... күрделі
саласы болып табылады. Сондықтан көптеген тәрбиешідер баланың санасына әсер
етуді жөн көреді, ал тәрбие ... оның ... ... әсер ... кейде біле бермейді.
Баланың сезіміне әсер етудің тәсілдерін анықтағанда, сезімді тәрбиелеу
негізіне баланың бұрынғы өз сезімдерін өзгерту және одан әрі ... ... ... жөн. Мысалы, мектеп қабырғасында ... ... ... ... оның сұлулығы мен ұлылығы балаларға әсер
етпеуі мүмкін. Ал енді табиғатқй ... ... ... ... ... ... ... берілсе, бұл балалардың табиғатқа ең нәзік
сүйіспеншілік ... ... еді. Бұл ... ... ізгі ... қана қоймай, оның бекінуіне де жағдай жасайды.
Баладағы жаңа сезімдер қатты әсерленудің ықпалымен жетілуі, ... ... ... ... істегенін қабылдау және санадан өткізу
үрдісінде пайда болады. Мәселен, тарихымыздағы ұлы ... мен ... ... үшін ... ... жоқ ерліктері туралы
әсерлеп, көркемдеп әңгімелеу бала ... өте ... әсер ... ... елжандылық, Отансүйгіштік сияқты ізгі сезімдерін ... ұжым ... ... да сезімге бай етіп ұйымдастыра алса, мұның өзі
Отан сүю, ұжым алдындағы борышын өтеу сияқты жоғары адамгершілік сезімдерін
қалыптастыруға ... ... ... ... жеке басын қалыптастыру мен дамытудың
аса маңызды бір саласы болып табылады. Ол оның ата-анаға, ... ... ... ... өз ... өз ... қатынасын
қалыптастыруды көздейді. Адамгершілік тәрбиенің негізгі міндеті - ... ... ... ... ... борыш, намыс, ождан, қадір-
қасиеті ... биік ... ішкі ... ... ... ... үрдісі балаларға мінез бен ... ... ... ... етуі ... ... өз әрекеттері мен
өзгелерді түсінуі адамгершілікті бағалауына және ... ... ... ... ... жүйесінің тиімділігін аса маңызды
көрсеткіш баланың адамгершілік ... ... оның ... ... ... ... ... табылады. Жетілгендік балалардың дағдылы
және күрделі жағдайлардағы адамгершілік тұрғыдан қалай болатынын алдын ала
болжап білуден, өзінің адамгершілік ... иесі ... ... ... ... ... -тәрбие жұмысының жемісі. Бұл жүйенің
өлшемі тәрбие жұмысының ... ... ... ... ... ... бар ... өмір мен қатынастар және әсерлер ... ... ... ... ... Оған ... ... нәрсе - оқу, қоғамдық және
түрмыстық еңбектің жаңа жүйеге түсуі.
Эстетикалық көзқарасты тәрбиелеудің ... ... - ... ... ... ... ... бейнелер арқылы бере
отырып және ... ... адам ... мен ... әсер ... ... ... жәрдем етеді.
Педагогикада эстетикалық көзқарасты тәрбиелеу тәрбиенің басқа
салаларымен ... ... ... Балалардың ақыл-ой ... ... ... ашпай жүзеге асыру, көзқарасты тәрбиелеуді
өмірден, белсеніс-әрекеттен және мұраттарға жету жолындағы күрестен оқшау
қарауға ... ... ... ... ... адамдар қылықтарынан,
еңбек іс-әрекетінен, еңбек нәтижесінен көруді және ... ... ... ... ... өмірде осы әсемдікті жасау ынтасы мен ... ... ... ... ... ... өмірдегі
ең жақсыны қабылдау, одан ләззат алу. Эстетикалық тәрбие ... ... ... ... ... ... баулиды, оған керісінше
ұсқынсыздыққа жағымсыз көзқарасты қалыптастырады.
Эстетикалық тәрбиенің өзіне тән ... бар. ... бірі ... ... және эстетикалык қабылдауды тәрбиелеу. Өмірдегі,
өнердегі әдемілікті сезу және көру ... әр ... ... ... үңіле карап, оның сырын білуге тырысады, біреулер ... ... ... жанынан өте шығады. Әдемілікті сезу үшін,оған түсіну үшін ... ... ... ... және ән саласынан әрбір оқушыда білім болуы
қажет. Білім баланы әдеміліктің обьективтік критерилерімен қаруландырады.
Білімді адам ... ... ... ... ... сезімталдық, эстетикалық қабылдау қырағылығы,
ықыластылық, қамқорлық баланың эстетикалық дамуының негізгі болады.
Эстетикалық ұғымды, байымдауды, баға ... ... - ... тағы да бір ... ... сүю оған ... үшін ... көмектесетін білім. ... бала ... ... ... ... ... мен әндегі дыбыстарды және өнер
әдістері ... ... ... ... ... ол ... ... түсінуге
тырысады, байымдай және бағалай біледі.
Көркемдікке және сұлулыққа баға беру үшін эстетикалық танымның маңызы
өте зор. Эстетикалық ... - бұл ... ... және ... ... пен ... сұлулықтың арасын ажырата білу, өнер шығармаларына
жоғарғы талап қою.
Эстетикалық танымның дамуына көбінесе өнер ... ... ... ... ... іс-әрекеті мүмкіндік береді.
Қазіргі жағдайда біздің қоғамдық өміріміздегі қажетті ...... ... белсенділігін тәрбиелеу. Ол әдемілкті ... оның ... ... қана қоймай, осы заңдар бойынша өзін коршаған
айналаға өзгеріс жасауы ... Адам ... ... ... ... өз үлесін қосып, оны көріксіздіктен, ... ... ... ... бала ... ... беру ... сіңіру
Эстетикалық талғамды тәрбиелеу адамның көңіл-күйіне, мінезіне қатысты
мәселе. Айталық, көркем сөз бен ... адам ... ... ... ... терең ойға шомылып, ұнағанына қуанып, ұнамағанына реніш
білдіріп ... Егер адам ... ... ... түспесе, эстетикалық
тәрбиеміздің пәрменсіз болатындығы түсінікті. Эстетикалық талғам - ... өнер ... ... ... ... ... ұғым ... ол шәкірттердің жас өзгешеліктеріне байланысты өзгеріп отырады.
Эстетикалық тәрбие беру балалардың өскен ортасына, жасына және ұлттық
ерекшелігімен байланысып жатады. Мысалы, біздер ... ... ... ... таң-тамаша болып қайран қалатыны, олардың
кейіпкерлерге баға ... ... үлгі ... ... жан - жүйесінің
нәзік жақтарына көңіл коя білмейтіні, ал олар ... ... ... ... аударып, бұлардың ішкі астарына зейін қоймайтындығы,
шығармаларда құйқылжытып ... ... ... ... ... ... ересек шәкірттердің музыкалық шығармалардың орындалу
шеберлігімен дауыс ырғақтары гармониясына көңіл бөле бастайтыны белгілі.
Дала ... ... ... ... ... ... ... жыр-толғауларынан жақсы байқалады.
Аса мәнді эстетикалық түйіндерді кейіннен ұлы Абай мен ... ... Олар ... ... ... ... ояу, жаны ... ойы
қырағы адам шарықтаған шығармашылық қиялдың негізінде ұғынады ... Бұл ... біз ... ... ... араласып жүрген қазақ
халқының ойлау мен қиялдау жүйесінің ... ... ... ақын Сұлтанмахмұт Торайғыров: "халықтың әні кетсе, әдебиеті жесір
қалады, сәні кетеді," - деп тегіннен- тегін айтпаған.
Эстетикалық ... ... ... жайлы айтқандары оның
мына тұжырымдарынан да жақсы байқалып тұр: "Халықтың арғы-бергісін қозғап,
естеріне түсіріп, мұң ... ... кем ... ... ... ... тұрғанда, қандай тас көңілді болса да жібімеген
еркіне қоймайды. Халықтың қайдағы ... ... ... ... түсіп,
қандары қайнап, тіпті арқалары қозып ... ... ... ... ... ... ... шарт шұрт ... ... ... мың ... ... ... ... қазақ - ән құмар халық. Біреу қолына домбыра ұстап ән сала
бастаса, ойдағы-қырдағысы жиналып, сегіздегі ... ... ... ... ... ... айтшылап жанын жағасына келтіреді. Бара-бара ... сол ... рух ... ... құлағында қалады," - деп ойшыл ақын
психологиялық тұрғыдан аса мәнді тұжырым жасайды. ... ... ... ... ... ... да өзінің арғы жыраулық дәуірдегі ата-
бабаларының тағылымдарын жалғастыра түседі.
Есімі соңғы кездері ... ... бола ... ... ... жан сұлулығы мен тән сұлулығы жайлы біраз ... ... ... ... ... ... ... киінуі, денесін
жинақы ұстауы оны көркемдікке баулитындығын айта келіп былай дейді: "Әр
пенденің тұлғалық бітімі, бет ... өз ... киім ... ... тақілеттер бір - бірімен айқындық парықталыс белгілеп ... ... ... ... ... ие ... жарақтық"
Ғұлама адамның киген киімі қонымды әрі жарасымды болса, таза болса,
оның көңілін көтеріп, жанының жайдарлы ... ... ... ... "Пенде
көркі," - деп жазды ол, - ыппалық жарастылық, яғни жапырақтық жарасақтылық
дей келіп ұлпа әрі толық, әрі ... әрі жылы ... әрлі ... ... ... шарт... "Ортағасырлық шипагердің бұл арадағы
негізгі түйіні - адам денесі таза, ... ... ... одан ... ... ... Сондықтан да баланы жас кезінен тазалық ... ... ... Дене тік және ... болып қалыптасуы бала үшін
ат үстінде мығым отыруы, жүріс - тұрысын үнемі ... ... ... - дененің көркем болып қалыптасуы үшін мынадай ... ... аз және жиі жеу, ... ... ... ... ол ... терлеп,
әрі жағымсыз иіс шығаруына себепші болады. Адам ... ... ... ... ... ... Дала ... тамақты көп жеген адам
абайсыз семіреді, сөйтіп тән сымбаттылығынан ... дей ... ... кекіртеді, одан қалса семіртеді" дегендей тұжырымдар жасайды.
Орта ғасырлардағы келесі бір қазақ ғұламасы шежіреші-тарихшы ... ... ... ... ал ... ... сұлу болсын" дейді. Оның осы
түйіні ... ... ер ... күші мен ... ... мен ... жатуы тиіс дейтін қағидалармен үйлеседі. Ал, қыз баланың жайдарлы,
сымбатты болуы өмірдің сәні және ... ... ... ... ... - ... нәрселер үй иесіне сай" деуінің өзінде де үлкен мән
жатқан жоқ па? Мәселен, ... ... ... ... бара қалсаң,
дүниелері шашылып, шаң болып, қолаңсып жатады. Үй ішіндегілердің ұқыптылығы
мен тазалығы жан мен тән ... ... ... ... ... ... пен сұлулыққа тәрбиелеу жайлы ... ... ... ... да аз ... ... ол "Күпшек санды күреңді" деп
басталатын толғауында сол кездегі қазақ жұртының әсемдік пен әдемілік жайлы
түсінігі туралы:
Еңсесі биік ақ ... ... шеге ... ... ... ... сом алтыннан соқтырып.
Нақыра күміс тақтырып,
Былғары сына піштіріп.
Шыны аяқпен іштірген,
Орындығын оймыштап.
Ою-нақыш салдырған,
Сандығын сары алтынға малындырған, - деп
келетін үзінділерде ... ... ... пен ... ... ұнам-
талғамдары жақсы көрсетілген.
Дала халқының салтанатты салиқалы өмір ... ... ... ... қаптатпай-ақ, сұлулық пен
әсемдікті жан рахатына пайдаланғаны ... тұр. ... ... ... ... ... ... үй мүліктеріне молынан қолданғаны
хак. ... ... сол ... ... ... ... ... олардың көркемдікке шаттанып рахаттана білу сезімдерін дамыту
қажеттілігін көре білген.
Қазақ ғұламалары әсем ... ... ... адам ... жадырататын
әшекей бұйымдарды қалайша жасау туралы жастарды ... ... ... ... ән мен ... жыр мен ... жанға азық етіп,
жас өскіннің эстетикалық ... ... үшін ... жастайынан белгілі бір
өнердің майталманы етіп шығаруға болатындығын да айтып кетеді.
Мәселен, Өтейбойдақ бабамыз: ісмерлік - ... осы ... ие ... ... - ... ... ... ғұламалары ер бала мен қыз баланың эстетикалық
талғамдары ... ... ... ... олар ұлды ... мал ... отын шабуға, тас қашап дирмен жасауға, аң аулауға,
қолөнер шеберлігінің сан ... ... ... ... дей келіп, қыз балаға
үй жинау, ас пісіру, кесте тігу, кілем тоқу, тон ... ... ... мен ... өлең айтуға аналары, әжелері айналысуы ... ... ... ... ... ... ер жігіттер аяқ
астынан шыға келген ... ... беру үшін ... а, ... киіп ... боп шыға ... ... қарай сәнді киініп қолына үкілі
домбырасын алып, ән салып серілік құрған. Сондықтан да осы жәйт ... ... ... бір сырлы ұлттық ұғымдардың туындауына себеп болған.
Халқымыз қыз бала сұлулық пен ... ... деп ... да, "қыз ... ... ... тегін айтылмаған. Бұл жөнінде
Бұқар жырау: "қызда қылық болмаса, құр ... не ... - деп ... ... сұлу ... ... шымырлатардай нәзік сезімді, тәтті
қылықты болуын өнеге тұтады.
Сұлулықты түсіну ол адам жан дүниесінің байлығын ... ... ... ... ... жан-жақты дамығандығымен қоса, қабылдау
үрдісінің ойдағыдай дамып жетілуінің нәтижесі.
Сұлулық пен әсемдік көпшілік мән бере ... ... ... ... ... жатыр.
Табиғаттағы әсем құбылыстарды, адам сымбатын және ... ... тек ... ... бар ... тез ... жөнінде Өтейбойдақ Тілеуқабылүлы былай дейді: "адам пендесі ақыл-
ой парасаттылығы арқылы табиғат пен өмірдегі құбылыстарды тез ... ... ... ... туған жердің әсем табиғат көріністерін жаз жайлауы, қыс
қыстауын, асқар тауы мен жасыл орман, ... ... ... ... ... ... ... жырау
"Көкорай шалғын көк майса,
Сырдың бойын жайладық.
Жетісу, Балқаш, Ұлытау,
Сауық құрып тойладық" - деп жырласа,
Бұқар жырау:
Боз мойынды бұл ... ... жаз ... ... ... жағалар жаз күні, - дейді.
Әсем ән мен сазды ... ... жаны ... ... Ол ... ұлы ... Әуезов:
Әнге әуес, күйге құмар бала жаны сұлу өмірге ғашық болып келеді" -
деген еді. ... ... ... құра ... ... ... көркемдік сұлулығын тамашалай білгені хақ. Көл жағалап суға келген ару
қыздардың сыр-сымбатына ғашық болған бозбала жігіттердің арманшыл, ... мол ... да ... жыраулары тамаша суреттеген.
Қазақ жағдайында қыз баланың бой ... сұлу ... ... ... жеп ... ... мұңдасса мұңын бөлісетін асыл жеңгелері қайын
сіңілілеріне бар жақсы өнегені үйретіп, бойжеткеннің жүріс-тұрысының ... ... бар ... ... ... ... ... : "Қадірін жеңге білмесе, бойжеткен қыз ғаріп"
осындайдан калған тамаша тағылым.
Орта ғасырлық қазақ ғұламалары жастардың жан ... ... ... ... пен қоғам өміріндегі сұлу көріністерге
зор мән берумен қатар, қыз бен жігіттің сұлу сымбатты болуына ... ... ... ... мен зергерлік әшекей заттарға ерекше мән берген.
Мәселен, ... ... ... ... ... ... мен ... сырға мен шолпылардың небір түрлерін жасатып, оларға өздерінің
тілектерін ... ... қыз ... ... ... ... ұзақ ... "Сымбатыңа нұр жаусын" деген оң ... ақ ... ... ... көрік беру үшін зерлі сәукеле, кәмшат бөрік,
үкілі тақиялар кигізген.
Қазіргі кезде де ұлтымыздың ... ... ... мен ... ... мұның қыз тәрбиесіне себі тиер еді. Халқымыз жігіттерге арнап
оюлы ер-тоқым, зерлі ... ... ... ... ... ... мен шалбар, басына қалпақ не бөрік ... ... ... ... ... мән ... ... ғалым Өзбекәлі Жәнібековтің
еңбектерінде де бір ... ... ... ... оның ішінде
бойжеткен мен бозбалаға арналған киімдер мен ... ... ... ... ... шығармайық. Жастарымызды сымбат пен ... ... осы ... талабына сай үндесіп жатқан орта ғасырларда
өмір сүрген ойшылдарымыздың ... ... ... ... қажетті шаралардың бірі.
Әрине, бұл айтылғандардың қазіргі заман талабына сай келе ... да ... ... ойымызша, Орта ғасырлық қазақ зиялыларының саф алтындай тәлім-
тәрбиелік ақыл ... ... ... ... ... ... маңызды тәлім-тәрбиелік іс.
Қазақтың салт-дәстүрін, өмір сүру көрінісін, тіршілік ... ... ... ... мәдениеттің бір элементі ұлттық киім-кешектер
болып табылады. Қазақ ... ... ... ... ... ... бейнелейтін ұлттық киім эстетикалық мұраттар ұлттық көркемдік
стилдің негізгі даму ... ... ... ... ... ... биік ... тігілуі халықтың эстетикалық
талғамының ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... ... танытады. Қазақтың ежелгі сән үлгілерінің синтезі
ретінде ... киім ... екі ... ... ... ... өзіндік қалпын баяндайтын дәстүрлі мәдениетті және ұлттық
киімді ... ... ... ... ... ... ... -
Ұлттық киімнің көптеген элементтерінің сақталуы мен сабақтастығы ... ... ... ... ... ... ... өзі қалыптастырған эстетикалық ... мен ... ... мен ... жүйе ... ... ... тұрақты екенін дәлелдейді.
Ұлттық мәдениеттің құрамдас ... ... ... ... ... мен ... ... эстетикалық өлшемдер қазақ
халқының көркем ... ... ... мәдениетіміздің осындай
көркемдік жақтарын бала тәрбиесіне ... ... ... ... ... ... күннің өзекті мәселесі. Бүгінгі жаңа технологияны
халықтық ... ... іске ... жүзеге асыру көзделеді.
Өйткені, ұлттық тәрбие ... ... ... көзі ... табылады.
Қортынды
Бүгінгі таңда жас ұрпаққа отандық және әлемдік ... ... ... озық ... ... ... тәрбие беру міндетін жүзеге
асыруда балабақша мен тәрбиешіге ... ... ... сәйкес қазіргі уақытта тәрбиешідердің ... ... ... эстетикалық тәрбие беру мен методикасынан терең білім
беруге айрықша назар аударылып отыр.
Балабақша және ... ... ... ... ... жоғары деңгейде меңгерген болуы лазым. Олар мектеп ... рет ... ... бойына әсемдік сезімін дарытып, ... ... ... ... мен байлығын қадірлей білуге
үйретуге тиісті.
Сондықтан, республика балабақшаларінің тәрбиешілерінде эстетикадан
терең білім беріп, жас ... ... ... ... ... ... ... ғылымының саласы тәрбие теориясы мен
әдістемесінің маңызды мәселелерінің бірі болып табылады.
Қорыта келе ... ... ... ... ... ... білім мен дағдылар жиынтығын ғана ... ғана ... ... ... ... өз ... әлеуметтік белсенділігі болса да тең дәрежеде қатар ... ... ... ... ... ... мен ... қастерлейтін
және оны азаматтық деңгейдегі рухани құндылықтарға ұштастыра білетін ел
жанды тұлға тәрбиелеу.
Балалардың ... ... тек өнер ... ... ол ... ... процестер әрекеттерінде кездеседі.
Басқа сөзбен ... адам ... өнер ... ... музыкамен,
поззиямен айналысқанда ғана суреткер болып қоймайды. ... ... ... ... ... өзін және өзін ... ... өзгертуіне
бағыталған әрекеттеріне негізделуі тиіс.
Адамның болмысқа деген эстетккалық қатынасы ... ... ... ... ... еңбекті дене ойыны мен рухани күш тұрғысында
әдемілік, сәулеттілік құбылыстары тұрғысында түсініп, әсерлену, ... ... мен ... ... ... еңбегі масылдыққа айналмай, эстетикалық ләззат әкелуі ... ... ... ... керек, қимылдың нақтылығымен, уақыт үнемділігімен,
берілгендігімен байқалып, қанағаттанарлық және ... ... ... ... қимылының ептілікте, дәлдікте, ырғақтылықта, қуанышта байқалатын
үйлесімділігі ішкі ... ... ... Оны ... ... байлық ретінде бағалап қабылдайды.
Эстетикалық әсер көбіне оқыту әрекеттері арқылы беріледі. Мәселен,
математикада: шешімі ... ... ... ... екен деген сөздер жиі
айтылады. Бұл жай айтыла салған сөз емес, шын ... оның ... ... ... пен ... ... ... Егер бүгінгі бірінші
кластың математикасын алатын болсақ, ол ... өте ... ... ... Шығармашылық ізденіс кезінде оқушы тақырып,
шешімінің айқындылығын, бірлігі мен ... ... ... ... мен ... ... эстетика тек заттардың өзіне және шындық құбылыстарына тән, ол
біздің түсінігімізде де, қоршаған ортаға деген қатынасымызға да ... Тек ... ... даму ... ... ... ... музыкалық құлағы, сұлулықты сезінетін көзі» болады.
Ортаны эстетикалық тұрғыда меңгерудің ... жағы ... ... ... ... ... ой – сана, армандар, яғни
адамның эстетикалық санасы алға шығады.
Пайдаланылған ... ... ... ... ... 27.VII – 2007ж.
Алматы.2007.
2.Қазақстан Республикасының Орта білімді дамыту тұжырымдамасы. ... 19 ... ... ... 2015 ... ... ... беруді дамыту
тұжырымдамасы. Астана, 26 желтоқсан. 2003.
4. Назарбаев Н.Ә. 2007 ... ... ... ... ... 2007ж. ... баспасы.
5.Оқу-тәрбие үрдісінде инновациялық әдіс-тәсілдерді пайдалану-заман
талабы. ... ... ... материалдары Қаз Ұ.У.2004
6.Инновациялық оқытудың педагогикалық шарттары. ... ... ... ХҚТУ ... ... ... ... Шымкент 2004.
7.Сабыров Т.А. Балалардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы
«Мектеп». 1978ж.
8.Сәрсенбаев Т. Ұлттық сана-сезім мен ұлттық ... ... ... ... ... ... "Рауан" баспасы 1993ж.
11. Балабақшада ... ... ... мен ... ... мелекеттік ға міндетті білім беру
стандарты. Астана 2002ж.
13. ... ... ... ... ... 10, ... С. Тамыры терең тәрбие. Алматы. Білім. 1995ж.
15.Сухомилинский В.А. «Балаға жүрек ... ... ... Жаңа ... ... - балабақша мектеп. №2,
2003.
17.Сағымбаев.Ә. Бейнелеу өнері сабағында шығармашылықты қалыптастыру.
Алматы 2001.
18.М.Ералиева. Балабақша ... оқу - ... ... Алматы,
2005.
19.Ө.Танабаев. Эстетикалық тәрбиемен ұштастыру, Алматы 1999.
20.Н.Нұрмұхаметова. ... ... ... ... ... ... журналы №11 2004ж.
21.Н.С.Тілеуханов. Эстетикалық тәрбие қалыптастыру. «Балабақша
мектеп» журналы, 1997ж. 7.
22.Ү.Мелдебекова, Т.Әлсатов. ... ... ... ... ... Шымкент 2001ж.
23.Қ.Жарықбаев. Эстетикалық тәрбие туралы. Алматы 2002ж.
24.Роза Марғауина. Сазнаманың сыры мол. Алматы 2001ж.
25.3.Айдарова. Бейнелеу өнері белестері. ... 1999 ... ... ... ... 199О.
27.Ш.А.Амонашвили. Балаларға көзқарас және білім берудің сипаты. М.,
1991.
28.В.Ф.Шаталов. Жаппай орта білім беру талабы. М., 1992.
29.Г.Ширашева. Балаларға көркемдік-эстетикалық тәрбие ... М., ... ... Ой. Ақыл. Адамгершілік. ... ... ... пен ... ... тәрбиелу
керек."Мектеп"баспасы. 1989ж.
32.Б.Шелекбаева. Эстетикалық тәрбие беруде көркем ... ... 2000ж. ... ... ... ... тәрбие. "Қазақстан
мектебі" журналы.1994. №12.
34.М. Ералиева. Жаңа буын ... ... ... ... 2001.
35.Ә.Табылдиев. Ұлттық тәрбие - ұлағатты іс. "Балабақша мектеп"
журналы 2003ж.
36.3.Әсемжанова. Балабақша ... ... ... ... ... 1998 ... ... баулу бағыттары.
38.М.Бұлақбаева. Жаңашыл әдіс-тәсілдерді кең пайдаланайық. "Қазақстан
мектебі" журналы 2004ж.
39.3.Сатқаева. Оқыту мен тәрбиелеу - үлкен өнер. Алматы 2001.
40.Ақбаева ... ... ... дәстүрлі мәдениеті,
Алматы, 1997ж.
41.Р.Төлеубекова. Бала тәрбиесі - ... ... ... ... ... Жаңа ... мазмұнының негізі - дамыта оқыту.
«Балабақша ... ... 8 саны ... ... ... - балабақша та. «Балабақша ... ... Әдеп және ... ... ... ... ... Балаға эстетикалық тәрбие беру. "Қазақстан мектебі"
журналы 2000ж.
47.Т.Самұратова. Эстетикалық тәрбие берудің мәні ... ... ... ... Қ.Ж. ... «Этика классного руководителя» жкрн. Қазақстан
мектебі, №3. 1978.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балалардың ақыл-ойын дамытуда сенсорлық тәрбиенің маңызы6 бет
Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты5 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың есте сақтау процесінің ерекшеліктері24 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға бейнелеу өнері арқылы эстетикалық тәрбие беру жолдары37 бет
Мектеп жасына дейінгі балаға эстетикалық тәрбие беру арқылы жан дүниесін дамыту42 бет
Мектепке дейінгі кезеңдегі эстетикалық тәрбие26 бет
Эстетикалық тәрбие туралы жалпы түснік37 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың бейнелеу және құрастыру әрекеттерін дамыту90 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың жас ерекшеліктері21 бет
Мектеп жасына дейінгі баланың қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру әдістемесінің теориялық негізі48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь