Баланың қиялы

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
І тарау. Бала қиялдарының теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1. Қиял процесінің ерекшеліктері мен түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Қиял жеке адам қасиеті ретінде және оның маңызы ... ... ... ... ... ... ...14
ІІ тарау. Қиял бейнелерінің жасалу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
2.1. Бала қиялын дамыту жолдары мен әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
2.2. Бала қиялының дамуының нәтижесін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
Кіріспе

Танымдық белсенділікті психологиялық - педагогикалық құбылыс ретінде анықтау, бұл мектепалды даярлық кезеңіндегі балалардың тұлғалық сапасының ерекшелігіне талдау жасауға, тәрбиелеу мен оқыту үрдісін қалыптастыру жағдайлары мен құралдарын қарастыруға мүмкіндік береді. Себебі меңгерілген білімнің сапасы мен беріктігіне тек балаларды оқыту, дамыту және тәрбиелеудің нәтижесі емес, сонымен қатар балалардың өзіндік танымдық іс -әрекетіне қатынасының қатысуымен тәуелді болып келеді.
Зерттеу жұмыстың өзектілігі: Танымдық белсенділік баланың психологиялық - денелік дамуының алғы шарты мен нәтижесі болып табылады. Осыған байланысты балалардың жоғары психикалық үрдісін қабылдау, зейін, ойлау, түйсік, ес, қиял ерекшеліктеріне тоқталып, оларға анықтама береміз.
Зерттеу жұмыстың мақсаты: Мектеп жасына дейінгі балалардың психикалық танымдық үрдістерін және мектепке оқуға дайындық мотивациясын қалыптастыру.
Барлық танымдық процестер үрдістердің қасиеттері мен қатар бір-бірімен сипатын анықтай отырып, олармен бірге және тығыз байланыста болуып бірізділікте жүреді. Демек оқыту үрдісінде ынталандыру- бұл ең алдымен бала ойлауын дамыту болып табылады.
Зерттеу жұмыстың міндеттері:
- мектеп жасына дейінгі балаларға психологиялық қолдау жасау.
- Іс-әрекет және оның әдіснамалық негізі қарастыру.
Адамдарда тану екі негізгі формада жүзеге асады: сезімдік тану формасы және абстракциялық ойлау формасы. Сезімдік тану, түйсік, қабылдау, елестету сияқты жолдармен көрініс табады, оның көмегімен біз заттардың жеке қасиеттерін ажыратамыз. Сезімдік тану - бұл тек ойлаудың бастапқы сатысы, адам дүниені түйсіне отырып қабылдайды.
Баланың ақыл – ойының дамуы тек белгілі бір білім көлеміне емес, танымдық іс -әрекет амалдары мен тәсілдерін игерумен бірге еске сақтау, ойлау, елестету, танымдық шығармашылық қабілеттерінің дамуын тұтас қамтиды. Бала дамуы үшін есте сақтауы мен ойлау қабілетінің мәні өте зор.
Жас баланың өмірді тануы, еңбекке қатынасы, психологиялық ерекшеліктері осы ойын үстінде қалыптасады. Л.С. Выготский пікірінше, ойын мектеп жасына дейінгі баланың жеке басының дамуына ықпал ететін жетекші, басты құбылыстың бірі деуге болады. Бала ойын арқылы өзінің күш-жігерін жаттықтырып, қоршаған орта мен құбылыстардың ақиқат сырын ұғынып үйрене бастайды. Ойын кезіндегі баланың психологиялық ерекшелігі мынада: олар ойнайды, эмоциялық әсері ұшқындайды, белсенділігі артады, ерік қасиеті, қиял елестері мен таным үрдістері дамиды, мұның бәрі баланың шығарымпаздық қабілеті мен дарынын ұштайды.
Зерттеу жұмыстың гипотезасы: Балабақшада тәрбиеленетін мектеп жасына дейінгі балалардың психологиялық таным деңгейін анықтау және талдау.
Атақты психолог ғалымдары Л.С. Выготский, А.И. Леонтьев, А.С. Запорожец, Л.Д. Венгер, Д.Б. Эльконин, Е.И. Игнатьева, Ю.К. Бабанский, И.Я. Лернер т.б. зерттеушілердің еңбектерінде мектеп жасына дейінгі балалардың жеке басының қалыптасуына әсер ететін әртүрлі іс-әрекеттердің ішіндегі ең маңыздысы шығармашылық белсенділіктің сапалығына назар аударады. Алайда мектепке бару қарсаңында баланың психологиялық даму деңгейінде жекелей өзгешеліктер өсе түседі. Бұл өзгешеліктер мынадан көрінеді: балалар бір-бірінен ақыл-ой, адамгершілік және жекелей дамымен ажыратылады.
Зерттеу жұмыстың пәні: Мектеп жасына дейінгі балалардың психикалық таным үрдістерінің маңызы.
Зерттеу жұмыстың құрылымы: Кіріспеден, екі тараудан, қорытынды, қолданылған әдебиеттер тізімі, қосымшадан тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. А.В.Петровский «Психология» Алматы, 1987ж.
2. В.С.Мухина «Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясы» Алматы, 1986ж.
3. Ф.Н.Гоноболин «Психология» Алматы, 1976ж.
4. Сәбет Бап-баба «Жалпы психология» Алматы, Дарын – 2005ж.
5. С.Әбенбаев «Тәрбие теориясы мен әдістемесі» Алматы, Дарын – 2004ж.
6. Ә.Алдамұратов «Жалпы психология» Алматы, 1976ж.
7. Қ.Жарықбаев «Жантану негіздері» Алматы, 2002ж.
8. Қ.Жарқынбаев, С.Қалиев «Қазақ тәлім-тәрбиесі» Алматы, 1995ж.
9. Қ.Жарықбаев, Ө.Озғанбаев «Жантануға кіріспе» Алматы, 2002ж.
10. Қ.Қоянбаев, «Семья және балалар мен жеткіншектер тәрбиесі» Алматы, 1990ж.
11. Р.С. Немов «Психология» Москва, 1998ж.
12. А.А.Темірбеков, С.Балаубаев «Психология» Алматы, 1996ж.
13. В.В.Багословский «Жалпы психология» Алматы, 1979ж.
14. «Мектептегі психология» жүурналы Алматы, 2005ж.
15. «Ұлағат» журналы Алматы, 2005ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..........................................3
І тарау. Бала ... ... Қиял ... ... ... Қиял жеке адам ... ... және ... ... Қиял ... ... Бала ... ... жолдары мен
әдістері.........................................20
2.2. Бала ... ... ... ... ... - ... құбылыс ретінде
анықтау, бұл мектепалды даярлық кезеңіндегі балалардың тұлғалық сапасының
ерекшелігіне талдау жасауға, тәрбиелеу мен ... ... ... мен ... ... мүмкіндік береді. Себебі меңгерілген
білімнің сапасы мен беріктігіне тек ... ... ... және
тәрбиелеудің нәтижесі емес, сонымен қатар балалардың ... ... ... қатынасының қатысуымен тәуелді болып келеді.
Зерттеу жұмыстың өзектілігі: ... ... ... - ... ... алғы шарты мен нәтижесі болып табылады.
Осыған байланысты балалардың ... ... ... ... ... түйсік, ес, қиял ерекшеліктеріне тоқталып, оларға анықтама береміз.
Зерттеу жұмыстың мақсаты: ... ... ... ... ... ... және ... оқуға дайындық
мотивациясын қалыптастыру.
Барлық танымдық процестер үрдістердің қасиеттері мен ... ... ... ... ... ... және ... байланыста болуып
бірізділікте жүреді. Демек оқыту үрдісінде ынталандыру- бұл ең алдымен бала
ойлауын ... ... ... ... ... ... жасына дейінгі балаларға психологиялық қолдау жасау.
- Іс-әрекет және оның әдіснамалық негізі қарастыру.
Адамдарда тану екі ... ... ... ... сезімдік тану формасы
және абстракциялық ойлау формасы. Сезімдік тану, түйсік, қабылдау, елестету
сияқты жолдармен көрініс ... оның ... біз ... ... ажыратамыз. Сезімдік тану - бұл тек ойлаудың бастапқы сатысы,
адам дүниені түйсіне отырып ... ақыл – ... ... тек ... бір ... ... ... іс -әрекет амалдары мен тәсілдерін игерумен ... еске ... ... ... ... ... дамуын тұтас қамтиды.
Бала дамуы үшін есте сақтауы мен ойлау қабілетінің мәні өте зор.
Жас ... ... ... еңбекке қатынасы, психологиялық
ерекшеліктері осы ойын үстінде қалыптасады. Л.С. ... ... ... ... ... ... жеке ... дамуына ықпал ететін жетекші,
басты құбылыстың бірі деуге болады. Бала ойын ... ... ... ... орта мен ... ... ... ұғынып үйрене
бастайды. Ойын кезіндегі баланың психологиялық ерекшелігі ... ... ... әсері ұшқындайды, белсенділігі артады, ерік қасиеті,
қиял елестері мен таным үрдістері ... ... бәрі ... ... мен ... ұштайды.
Зерттеу жұмыстың гипотезасы: Балабақшада тәрбиеленетін мектеп жасына
дейінгі балалардың психологиялық таным деңгейін анықтау және талдау.
Атақты ... ... Л.С. ... А.И. ... ... Л.Д. Венгер, Д.Б. Эльконин, Е.И. Игнатьева, Ю.К. Бабанский, И.Я.
Лернер т.б. зерттеушілердің еңбектерінде мектеп жасына ... ... ... ... әсер ... ... ... ішіндегі ең
маңыздысы шығармашылық белсенділіктің сапалығына назар ... ... бару ... баланың психологиялық даму деңгейінде жекелей
өзгешеліктер өсе түседі. Бұл өзгешеліктер мынадан көрінеді: балалар ... ... ... және ... ... ажыратылады.
Зерттеу жұмыстың пәні: Мектеп жасына дейінгі балалардың психикалық
таным үрдістерінің маңызы.
Зерттеу жұмыстың құрылымы: ... екі ... ... ... ... ... тұрады.
І тарау. Бала қиялдарының теориялық негіздері
1.1. Қиял процесінің ерекшеліктері мен түрлері
Біз бұрын қабылдаған заттар мен құбылыстардың образына сүйене ... ... ... ... де ... ... аламыз. Мәселен, өткен
заманда болған оқиғаларды суреттейтін материалды оқып отырғанда не өзіміз
көрмеген алыстағы елдер ... ... ... не ... оқығанда бізде
түрлі жаңа елестеулер пайда болады. Бұл қиял ... ... ... ... ... ... бар суреттеулерден жаңа суреттеулер жасай
алуы қиял деп ... ... өмір ... ... ... мол ... қиял елестері де
соғырлым айқын және толық болатындығы, ал бұл ... ... ... өте ... ... ... Мәселен, біз төртінші
сынып оқушыларына қазан төңкерісіне дейінгі қазақ ... ... ... ... ... ... сол ... қазақ аулына тән өзіндік
өмір көріністерін, байлардың сән-салтанатты, кедейлердің ауыр тұрмысы, сол
кездегі адамдардың тұрмыс салт ... онша ... ... Балалардың осы секілді елестерінің солғындығы оларда қазан
төңкерісіне дейінгі қазақ аулындағы өмірді ... ... ... ... болып шықты. Кейін осы тақырыпқа қайта оралып,
көрнекілік ... ... мән ... ... осы жөнінде әңгіме
айту, түрлі суреттер көрсету, мұражайларға, театрға апару) балаларды ... ... ... ... аулы ... жөніндегі түсініктері нақтылана
бастады.
Қиял дегеніміз – сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының субъективтік
образдарын қайтадан жаңартып, ... ... ... тек ... ғана
тән психикалқ процесс: «...барлық жан қуаттарын тек қиял ғана ... ... ... модельдендіре алады» (Әл-Фараби). Адамда қиял
пайда болған кезде ми қабығында бұрын ... ... ... ... ... де, жаңа нәрселердің бейнесі туып ... ... ... ... ... ... ... сигнал жүйесі шешуші рөл
атқарады.
Адамдардың қиялына тән кейбір ерекшеліктерді төмендегіше топтастыруға
болады:
1. әр адамның қиял ... оның жеке ... мен ... ... ... байланысты болып келеді. Бұл арада суды аңсап
шөлдеген жолаушының қиялы мен екі-үш күннен ... ... ... ... ... ... ... жүрген инженердің
қиялын салыстырып көруге болады;
2. қиялдың мазмұны мен формасы адамның жас және дара ерекшеліктеріне де,
білім тәжірибесіне де ... ... ... де, ... де ... ... мол, әр ... білімі бар ересек адамның қиялы мен
енді ғана өмірге аяқ ... деп ... ... ... ... ... болмайды;
3. қиял адамның өскен ортасына, этностық ерекшелігіне, табиғат, жер-су
қоршауына байланысты да көрініп отырады. Жаратылыстың құшағында, - ... ...... ... көк шатырдың астында, хош иісті
жасыл кілем үстінде, күнмен бірге күліп, түнмен ... ... ... жүгіріп, алдындағы малымен бірге өріп, сары сайран далада тұрып
өсетін қазақ баласының қиялы ... ... ... ... ... қиял адамның барлық психикалық құбылыстарымен ұштасып жататын ... алға ... ... жоспарлап, жүзеге асырудың жолдарын
іздестіру қиялсыз мүмкін емес. Бұл – қиялдың ерікпен ... ... ... ... ... ... орны ерекше. Қиялдың ойлау
процесінде алатын орны ... ... ... ... ... әрекетке жетелейді. Ал ондай әрекет қиялдың өте күшті
дамуын қажет етеді;
5. адам ... ... ... ... ... ... шығып, дамып
отырады. Мұндағы негізгі шарт: саналы мақсаттың болуы, болашақты ... ... ... күні ... көре ... яғни оны ... елестете алу – адам қиялына тән негізгі белгілер. Қиялда
адамның дүние жөніндегі әр ... ... ... әр ... ... жаңа ... ие болады.
Қиял актив, пассив болып екіге бөлінеді. ... ... ... шегі – түс көру. Түс көрудің физиологиялығын жан-жақты түсіндіріп,
берген И.П.Павлов болды. Түс ... ... ... ... ... болады.
Мұндай қиялды әдейілеп туғызу және оны саналы ... ... ... ... ... түс көру қиялдың ең пассивтік түрі болып табылады.
Пассив қиялдың ырықсыз түрі адамның алу ... де туып ... ... ... ... ... да, оның көз алдынан елестер тізбектеліп өтіп
жатады. ... адам ... ... үй ... ... ... оларды бір нәрсеге ұқсатады. Леонардо до Винчи:
қабырғадағы даққа, үйілген күлге, бұлтқа қарап, ... ... ... ... табуға болдаы дейді. Бұл айтылғандардың бәрі – ... ... ... түрі ... қиял деп ... Бұл – ... шарықтап
дамуының жоғары сатысы, адамның творчествалық әрекетімен тығыз байланысып
жатқан ... ... қиял ... ... қиял деп те ... ... қиял қайта
жасау, творчествалық қиял, арман болып үшке бөлінеді.
Суреттеп жазғанға немесе сызғанға қарап адамның жаңадан бір ... ... ... ... қиялы деп атайды. Қайта жасау қиялы арқылы адам
шындыққа сай, дәл, дұрыс образдар ... ... Бұл үшін ... ... сызықтарын дұрыс түсіне білумен ... ... ... алынған
көрнекті образдардың жеткілікті қоры болуы қажет. ... ... ... ... жолы – ... ... ... оқу. Бірақ тек ... қиял ... ... ... тек «қызық» жерін теріп оқудан
қиял дамымайды. Қиялды өсіру үшін кітап мазмұнын ойға түйіп, оны ... ... ... ... ... ... ... «Абай» романын
қиялы бай адам оқитын болса, ондағы ... мен ... ... оның көз
алдында елестеп, галереядағы суреттей жайнап тұрады. Бұл – қайта ... ... ... адам ... суреттеп жазғандарын көз
алдында тұрғандай көріп, тіпті сөйлеген сөздерін есіткендей де болады. Өзін
романның кейіпкерлерімен ... ... ... ... тұратындай сезінеді.
Творчестволық қиял деп өзіндік жаңа образдар ... ... ... продуктылар беруде көрінетін қиялды айтады. Жазушының, суретшінің
ғалымның, ... т.б. ... ... ... ... қиял – ... жасау қиялына қарағанда, әрі күрделі, әрі ... мен ... ... ... оларды сипаттап жазған ... ... ... ... ... қиял ... артистердің т.б. осы ... өнер ... ... ... орын ... Өнер ... ... идеясын көркем
образ арқылы береді. Творчестволық қиял әрекеттің кез-келген саласында ... ... ... ... ... ... еңбекте творчестволық
қиялдың болмауы мүмкін емес.
Актив қиялдың ерекше бір түрі – арман. Арман дегеніміз өз қалауымызша
жаңа ... ... ... творчестволық қиялдан ерекшелігі мынада: ... ... ... ... қиял ... ... творчестволық
әрекетпен тікелей бірінші дайындық сатысы. Прманды бағалауда оның әрекетке
қандай қатынасы бар екендігі қатты ескерілуі қажет.
Орыстың белгілі демократ, ... ... ... ... ... толы арман туралы көп толғанған ... оның ... ... ... ... ... жастар үшін ерекше маңызды. Өйткені
адам әрекет етудің орнына бос ... ... бұл ... ... болмай,
бос лағу, құрғақ қиял болар еді. Мәселен, ... ... ... Ромашевтың қиялы дәл осындай сүреңсіз, құрғақ
қиял: «Ромашев өзінің бұл ... өмір ... ... бір ... ... ... болашағына байланысты армандай білуі
қажет. Мақсатқа сай ... ... алу ... зор қуат ... ... ... да халық: «Арманы жоқ жігіттің дәрмені жоқ» деп ... ... ... ... ... сапасын арттыру аса маңызды мәселе,
ол үшін жалпы және негізгі жағдайларды жақсарту ... ... ... ... ... – адам ... қысқа кезең, бар болғаны
алғашқы жеті жыл. ... ... ... ... дәл осы кезең,
қамқорсыз сәбидің біршама толыққанды, белсенді тұлғаға айналады.
Біріншіден, білім мен тәрбие беруге ... ... ... жабдықтау
қажет десек, ол мектепке дейінгі ... ... ... ... сақтайтын, баланың балалығына бағытталуы шарт.
Екіншіден, тәрбие мекемесінің басшысы мен тәрбиеші педагогтар қауымы
кәсіби шеберліктерін үнемі шыңдап, білімін жетілдіруге ... ... ... ... бағыт-бағдарын айқындап, оны жүзеге асыруға
белсенділікпен ат салысуға және жағымды психологиялық ... ... ету ... ... ... ... мен ... және білім мен тәрбиенің балаға берілген үрдісі жайында ... ... ... ... ... жұмыс істеу де өте маңызды.
Үшіншіден, балабақшада еңбек етуге толық жағдай жасалып, тәрбиелеу мен
білім берудің технологияларын сауатты меңгеріп, жаңа ... ... ... ... ... ... оны ... пайдалануға
шығармашылықпен үлес қосып отырса.
Баланы тәрбиелеу, дамыту және ... беру ... ... ... ... ... ... тығыз байланыста болуы.
Білім беру жүйесінің негізгі мақсаты – ... ... ... Бұл ... ... ... байланыста болғанда ғана нәтижелі болады.
Баланы өмірге дайындау үшін дамытудың маңызы ерекше. Даму ... ... ... ... мен ... ... Күрт қиыншылықтарға төтеп бере алуын дамыту
4. Өзіне-өзінің сенімділігін, өзін-өзі қабылдау, жақсы көруді дамыту
5. Танымдық үрдісін дамыту
6. Өзін-өзі алып жүре ... ... ... ... көрсете алуына, өзін-өзі жетілдіруге ынтасын дамыту.
А. Едігенова бойынша баланың бүкіл өмір бойында оның даму ... Даму ... ... ... ... арта түседі. 6 жастағы
балалар заттарды түсіне, түріне, көлеміне қарап ... ... ... ... ... ... келеді. Күнделікті өмір барысында
бала шындық ... ... мен ... ... ... ... жинақтаған бай тәжірибесін үйренуге талаптанады. Балалардың бір
нәрсені құмартып білуге талаптануын таным ынтасы ... ... ... ... әр ... ... ... көп нәрселер ... ... ... ... оқиғалардың, құбылыстардың сырын
білуге құмартады. Күн сайын ... ... жаңа ... ... ... ... олар ... күтеді, өйткені, олардың түсінігінше,
ересектердің білмейтіні болмайды. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Сондықтан ересек
адамдар бала сұрағын жауапсыз қалдырмауға ... жөн. ... ... ала алмаған бала келешекте сұрақ қоюдан жасқаншақтайды және ... ... ... кері әсер етуі әбден мүмкін .
В.С. Мухина бойынша мектеп ... ... және ... мектеп
жасындағы балаларда ... ... ... саналы
регуляциясы күшейедi, мотивтер мен қажеттiлiктер көлемi ұлғаяды, ... ... ... ... ... ... ... жетiстiкке жету, басқарушылыққа қажеттiлiк сияқты әлеуметтiк
қажеттiлiктер ... ... Көп бiлу, ... ... ... өзi ... ... қарапайым қажеттiлiктер пайда болады .
Т. Рибоның айтуынша, баланың ... ... ... ... деп ... ... жасына дейінгі кезең – ... ... ... Сондықтан қиялдың дамуын төрт ерекше кезеңдерге бөлуге
болады (2 жастан 6-7 жасқа ... ... ... ... ... ... ... байланысты (бір
заттан басқа бір затты көре бастауы);
2. Екінші кезең – қиялдың ойыншықтарды ... ... ... ... – ойындағы рөлдерге байланысты өзгеруі;
4.Төртінші кезең – бала қиялында өзіндік көркемдік ... ... ... ... жасауы).
О.М. Дьяченко мен А.И. Кирилованың тәжірибелік зерттеулерінде бала
дамуында қиялдың екі түрі ... және ... ... асады. Танымдық
қиялдың басты міндеті – ақиқат өмірдің белгілі бір ... ... ... ... бір жағдайға байланысты қайшылық болғанда, ... ... ... және оның ... бір ... ... ... зерттеуінде қиялдың даму қызметінде үш түрлі компонентті
бөліп ... ... ... Өткен тәжірибесін қолдану;
3. Ерекше ішкі позицияны қолдану.
Осы үш компоненттің қолдануында ... ... ... ... ... мән берілді .
Мектеп жасына дейінгі кезеңде қиял – ... ... ... ... ... ... балалар қоршаған ортаны, адамгершілікті,
эстетикалық идеяларды өзіндік көзқараспен ... ... ... ... ... Л.С. Выготскийдің тұжырымына сүйенсек, «Бала
қиялының дамуы біртіндеп, ... ... ... басталады. Қиялда
болатын барлық образдар, қаншама таңғажайып болып көрінгенмен де, баланың
өмірден ... ... ... бала ... ... кейбір
жағдайларды өзіндік қабылдаумен түсіндіргенде, ... ... ... ... ... ... айтуынша «Қиял – бұл образдық форманы іске асыру,
өзгеріске енгізу» деп ... Л.С. ... мен А.Н. ... ... ... оған арнайы психикалық процесс деп қарауға мән береді.
Атақты психолог Л.С. ... ... ... ... ... ... байланысты қалыптасады деген қорытындыға келеді.
Қазіргі кездегі психологтар мен педагогтар баланың жеке басының
дамуындағы ... ... ең ... жолы ... ... ... көркемдік әдебиетте нақтылау, өз бетінше жұмыс жасауына
жағдай жасау, яғни, еркіндік беру керектігін айтады. Сонымен қиялдың ... үш ... ... ... қиял қоршаған болмыспен байланысты, дайын нәтижені
ойластыруға мүмкіндік береді.
Екінші дәрежеде баланың өткен ... ... ... ... ... ... рөлі ... дәрежеде қиялдың дамуы балаға ақиқаттан қиялдың қозғалысының
жоғарғы формасы – ой – пікірден оның іске ... ... ... ... біздің тәжірибемізге негіз болған 5-6
жастағы балалардың құрастырған ертегілері мен қызықты әңгімелері ұйымдасқан
түрде мағыналы, жүйелі, өз ... ... ... ... ... дұрыс
дамуына апаратын көп жолдың бірі болды деп есептейміз.
6 ... бала өз ... ... ... ... құра ... және баланың
өзі сонда әртүрлі жағынан көрінеді. Ойын барысында қалыптаса отырып, ... да ... ... өте ... Тілі және ... ... дамыған бала
қызықты сюжетті тез арада ... ... ... алады. Қиялдың үздіксіз
жұмысы – ... ... ... ... және ... бұл жеке тәжірибе аумағынан шығудың әдісі .
В.С. Мухина ... ... ... бастамалары жағынан баланың қиялы
сәбилік шақтың соңында пайда бола ... ... ... ... Белгілер функциясын дамытудың бір желісі ... ... және ... ... ... ... және ... белгілерді пайдалануға, ойлаудың логикалық
формаларын меңгеруге әкеледі. ... желі ... ... ... арқылы толықтыру мен алмастыру мүмкіндігінің пайда болуы мен кеңеюіне,
жинақталған түсініктердің материалынан жаңа бейнелер құруға жетелейді.
Баланың қиялдауы ойын ... ... ... ... қиял ... және ойын ... орындауынан ажыратылмайтындай. Ойын
үстінде қалыптасқан қиял мектепке дейінгі бала іс-әрекеттерінің түрлеріне
де ... Бала ... ... ертегілер мен тақпақтарды ойлап шығарғанда
қиял неғұрлым айқын байқалады.
В.С. Мухина бойынша мектепке дейінгі бала әрекетінің жаңа ... оған ... жаңа ... игерудің ықпалымен баланың алдында
бір нәрсеге зейінін шоғырландыру және оған зейін қою, ... есте ... оны ... ... ... т.б ой ... құру сияқты жаңа ерекше
міндеттер пайда болғанда ғана бетбұрыс жасалады. Осы міндеттерді шеше білу
үшін бала үлкендерден ... ... ... да ... пайдаланады.
Міне, сонда ғана қиялдың арнайы іс-әрекеттері ... ... ... ... ... ... ... заттарға және
осылар арқылы орындалатын іс-әрекеттерге қатысты ... ... бір ... ... ... ... ... ғана зейінін шоғырлайды. Жаңа
бір нәрсе пайда ... ... ... лезде соған ауады. ... ұзақ ... бір ... ... сирек болады.
В.С. Мухинаның пікірінше есте сақтау мен еске түсірудің ықтиярлы
формалары мектепке дейінгі ... ... ... ... және мектепке
дейінгі ересектерде жетіледі. Ықтиярлы есте сақтау мен еске ... ... ... ... ойын ... ... бала өзіне
алған рольді жақсы орындап шығу есте сақтау шарты болған кезде жасалады.
Мысалы, сатып алушының ... ... бала ... ... заттарды сатып алу
жөніндегі тапсырманы орындаушы ретіндегі баланың есте ... ... ... ... тікелей талабы бойынша есінде сақтауға тиісті сөздерден
көп ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Олардың
біріншісінде әлі қажетті тәсілдерді меңгере алмай ... бала есте ... еске ... ... өзін бөле ... ... еске ... міндеті
бұрын бөлінеді, өйткені бала алдымен дәл еске түсіруді, ... ... ... ... ... дейін ол нені қабылдап, жасағанын
көрсететін іс-әрекетті білуі керек. Есте ... ... еске ... ... ... ... ... айтуынша, есте сақтау мен еске түсірудің жолдарын бала
өз ойынан шығара алмайды. Ондай ... ... ... ... ... салады. Мысалы, үлкен адам балаға тапсырма бергенде оған осы арада
дәл оны ... ... ... ... Үлкен адам баладан бір нәрсе
сұрағанда, оның еске ... ... ... ... не ... «Жылқыға
ұқсас сен тағы қандай жануарларды көрдің?» Тағы сол ... Бала ... ... ... ... материалды есте сақтау ... ... еске ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың кейбіреулерінде эйдетикалық ес деп
аталатын көру ... ... түрі ... ... ... мен ... эйдетикалық естің бейнелеріне жуықтайды: бұрын қабылданған бір
нәрсені есіне түсірген бала соны көз ... ... ... ... ... ес – жас ... ... Мектепке дейінгі жаста
осындай есі бар бала, кейінірек, ... ... ... ... ... ... ... дейінгі жас – естің қарқынды даму жасы. Ес – бала ... ... мен ... ... ... және ... Қиял жеке адам қасиеті ретінде және оның маңызы
Қиял жеке адамның басқа психикалық процестерімен және ... ... Қиял ... әсер алумен әрлене түседі. Қиял арқылы
елестеген ... ... ... ... ... ... ... болады. Қорқыныш сезімі адамды қиялында қауіп-қатерді елестетуге
мәжбүр етеді, ал керісінше осы ... ... ... және реніш
сезіміне де қатынасы бар. Бұл ... ... ... ... ... ал ... қиялды күшейте түседі. Адамның ақылы мен ... ... ... ... ... ... адам ... жоғары дәрежеде болуы көптеген жағдайда дамыған
бай ... ... ... ... де ... қиял ұлы ақылдың
қажетті құрамына жатады; әрине, мұндай қиялдың ... ... күш, ... ... ... ... т.б. ... мықтап қорытылған болуы тиіс,
сонымен қатар осыларды адамның өзі ... Егер қиял бос, ... ... ... ... ... ... толы болса, онда оның
айқындығы және күші, әсіресе еріктің ... ... ... ... өзгертіп жіберуі мүмкін» - деп жазған.
Қиял жеке адамның ерік ... ... ... ... ... оның ... ... зияны болуы көп жағдайларда қиял процесін
адам ақылы қалай бақылауға алуына байланысты.
Жеке ... ... ... беру ... ... ... ... маңызы бар. Творчествоға қажетті күш пен сезімге үлкен ... ... ... ... жағдай, әдетте қиялдаумен тығыз
байланысты.
Қиял ерекшеліктері белгілі дәрежеде жеке адамның моральдық бейнесі
жөнінде ... ... ... ... ... фактілерді,
құбылыстарды үлкейте не кішірейте көрсетуге т.б. бейімділік көп ... ... ... ... ... Мұндай жағдайлар кейде
өтірікті айта ... ... ... ... ... ... кездеседі. Бірақ дұрыс тәрбие болған жерде жылдар өткенде, мұндай
кемшіліктерден ада болады. Егер осы кемшілік есейген адамдарда ... ... ... ... Өзін-өзі бағалаған кезде ол ... де ... бар деп ... Ол шын ... онда жоқ. Мұндай адам өз
кемшілігін сезбейді, сөйтіп айналасындағылар жиіркенетіндей ... ... де ... ... ... бақылауындағы, қиял өзін-өзі сын көзбен
бақылауға әсер етеді, ... адам ... ... адам ... келетінін анық
елестетеді. Бұл оны өте байсалды ... өз ... ... үшін ... итермелейді.
Басқа адамның жағдайын жақсы түсінген адам ол адамның қасіретін бірге
тартып, жаны ... ... ... ... ... ... оны сезімтал,
қайырымды, инабатты, рақымды жан етеді. Ал, қиялы ... адам ... ... ... ... қолалмайды, тек өз қамын ойлауға ... ... ... ... ... кетуі қиын емес.
Кейбір балалар әлі келетін жолдастарын жәбірлеп, оларды ... ... ... ... ... ... ... олардың
қатыгездігінен деуге болмайды, оны сол балалардың, басқа ... және ... ... ... ... ... солардың
орнына қойып көрмеудің салдарынан болады. Арнаулы әңгіме, өнегелі ... ... ... және ... ... ... ... өзінің дараланған күйінде әр жеке адамның өте мәнді, ерекше
қасиеттерін айқындайды. Қиял ... жеке ... ... белгілермен
дараланады. Фантазия бейнелері жаңалығы, ... және ... Ең ... қиял ... ... жарқындығымен еленеді.
Кей адамдардағы қиял бейнелерінің ... ... ... ... ес ... ... ... ажыралмайды.
Мұндай жағдайларда болмыс шындығы мен қиялдағы бейнелер ... ... ... ... ән-күй әуенін соншалықты дәл
елестете алатындығынан, тас керең ... ... ... де ғажайып музыка
туындыларын шығарудан қалмаған.
Қиялдың ... мен ... ... көңіл-күй болмысымен тығыз
байланысты. Көрікті картиналар тұлға қиялында оның терең сезімталдығының
арқасында ... өріс ... ... сезімі адамға алдағы қатерді
сездіреді, керісінше сол қатерді қиялдаудан ... ... ... ... Сезім күшті болған сайын, қиял бейнелері де жарқырай түседі. Ал
сезімталдығы кем адамның қиялы да ... ... ... Әрқандай жеке
адамдағы қиял даралығы шындық дүние, болмысқа жақындық дәрежесімен айырылып
тұрады. Осыдан кей ... ... ... ... ... ... ... шебер келеді, ал екінші біреулер көрген, білгеннен асып
қиялдауға мақұрым ... ... бұл ... жеке ... болмыс
шындығынқайта түзу қабілетінің артық не кем болуынан туындайды. Шынында
кейбір ойға шорқақ адамдар мұрын астынан ... ... ... ... ... ... алады да сүрлеу жолдан шыға алмай, өз ... ... ... кеңдігі, аумақтылығы, әр адам қиялына қатысты болмыс дүние
салаларының сан-алуандығына тәуелді. Қиял өрісі кең ... бір ... ... адам, қоғам тарихының өткені мен болашағынан, жер тұңғиығы
мен ғарыш әлемінен техника мен өнер ... ... ... ... ... ... мұнда қиялдауда шындыққа жанаспайтын фантастикалық бейнелердің
де қалыпты қабылдануы ... ... кең қиял ... ... да ... келеді. Мысалы, «Абай жолы»
романын жазған М.Әуезов мазмұнды қиялдың кемеңгері десе ... ... ... О.Бөкеев, Ш.Айтматов шығармаларынан да таныған жөн.
Қиялдың даралық сипаты оның еркінділігінен, яғни қиялды алға қойылған
міндетке ойыстырып, қажетті нәтижеге ... үшін ... ... ... қиял иелері ойға келген бейнелердің әр түрлілігіне қарамастан,
негізгі ... ... ... қажетті байланыстарға келтіріп, бір идея
төңірегіне орайластыру қабілетіне ие. ... өз өз ... ... ... ой ... ... алға жетелейтін бір бейнем мен басты
ниетім болады, ал жол-жөнекей кездейсоқ қолға ілінгендерді негізгі бейнеге
қатысы болса, тере ... ... кем қиял ... ... ... ... ... ойлар төңірегіндегі арманшылдыққа өтеді. Әр қилы адамдар
олардың кәсіби қызметімен ... ... ... ... Жеке адам ... оның ... сезімталдығын көтеріп, осыған орай
жарқын және сан-алуан қияли ... ... Жеке ... ... оның аса көп ... ... типіне де байланысты
келеді, мысалы көз ... ... не есту ... ... ... ... ... қиял қажетті нәрсе.
В.И.Ленин қиял туралы: «Қиял тек ... ... ... деп бекер ойлайды. Бұл
зердесіз айтылған сөз! Қиял тіпті ... да ... ... тіпті
дифференциалдық және интегралдық есепті шығаруға мүмкіндік болмас еді. ... ұлы құны бар ... - деп ... да қиял, болған құбылыстың себебі жөнінде жорамал жасау,
болатын оқиғаларды ... тағы ... үшін ... ... ... ... ... жасау үшін, жазушы әуелі оны өз қиялында
жасап алуы керек; суретші салайын деген суретін ойша көз ... ... ... сабаққа дайындалған кезінде, сабақтың барысын, балаларды ң
қалай тыңдайтынын олардың сұрақтарын, беретін жауаптарын елестетіп отырады.
Тәрбие жұмысын ... ... ... ойша ... бір ... бар адам бейнесін жасайды, сөйтіп өз оқушысынан қандай ... ... ... ... ... ... ... мектеп оқушысының оқу жұмысы да жақсы
өтуі мүмкін емес. Көркем шығарманы оқығанда не ... ... ... ... ... ойша ... ... сабағын оқығанда бала
қиялымен өзіне бейтаныс табиғат көрінісін елестетеді. ... ... мен ... ... ... ... жөніндегі әңгімелерді
түсінуге болмайды. Кейде оқушының оқыған сабақты түсінбеуінің себебі ... нің ... не ... ... ... ойша ... ... Мектеп оқушысының шығарма жазу процесінде қиялдың ролі
зор.
Қиял оқушының жеке басының ... ... ... ... ... әсер ... Қиялдың арқасында кейіпкердің тамаша образы
жасалады, ал адам болса ... ... ... ... да ... мен ... ... Корчагиндей және басқа да сүйікті кітап
кейіпкерлеріндей боғылары келеді.
Мектепке дейінгі шақта ... ... ... ... ... сәбилік шақтың өзінде қабылдау мен ойлау іс-әрекеттері ретінде
анықтауға болатын бағдарлау ... ... ... ретінде
бөлінсе, мектепке дейінгі шақта мұндай іс-әрекеттер үздіксіз күрделене ... ... ал ... ес, қиял ұзақ ... жеке ... ала ... Бала
бірдеңеге назар аударарлықтай көргені мен естігенін жадында сақтарлықтай,
бұрын ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттер тек мектепке дейінгі шақта қалыптаса
бастайды.
Сәбилік шақта ... ... ... құбылтуда немесе
суреттерді қарауда зейінін шоғырландырады, көптеген ... ... ... ... ... ... көре бастайды. Бірақ
осының бәрі заттардың олардың ... мен ... ... ... ... жалпы бағдарлаудың нәтижелері, бірақ жаңа бейнелерді
жасау немесе оларды есте сақтау, зейін қою емес. Сондықтан сәбилік шақтағы
баланың ... есі, ... ... ... ... ... табылады.
Яғни, бұл бала мектепке дейінгі шақтан соң да осылай болып қала береді.
Мектепке дейінгі ақыл – ой ... осы ... ... ... біз
белгілі бір сәтке дейін тек сандық өзгерістерді ғана, зейіннің шоғырлануы
мен тұрақтылығын, материалды есте сақтаудың ... арта ... ... ... ... ... бала әрекетінің жаңа түрлерін, үлкендердің оған
қойған жаңа талаптарын игерудің ... ... ... ... және оған ... қою, ... есте ұстау және содан кейін
оны жақсарту, ойынның, суреттің т.б. ой ... құру ... ... ... ... ғана ... жасалады.
Осы міндеттерді шеше білу үшін бала үлкендерден ... ... ... ... ғана ... ... іс-әрекеттері
қалыптаса бастайды, солардың арқасында еркін, алдын-ала ойластырылған
сипатқа ие ... ... ... ... ... ... заттарға және осылар арқылы орындалатын іс-әрекеттерге қатысты
ынтамен шоғырланады. Жаңа бір ... ... ... ... ... ... соған
ауады. Сондықтан баланың ұзақ уақыт бір ... ... ... ... шақта балалар іс-әрекеттің күрделенуіне байланысты
зейін күшті шоғырланып, тұрақтылыққа ие болады. Мысалы, мектепке дейінгі
балалар бір ... 30-50 ... ... ... 5-6 ... ... ойынның
ұзақтығы 1,5 сағатқа созылады.
Балалар сурет көргенде әңгіме, ертегі ... ... ... ... ... ... дейінгі шақтың соңында суретті көру ұзақтығы
екі ... ... да, ... ... ... ... 6 ... бала
суретті жақсырақ түсінеді және өзіне ... ... ... ... ... Қиял бейнелерінің жасалу жолдары
2.1. Бала қиялын дамыту жолдары мен ... ... ... ... ... арқасында жасалып
отырады. Қиялда анализ, синтез әдістері, агглютинация, схематизация түрлі
схемалар мен суреттердің акцентировка ... жиі ... ... ... ... түрі ... деп ... Осы әдіс
арқылы мифологиялық бейнелер ... ... ... мен ... ... ... құрастырылады.
Агглютинация әдісі ежелгі Мысыр елінде, сондай-ақ, Солтүстік ... өнер ... ... орын ... Қиял ... ... ... бірі – гипербола. Гипербола деп нәрсенің ... ... ... ... ... ... образ ашық,
мәнерлі болып шығады, гиперболада белгілі бір бейнелердің алға ... ... ... ... ... ... ... гипербола көп
қолданылады. Мәселен, үнді мифологиясындағы көп қолды ... мен ... ... ... ... ... Қиял ... жасаудың
енді бір әдісі нәрсенің бір жағын ерекше әсерлей көрсету. ... ... ... ... ... Егер ... айырмашылықтарын
ескермей, оның ұқсастықтарына көбірек көңіл бөлінетін болса, ... ... ... ... ... ... ою ... мысал бола алады.
Қиял образдарының күрделі түрі – типтік образдар жасау. ... ... ... орында нақты адамның ортақ бейнелері көзге түседі:
«Бір жұмысшының, поптың, дүкенші саудагердің портретін ... ... ... жүз, екі жүз ... поп, ... саудагерлерді қадағалап қарауымыз
керек» - дейді М.Горький. Типтік образдар жасау дегеніміз ... ... ... ... ... ... бар бір образ жасап,
жанастыру.
Қиялдың алғашқы көріністері үш ... ... ... ... ... ... шын ... тыңдауынан, ертегідегі оқиғаны
шын көріп бар ынтасымен берілуінен көреміз. Бір қарағанда жас бала ... бай ... ... ... ... ... шындықтан өте алыс
жатады. Баланың өмір ... өсе ... ... да ... ... ... қиялы әрекет үстінде дамитындықтан не нәрсеге болмасын өзін
қатыстырып, оның икемділігі мен ... ... ... ... ... ... ән ... тәсілдері мен техникасын үйренбейінше, баланың
осыған орай көрінетін қиялы да шарықтай алмайды. Төменгі ... ... ... олардың эстетикалық сезімдерін дамыту олардың эстетикалық
сезімдерін оятады. Мәселен, көркем ... ... оқу, ... ... бару, кино көру, ұйымдасып музыка тыңдау түседі. Шәкірт ... ... ... ... ... ... заттарды қабылдау мен ойша елестетуді ұштастыра ... ... ... ... ... соң ... ештеңеге сүйенбей,
ойша әңгімелеп беруді ұсынған жөн немесе алдымен әңгіме жүргізіп, ... ... ... дүрыс. Мұның бәрі дәл қазір көрмесе де ойша
қабылдауға ... ... ... алу ... ... ... дамуына септігін тигізеді.
Тәрбиешінің - балалардың қиялы мен елестерінің мол қорын жасау болып
табылады. Ешбір ретсіз, ... ... ... ... ... болмысты дұрыс бейнелейтін, кейіннен ғылыми ұғым негізіне
айналатын ... ... ... ... оқу, ... жазбаша және ауызша айтып
беруінің баланың қиялын дамытуда көмегі зор.
Шығармашылық қиялды ... ... ... бірі - ... ... тақырыпқа шығарма жазу. Оқытудың алғашқы жылынан бастап,
оқушыларды әдебиеттен, сурет салудан, қол ... әр қилы ... ... ... Жақсы жолға қойылған эстетикалық тәрбие жүмысы
мектеп оқушыларының қиялын дамытуға жәрдемдеседі.
Бала қиялы әрекет үстінде дамитындықтан, не ... ... ... оньщ ... мен ... ... ... қажет. Мәселен,
сурет салудың, ән айтудың тәсілдері мен техникасын үйренбейінше, ... орай ... ... да шарықтай алмайды.
Тәрбиеші міндеті – балалардың қиялы мен елестерінің мол қорын жасау
болып табылады. Ешбір ретсіз, көбіне ... ... ... балаларда
айналадағы болмысты дұрыс бейнелейтін, кейіннен ғылыми ұғым негізіне
айналатын ... ... ... ... ... ... ... және ауызша айтып беруінің баланың қиялын дамытуда
көмегі зор. Оқытудың алғашқы жылынан бастап, ... ... ... қол еңбегінен т.б. әр қилы творчестволық еңбекке ынталандыру
қажет. Жақсы жолға ... ... ... жұмысы мектеп оқушыларының
қиялын дамытуға жәрдемдеседі.
Мектеп жасына дейінгі баланың негізгі әрекеті болып табылатын ойын –
бала ... ... ... орын ... Ойын үстінде оның творчестволық
талабына кең жол ашылады. Бала ылға да бір ... ... ... ... Ойын баланың ойлау белсенділігін, ... ... ... ... Ойын ... бала ... шындықты сын
көзімен қарап аңғара алмайды да, қиял бейнелерінің жетегінде кетеді. Мектеп
– бала ... ... ... рөл атқарады. Мұндағы оқылатын сабақтардың
мәніне түсіну қиялсыз мүмкін емес. Мысалы, табиғатты ... ... ... бір ... ... тәрбиеші арнаулы тәсілдер
арқылы балалардың қиялын оятады. Қиял арқылы бала ондағы бейнелерді ... ... ... ... ... ... ... қиялын тәрбиелеуде олардың дүниетанымын, қызығуы мен мүдделерін,
мақсат-тілектерін армандарын ескеріп отыру маңызды. Бала дәл ... ... іс ... асыра алмаса да, келешекте оны іс жүзінде асыратынына
сенімі болғаны абзал. Бала әр кез өз қиялының ... ... сын ... қиял біткеннің бәріне сене берместен, оны ой тезінен өткізіп отыруға
дағдылануы тиіс. Бала тұрмысына үйлеспейтін, тіршілікке ... ... ... ... ... қиялдардың болмау жағын тәрбиеші дер
үнемі ескеруі тиіс.
Баланың білімі болса, оның ... мен ... ... де бай ... ... ... жеткізу – ата-ана мен тәрбиеші ұстаздардың
міндеті. Балабақшадағы, үйдегі көркемдік эстетикалық тәрбие ... ... әсер ... ... ... ... өнер ... дағдылану – олардың
көркемдігін сезіне алу балада қиялдың шарықтауына ... ... ... Бала ... ... ... бағалау
Қазіргі заман талабына сай әрбір тәрбиеші өз ... ... жаңа тың ... ... ... ... процесінде
балаларды жан-жақты салада тәрбиелейді. Осы сан алуан ... ... ... ... ... ... ... балалардың
сабаққа қызығушылығын арттырып, баланың ... ... ... ... қасиеттерін дамыту әдістің тиімді түрлерін пайдалану
қажет.
Танымдық белсенділікті қалыптастыру әдістемесін ... ... ң ... ... ұйымдастырудың барлық түрлері, сондай-
ақ оқушыларда қалыптасатын танымдық ... ... ... ... ... ... ... және әдіскерлердің
іргені еңбектерінде балаларды ң өзіндік жұмысы ... ... ... ретінде нақты негізделген. Оқыту процесінде балалардың танымдық
дербестігін ұйымдастырудың негізгі құралы ... ... және ол ... ... ... ... ерекше жұмысты сабақ жүргізудің,
ұйымдастырудың формасы оқыту әдісі ғана емес, ол балаларды ... ... ... ... ... деп ... болады. Олай болса,
балалардың дербес танымдық іс-әрекеті олардың танымдық ... ең ... ... жүргізу барысында біз осы ... 2 ... ... бақылаушы тобы.
Екінші эксперимент тобы.
Балалардың қиялдарын дамыту жолындағы деңгейоерін, ... ... үшін ... ... ... ... ... кестеден көруге болады.
|№ |Аралық |Топ ... ... |
| | | | ... |Өте ... %|
| | | | ... |% | |
1 ... |а) ... ... ... |7
7 ... |8
9 ... |6
4 |24,5%
16,3% | |2 |2-аралық |а) бақылаушы
ә) эксперимент |23
20 |4
5 |14,6%
17,2% |14
9 ... ... ... | |3 |3-аралық |а) бақылаушы
ә) эксперимент |23
20 |4
2 |18,1%
9,5% |7
4 ... ... ... | |
Осы таблицадан балалардың қиялдарын салыстырмалы түрде алынып, оларды
2 топқа бөліп, олармен ... ... ... ... ... қиялын
дамытуда жүргізген жұмыстарының нәтижесін көтеріге ... ... ... ... бақылаушы сыныпқа қарағанда 3 есе жоғары болып
тұр. Ал бұл дегеніміз тәрбиеші нің балалармен үздіксіз сабақ үстінде ... ... ... ... ... ... болуының себебі, көп жағдайда, ... ... ... ... ... ... және т.б. болып табылады. ... ... ... ... ... - ойлауға қабілетінің төмендігі, яғни
жалпылау процестері, ... ... ... мен ... қабық функциялар қатарының, зейіннің ,естің жеткіліксіздігі.
Осы уақытқа дейін мектепке дейінгі шақтағы баланың ойлауы тек ... – ол ... ... мен ... ... ... деп саналады.
Сондықтан осы шақта нақты ... ... өзі ... ... ... беру ... ... осы сұраққа байланысты психологтар мен
педагогтар ... ... ... ... себептер мен
салдардар шатасып келетінін көрсетті: Егер ... ... ... ... ... қарапайым байланыстары мен заңдылықтары туралы білім берсе, онда
мектепке дейінгі кезеңде балалар оны ... ... ... ... ... балалардың қызығушылықтары артып, ойлауы жалпылама, терең және
себеп-салдарлы болып ... ... бұл ... ... ... ғана
қалмай, ойлау дамуын жетілдіру үшін оқыту ... ...... ... олардың кесте, схема және суреттеріне негізделуі
қажет. Бұндай ойын арқылы оқытуда әр ... ... ... ... бұл ... ... ... бесінші рет өткізу кезінде орындау
сияқты. Ең бастысы - осындай әрекетке баланың қызығушылығы. Егер де ... бір ... ... ... ... ... ... аз болса да,
алға қадам жасау керек, бұл дамудың процесі өзі болып табылады. ... мен ... саны ... ... бола алмайды, бала білімдерді
қалай қолданатыны және белгілі бір ... ... ... ... ... болады. Білімге құштарлық, ойлау дамуы және
сөйлеу – бұл ... да, ... және оқу білу ... ... ... ... біріншіден дамыту қажет. Ойын ... ... ... ... ... және ... болуға жағдай жасау керек,
сонда ғана ондағы өмірде мақсаттарға жетуіне көмектесетін баланың ... ... ... ... ... ... балалар бірдей етіп өзінің ақыл-ой
қабілеттерін барлық ойын ... ... ... ... қате ... ... , ең алдымен тәрбиелеу жағдайына байланысты бір бала
ойындар мен ... ... , ... ... ... ал ... мен көліктерді ұнатады. Және ... ... ең ... ... ... ... ... Міне, білімпаздық, ақыл-ой белсенділігі, «бала» әрекетінің
негізгі түрлерін меңгеру деңгейі мен оқығандық деңгейі кіші ... ... ... ... ... ... қарастыруға болады.
Барлық қалыпты балаларда интеллектуалдық даму қорлары кең, және осыдан
ата-аналардың міндеті – жан-жақты дамыған жеке ... ... ... ... гармониялық дамуын бұзбайтын сол қорлардың жүзеге асуына
әрқашан жағдай жасау ... ... ... дәрежесі – бұл баланың әлеуметтік
кемелдену мәселесі, өйткені ол жүйелі дайындықтарға кірісе отырып, ол білім
алуға ғана емес,сонымен бірге оның қоғамдық ... ... ... ... ... өмір ... ... дәрежеде кайта құруға да
дайын болуға тиіс.
Қорытынды
Қазіргі уақытта халқымыз ... ... ... ... ... ... ... көмескі беттері ашылуы тиіс.
«Бала қиялдарын дамыту жолдары» бұл ... ... ... ... ... ... ... дамыту. Баланың қиялына қанат
бітіріп, олардың армандай білуіне жетелеу. ... ... ... қуаттарын тек қиял ғана ... ... ... ... ... Бала қиялының дамуына ойын маңызды рөл атқарады. Ойын
үстінде оның творчестволық талабына кең жол ... Бала ылғи да ... ... ... ... ... Ойын ... ойлау белсенділігін,
күш-қуатын барынша жұмсауға мүмкіндік туғызады. Мектеп – бала қиялын
дамытуда ... рөл ... ... ... ... ... ... мүмкін емес. Мәселен, табиғатты суреттейтін, немесе қандай да
болсын оқиғаны ... бір ... ... ... ... ... бала қиялын оятады. Сондықтан бала қиялын дамытуға үлкендер
үнемі жетекшілік етуге тиіс. Сабақтың тақырыбын осы ... ... ... бала қиялын дамыта аламыз.
Зерттеу жұмысты талапқа сай құра отырып, І тарауда бала қиялдарының
теориялық ... және оның ... ... ... шолу ... ... ... жеке адам қасиеті ретінде және оның маңызы» атты бөлімінде
қиялдың адам өмірінде маңызды рөл ... ашық ... ІІ ... ... ... ... мен әдістерін анықтап, практика жүзінде іске асырудың
әдіс-тәсілдердің түрімен ... ... ... әдебиеттер тізімі:
1. А.В.Петровский «Психология» Алматы, 1987ж.
2. В.С.Мухина «Мектеп ... ... ... ... ... ... ... «Психология» Алматы, 1976ж.
4. Сәбет Бап-баба «Жалпы психология» ... ...... ... «Тәрбие теориясы мен әдістемесі» Алматы, Дарын – 2004ж.
6. Ә.Алдамұратов «Жалпы психология» Алматы, 1976ж.
7. Қ.Жарықбаев «Жантану негіздері» Алматы, 2002ж.
8. Қ.Жарқынбаев, С.Қалиев ... ... ... ... Қ.Жарықбаев, Ө.Озғанбаев «Жантануға кіріспе» Алматы, 2002ж.
10. Қ.Қоянбаев, ... және ... мен ... ... ... Р.С. ... ... Москва, 1998ж.
12. А.А.Темірбеков, С.Балаубаев «Психология» Алматы, 1996ж.
13. В.В.Багословский «Жалпы психология» Алматы, 1979ж.
14. «Мектептегі психология» жүурналы Алматы, ... ... ... Алматы, 2005ж.
Қосымша №1
Сабақтың тақырыбы: Жақсылық пен Жамандық.
Сабақтың мақсаттары:
1. Балаларды халық ауыз әдебиеті үлгісі – ертегімен таныстыра ... ... ... ... бірде болмаса бірде орға жығып,
азапқа түсіретінің, адалдық, қайырымдылық адамды бағытқа жеткізетінін
түсіндіру.
2. Оқушының қиялына ... ... ... ... жетелеу, сөздік
қорларын дамыту.
3. Мейірімділікке, қайырымдылыққа тәрбилеу.
Көрнекіліктер: Ертегі бойынша ... ... ... Венн тілімшесі,
тірек нұсқаулар «Атты ерттеу» ... ... ... мақалдар.
Сабақтың түрі: қорыту-түйіндеу.
Сабақтың әдісі: топпен жұмыс, сахналау, шығармашылық.
Сабақтың барысы:
І. Балаларды сабаққа ұйымдастыру (оқу құралдарын даярлап, назарларын
сабаққа аудару).
ІІ. Үй ... ... ... ... ... ... ойынмен бастаймыз. Біз ертегі
кейіпкері Жақсылықты жолға шығарып салайық. Ол жолға ... ... Тағы ... ... (Ат ... Ат әбзелдеріне нелер жатады?
(Жүген, қамшы, ер-тоқым, т.б.). Бұл ойын арқылы мына ... ... а) ... ... ... Ауыз, жыр, мақал-мәтел, жұмбақ, жаңылтпаш, шешендік
сөз,
ертегілер қалай жасалады?
2. Ертегі бойынша салынған оқиғалы суреттер арқылы жоспар құрайық.
(Оқушылар жоспар құрады). ... ... ... ... ... алдануы;
ә) Аңдардың әңгімесі;
б) Жақсылықтың байып кетуі;
в) Жамандықтың сазайын тартуы.
Енді осы жоспар бойынша жұмыс жасаймыз:
1 – бөлімді тізбектей оқыту;
2 – бөлімді ... ... ......... ... Ертегі қалай аяқталады?
а) Жақсылық неге байып кетті?
ә) Жамандық неге сазайын тартты?
ІІІ. Енді топпен жұмыс жасау ... ... пен ... ... ... ... (3 оқушы шығып Венн диаграммасын ... ... ... ... «Ол не?» ойыны. Бір оқушы бір зат ... ... соны ... ... ... ... ... Толғаныс стратегиясы (жазбаша). Топпен жұмыс:
а) Ертегіні оқу арқылы не сезіңдің?
ә) Қай кейіпкер ұнады? Неге?
б) Қай ... ... ... топтан 1-2 баладан оқыту).
VІ. Мақалдар айтысы. Мақалдарды жасғастыру және ... ... ... айту.
VІІ. Ой шақыру стратегиясы. Қорыту (ауызша).
а) Нені үйренуіміз керек?
ә) Неден жиренуіміз керек?
б) Қандай қорытынды түйін жасаймыз?
(Тірек ... ... ... ... ... жазып толтырады).
VІІІ. Үйге тапсырма. Өздерінің істеген жақсылықтарының, біреудің
қуантқан уақыттарыңды жазып келіңдер. Бағалау.
ҚОСЫМША 2
«Неге ұқсайды»
Мақсаты: ... ... есте ... және қиялын дамыту, аталмыш
психологиялық процесстер деңгейін анақтау».
Ойын барысы:Тақтаға немесе балалар назарына әр түрлі пішіндер салынған
5 сурет ілінеді. Әрбір суретті мұқият ... ... 20 ... ішінде осы сурет
неге ұқсайтынын әр сурет астына тізіп жазу керек.
Мысалы: тамшы, жапырақ, от, гүл күлтесі, мысық құлағы.
Нәтижесі:Барлық ұқсас аттар ... ол ... ... ... әдемі гүлдер гүл ашты
Мақсаты: Түстер мен реңдерді қабылдауын дамыту, түс бойынша таңдап ... ... ... Жылы суық ... ... ... мазмұны: Балалар педагог нұсқауы бойынша жылы түстер мен ... ... ... ...... ... жылы және суық ... жайлы түсініктерін бекіту.
Көрнекі құралдар: Екі үлкен (20/20) қағаз ... ... ... ... ... екіншісінің ортасында көк түсті (суық) (динаметрі 2-3
см) дөңгелектер ... ... сол ... ... ... қию (2
дана) ұсынылады: біреулерін ... ... ... ... ... ... ... карточкаға (үлестірмелі қағаз) жапсыру.
Ойын мазмұны: Балалар ... ... ... Әр ... ... ... ... Жүргізуші бір-бірлеп карточка көрсетеді, ал ... ... ... мен ... ... ... ... жылдам орындаған топ жеңеді.
Өрнектерді құрастыр
Мақсаты: Балалардың геометриялық пішіндер мен түстер жайлы білімдерін
бекіту, түсті ... ... ... ... ... ... Түрлі түсті геометриялық пішіндер.
Ойын мазмұны: Қағаз бетінеде ... ... ... ... ... мен сөйлеу мәнерін дамытуға арналған
жаттығулар
2 – кестедегі суретті балаларға 15 – 20 ... ... ... соң, алып ... 1 – ... ... ... Балалар 1 –
кестеден алғашқы кестедегі көргендерін тауып атап береді. Бұл ... ... ... мен ... дағдыларын арттыра түсуге болады

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Баланың киялын дамытуға бағытталған сыныптан тыс іс-шаранын жоспар-сценариін құрастыру7 бет
"Қорқыт Ата."6 бет
Ауыз әдебиеті арқылы бала қиялын дамыту66 бет
Балалар ойынының жіктелуі. Шығармашылық және ережелі ойындар. Мектеп жасына дейінгі балалардың сюжеттік - рольдік ойындары10 бет
Балалардың психологиялық даму сатыларын анықтау36 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың таным үрдісінің дамуы30 бет
Мектепке дейінгі балалардың таным процестері32 бет
Ойынның психологиялық ерекшелігі7 бет
Сюжеттік – рольдік ойын туралы педагогикалық зерттеулер7 бет
Танымдық қызығу ерекшеліктері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь