Қазақстан Республикасының төлем балансы және оның құрылымы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І ТАРАУ. ТӨЛЕМ БАЛАНСЫНЫҢ ТЕОРЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕР ... ... ... .4
1.1. Төлем балансының түсінігі, мәні, құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2. Төлем балансы теориялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7

ІІ ТАРАУ. ҚР ТӨЛЕМ БАЛАНСЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
2.1. Төлем балансының шоты және оны мемлекеттік реттеу әдістері ... ... ... ...9
2.2. Төлем балансының сальдосын өлшеу тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... 12

ІІІ ТАРАУ. ҚР ТӨЛЕМ БАЛАНСЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫ ... ... ... ... ... ... ... 16
3.1. Қазақстан Республикасындағы төлем балансының негізгі мәселелері...16
3.2. Қазақстан Республикасының төлем балансы ... ... ... ... ... ... ... ... ...17

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
КІРІСПЕ

Сыртқы экономикалық іс-әрекеттерді есептеу орта ғасырда пайда болған. Төлем балансы терминін шотландық экономист (ХVІІ ғ.) Джеймс Стюарт ойлап тапқан. ХХ ғасырдың басында төлем балансын құрау әдісі АҚШ және Англияда дами түсті. Осыған негізделе отырып Халықаралық Валюта Қоры (ХВҚ) барлық елдер бойынша ортақ төлем балансын құраудың стандарттық әдістемесін жасаған.
Макроэкономикалық зерттеулердің пәні болып елдегі өндірістің жалпы көлемі, инфляция қарқыны, жұмыссыздық деңгейі, төлем балансының сальдосы мен валютаның айырбас бағамы сияқты макроэкономикалық көрсеткіштерді талдау табылады. Бұл талдаулардың мақсаты – осы көрсеткіштердің өзгеруін түсіндіріп, ел үкіметі жұмысында қойылған экономикалық мәселелерді шешу бағыттарын анықтау мен экономикалық даму барысында болжамаған өзгерістерге жауап беру. Өзгерістерді дәл талдау мен бағалау, ал одан кейін соған сәйкес саясатты жасақтау жүйеленген және уақытылы негізде келіп түсетін экономикалық статистикалық ақпараттың дәлдігін талап етеді. Сонымен қатар, дұрыс экономикалық шешімдерді қабылдау үшін елдің сыртқы жағдайын тұрақты түрде бағалау мен өлшеу қажет. Біз білетініміздей, елдің басқа елдермен арасындағы қаржы ағымдары мен экономикалық операциялар мәліметтері жүйеленіп төлем балансында көрсетіледі де, ол елдің сыртқы жағдайын талдау мен қажетті өзгерістер енгізу үшін негіз болып табылады.
Әр мемлекетте өздерінің сыртқы экономикалық жағдайын білуі үшін оларға кезеңдік статистикалық мағлұмат керек. Осы мағлұматтарды төлем балансынан көруге болады. Ол – бір кезеңде сол елдің сыртқы экономикалық іс- әрекет балансын айқындайтын статистикалық құжат.
Бұл тақырып өзектілі, себебі төлем балансы экономиканың сыртқы көрінісі болып табылады. Қазіргі жағдайларда төлем балансы нақты және дәлді балансталған болмаса, экономикалық болжау немесе халықаралық валюталық- қаржылық қатынастарға белсенді қатысу қиын. Мемлекетаралық қатынастардың объективті дамуы төлем балансын құруға аса дәлділікті талап етеді. Сонымен қатар төлем балансының жағдайы мемлекет тұрғындарының шекаралардан өту бостығының дәрежесін, төлем балансы негізінде сыртқы есеп айырысу бағаланады, оның арқасында валюталық бағамға түзету енгізу туралы шешімдер қабылданады. Валюталық бағам ауытқулары жиынтық ұсынысқа және жиынтық сұранысқа әсер етеді, яғни өзінің макроэкономикалық нәтижелері бар.
Курстық жұмыстың мақсаты – төлем балансының құрылымын, оған әсер ететін факторлар және төлем балансын реттеудің негізгі әдістерін ашып қарастыру.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:

1. Сейтқасымов Ғ.С. “Ақша, несие, банктер” А.,2001
2. Байгисиев М. “ Халықаралық валюта қтынастары және валюталық құқық” А.,2004
3. Көшенова Б.А. “Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары” А.,2000
4. Мақыш С.Б. “Ақша айналысы және несие” А.,2004
5. Мақыш С.Б. “Коммерциялық банктер операциялары” А.,2002
6. Мамыров Н.Қ. “Халықаралық экономикалық қатынастар” А.,1998
7. Доғалова Г.Н. “Халықаралық экономика” А.,2000
8. Елемесов Р.Е. “Халықаралық экономикалық қатынастар” А.,2001
9. Авдокушин Е.Ф. “Международные экономические отношения” M.,1996
10. Ломакин В.К. “Мировая экономика” M.,1998
11. Руководство по Платежному балансу. Пятое издание, 1993.МВФ. США, Вашингтон -1993. 250 бет.
12. Қазақстан Республикасының Статистика Агенттігі, Қазақстан және ТМД елдері 2006ж.
13. Қашықов Ш, Нұрғалиев Ө. «Экономикалық теория негіздері», Қарағанды 1997ж
14. Сахариев А.С. Сахариева А.А. «Әлем экономикасы» Алматы «Дәнекер» 2005 ж.[32-34]
15. Ілиясова Қ.Қ,Құлпыбаев С. «Қаржы», Алматы 2005ж.[492-493].
        
        ҚАЗТҰТЫНУОДАҒЫНДАҒЫ
ҚАРАҒАНДЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
______________кафедрасы
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
«_________________» пәні бойынша
Тақырыбы: «Қазақстан Республикасының ... ... және оның ... ... ... ... ... ТӨЛЕМ БАЛАНСЫНЫҢ ТЕОРЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕР………….4
1.1. Төлем балансының түсінігі, мәні, құрылымы……………………………...4
1.2. Төлем балансы теориялары………………………………….……………. 7
ІІ ТАРАУ. ҚР ... ... ... ... балансының шоты және оны ... ... ... ... ... ... ... ТАРАУ. ҚР ТӨЛЕМ БАЛАНСЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫ…………………….…16
3.1. Қазақстан Республикасындағы төлем балансының негізгі ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР…………………………………………..24
КІРІСПЕ
Сыртқы экономикалық іс-әрекеттерді есептеу орта ғасырда пайда ... ... ... ... экономист (ХVІІ ғ.) Джеймс Стюарт ойлап
тапқан. ХХ ғасырдың басында төлем ... ... ... АҚШ және ... ... ... негізделе отырып Халықаралық Валюта Қоры (ХВҚ) ... ... ... ... ... ... ... әдістемесін
жасаған.
Макроэкономикалық зерттеулердің пәні болып елдегі өндірістің жалпы
көлемі, инфляция ... ... ... ... ... ... ... айырбас бағамы сияқты макроэкономикалық көрсеткіштерді талдау
табылады. Бұл ... ... – осы ... ... ел ... жұмысында қойылған экономикалық мәселелерді шешу
бағыттарын анықтау мен ... даму ... ... ... беру. Өзгерістерді дәл талдау мен бағалау, ал одан кейін соған ... ... ... және ... ... ... ... статистикалық ақпараттың дәлдігін талап етеді. Сонымен қатар,
дұрыс экономикалық шешімдерді қабылдау үшін елдің сыртқы ... ... ... мен өлшеу қажет. Біз білетініміздей, елдің басқа ... ... ... мен экономикалық операциялар ... ... ... көрсетіледі де, ол елдің сыртқы жағдайын талдау
мен қажетті өзгерістер енгізу үшін негіз болып ... ... ... сыртқы экономикалық жағдайын білуі үшін оларға
кезеңдік статистикалық мағлұмат ... Осы ... ... ... ... Ол – бір кезеңде сол елдің сыртқы ... іс- ... ... ... ... ... өзектілі, себебі төлем балансы экономиканың сыртқы
көрінісі болып табылады. Қазіргі жағдайларда төлем ... ... және ... ... ... ... ... халықаралық валюталық-
қаржылық қатынастарға белсенді қатысу қиын. ... ... ... төлем балансын құруға аса дәлділікті талап етеді. Сонымен
қатар төлем балансының ... ... ... ... ... ... төлем балансы негізінде ... есеп ... оның ... ... ... ... ... туралы шешімдер
қабылданады. Валюталық бағам ауытқулары жиынтық ... және ... әсер ... яғни өзінің макроэкономикалық нәтижелері бар.
Курстық жұмыстың мақсаты – төлем балансының ... оған ... ... және ... ... реттеудің негізгі әдістерін ашып
қарастыру.
І ТАРАУ. ТӨЛЕМ БАЛАНСЫНЫҢ ТЕОРЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. Төлем балансының түсінігі, мәні, құрылымы
Әрбір елдің көпқырлы, ... ... ... ... ... операцияларының баланстық (тепе- теңділік) ... ... ... ... ... ... ... төлем балансы деп атайды.
Төлем балансы дегеніміз ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері формасында (нысанында) елдің дүниежүзілік
байланыстарын ... ... ... ... ... баланстық
есебі елдің сыртқы экономикалық операцияларының көлемін, құрылымын және
сипатын сандық және сапалық тұрғыдан ... ... ... ... ... валюта ағындарының көрсеткіштері төлемдер мен кірістер
деп белгіленеді.
Экономикалық мазмұны бойынша белгілі бір мерзімдік және белгілі ... ... ... ажыратады. Белгілі бір мерзімдік төлем балансын
статистикалық көрсеткіш ретінде дәл атап айту ... ... ... ол ... өзгеріп тұратын төлемдер мен кірістер арақатынасы түрінде көрініс
береді. Төлем балансы жағдайын ... және ... ... ... ... ... пен ... анықтайды және мұның өзі валюта ... ... ... ... бір кезеңдік (ай, тоқсан, жыл) төлем балансы осы ... ... ... сыртқы экономикалық мәмілелердің статистикалық
көрсеткіштері ... ... да, ... ... ... өзгерістерін сараптауға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... ... ішкі өнім, ұлттықтабыс т.с.с.) байланысты сондықтан мемлекеттік
реттеу объектісі болып табылады. Кезеңдік төлем ... ... ... ... оның ... ... валюта бағамының өзгерістері
сипатымен тығыз байланыста болып келеді.
Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... ... негізгі бөлімдері бойынша егер кіріс ... ... онда оңды ... орын алады, ал төлемдер түсімдерден ... ... ... бой ... Сондықтан, төлем балансын жасау және
сальдоны есептеу әдістері елдің ... ... ... ... ... сараптауды ұйымдастыру жолында үлкен рөл
атқарады.
Төлем балансының әртүрлі анықтамалары бар. Егер ... ... ... ... зер ... ... онда ... төлем балансын елдің сыртқы экономикалық қызметтің статистикалық
өлшемі дегенге саяды.
Американдық ... ... мен ... ... ... ... еңбегінде мынадай мынадай анықтама берілді. Төлем
балансы белгілі бір кезең ішіндегі осы ... ... мен ... ... арасында орын алған экономикалық ... ... ... ... ... (ХВҚ) ... ... айтылған: “Төлем балансы дегеніміз аталған кезеңнің статистикалық
көрсеткіштері ... ... ... ... бір ел мен ... ... арасындағы тауарлармен, қызмет
көрсетулермен және ... ... осы ... ... ... ... байланысты меншіктік
өзгеру, сондай- ақ басқа елдерге қатысты қаржылық талаптар мен ... ... ... және конпенсацияланушы (орын толтыру) жазбалар
көрсетіледі”. Осы ... ... ... ... ... ғана ... ... бірге операциялардың тепе- ... ... үшін ... ... ... де кіреді.
Францияның ресми ақпарат көздерінде мынадай анықтама берілген: “Елдің
төлем балансы дегеніміз – тұрақты түрде жасалатын ... ... ... ... ... белгілі бір кезең ішіндегі резиденттер
мен резидент емес тұлғалар арасындағы қаржылық ... ... ... ... ... туралы зерттеулердің бірінде:
“Әдетте төлем балансын ... ... ... мәмілелер баланс
формасында жинақталған статистикалық көрсеткіштер деп түсінген абзал”
делінген.
Төлем балансын жасау ... мен ... ... ... ... және жетілдіріліп отырады. Халықаралық төлем
қатынастарында ... ... ... ... ... ... ... есепшот жағдайы, тепе-теңділік және т.б. түсініктерді анықтау үшін
қолданылады. ... ... ... елдің халықаралық операцияларының
есебі ғана, сонымен қатар осы операциялардың ... бір ... де ... ... құрылымы мынадай бөлімдерден тұрады:
1. Сауда балансы, яғни тауарларды ... мен ... ... ... ... және ... емес төлемдер балансы;
3. Ағымдағы операциялар балансы;
4. Капиталдар мен несиелер қозғалысы балансы;
5. Ресми валюта ... ... ... ... ... сыртқы сауда ұлттық және дүниежүзілік
шаруашылықтарды ... ... ... ... ... ... ... Сыртқы сауда арқасын халықаралық ... ... ... сыртқы сауда көрсеткіштері дәстүрлі маңызды орын
алады. Тауарлардың экспорты импорты арақатысы сауда ... ... ... едәуір бөлігі несие жүзінде асатындықтан тиісті кезеңде атқарылған
мен түсімдер арасындағы айырмашылықтар болады Осы ... ... ... ... ... ... төлемдер мен нақты
түсімдер арақатысы ретінде анықталған еді.
Теріс сауда балансы ұнамсыз құбылыс ... және ... ... ... ... ... көрсетеді.
Қызмет көрсетулер балансы көлік тасымалы, сақтандыру, электрондық,
телеғарыштық, телеграф, телефон, пошта және байланыстың ... да ... ... ... ғылыми-техникалық және өндірістік тәжірибеде,
эксперттік қызметтер көрсетулер, ... ... ... және ... ... ... бойынша, ақпараттар алмасу, жарнама, жәрмеңке т.с.с.
үшін төлемдер мен ... ... ... ... дүниежүзілік
экономикалық байланыстардың қарқынды дамып келе ... ... ... және оның ... мен түсімдер көлемі мен құрылымына әсері
тұрақты өсу үстінде.
Ағымдағы ... ... ... ... сауда балансы және
“көрінбейтін” операциялардан тұрады. Бұл операциялардың ағымдағы деп аталуы
тауарлар мен қызмет қызмет ... ... ... ... ... нысанындағы қаржылық ресурстарының халықаралық қозғалысын
ажыратып алу үшін ... де ... ... мен ... қозғалысының балансы мемлекеттік және жеке
меншік капиталдар капиталдарды әкету мен әкелу, ... және ... ... ... көрсетеді. Экономикалық мазмұны бойынша
бұл ... ... ... және ... ... ... деген атаулармен екі категорияға бөлініп қарастырылады.
Кәсіпкерлік капитал құрамына тікелей шетелдік инвестициялар (шетелде
кәсәпорындарды сатып алу ... ... ... және ... ... компаниялардың бағалы қағаздарын сатып алу) кіреді.
Тікелей инвестициялар ұзақ мерзімді капиталды шетелге шығарудың маңызды
нысаны болып ... және ... ... ... әсер ... ... халықаралық өндіріс дамиды, ұлттық экономикалық дүниежүзілік
шаруашылыққа интеграциялануы артады.
Қарыз капиталының ... ... ... белгісі бойынша
жіктеледі:
1. Ұзақ және орта мерзімді операциялар ... бір ... ... ... мемлекеттік және жеке меншік займдар мен несиелер кіреді.
Мемлекеттік займдар мен ... ... ... ... ... қалған елдер жатады. Ал, қаражатты беруші кредитор- елдер қатарына
жетекші, дамыған елдерді ... ... ... ... ... бір жыл ... ... халықаралық несиелер, шетелдік банктердегі ұлттық банктердің
ағымдағы есеп шоттары (авуарлары), ақша капиталдарының банкаралық ... ... ... ... ... мен ... ұдайы жетілдіруіне қарамастан едәуір қателіктердің де ... ... ... Сондықтан, төлем балансында “қателіктер мен
қалдырулар” айырықша көрсетеді бұл бапта статистикалық ... ... ... ... ... ... ... өтімді валюталық активтер мен
операцияларды көрсетеді. Бұл операцияларға мемлекеттік валюта ... ... ... ... ... ... ... құрамында өзгерістер пайда болады.
2. Төлем балансы теориялары
Елдің төлем балансын ... ... Бұл ... келе ... ХІХ ... мен ХХ ... басында шотландық Д.Юманың стандарт
шартында автоматты ... ... ... ... өте ... дамыған. Бұл теория алтын стандарт шартымен бірге қалып қойды.
Бірақ соңғы он жылдықтарда бұл ... ... ... ... Бұрынғы
жағдайда автоматтық реттегіш (регулятор) ретінде “резервтің ... ... ... ... ... ... жағдайында
автоматты регулятор ... ... ... ... ... ... саналды.
Төлем балансы оның құлдырауына байланысты төмендейді, оның ... ... Ол ... ... ... көптеген ағымдағы
операциялардың өзгеруіне әкеледі. Капиталдың қозғалуына ықпал етеді.
Бұдан кейін неоклассикалық ... әдіс ... ... А ... Л ... ... шығарды. Эластикалық әдіс төлем
балансының өзегі – ... ... ... ... ... ... = Рэ / Ри * К ... табылады.
Мұнда: Рэ – экспорттық тауарлар бағасының деңгейі;
Ри – ... ... ... деңгейі;
К – валюта курсы.
Төлем балансының тепе-теңдікке жеткізу құралы - валюталық ... ... ... ... сәйкес ұлттық валютаның девальвациясы
экспорттық бағаларды ... ал ... ... ... ... үшін біздің тауарларымызды қымбаттатады. Ол елде ... ... ... ... ... ... және ... идеясына сүйене
отырып, абсорбциондық тұрғыдан келіп, жалпы ... ... ... Бұл ... ... балансын (атап айтқанда, сауда балансы) жалпы
ішкі өнімнің негізгі элементтерімен, біріншіден, ішкі ... ... ... ... ... ... ... төлем балансы жағдайының жақсарғанын (оның ішінде
ұлттық валютаның девальвациясы арқылы), елдің табысының оның ... ... ... яғни ... мен капиталды салудың өскенін
көрсетеді. Бұл жерде кейнсиандықтар ... ... ... ... ... атап ... отандық өнім мен қызмет көрсетудің
бәсекелесуін көтеру қажет (тек ұлттық ... ... ... ... ... Бұл ... ... да көп тәсілдер ... ... ... ... Бұл ... ... ... төлем балансы қорытынды
сальдосының ақша айналымына ықпалы қарастырылған ақша факторына айырықша
көңіл бөлінеді. Монетаристердің ... ... ... ... тепе-
теңдіктің болмауы төлем балансындағы тепе-теңдіктің болмауын ... ... ... ... ... ұсыныстар: тікелей ақша
айналымына ғана емес, сондай-ақ, елдің халықаралық есеп ... ... ... ... болдырмау үшін, тек қана ... ... ... қажет. Бұл проблемаға монетаристер аса ... ... ... ... ... балансына деген дефицит – ... ... ... ... үшін ... ... көрсетеді.
ІІ ТАРАУ. ҚР ТӨЛЕМ БАЛАНСЫН ТАЛДАУ
2.1 Төлем балансының шоты және оны мемекеттік реттеу әдістері
Белгілі бір мемлекеттің төлем балансы – бұл ... ... және ... әлеммен жасалған экономикалық келісімдерінің белгілі
бір мерзімдегі статистикалық есеп берулері болып ... ... ... ағымдағы операциялар есебі – NX, капитал қозғалысының есебі –
KA және арнайы резервтік активтердің өзгерісі – ΔR ... ... және КА ... негізінде арнайы есеп беру шотының балансы деп те
атайды.
BP=NX+KA
Егер, арнайы есеп беру шотының балансы шетел ... таза ... ... көрсетулер және активтерін көрсетсе, валюталық реттеу
органдары дисбалансты орталық банкте сақталып тұрған ... ... ... ... ... керек.
NX+KA=ΔR
Өзіне арнайы резервтік активтерді кірістірген жағдайда оның жалпы
сомасы ... тең ... ... есеп ... сыртқы келісімдердің
масштабтары мен бағыттарын анықтайтын болғандықтан, ол төлем балансының
жағдайын ... ... ... ... ... Елдің импортты
экспорттан асып түскен жағдайда ағымдағы операциялар балансының дефицит
көлеміне сәйкес теріс ... ... ... ... ... ... ... тиіс. [12-147]
Сонымен, операциялар шотын (NX) оны қаржыландыру көзінің негізгі
сомасы ретінде қарастырған жағдайда ... ие ... ... ΔR – таза ... ... ... өзгерісі;
ΔКА – таза ликвидті міндеттемелердің сыртқы әлем алдындағы өзгерісі
(капитал кірісі мемлекеттің ... ... ... ... өскенін білдірсе, ... ... ... ... ... ... өскенін білдіреді).
ΔR және ΔKA арасындағы айырмашылық мемлекеттің таза ... ... ... көрсетеді (ΔNFA). ΔNFA – мемлекеттің басқа
елдерге ликвидті міндеттемелер көлемінің таза өсімі.
NX мемлекеттің таза ... ... ... ... көрсетеді.
Егер мемлекеттің ішкі шығындары оның ... аз ... және NX ... ... ... ... ... елдерге ликвидті міндеттемелері
өседі. Ағымдағы операциялар шотының оң ... ... ... және мемлекеттің кірістер көлемінің азайғанын көрсетеді.
Егер NX оң болып және мемлекет халықаралық ... ... ... ... оның ... ... ... шетелдіктер осы мемлекеттің
экспортының әрбір бірлігін бүгінде өздерінің импортымен ... ... ... ... ... ... өсуімен үлкен сомада төленеді.
Егер NX теріс болып, мемлекет халықаралық қаржы ... ... ... оның ... ... ... NX=ΔR – ΔKA = ΔNFA теңдігінде ұзақ мерзімдік кезеңдегі
ағымдағы операциялар балансының күнделікті ... ... ... ... ... таза ... активтер көлемінің қысқаруына алып
келеді. ... ... ... ... ... ... қарызды қалай төлеу керек туралы проблема туындайды.
Теңдікті жалғастыра отырып, мынаған ие боламыз:
(Sp-I)+(T-G)=ΔNFA
Жеке сектордағы инвестициялар және ... тең деп ... ... ... ... ... ... басқа
елдерге қатысты міндетті төлемдерінің өсуін көрсетеді. Ол ... ... ... ... ... ... көбеюімен сипатталады.
Осыған байланысты төлем балансының жағдайына ықпал етудің ... ... ...... ... ... импортты қосқанда (сандық
шектеулер арқылы) және кедендік т.б. ... ... ... ... және ... трансферттер арқылы жеке адамдардың пайда
келтіруіне тыйым салу және шектеу; осындай көмектің күрт қысқартылуы, ... және ұзақ ... ... ... және ... ... бұл түрі елдің көптеген фирмаларына (қатты) үлкен
қиындықтар және өшпенділіктер туғызады.
Қысқа мерзімді жоспарда төте ... ... ... ... ... бұл әдістер жағымды және ... ... ... ... ... ... жасау шетел инвесторларының
табыстарын өткізуге ... салу ... ... ... ... мамандарды тартуда қиындықтар туындайды.
Отандық экспорттаушылар үшін шетелдерге тауар және қызмет көрсету
жүйелерінің кеңеюіне кедергілер ... ... ... ... ... шара ... ... мен
экспорттың көмек қаражат (субсидия) жасалуын қолдайды. Бірақ ол қымбатқа
түседі, оның ... ... ... ... ықпалдың келесі әдісі – дефляция (инфляциямен күрес), ішкі
экономикалық міндеттерді ... ... ... ... әсер ... ... жақсартады. Дәстүрлі дефляция саясат көпшілігінде
өндіретін көлемін төмендетеді, импорттың қысқаруына және ... ... ... ... несие-банк жүйесі дамыған болса, қысқа мерзімді
капиталды келуге ықпал етеді.
Бірақ дефляция, сонымен ... ... ... да ... ұлттық
валюта айырбас курсы жоғарылайды, ол импорттың көбеюіне жол ашады. Бірақ
ұлттық ... ... өсуі ... экспорттық табысты төмендетеді.
Күшті экономикалық дағдарыстарды болдырмау үшін мемлекет ... ... ... және ... ... қатаң бақылау жасалуы
керек.
Төлем балансы тапшы елдер мынадай саясаттарды қолдануы тиіс:
1. Дефляциялық саясат: бюджеттік шығындарды қысқартады; ішкі ... ... және ... ұстап тұрады.
Ал, негізгі құралы – қаржы және ... ... ... ... ... банктің ставкасының өзгеруі, несиенің
шектелуі, ақша массасының өсуі шегінің ... ... ... және ... ... ... ... өндірістің төмендеуіне
жұмыс күшін қамсыздандыруының төмендеуіне ықпал етеді.
2.Девальвация (құнсыздану). Бұл ... ... ... курсының
төмендеуі, экспорты ынталандыру, импорттық тауарды шектеуге бағытталады.
3.Валюталық шектеу. Экспорттаушылар экспорттан түскен ... ... ... ... бір ... ... ... банкке сатуға
тисті. Ал қалғанын өзі пайдалана алады.
4.Каржы және ақша-несие саясаты. ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Импорттың салыққа
протекционистік көтерме, пайыздық салықты алып тастау, құнды қағазды шетел
иеленушілерге төлеу.
5.Төлем байланысына ... ... ... ... ... оның негізгі баптарынын сауда балансынын қалыптасуына байланысты
”көрінбейтін” операциялар және капитал қозғалысы.
Капитал қозғалысы балансы – ... ... ... ... ...... елге келетін кірістер.
2. Пассивті – біздің елден ... ... ... ... ... ... кезеңдегі мемлекеттің сыртқы
экономикалық жағдайын мәлімдейді. Сондықтан да ... оны ... ... қажет. Ол үшін мемлекет импорттық және экспорттық операцияларға
тікелей ... ... ... ... ... ... ... т.б.
Квоталық – тауарлардың санын шектеу.
Төлем балансына мемлекеттік ұлттық валютаның айырбас ... ... әсер ... - ұлттық валюта бағамын жоғарылату.
Девольвация - ұлттық валюта бағамын төмендету.
Төлем балансының экономикаға әсер етуі валюта бағамына әсер ету ... ... да ... өз алдына тек сандық сипатымен статистикалық
мәні болады, оның еш экономикалық мағынасы жоқ. Ал ... ... ... ... жүргізеді. Ол елдің ішіндегі өзінің бес ... ... әсер ... Себебі қазіргі заманда ... ... ... жалпы дамуының негізгі алғышарттарының бірі.
2.2. Төлем балансының сальдосын өлшеу тәсілдері
Төлем балансын жасаудағы ең басты мәселенің бірі оның ... ... ... Төлем балансының оң (актив) немесе теріс (пассив) екендігін
анықтайтын әдіс бойынша оны негізгі және ... ... ... ... ... түсінігі белгілі бір операциялар жиынтығын
баланстық қорытындылауды білдіреді. Төлем ... ... ... бір ... ... ... ... білдіреді. Төлем
балансының сальдо көрсеткіші құрылымдық сипатта болады. Оның ... ... ... баптарға тәуелді. Бірақ мұндай таңдаулар қалай
болса солай жасалмайды. Ол белгілі бір ... ... және ... ... ... құралады.
Төлем балансы баптарын ХВҚ- ның ... ... ... оның
сальдосын шығаратын әдістер эволюциясын байқауға мүмкіндік береді. Бұл
схемаға сәйкес белгілі бір ... ... ... ... ... ... Ал, ол өз кезегінде белгілі концепциялардың біріне
сай келіп, төлем ... осы ... ... шығаруға
көмектеседі.
Халықаралық айырбастың тарихы мейлінше дамыған нысанына (формасына)
сыртқы сауда жататыны белгілі. ... ... ... ... ... ... сауда бойынша есептеулер құраған болатын.
Халықаралық еңбек бөлінісінің тереңдеуіне байланысты ... ... ... көрсетулер үлесі арта бастады. Қазіргі ... ... мен ... ... ... ... ... қатарынан орын
алады. Сауда балансы мен қызмет көрсетулер балансы ел экономикасының ішкі
жағдайымен тығыз байланысты және ... ... ... ... ... да ... анық ... Сыртқы сауданың
тапшылығы немесе жеткіліктілігі болуы дүниежүзілік рыноктағы осы ... ... ... ... ... қуаттылығы
немесе әлсіздігі шұғыл экономикалық шаралар қолдануға итермелейтіні де
даусыз.
Төлем балансының ... ... ... ... ... жағдайын сипаттау үшін жиі қолданылады. Ағымдағы оперпациялар
балансы елдің шетелге өткізген ... ... ... ... өзінің
ішкі жиынтық өнімін ұлғайтқан шетелдік өнімдер келуі деңгейінің көрсеткіші
болып есептеледі. ... ... ... ... ... ... құндылықтарының көлемін немесе өзінің ішкі жиынтық өнімін ұлғайтқан
шетелдік өнімдер ... ... ... ... ... ... елдің техникалық- экономикалық тұрғыдан “табысына сәйкес” өмір
сүруі дәрежесін бағамдаудың тиімді құралы болып тадылады.
Батыс сарапшыларының пікірі бойынша ағымдағы ... ... ... бар. ... ағымдағы операциялар өзінің табиғаты бойынша
түпкі көрсеткіш болып есептеледі. Олар, ... ... ... орын ... жауап операцияларға түрткі болмайды.
Екіншіден, ағымдағы операциялар қысқа мерзімді тұрғысынан ең орнықты ... ... ... ... ... Ал,
капитал қозғалысы операциялары болса тек қана экономикалық емес, сонымен
қатар саяси себептерге ... ... мен ... ... ... сондықтан да ағымдағы операциялар балансы күні бүгінге дейін
ең маңызды экономикалық мазмұны бар көрсеткіш ретінде ... ... ... ... ... ... орын ... басқа да макроэкономикалық ... ... ... ... іс- ... қорытындысын және оның ішкі экономикалық
процестермен ... ... ... Бұл көрсеткіш мемлекеттік
экономикалық саясатты сараптауды негізгілердің бірі ... ұзақ ... ... ... едәуір әсер етеді.
Егер, базистік баланс концепциясына келер болсақ, аталған концепция
ұзақ мерзімді капитал қозғалысын ... ... ... және
оны төлем балансында мейлінше толық көрсету қажеттілігінен ... ... ... АҚШ- та, ... және ... ... ... Бұл концепцияның мәні негізгі баптарға ... ... ... ... ... ... болып тұр.
Базистік мәмілелер оның авторларының пікірінше, ... ... ... ... ... ... ... орын алады. ХВҚ-
ның жіктеуі бойынша базистік баланстың сальдосы А және В ... ... ... ... Бұл сома “В” ... орналасқан операциялар балансымен тепе-теңдікте болуы тиіс.
Базистік баланс концепциясына сәйкес ағымдағы операциялар ... ... ... ... ... етіп қана ... сол ... жету мақсаттары үшін валютаның келуін ынталандырады.
Базистік баланс концепциясына ... ... ... ... ... үдемелі дамуына және оны есептеу ... ... мен ... оның мәні-мағынасын зерттеп, білу үшін
тәжірибеге енгізуі, экономикалық дағдарыстар, “адасқан” капиталдың көбеюі
төлем ... ... кері әсер ... де ... ... ғасырдың 60-жылдарының соңына қарай экономикалық дағдарыстар
қатерлі шектерге дейін жетіп, төлем балансындағы капитал ... ... ... ... тербелуі көптеген елдерді ... ... бас ... ... ... ... концепциясының
орнын өтімділік концепциясы алды.
Өтімділік концепциясын АҚШ ұсынғын болатын. Бұл ... ... ... ... ... ... халықаралық төлем және
резервтік қаражат рөлін атқаруында болса керек. АҚШ ... ... ... ... пайдалануға қарсы күресуі қажет деп ұйғарды.
Ол үшін резидент еместерге ... ... ... ... мөлшерін
бақылап отыру қажеттілігі туындады.
Бұл сома мөлшерінің өсімін төлем балансының сальдосы көрсетуге тиіс
еді. ... ... ... ... ... ... ... дербес қосымша үш мәміле түрлері енгізілді. Олар:
а) жеке меншік қысқа мерзімді ұлттық капитал қозғалысы;
б) ... ... ... ... мен ... бабы бойынша сальдо.
ХВҚ қабылдаған ережеге байланысты өтімділік концепциясы А+В+С+Д
топтамасы бойынша ... ... ... тең ... және ... ... тиіс болды. Жоғарыдағы топтама Е+F+G+H топтамасының кері
белгімен алынған сома мөлшерінің сальдосына тең ... ... ... ... ... ... тек қана АҚШ-тың төлем балансында
қолданылды. Бірақ АҚШ-тың өзінің төлем ... ... зор ... ... концепцияға сенімділікті күшейте алған алған жоқ.
Төлем балансы ... ... табу ... ... ... ... ... болды. Бұл концепцияны да 1965 жыл АҚШ ұсынған
болатын. ... ХВҚ ... оны ... Бұл ... ... ... ... азайтады, екіншіден, төлем
балансын жақсарту үшін шетелдік жеке ... ... ... және портфельдік
капиталдың келтірудің теориялық негізін қалады.
Ресми есептеулер концепциясына көшумен АҚШ-тың, шетелдік жеке ... ... ... ... ... ... ... сондай- ақ АҚШ үкіметінің бағалы ... ... ... төлем балансы мен долларға төнген емес, керісінше
қаражат ... АҚШ ... ... табу мақсатымен әкеліп салып жатқан
капитал ретінде қарастырыла бастады. Ал, ... ... ... авторлары ресми резервтік және арнайы үкіметаралық операцияларды
пайдалануды ұсынды.
Белгіленген валюта бағамдары жағдайында ресми ... ... ... ел ... ... ... ... шамасын анықтап, оның
бағамы өзгерулерін ... ... ... мен ... міндеттемелерінің
шетелдік ресми валюталық органдарға қатысты өзгеруі арқылы ... ... ... ... ... ... баланстаушы
баптарды сұрыптау ұлттық валюта жағдай туралы сұраққа ... ... ... бағамдарының тербелуі әсерінен төлем балансының негізгі баптары
өзгеріске ұшырай бастады. Оған қоса ... ... ... ... орын ала ... ... ақ ... бағалар
режимінің жарамсыздығы баршаға аян болды. Ұзақ және қысқа мерзімді
капиталдар ... ... ... мен қатар бірінші кезекте
трансұлттық корпорациялар саясатымен, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... ретінде мұнай
экспорттаушы елдер қарастырылатын болды. Мұндай жағдайларда ресми резервтік
оперпциялар төлем ... ірі ... ... тұра ... ... халықаралық төлем қатынастары құрылымында орын ... ... және ... байланысты 70-жылдардың орта шеніндегі экономика мен
дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... әдістерді қайта қарауға алып келеді. Нәтижесінде төлем
балансының сальдосы тек қана ағымдағы операциялар бойынша өлшеу ... ... ... ... сальдосын ағымдағы операциялар бойынша ... ... ... ... қалықтау жағдайындағы капиталдың барлық
қимыл-қозғалыстарын төлем балансын стихиялы түрде теңгеруші ... ... ... ағымдағы операциялар критерийлеріне қарай оралуды
өткенге қарапайым қайта ... деп ... ... ... балансы
көрсеткіштерін ағымдағы операциялар арқылы анықтауға көшу ... ... ... ... көрсетеді.
Мемлекеттік органдар капитал қозғалысын дүниежүзілік шаруашылықты
интернациолизациялау мен жаһандандыру ... ... ... оны ... ... ғана ... жалғастыра берді. Қазіргі кезде
ағымдағы операциялар сальдосының ... ... ... ... мен ... ... ... жіберді.
Төлем баланстары туралы толық мәліметті халықаралық салыстырулар мақсатында
ХВҚ ... ... ... ... ... өзгешелей бірқатар
ерекшеліктер айқындайды. Әрбір мүше елден келіп ... ... ... ХВҚ ... ... өздерінің дәлдеулерін енгізеді, ресми емес
жарияланымдарды пайдаланады, төлем баланстарының ... ... және ... ... ... да іс-әрекеттер атқарады.
Нәтижесінде ХВҚ ... ... ... ... едәуір
алшақтайды. Мұның өзі ХВҚ жариялайтын мүше ... ... ... ... ... негізінен процестің масштабы, көлемі жөнінде ақпарат
береді де, олардың дәлме-дәлдік сандық бағасын жеткілікті ... ... ... ... және оның ... өлшеу концепцияларын даму
жолдарын сараптау нәтижесі олардың бірде-біреуінің операциялар туралы ... бере ... және ... ... ... ... ... (баланстаушы) деп бөлудің жалпыға ... ... ... ... ... ... ... туралы жаңа концепциялар
халықаралық есептеулер құрылымын едәуір жаңалауға тура келген ... ... ... ... дәл ... төлем балансы концепцияларын
іздеп, табу ... ... ... мен ... өзекті
мәселесі болып қала берді.
ІІІ ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ТӨЛЕМ БАЛАНСЫ
3.1 Қазақстан Республикасындағы төлем балансының негізгі мәселелері
Кез-келген ... ... ... әлеммен байланыс орнатуының
статистикалық нәтижесінде белгілі бір уақытта ... және ... ... ... ... ... ... бағадағы өзгерістің әсері – құнсыздану
сауда балансын нашарлатады. ... ... ... ... ... Х – біздің тауарға деген шетелдік сұраным, Q – біздегі импорт
санын білдіреді. Е(Рf /Р)*Q – ... ... ... ... құнсыздарды, ең алдымен елдегі және шет елдегі бағалар Р ... ... жоқ ... ... ... бағасы – еРf /P өсті. ... ... ... Егер ... физикалық көлемі өзгермесе, оның
елдегі ақшамен өлшенген құны бағаның ... ... ... ... ... ... ... кезде Q-дің бағасы жоғары болуы
импорт шығынының көбейгені және ... ... ... ... ... кері ... ... табылады. Импорттың салыстырмалы бағасының
өсуі бәсекелестігімізді арттырып, біздің тауарға сұраныс пайда болады.
Алмастыру көлемінің ... ... ... ... ... сұрақ осынау көлем нәтижелері баға нәтижесінен артық па немесе
құнсыздану таза экспортты өсіре ме, әлде ... ме ... ... ... ... ... ... мерзімді көлем нәтижесі айталық, бір жылғы
өте ... ... баға ... ... ... Ұзақ ... көлем
нәтижесі, керісінше, әжептәуір ... ... ... ... баға деңгейіне сәйкестендіре алады.
Мұны іске асыру мынадай ... ... Бұл ... төменгі
қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді көлем ... ... ... ... ... ... байланысты. Кейбір реттеулер
жедел жүргізіледі. ... ... ... ... болсақ, оны реттеуге 6
ай немесе 1 ай ... ... Ал ... ... оның ... ... реттеуге жылдар қажет.
Саудадағы салыстырмалы бағаны реттеуде артта қалушылықтың ... ... ... ... ... ... салыстырмалы бағаға қалай әсер етуі
мүмкін деген ... ... ... ... ... ... ... құнсыздану басталды делік. Қысқа мерзімді нәтиже ... ... ... ... нашарлайды. Уақыт өте келе ... баға ... ... ... экспорт артып, импорт көлемі
төмендей бермек. Яғни, ұзақ мерзімді көлем нәтижесі басым болып, ... ... ... ... ... ... курсына ықпал ету үшін
әртүрлі себептермен оның ісіне араласады. Мұндағы себептердің бірі – ... ... ... ... үшін ... ... ... қозғайды.
3.2. Қазақстан Республикасының төлем балансы
Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) ... ... ... балансы
дегеніміз – белгілі бір ... ... есеп ... Ол ... көрсетеді:
а) белгілі бір елдің өзінен басқа әлем арасындағы тауарлық, қызметтік,
табыстық операциялар;
ә) меншіктегі ... және сол ... ...... ... ақша ... және де басқа елдерге қарағанда, сол
елдің ... ... және ... ... ... ... және орын толтырушы жазбалар. Олар өзара шешуге
келмейтін операциялар мен өзгерістерді бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... болып табылатын және Халықарлық
валюта қорының (ХВҚ) талбына сай қолданатын принциптер:
Бірінші принцип – қандай да бір ... ... бір ... ... ... ... ... қамту (жыл, ай, тоқсан). Сыртқы
экономикалық операцияларды ішкі экономикалық операциялардан айыра білу ... ... ... мен ... емес арасындағы операцияларды түсіну
қажет.
Екінші принцип – операциялардың екі қайтара ... ... бір ... ... ... ... ... Төлем балансы
төлемдік операциялардан тыс операцияларды да ... ... ... жоқ ... бірі – ... ... (яғни, қайта
төленбейтін біржақты төлемдер);
Үшінші принцип - ХВҚ–ның жеке ... ... ... ... сай ақша ... ... одан жәрдем ретінде валюталық ақшаны
арнаулы қарыздану құқығы (Специальные права заимствование – Special ... – SDR - СДР) ... ... ... ... ... - алтынның монетизациялануы немесе демонитизациялануы
әсерінен алтынның әлемдік бағасының ... ... ... валюта
резервін қайта бағалау принципі. Сондықтан да төлем балансы тек төлемдер
емес төлем операцияларын ... ... ... ...... ... құрылымы
мен сипаты, сандық және сапалық масштабтары көрінеді. ... орны және осы ... ... елдерге шығарған барлық төлемдері
сомасының және ... ... ... ... ... сомасының
арақатынасының көрінісі.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі қалыптастыратын төлем балансында
ХВҚ-ның стандарттық құрылымы сақталып қалған. Республикамыздың 2011, ... 2013 ... ... ... ... ... ... байланыстар
нәтижесін көрсететін төлем балансы төмендегі 1-кестеде келтірілген.
Кесте-1. Қазақстан Республикасының төлем балансы
млн.АҚШ доллары
| |2011 ж. |2012 ж. |2013 |
| | | ... ... шот |10206,8 |640,4 |1671,2 ... ... |44844,1 |37851,8 |17884,8 ... |85193,9 |86929,8 |41226,8 ... |40349,8 |49078,0 |23342,0 ... көрсетулер балансы |-6635,2 |-8048,7 |-3288,6 ... |4337,7 |4828,2 |2244,7 ... |10972,9 |12876,9 |5533,3 ... ... балансы |-27736,9 ... ... ... дивидендтер, өтемақы |-1730,2 |-1927,8 |-856,6 ... ... ... ... ... ... ... балансы |-265,1 |-1010,5 |-633,3 ... ... ... |31,8 |15,4 |-5,6 ... | | | ... шот |6421,8 |-3361,1 |-1518,7 ... ... |12943,2 |9270,0 |5383,8 ... |3287,0 |1375,8 |3999,9 ... таза қабылдануы |-2566,4 |-1331,9 |-2177,7 ... ... |389,4 |543,6 |-285,1 ... ... |-296,8 |-1965,8 |-217,6 ... ... ... |-54,1 |-171,2 |-76,8 ... ... |-2604,8 |261,6 |-1598,1 ... ... |-9808,5 ... ... ... және ... ... |-3816,8 |-4016,9 |-3184,3 ... ... ... Республикасының статистикалық деректері
негізінде түзілген.
Жоғарыда ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының сауда балансы, яғни тауарларды экспорттау мен ... ... 2012 жылы 2011 ... ... 6992,3 млн. АҚШ ... ... Яғни, сауда балансының экспорты ... ... млн. АҚШ ... ... өсім 121,63 %-ды ... ... ... тауарлардың ішінде импорттық тауарлардың үлесі көбейіп отыр.
Оның бірден бір себебі, Қазақстан Республикасының Кеден Одағына (КО) ... ... ... ... және Беларусь Республикасының тауарлары
артуда, бұл жергілікті тауар өндірушілердің бәсекеге қабілеттігін кемітіп,
олардың банкроттыққа ұшырауының себебі бола ... ... ... да ... ... ... 2011 жылмен
салыстырғанда 2012 жылы 1904,0 млн. АҚШ ... ... ... ... ... ... мұнай және газ кен орындарына, құрылыс, медицина және
т.б. салаларға мамандар келіп, қызмет көрсетуде.
2013 жылдың бірінші жартысындағы ... ... ... ... ... шот ... ... (артықшылығы) 1,7 млрд. доллар
болды. Бұл ... 2012 ... осы ... 4,5 ... ... еді. ... ... артықшылығының бұншалық қомақты кемуіне, негізінен,
экспортталынушы тауарлардың бағасының – ... мыс, ... ... ... ... да қара және ... металлардың бағасының түсуі себеп болып тұр.
Мәселен, өткен жылғы ... ... орта ... ... үшін ... ... биыл бұл көрсеткіш 108 доллар болып тұр.
Тікелей ... ... ... 2011 жылы және 2012 ... оң ... ие болды және оның өсімі 139,6%- ды ... ... ... І ... жылдығында тікелей инвестициялар теріс баланс, яғни - 285,1
млн. АҚШ долларын құрап, импорттың экспорттан артып отырғанын ... ... ... ... ... өткізуімен тығыз
байланысты, яғни шетел инвесторлардың елімізге инвестиция салудың үлесі
ұлғаюда.
1995-2012 жылдардағы ... ... мен ... ... ҚР ... мен импортының динамикасы
Бұл суреттен көріп тұрғанымыздай, сауда балансының жалпы көлемі 1995
жылдан бастап дағдарыс жылдарына дейін ... 2009 жылы ... ... импорты күрт кеміді. 2009 жылдан бастап импорт өсіп отыр.
Дайын ... ... мен ... талдайтын болсақ, Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... нетто импортері
ретінде қалғанын көреміз. Осы жылдары өңделген өндіріс ... ... ... 4 % ғана ... ... 30 % ... Импорттың өсуі,
әрине, Қазақстанның шетел валютасында жүргізетін операциялардың ұлғаюына
әкелді.
Қазақстан ... ... ... таза жəне ... ... ... ... қарамастан елдің халықаралық ... ... ... ... шетел валютасындағы активтерін қоса алғанда
ұлғайып отыр. ... ... ... ... ... ... Халықаралық резервтер және ҚР Ұлттық қорының активтері
млн. АҚШ ... ... ... ... |ҚР ... ... |
| ... |халықаралық | |қордың ... |
| ... ... | ... ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... 328 |28 769 |4 151 |43 625 |72 954 ... 280 |27 746 |6 148 |57 766 |86 046 ... 109 |27 587 |6 331 |59 806 |87 915 ... 118 |25 592 |5 064 |63 452 |89 570 ... 391 |25 864 |6 082 |65 642 |92 033 ... ... 6 ай ... бойынша еліміздің халықаралық резервтері
тұтастай алғанда, Ұлттық қордың ... ... ... қоса
алғанда 89,8 млрд. АҚШ долл. дейін 4,4% ... жыл ... ... ... Банктің таза жəне жалпы халықаралық
резервтері, ҚР Ұлттық қорының активтері ... Бұл ... ... резервтері тұтастай алғанда, деректер бойынша ... ... 92,0 ... АҚШ долл. дейін 2,5%-ға ұлғайды.
Ұлттық банктің басқаруындағы еліміздің халықаралық резерві 2011 жылдан
бастап 2013 жылдың тамыз ... ... 3 ... долларына кеміді. Оның
себебі, 3 млрд.АҚШ доллары теңге бағамын тұрақтандыруға жұмсалды.
Сонымен қатар, Ұлттық Банктің алтын ... ... ... ... - ға ... 25,469 ... АҚШ долларын құрады, ... ... ... ... Бұл ... алдын алу бойынша, осы
резервтердің ... ... ... деп ойлаймыз. Мәселен, соңғы ... ... ... ... ... ... ... Сауда балансының
тұрақты оң сальдосын ескере отырып, Қазақстанға халықаралық ... ... ... ... ... болады. Жинақтарды алтында
сақтау тек оның ... ғана ... ... ... ... ... еді.
ХВҚ талдауы нәтижесінде жақын жылдарда Қазақстан Республикасының төлем
балансының нәтижелі болуына әлемдік нарықта мұнай мен табиғи ... ... ... ... әсер етуі ... ... ... жыл қортындысы бойынша жалпы ішкі өнім өсу динамикасы ... ол ... ... ... 5,6 ... емес, тек 5,1 пайыз
деңгейінде қалуы мүмкін.
Осы жағдайда, Қазақстан ... ... ... оң
нәтижелілігін сақтап қалу үшін, дайын өңделген өнімдер экспортын ... ... ... ... ... алмастыру қажет деп ойлаймыз.
Сонымен бірге, инвестициялық бағдарламаларды дер ... ... ... үшін
тікелей инвестиция көлемін арттыру, яғни шет ел инвесторларын өндірістің
өңдеуші салаларының экспортқа бағытталған түрлерінің ... ... ... әр ... ... ... ... жағдайын білуі
үшін оларға кезеңдік статистикалық мағлұматтар керек. Осы ... ... ... ... Ол – ... бір ... сол ... сыртқы
экономикалық іс-әрекет балансын айқындайтын статистикалық құжат.
Төлем балансында елдердің сауда-экономикалық операцияларының құрылымы
мен ... ... және ... ... ... Оның ... қатынасы осы елдің басқа елдерге шығарған барлық төлемдері
сомасының және ... ... ... түсімінің барлық ... ... ... ... ... ... табылатын принциптері:
Бірінші принцип – қандай да бір елдің белгілі бір кезеңдегі ... ... ... ... қамту.
Екінші принцип – операциялардың екі қайтара бухгалтерлік жазбасы
нәтижесінде бір баптағы дисбаланс келесі ... ... ... үлкен үш бөлімнен тұрады:
1. Ағымдағы операциялар балансы – тауар мен қызмет көрсету ... ... ... әртүрлі төлемдерді тіркейді.
2. Капитал айналымының балансы – мұнда капитал ... ... ... ұзақ және ... мерзімге қарыз беру және оны алу ... ... ... шоты ... есеп жасасу. Резервтер елдің несие алу
мүмкіндіктеріне ... ... және ... берілген жағдайда олардың
тиімділігін қамтамасыз етіп, ел ... ... ... ... ... ерекшелігі – сол, онда босалқы ... ... ... ... ... ... кезең ішіндегі өзгерісі
қамтылып көрсетіледі. Түрлі валюталарға атауланылған ... ... ... ... ... ... келтіріледі.
Төлем балансының негізгі қызметі – тауарлар мен қызмет көрсетуге
сұраныстың ... ... ... ... ... ... валютаның келуімен
байланысты келісімдердің барлық түрлерін топтап көрсету болып табылады.
Қабылданған ережелерге сәйкес төлем балансы ... есеп ... ... тауардың немесе қаражаттың осы есепке келіп ... ... ... минус белгісімен және кредитте ... ... осы ... ... ... сипаттап, кредиттік
жазбалар плюс белгісімен түсіріледі.
Төлем балансының баптары да осыған сәйкес дербес және теңгермелі болып
бөлінеді. Дербес немесе негізгі ... ... мен ... ... баптар жатады. Теңгермелі баптарға тауарлар немесе капиталдар
қозғалысын ... ... ... аударуды көрсететін баптар
жатады.
Төлем балансының жай-күйі – ең алдымен ... ... ... Сондықтан сыртқы экономикалық қызметтегі мемлекетті іс-
қимылдарының аса маңызды мақсаты – ... ... мен ... ... емес ... көрсетуді ұлғайту есебінен төлем балансын
сауықтыру ... ... ... міндетті шешу ұлттық шаруашылықты
тұтынушының орнына ... ... ... ... ... ... ... күш жұмсауды және шикізат өндіруші сектордың экспорттық
әлеуетін ғана ... ... ... ... ... технологиялық өзгертіп
жасау салаларының өнімі бойынша да ұлғайтуды талап етеді.
Осы мақсатта төлем балансын ... ... ... сандық
көлемін ұлғайту шикізаттыққа бағытталуды да күшейтеді.
Осы міндеттемелердің барлығы уақытында ... ... ... шаралар
қолданылса, Қазақстанның төлем балансы одан әрі ... ... ... ие ... ... ... Сейтқасымов Ғ.С. “Ақша, несие, банктер” А.,2001
2. Байгисиев М. “ Халықаралық валюта қтынастары және ... ... ... Б.А. ... ... банктер, валюта қатынастары” А.,2000
4. Мақыш С.Б. “Ақша айналысы және несие” А.,2004
5. Мақыш С.Б. “Коммерциялық банктер ... ... ... Н.Қ. ... ... ... ... Доғалова Г.Н. “Халықаралық экономика” А.,2000
8. Елемесов Р.Е. “Халықаралық экономикалық қатынастар” А.,2001
9. ... Е.Ф. ... ... ... ... Ломакин В.К. “Мировая экономика” M.,1998
11. Руководство по ... ... ... ... ... ... -1993. 250 бет.
12. Қазақстан Республикасының Статистика Агенттігі, Қазақстан және ТМД
елдері 2006ж.
13. Қашықов Ш, ... Ө. ... ... ... Қарағанды
1997ж
14. Сахариев А.С. Сахариева А.А. «Әлем экономикасы» Алматы «Дәнекер» 2005
ж.[32-34]
15. Ілиясова Қ.Қ,Құлпыбаев С. «Қаржы», Алматы 2005ж.[492-493].

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Төлем балансының түсінігі, мәні, құрылымы11 бет
Банк қызметіне қаржылық талдау63 бет
Бюджет жүйесінің экономикалық мәні мен құрылымы12 бет
Ипотекалық несиенің теориялық аспектілері мен тәжірибесі108 бет
«АСЫЛ МҰРА» Қазақтың аса көрнекті композиторы, қоғам қайраткері, КСРО халық артисі Мұқан Төлебаевтың туғанына 100 жыл (1913-1960 ж.) Лекция25 бет
«Қазақстан Республикасы салық төлеушілерін тіркеу» мемлекеттік қызмет көрсетудің стандарты6 бет
Акциз салығын есептеу механизмі және төлену тәртібі3 бет
Акциз салығын есептеу механизмі және төлену тәртібі жайлы мәлімет5 бет
Акциз салығын төлеудің ерекшеліктері18 бет
Акциз салығын қазақстан республикасында төлеудің ерекшеліктері53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь