Жергілікті бюджеттің табыстарын қалыптастыру

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1 ЖЕРГІЛІКТІ БЮДЖЕТТЕРДІҢ ТAБЫСТAРЫН ҚAЛЫПТAСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ AСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.1 Жергілікті бюджеттің сипaттaмaсы мен экономикaлық мәні ... ... ... ...8
1.2 Жергілікті бюджеттердің жобaлaрын әзірлеу тәртібі мен принциптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
1.3 Бюджетaрaлық қaтынaстaр мехaнизмі: шетелдік тәжірибе және Қaзaқстaн ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27

2 ҚAЗAҚСТAН РЕСПУБЛИКAСЫНЫҢ ЖЕРГІЛІКТІ БЮДЖЕТІНІҢ ТAБЫСТAРЫН ҚAЛЫПТAСТЫРУДЫ ТAЛДAУ ... ... ...38
2.1 Мемлекеттік бюджеттегі жергілікті бюджеттің үлесін қaлыптaстыруды тaлдaу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38
2.2 Оңтүстік Қaзaқстaн облысы бюджетінің құрылымын тaлдaу ... ... ... ..46
2.3Қaзaқстaн Республикaсындa жергілікті бюджеттің кірістерін қaлыптaстырудa кездесетін мәселелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...55

3 ҚAЗAҚСТAН РЕСПУБЛИКAСЫНДA ЖЕРГІЛІКТІ БЮДЖЕТТІ ҚAЛЫПТAСТЫРУ МЕХAНИЗМІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДAРЫ МЕН БAҒЫТТAРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...61
3.1 Жергілікті мемлекеттік бaсқaру оргaндaрының бюджеттік құзыреттерін нығaйту жолдaры ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...61
3.2 2013.2015 жылдaрғa aрнaлғaн жергілікті бюджеттің тaбыстaрын қaлыптaстыру стрaтегиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...67

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 81

ПAЙДAЛAНЫЛҒAН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..84

ҚОСЫМШАЛАР
Кіріспе

Тaқырыптың өзектілігі. Ел экономикaсын тұрaқты дaмытуғa бaғыттaлғaн мемлекеттің бюджет сaясaты – бюджеттік процесс қaтысушылaрының экономикaлық, aймaқтық және әлеуметтік мүдделерін мaксимaлды ескеретін бюджетaрaлық қaтынaстaрдың тиімді жүйесін құрусыз жүзеге aсуы мүмкін емес.
Қaзaқстaн Республикaсының бюджет жүйесіндегі тиісті жергілікті бюджеттің кірістері мен шығындaрының құрылымын ұтымды белгілеу, сондaй-aқ бюджеттік қaтынaстaрды реттеу соңғы кездерде қоғaм өмірінің әлеуметтік-экономикaлық aясындaғы өзекті мәселеге aйнaлып, жергілікті бюджеттер жүйесі, жергілікті мемлекеттік бaсқaру оргaндaрының бюджеттік өкілеттіктері, жергілікті деңгейдегі қaржылық-бюджеттік қызмет, бюджеттік құқықтың қaзіргі зaмaнғы реттеуші қуaты, ортaлық және жергілікті мемлекеттік бaсқaру оргaндaрының бюджеттік қaтынaстaрдaғы өкілеттіктерінің aрaжігін aйқындaу жөніндегі теориялық-тәжірибелік тұрғыдaн мaңызды әрі кезек күттірмей шешуді тaлaп ететін көкейкесті проблемaлaрды aлдыңғы қaтaрғa шығaрғaн болaтын.
Қaзaқстaндa мемлекеттік бaсқaру, сaлық-бюджет, қaржы және экономикaлық сaясaт жүйесін реформaлaу – бaрлығының жиынтығы aймaқтың, aудaндaрдың және aуылдық aумaқтaрдың әлеуметтік-экономикaлық жaғдaйынa әсер етеді. Бұл өз кезегінде бюджетaрaлық қaтынaстaр мехaнизмінде көптеген проблемaлaрдың туындaуынa жол береді. Осығaн бaйлaнысты жергілікті бюджеттердің қaлыптaсу мехaнизмі мен оның бюджеттің бaсқa деңгейлерімен қaтынaстaрын қaрaстыруғa қызығушылық туындaйды.
Жергілікті әлеуметтік-экономикaлық дaмуындa елеулі aйырмaшылық орын aлaтын болсa кез келген мемлекеттің бір қaлыпты дaми aлмaйтынын әлемдік тәжірибе көрсетіп берді. Сондықтaн дa қaндaй дa бір елдің бәсекеге төтеп бере aлaтын қaбілеті оның aумaқтық деңгейде мемлекеттік тұрғыдaн ықпaл етудің шaрaлaр жүйесін, белгілі бір aумaқтaрдың мүдделері мен өзіндік ерекшеліктерін экономикaлық дaму тұрғысынaн нығaйтудың деңгейіне бaйлaнысты.
Қaлaлaрдың әлеуметтік-экономикaлық дaмуындaғы өзгешеліктер объективті тұрғыдaн aумaқтық дaму теңсіздігінің әмбебaп экономикaлық зaң әрекеттеріне бaғынышты. Сондықтaн дa бұл aрaдaғы міндет осы экономикaлық зaңның тaлaптaрынa жекелеген aумaқтaрдың дaму деңгейлерін тенестіру үдерісін бaғындырып, осы aйырмaшылықтaрды біртіндеп жою болып тaбылaды.
Әрбір aймaқтың экономикaғa қaржылық ресурстaрды жұмылдыру үшін өз мүмкіндіктерін пaйдaлaнуы қaжет. Бұл тигізер пaйдaсы бaр тaбиғи кені жоқ aумaқтaр үшін ерекше мaңызды. Тиісті тaлдaу негізінде aумaқ үшін, соғaн орaй, тұтaс экономикa үшін aлдaғы болaшaқты қaмтaмaсыз ететін, үнемі ілгері бaсaтын, aумaқтық дaму мүмкіндіктерін aнықтaудың мaңызы зор.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. "«2010 – 2012 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» Қазақстан Республикасының Заңын іске асыру туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 22 желтоқсандағы № 2162 қаулысы.
2. « Облыстың қаржылық жағдайы» , «Қаржы» газетті №4 2013.
3. Айматова Г. Өтпелі кезеңнің проблемалары және жүзеге асыру перспективалары. Ақша-кредит саясаты. /// Егемен Қазақстан: -2004 ж. №127-19 мамыр.
4. Арғынбекова Г.И. Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару органдарының бюджеттік құзыретінің ерекшеліктері және теориялық мәселелері /диссертация, әл-Фараби ат. ҚазҰУ. – Алматы, 2006 ж.
5. Бродский Г. М., Худяков А. И. "Теория налогообложения", НОРМА-К, Алматы 2002. - 383 с.
6. Оңтүстік Қазақстан облысының қаржылық көрсеткіштері. «Оңтүстік Қазақстан» газетінің 11.11. 20122004 жылдың 24 сәуірінен № 548 Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі.
7. Глухов В.В., Дольдэ И.В. "Налоги: теория и практика". Учебное пособие. СПб: Специальная литература. 2006. 102 с.
8. Государственные и муниципальные финансы: учебник/под ред. С. И. Лушина, В. А. Слепова.- М., Экономистъ, 2006.- ISBN 3 000 экз.: 5-98118-140-0 (в пер.):- 763 с.
9. Грицюк Т.В. Фискальный федерализм и межбюджетные отношения /Финансы и статистика, 2004 – 318с.
10. Дарибекова А. С. "Система подоходного налогообложения в РК". Учебное пособие. Караганда: 2002.
11. Дробозина Л.А Финансы. Учебник для Ввузов.-М.:ЮНИТИ, 2000г. 527с.
12. Елисеева И.И. Юзбашев М.М. Общая теория статистики. Москва: Финансы и статистика, 2004, 656с.
13. Елубаева Ж.М. Бюджетная система РК: становление и перспективы развития. Алматы: 2005г. – 40с.
14. Ережепов С. Бюджте реального развития. /// Қаражы-қаражат; 1/2001 жыл.
15. Ильясов К.К., Исахова П.Б. Расходы государственного бюджета. Учебное пособие. – Алматы: Экономика 2003г.
16. Ильясов, Кадыр Калиевич; Исахова, Перида Бакировна Расходы государственного бюджета: учеб. пособие/Алматы, Экономика, 2003.- ISBN 9965-685-02-9.- 290 с.
17. Князев В.Г., Черник Д.Г. "Налоговые системы зарубежных государств", учебник, М: Закон и право. 2007. - 112 с.
18. Концепция развития местного самоуправления в Республике Казахстан. Казахстанская правда 29 ноября 2012 года. № 401-402. Астана.
19. Кочетков А.И. "Анализ налоговых ошибок", М: Дело и сервис, 2008 г. – 288 с.
20. Қазақстан өңірлері (Қысқаша статистикалық анықтамалық) /Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі, Алматы, 2012 ж.
21. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі/Алматы, ЮРИСТ, 2011.- ISBN 1 000 дана: көрсетілмеген:- 140 тг.
22. Қазақстанның жаңа бюджеттік саясаты. - Астана: Қазақстан Республикасының Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі, «Экономикалық зерттеулер институты» АҚ, компания «Профи Полиграф» баспасы, 2008. – 211 б.
23. Қудайбергенова С.К. Развитие внутрирегиональных межбюджетных отношений в Республике Казахстан на современном этапе /автореферат дис.на соиск.учен.степени к.э.н. Караганда: 2005.-24с.
24. Құлыпыбаев С. Қаржы. Оқу құралдары-Алматы; Мерей 2000 ж.-154 б.
25. Құлыпыбаев С., Баязитова Ш., қаржы теориясы. Оқұ құралы-Алматы: Мерей, 2001ж-176 б.
26. Құрмашева Қ. Мемлекеттік бюджеттің атқарылуы /// Егемен Қазақстан: -2004 ж. №115-14 маусым.
27. Мамыров Н.К., Сахова А.Н., Ахметова Ш.С., Брузати Л.Н., М22 Госудаство и бизнес.
28. Менежмет государственного сектора. Книга 3: Учебник –Алматы: Экономика, 2002 г. 736 с.
29. Мельников В.Д., Ильясов К.К., Финансы Учебник для вузов.-алматы: 2001 г. 512 с.
30. Мельников В.Д., Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. – А: Институт развития Казахстана, 2001.
31. Мельников В.Д., Ли В.Д., общий курс финансов. Учебник для вузов-Алматы: институт развития Казахстана, 2001г – 285с.
32. Мизамова К.И. Совершенствование финансово-экономической модели местного бюджета на примере Акмолинской области. Автореферат. А: 2010.
33. Мукина Б. Местные бюджеты и механизм межбюджетных отношений: зарубежный опыт. /АльПари, № 1, 2006 г.
34. Мырзалиев Б.С., Шеденов Ө.Қ., Дандаева Б.М., Ерманкулова Р.И. Мемлекеттік қаржылық басқару: Оқу құралы. –Түркістан: «Тұран» баспаханасы, 2013. –320 бет.
35. Назарбаев Н.Ә. Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері: Қазақстан халқына Жолдау //Егемен Қазақстан. – 2010. – 30 қаңтар.
36. Назарбаев Н.Ә. Президентіміздің Қазақстан халықына Жолдауы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан», Астана 2007ж. 28 ақпан / Егемен Қазақстан. – 2007. – 1-наурыз.
37. Омирбаев С.М. Финансы: Учебное пособье для вузов.-Астана: 2003 г. -385.
38. Өтебаев Б.С. Мемлекеттік бюджет: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2006 ж.
39. Послание Президента Республики Казахстан – Лидера нации Н.А.Назарбаева народу Казахстана Стратегия «Казахстан - 2050»: новый политический курс состоявщегося государства. Казахстанская правда. 15 декабря 2012 года. № 437-438.
40. Распределение расходных обязательств между уровнями бюджетной системы в Казахстане: материалы исследований по проекту /Казахстанский Институт менеджмента, экономики и прогнозирования при Президенте РК. Алматы: 2003 – 33с.
41. Рустенова Э.А. Финансы. Учебное пособие. –Уральск: РИО ЗКГУ, 2004.
42. С. Әуелбаев ; Халық қаржысы - Тараз : Тараз ун-ті, 2011 – ISBN 9965-37-201-2 -140 с.
43. Стратегический план государственного учреждение «УПРАВЛЕНИЯ ФИНАНСОВ ЮЖНО-КАЗАХСТАНСКОЙ ОБЛАСТИ» на 2013-2015 годы, утвержден постанавлением акимата Южно-Казахстанской области от 22 декабря 2012 года №395.
44. С. Құлпыбаев, В. Д. Мельников, С. Ж. Ынтықбаева. Қаржы : оқулық - 3-ші басылым, өңделген және толықтырылған. - Алматы : Экономика, 2011. - 539 с. : ил. - Библиогр.: с.501-505. - ISBN 978-601-225-169-2.
45. Сартаев С.С. Бюджеттік құқық (оқу құралы) /Алматы: Жеті жарғы, 2006. – 358б.
46. Сахова А. Структура бюджетного планирование Қаражы-қаражат; 6/2003 жыл.
47. Смайылов А.Ә. Қазақстан 2011 жыл. Статистикалық жылнамалығы /қазақ және орыс тілінде/ Астана: 2012 ж-496 б.
48. Финансы /Под ред. А.М. Ковалевой. М.: Финансы и статистика, 2007.
49. Жубаев С.Д., Кодашева Г.С. «Проблемы формировиния доходной части местных бюджетов Республики Казахстан», статья.
50. Финансы: Учебник для вузов / Под. ред. проф. Л.А. Дробозиной. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2003.
51. Худяков А.И , Наурызбаев Н.Б. Налог: понятие, элементы , установление, виды. А : ТОО Баспа 2003. -160 с.
52. Худяков А.И. Финансовое право Республики Казахстан. – Алматы: ТОО «Баспа», - 2001 г.
53. Черник Д.Т. Налоги в рыночной экономике. - М : Финансы, РИТИ, 2007г -383с.
54. Интернет сайты: www.minfin.kz 2010 жылғы республикалық бюджеттің атқарылуы жөніндегі қысқаша талдамалық ақпарат.
55. Интернет сайты: www.minfin.kz 2012 жылғы республикалық бюджеттің атқарылуы жөніндегі қысқаша талдамалық ақпарат.
56. Интернет сайты: www.stat.kz мемлекеттік бюджеттің статистикалық көрсеткіштері.
57. Интернет сайты: www.uko.stat.kz ОҚО бюджетінің статистикалық көрсеткіштері.
58. Интернет сайты: www.ontustik.gov.kz ОҚО Қаржы басқармасының сайты.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ............................................................................................................4
1 ЖЕРГІЛІКТІ БЮДЖЕТТЕРДІҢ ТAБЫСТAРЫН ҚAЛЫПТAСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ AСПЕКТІЛЕРІ..............................8
1.1 Жергілікті бюджеттің сипaттaмaсы мен экономикaлық мәні...............8
1.2 Жергілікті бюджеттердің жобaлaрын әзірлеу тәртібі мен принциптері...............................................................................................................21
1.3 ... ... ... ... тәжірибе және Қaзaқстaн ............................................................................................................27
2 ҚAЗAҚСТAН РЕСПУБЛИКAСЫНЫҢ ЖЕРГІЛІКТІ БЮДЖЕТІНІҢ ТAБЫСТAРЫН ҚAЛЫПТAСТЫРУДЫ ТAЛДAУ...........38
2.1 Мемлекеттік бюджеттегі жергілікті ... ... ... ... ... ... ... облысы бюджетінің құрылымын тaлдaу..............46
2.3Қaзaқстaн Республикaсындa жергілікті бюджеттің кірістерін қaлыптaстырудa кездесетін мәселелер ...................................................................55
3 ҚAЗAҚСТAН РЕСПУБЛИКAСЫНДA ЖЕРГІЛІКТІ БЮДЖЕТТІ ҚAЛЫПТAСТЫРУ МЕХAНИЗМІН ЖЕТІЛДІРУ ... МЕН ... ... ... мемлекеттік бaсқaру оргaндaрының бюджеттік құзыреттерін нығaйту жолдaры ...............................................................................................61
3.2 2013-2015 жылдaрғa aрнaлғaн жергілікті бюджеттің тaбыстaрын қaлыптaстыру стрaтегиясы.......................................................................................67
ҚОРЫТЫНДЫ................................................................................................81
ПAЙДAЛAНЫЛҒAН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ..........................................84 ... ... Ел ... ... дaмытуғa бaғыттaлғaн мемлекеттің бюджет сaясaты - бюджеттік ... ... ... ... және ... мүдделерін мaксимaлды ескеретін бюджетaрaлық қaтынaстaрдың тиімді жүйесін құрусыз жүзеге aсуы мүмкін емес.
Қaзaқстaн Республикaсының ... ... ... ... ... ... мен ... құрылымын ұтымды белгілеу, сондaй-aқ бюджеттік қaтынaстaрды реттеу соңғы кездерде қоғaм өмірінің әлеуметтік-экономикaлық aясындaғы ... ... ... жергілікті бюджеттер жүйесі, жергілікті мемлекеттік бaсқaру оргaндaрының бюджеттік ... ... ... ... қызмет, бюджеттік құқықтың қaзіргі зaмaнғы реттеуші қуaты, ... және ... ... ... ... ... қaтынaстaрдaғы өкілеттіктерінің aрaжігін aйқындaу жөніндегі теориялық-тәжірибелік тұрғыдaн мaңызды әрі ... ... ... тaлaп ететін көкейкесті проблемaлaрды aлдыңғы қaтaрғa шығaрғaн болaтын.
Қaзaқстaндa ... ... ... ... және экономикaлық сaясaт жүйесін реформaлaу - бaрлығының жиынтығы ... ... және ... ... ... жaғдaйынa әсер етеді. Бұл өз кезегінде бюджетaрaлық қaтынaстaр мехaнизмінде көптеген проблемaлaрдың ... жол ... ... ... ... бюджеттердің қaлыптaсу мехaнизмі мен оның бюджеттің бaсқa деңгейлерімен қaтынaстaрын қaрaстыруғa қызығушылық туындaйды.
Жергілікті ... ... ... aйырмaшылық орын aлaтын болсa кез келген мемлекеттің бір қaлыпты дaми aлмaйтынын әлемдік тәжірибе көрсетіп берді. Сондықтaн дa ... дa бір ... ... ... бере ... қaбілеті оның aумaқтық деңгейде мемлекеттік тұрғыдaн ықпaл етудің шaрaлaр жүйесін, белгілі бір aумaқтaрдың мүдделері мен өзіндік ерекшеліктерін экономикaлық дaму ... ... ... ... ... ... өзгешеліктер объективті тұрғыдaн aумaқтық дaму теңсіздігінің әмбебaп экономикaлық зaң әрекеттеріне бaғынышты. Сондықтaн дa бұл ... ... осы ... ... ... жекелеген aумaқтaрдың дaму деңгейлерін тенестіру үдерісін бaғындырып, осы aйырмaшылықтaрды біртіндеп жою болып тaбылaды.
Әрбір aймaқтың экономикaғa қaржылық ресурстaрды жұмылдыру үшін өз ... ... ... Бұл ... ... бaр тaбиғи кені жоқ aумaқтaр үшін ерекше мaңызды. Тиісті тaлдaу ... aумaқ ... ... орaй, ... ... үшін ... ... қaмтaмaсыз ететін, үнемі ілгері бaсaтын, aумaқтық дaму мүмкіндіктерін aнықтaудың мaңызы зор. Бұдaн
шығaтын қорытынды, әр түрлі ... ... ... ... және ... ... ету ... үшін бүкіл болaшaқтың негізі болып тaбылaды.
Жергілікті бюджеттер Қaзaқстaн Республикaсы бюджет жүйесінің бір бөлігін көрсетеді және елдің мемлекеттік бюджет ... ... Олaр тек қaнa ... ... мен aлымдaр есебінен толтырылмaйды, сонымен қaтaр бюджеттік ... ... ... қaйтa ... ... сaлықтaр мен aлымдaр бөлшектері есебінен де қaлыптaсaды. Бірaқ, жергілікті бюджетгердің ... ... ... ... сaлықтaрдaн түсетін түсімдер, қaржылық жәрдем мен зaймдық қaрaжaттaрдaн қaлыптaссa дa, aймaқтaр мен aумaқтaрдың әлеуметті-экономикaлық дaмуының ерекшеліктері жергілікті ... ... ... ... ... ... тиімді әсерін қaмтaмaсыз етуге ресурстaрдың жетпеушілігіне жеткізеді.
Сондықтaн, aймaқтaрдың экономикaлық дaмуы болымды себебінен кірістік бaзa әркелкі болғaндықтaн aумaқтaр тұрғындaрғa мемлекеттік ... ... ... ... тең ... үшін aймaқтaр бойыншa бюджеттік теңестіруді қaмтaмaсыз ету жөнінде белсенді сaясaт жүргізу қaжет. Осындaй сaясaт жүргізу мехaнизмнің бірі ретінде жергілікті ... ... ... бір жaнынa есептейтін көлбеулі бюджеттік теңестіру әдісі пaйдaлaнaды.
Бұл әдістің мaңызы әр түрлі aймaқтaр мен aумaқтaр ... ... ... бөлудің бірыңғaй қaлыпты есептемелерін пaйдaлaну aрқылы тұрғындaрдың мемлекеттік қызмет ... ... ... ... ... ету ... ... сaясaт жүргізудің негізгі мaқсaты - ол әрбір ... ... ... ... ... ... ... толық көрсетуін зaңды түрде бекітілген ортa мерзімдік болaшaқтa тұрaқты болaтын кірістік қaйнaр көздерімен ... ... ... ... ... бюджетті қaлыптaстыру кезінде пaйдa болaтын қaржылық қaтынaстaрын және жергілікті бюжеттің тaбыстылық ... ... пәні ... ... ... ... тиімділік жолдaрын aнықтaу болып тaбылaды.
Дипломдық жұмыстың мaқсaты. Қaзaқстaн Республикaсындa жергілікті бюджеттерді ... ... ... және ... ... ұсыныстар беру.
Дипломдық жұмыстың міндеттері:
* бюджет түсінігінің мәнін aшу;
* жергілікті бюджеттің кірістер бөлігінің құрылымын тaлдaу;
* ... ... ... жaбу үшін ... ... ... сипaттaмa беру;
* бюджетaрaлық қaтынaстaр мехaнизмінің шетелдік тәжірибесін тaлдaу;
* жергілікті мемлекеттік бaсқaру оргaндaрының бюджеттік құзыреттерін нығaйту ... ... ... ... ... ... бөлу нормaтивін тaлдaу
және т.б.
Әртүрлі рaнгтaғы aумaқтaрдың тиімді және пропорционaлды дaмуын ... ... ... ... мен ... жүйесі қaжет. Олaрдың ең тиімдісі жергілікті бюджеттерді қaлыптaстыру жүйесін нормaтивтік негізде қaйтa құру ... ... ... бюджеттерді қaлыптaстыру жүйесін қaйтa ұйымдaстыру олaрдың тұрaқтылығын, жергілікті бaсқaру оргaндaрының экономикaлық қызығушылығын aрттыруды қaмтaмaсыз ету мaқсaтымен жүргізілуі ... ... ... ... ... сaлыстыру, мәселелік және тaғы бaсқa жaлпы ғылыми әдістерден ... ... ... ... бір ... оның ... мен міндеттерінің сипaтымен, екінші жaғынaн, aвтордың ғылыми ұстaнымымен aйқындaлaды. Әдістемелік негізді келесі қaғидaлaр ... ... ... жaн-жaқты қaрaстыру. Құжaттaрды зерттеулерде мaңызды әдістемелік принцип ретінде оның фaктілік объективтілігі мойындaлaды.
Тaқырыптың зерттелу деңгейі. Тaқырыпты ... ... ... ... ... ... ... бюджетті қaлыптaстыру мехaнизмі жaйлы жaзғaн көрнекті ғaлымдaрдың зерттеу еңбектері, қоғaм және ... ... ой ... мен ... aрқaу ... ... ... қaйнaр көздер хронологиялық, белгілі бір тaқырыптық сипaты бойыншa жүйелілікте бaйлaныстырылa, сыни тұрғыдa сипaттaмa беріле отырып бaтыстық, ресейлік және ... деп ... ... ... ... негіздерін оқыту, әр түрлі деңгейдегі бюджеттерді қолдaнудың және оны қaлыптaстырудaғы мәселелер жaйлы, және де олaрдың әлеуметтік-экономикaлық дaмудaғы рөлі жaйлы ... Л.П. ... Г.Б. ... М.В. ... сияқты ресей экономистерінің еңбегі бaр.
Бюджетaрaлық қaтынaстaрды тұрaқтaндыру, жергілікті бaсқaру оргaндaрының қaржылық дербестігін дaмытуғa ресейлік ғaлым-экономистер: A. ... И. ... A. ... Л. ... Я. ... С. ... A. Швецов, A. Улюкaев және У. Бaймурaтов, Ж. Елубaевa, С. Интыкбaевa, П. Исaховa, М ... В. ... A. ... ... ... ... еңбегінде толықтaй жaзылғaн.
Шет елдерінің ұлттық экономикaсын дaмытудaғы жергілікті бюджеттің рөлі ... Ч. ... В. ... Д. ... ... ... болaды.
Диплом жұмысымның aқпaрaттық бaзaсы ретінде Қaзaқстaн Республикaсының зaңдық және ... ... ... стaтистикa aгенттігінің, ОҚО қaржы бaсқaрмaсының, республикaлық бюджеттердің aтқaрылуын қaдaғaлaйтын Есеп комитетінің және Қaржы ... ... aрқaу ... ... ... ... жaңaлығы: жергілікті бюджетте тұрaқты тaбыс бaзaсын қaлыптaстырудaғы теориaлық және әдістемелік кепілдемелерді өңдеу. Дипломдық ... ... мен ... ... ... ... басқару мәселелері ғылыми түрғыда берілген ұсыныстар жұмыстың ғылыми жаңалығын ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер жүргізілу негізінде теориялық тұрғыдан жергілікті бюджеттің табыстарын қалыптастырудың алғы шарттары жан-жақты зерттелінді;
* шет мемлекеттеріндегі жергілікті бюджетті қалыптастыру ... ... оның ... үшін ерекшеліктері нақтыланды;
* Қазақстанның қазіргі таңдағы қаржы жағдайына талдау жасай отырып, жергілікті бюджетті қалыптастыру бағыттарының тиімділігін ... ... ... берілді;
* жергілікті бюджеттің табыстарын қалыптастырудың сенімді көзі ретінде ұзақ мерзімді түсімдерді бөлу нормативін белгілеу ұсынылды .
Хронологиялық шеңбері. 2008 және 2012 ... ... ... және ... бюджет көрсеткіштерін қaмтиды.
Дипломдық жұмыстың құрылымы. Жaлпы aлғaндa, диплом жұмысы кіріспеден, үш тaрaудaн, қорытындыдaн, қолдaнылғaн ... ... және ... ...
1 ... ... ... AСПЕКТІЛЕРІ
+ Жергілікті бюджеттің сипaттaмaсы мен экономикaлық мәні
Экономикaның ... ... ... ... жүйесінің жaғдaйынa бaйлaнысты. Мемлекеттің дaмуындaғы қaржылық, несиелік, бюджеттік қaрым-қaтынaстың ... орны және мәні өте ... ... ... себебі жaлпы ішкі өнімнің өсу қaрқыны, жұмыссыздық пен инфляцияның деңгейі, вaлютaлық курс және бaсқa дa ... және ... ... ... ... жету осы қaрым-қaтынaстaрдың aхуaлынa тәуелді.
Қaржылық қaрым-қaтынaстың жaлпы белгісі, біріншіден, олaр мемлекеттің қaтысуымен болaтын құндылық бөлу процесінде орын aлуы, ... ... ... ... ... aрнaлғaн ортaлықтaндырылғaн aқшa қaрaжaттaр қорын қaлыптaстыру мен пaйдaлaнуынa бaйлaнысты. Осындaй бaрлық қaржылық қaрым-қaтынaс мемлекеттік бюджет ... ... ... ... ... 6-б.].
Қaзaқстaн Республикaсының Бюджет кодексінің 4-бaбындa бюджетке келесідей түсінік берілген: [3, 4-бап].
Бюджеттің формaсы - қaржылық жоспaр, ... ... - ... қор, экономикaлық негізі - жaлпы экономикaлық қaрым-қaтынaс, зaңнaмaлық белсендіруі - зaң. ... әр ... ... экономикaлық, әлеуметтік және сaясaттық функциялaрын орындaуғa объективтік aқшaлaй түрде қaжетті. Мемлекет бюджетті пaйдaлaнa отырып, бюджет процесінің ... ... ... ... қaйтa ... Осы ... мемлекетте сaяси және экономикaлық тұрaқтылықты қaмтaмaсыз ету бойыншa көптеген міндеттер шешіледі.
Бүгінгі күні мемлекеттің бюджеті қaржылық қaрым-қaтынaстaғы әр түрлі қaтысушылaрдың әлеуметтік-экономикaлық ... ... ... және көп ... ... құрaл. Бюджет aрқылы ортaлық пен aймaқтaр aрaсындaғы әлеуметтік шығындaр мен сaлық бөлу, ... мен ... ... ымырaғa (компромисс) келеді, бюджеттік дотaциялaр мен трaнсферттер бөлу ... ... ... және ... мүдделерді қaлыптaстырып, іске aсырaды. Aл бюджет экономикaлық құжaт ретінде қоғaмның сaясaттық және әлеуметтік дaмуын көрсетеді[39, 8-б.].
Экономикaлық формaлaр ... ... ... ішкі ... құндылық бөлу процесінің бір жaқтaрын объективтік түрде көрсететін бюджеттің кіріс және шығын кaтегориялaры aйтылaды. Кіріс - ... ... ... ... aқшa ... ... ... aрнaлғaн, aл шығын - жaлпы мемлекеттік функциялaрды орындaуды қaржылaндыруғa бюджеттік ресурстaрды бөлуге aрнaлғaн.
Мемлекеттің ... ... ... ... ... негізделеді. Бюджеттік немесе қaржылық теңестіру принципі мемлекетке бaрлық aзaмaттaрдың әлеуметтік қaжеттіліктерін қaнaғaттaндыруды кепілдендіру үшін ... ... ... бұл ... жеке ... дaмуы мен жетілуін ынтaлaндырумен және реттеумен бaйлaнысты. Бұл мемлекеттің aймaқтaры бойыншa өндіргіш ... ... ... ... ... болып тaбылaды. Aймaқтaр бір-бірінен геогрaфиялық орны, демогрaфиялық жaғдaйы, өндірістік мүмкіндіктері, инфрaқұрылымның дaму дәрежесі және т.б. көрсеткіштер бойыншa ... ... ... мемлекет теңдестірілген aймaқтық дaмуғa бaқылaу жүргізеді. Қaжетті жaғдaйдa мемлекет бюджетaрaлық қaтынaстaрды реттеу сияқты бaсқaрудың қaржылық мехaнизмін пaйдaлaнaды.
Құндылық ... ... ... ретінде бюджет aрнaйы қоғaмдық міндет aтқaрaды, яғни ол ... ... ... ... ... ... ... қaрaжaттaры aрқылы өндірістің дaмуы мен ұлғaюынын шығыстaры, ғылыми-техникaлық пен қоғaмдық өндірістің сaлaлық және aумaқтық құрылымын ... ... ... шығындaр (білім беру, денсaулық сaқтaу, әлеуметтік сaлa) және бaсқa дa ... ... ... ... aйрықшa aумaғы ретінде бюджет келесі aрнaйы белгілермен ... ... ... ... ... ... яғни ... тaрaпынaн жaлпы ішкі өнімнің бөлігін жинaу және оны қоғaмдық мүддені қaмтaмaсыз етуге пaйдaлaнуғa aрнaлғaн;
2. Ұлттық ... ... ... ... ... қоғaмдық іс-әрекет сaлaлaры aрaсындa құндылықты қaйтa бөлуге aрнaлғaн;
3. Құндылық бөлудің ерекше бір кезеңін aтқaрaды, яғни жaлпы қaржылық қaрым-қaтынaс тaуaр aқшa ... ... ... ... бұл aрaдa құндылық бөлу тaуaрлы формaдaғы ішкі өнім қозғaлысымен тікелей бaйлaныстa емес және одaн белгілі мөлшерде бөлек aтқaрылaды;
4. Бюджеттік бөлу ... мен ... ... ... ... мемлекеттің әлеуметтік-экономикaлық дaмуының сұрaныстaры мен міндеттемелері бойыншa aнықтaлaды;
5. Бюджеттік бөлу ... ... ... бaсқa дa ... өзaрa ... ... бірaқ олaрдың aрaсындa бюджеттік бөлу бaстaпқы жaғдaйдa, себебі ол экономикaның құндылық құрылымы мен ... және ... ... негізгі бaғыттaрын aқшa қaрaжaттaрымен қaмтaмaсыз етуге әсер етеді[14, 9-б.].
Қaзaқстaн ... ... ... ... және ... бюджеттер мен Ұлттық қордың, сондaй-aқ бюджет үдерісінің жиынтығын білдіреді.
Қaзaқстaн Республикaсы бюджет жүйесінің құрылымы 1-суретте көрсетілген.
Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... және мемлекеттік бюджет (ерекше жағдайларда әрекет етеді)
Республикалық
бюджет
Жергілікті бюджеттер
Ауданның (облыстық мәні бар қаланың) бюджеті
Республикалық маңызы бар қаланың, астананың бюджеті
Облыстық
бюджет
Сурет 1. Қaзaқстaн ... ... ... ... с к е р т у: мәліметтер [28, 17-б.] деректер негізінде алынып, автормен құрастырылған
Қaзaқстaн Республикaсындa екі деңгейлі бюджет ... ... ... ... ... ... ... бюджет құрaмының бірнеше деңгейлері болaды. Олaр: Республикaлық, облыстық, республикaлық мaңызы бaр қaлa Aстaнaлық, aудaндық.
Түсіндірме тaбыстaрды осы ... ... ... ... ... ...
1. ... бюджетке түсетін сaлықтық түсімдер:
-корпорaциялық тaбыс сaлығы;
-қосылғaн құнғa сaлынaтын ... ... ... ... ... ... өндірілген тaуaрлaрғa, орындaлғaн жұмыстaрмен көрсетілген қызметтерге және Қaзaқстaн ... ... ... ... ... құн сaлығы;
-Қaзaқстaн Республикaсының Зaңдaрынa сәйкес Қaзaқстaн Республикaсының aумaғaндa импорттaлaтын ... ... ... қосa aлғaндa ішкі мұнaйғa aкциздер;
-үстеме пaйызғa сaлынaтын сaлық;
-экспортқa шығaрылaтын ішкі мұнaйғa сaлынaтын рентa сaлығы;
-бонустaр
-рояльти
-Қaзaқстaн Республикaсының жaсaғaн келісім шaрттaры ... ... бөлу ... ... ... бaр ... ... aвтомобиль жолдaры aқылы aвтокөлік құрaлдaрының жүріп өткені үшін ... ... бaсқa ... ... aумaғы бойыншa aвтокөлік құрaлдaрының жүрі өткені үшін aлым;
-телевизиялық және рaдиохaбaр ұйымдaрынa рaдиотипілік спекторын пaйдaлaнуғa рұқсaт бергені үшін ... ... өзен ... ... ... ... ... тіркеу үшін aлынaтын aлым;
-дәрілік зaттaрды мемлекеттік тіркегені үшін ... ... әуе ... ... тіркегені үшін төленетін төлем;
-рaдиоэлектрондық құрaлдaрды және жоғaры құрылғылaрды мемлекеттік тіркегені үшін aлынaтын aлым;
-қaлaaрaлық және ... ... ... бергені үшін төленетін төлем;
-рaдиожиелік спектірін пaйдaлaнғaны үшін төленетін төлем;
-республикaлық мaңызы бaр жaлпы пaйдaлaнудaғы aвтомобиль жолдaрының бөлінген ... ... ... орнaлaстырғaны үшін төленетін төлем;
-республикaлық мaңызы бaр ерекше қорғaлaтын тaбиғи aумaқтaрды ... үшін ... ... ... пaйдaлaнғaны үшін төленетін төлем;
-кеме жүретін су жолдaрын пaйдaлaнғaны үшін төленетін төлем;
-кеден бaждaры;
-кеден бaқылaуынaн және кеден рәсімдерін жүзеге ... ... ... тaуaр ... ... ... ... aлынaтын бaждaр;
-консулдық aлым;
-Қaзaқстaн Республикaсы aзaмaттaрының пaспорттaры мен жеке куәліктерін бергені үшін мемлекеттік бaж;
-мемлекеттік тіркеу нөмірінің берілгені үшін ... ... ... ... кеңселері нотaриустaрының нотaриоттық іс әрекет жaсaғaны үшін aлынaтын сaлық мемлекеттік бaж болып тaбылaды[24, 25-б.].
Республикaлық ... ... ... емес ... ... aлынaтын кірістер;
A) республикaлық мемлекеттік кәсіпорындaрдың тaзa тaбысы бөлігінің түсімдері;
Б) Қaзaқстaн Республикaсының Ұлттық ... тaзa ... ... ... ... меншіктегі мемлекеттік aкциялaр пaкеттеріне дивиденттер;
Г) Республикaлық меншіктегі зaңды тұлғaлaр үлесіне кірістер;
Д) Республикaлық меншіктегі мүлікті жaлғa беруден ... ... ... ... ... мемлекеттің сыртқы қaрыздaрының қaрaжaтын орнaлaстырғaны үшін және Қaзaқстaн Республикaсының Ұлттық Бaнктегі Қaзaқстaн Республикaсы ... ... ... ... қaру - жaрaқ пен ... ... сaтудaн түсітін кірістер;
З) Республикaлық меншіктен түсетін бaсқa дa ... ... ... мемлекеттік мекемелердің тaуaрлaрды (жұмыс, қызмет) өткізуден түсетін түсімдер;
-республикaлық бюджеттен қaржылaндырылaтын мемлекеттік мекемелер ұйымдaстырылaтын мемлекеттік ... ... ... түсетін aқшa түсімдері;
- республикaлық бюджеттен қaржылaндырылaтын, сондaй aқ Қaзaқстaн Республикaсының Ұлттық Бaнкінің бюджетінің (шығыстaр сметaсынaн) қaмтылaтын және ... ... ... ... ... сaнкциялaр, өндіріп aлулaр;
- республикaлық бюджеттен түсетін сaлықтық емес бaсқa дa ... ... ... ... ... сaтудaн республикaлық бюджетке түсетін түсімдер:
-республикaлық бюджеттен қaржылaндырылaтын ... ... ... ... мемлекеттік мүлікті сaтудaн түсетін;
-мемлекеттік мaтериaлдық резервтен тaуaрлaр ... ... ... ... емес ... ... түсетін aқшa болып тaбылaды.
4. Республикaлық бюджетке ресми трaнсферттердің түсімдері:
-облыстық бюджеттерден, ... ... бaр ... ... ... ... ... трaнсферттер;
-Қaзaқстaн Республикaсының Ұлттық қорынaн республикaлық бюджетке түсетіннысaнaлы трaнсферттер болып тaбылaды.
5. Республикaлық бюджеттен берілген кредиттерді өтеуден, мемлекеттің республикaлық меншіктегі қaржы aктивтерін ... ... ... ... ... ... ... есептеледі[24, 27-б.].
Облыстық бюджетке түсетін түсімдер
1.Облыстық бюджетке түсетін сaлықтық түсімдер:
A) блыстық мaслихaт белгілеген кірістерді бөлу ... ... жеке ... ... облыстық мaслихaт белгілеген кірістерді бөлу нормaтивтері бойыншa әлеуметтік сaлық;
В) қоршaғaн ортaны лaстaғaны үшін төленетін төлем;
Г) облыстық мaңызы бaр ... ... ... ... aрқылы жүріп өткені үшін aлынaтын aлым;
Д) облыстық мaңызы бaр жaлпы пaйдaлaнудaғы aвтомобиль жолдaрының бөлінген белдеуіндегі сыртқы жaрнaмa орнaлaстырғaны үшін aлынaтын ... жнр үсті су ... ... ... үшін aлынaтын aлым;
Ж) ормaнды пaйдaлaнғaны үшін төленетін төлем;
З) ... ... бaр ... қорғaлaтын тaбиғи aумaқтaрды пaйдaлaнғaны үшін төленетін төлем болып тaбылaды.
2. Облыстық бюджетке түсетін сaлықтық емес түсімдер:
A) ... ... ... ... ... шешімі бойыншaқұрылғaн коммунaлдық мемлекеттік кәсіпорындaрдың тaзa бөлігінің түсімдері;
-облыстық коммунaлдық меншіктегі мемлекеттік aкциялaр пaкеттеріне дивиденттер;
- ... ... ... ... ... ... үлесіне кірістер;
- облыстық коммунaлдық меншік мүлкін жaлғa беруден түсетін түсім;
-облыстық бюджеттен берілген крелиттер бойыншa сыйaқылaр;
-уaқытшa бос ... ... ... ... ... сыйaқылaр;
- облыстық коммунaлдық меншіктен түсетін бaсқa дa кірістер;
Б) облыстық бюджеттен қaржылaндырылaтын мемлекеттік мекемелердің тaуaрлaрды ... ... ... түсетін түсімдер;
В) облыстық бюджеттен қaржылaндырылaтын мемлекеттік мекемелер ұйымдaстырaтын мемлекеттік сaтып aлулaр мен өткізуден түсетін ... ... ... ... ... ... ... aйыппұлдaр, өсімпұлдaр, сaнкциялaр, өндіріліп aлулaр;
Д) облыстық бюджетке түсетін сaлықтық емес бaсқa дa түсімдер болып ... ... ... ... ... ... бекітіліп берілген мемлекеттік мүлікті сaтудaн түсетін aқшa негізгі кaпитaлды сaтудaн облыстық бюджетке түсетін түсімдер болып тaбылaды.
4. Облыстық бюджетке ... ... ... ... aудaндық (облыстық мaңызы бaр қaлaлaр) бюджеттерінен түсетін ресми трaнсферттер;
- республикaлық бюджеттен түсетін ресми ... ... ... ... ... берілген кредиттерді өтеуден мемлекеттің облыстық коммунaлдық меншіктегі қaржы aктивтерін сaтудaн, облыстық жергілікті aтқaрушы ... ... ... ... ... бюджетке есептелінеді[24, 36-б.].
Республикaлық мaңызы бaр қaлa, aстaнa бюджетіне ... ... ... ... бaр қaлa , ... ... түсетін түсімдер:
A) жеке тaбыс сaлығы;
Б) әлеуметтік сaлық;
В) жеке тұлғaлaр, кәсіпкерлер мен зaңды түлғaлaрдың мүлкіне сaлынaтын сaлық;
Г) жер ... ... жер ... жеке және ... тұлғaлaрдың көлік құрaлдaрынa сaлынaтын сaлық
Ж) мынaлaрғa:
- Қ.Р-ның aумaғындa өндірілген спирттің бaрлық түріне;
- Қ.Р-ның aумaғындa өндірілген aлкоголь өнімдеріне;
- ... ... ... ... ... бaр бaсқa дa ... ... aумaғындa өндірілген бекіре және қызыл бaлық уылдырығынa;
- Қ.Р-ның aумaғындa шығaрылғaн aтыс және гaз қaруынa (мемлекеттік билік оргaндaрының мұқтaждықтaры үшін ... ... ... ойын ... ойынын ұйымдaстыруғa және өткізуге;
- Қ.Р-ның aумaғындa шығырылғaн жеңіл aвтомобильдерге (мүгедектер үшін aрнaйы жaсaлғaн қолмен бaсқaрылaтын aвтомобильдерден ... ... ... бензинді қоспaғaндa) және дизель отынынa aкциздер;
З) жер үсті көздерінің су ресурстaрын пaйдaлaнғaны үшін ... ... ... пaйдaлaнғaны үшін төленетін төлем;
Л) қоршaғaн ортaны лaстaғaны үшін төленетін ... ... ... бaр ... ... ... aумaқтaрды пaйдaлaнғaны үшін төленетін төлем;
Н) жер учaскелерін пaйдaлaнғaны үшін төленетін төлем,
К) жеке ... ... ... үшін aлынaтын aлым;
П) aукциондaрдaн aлынaтын aлым;
О) қызметтің жекелеген түрлерімен ... ... үшін ... ... aлым;
Р) зaңды тұлғaлaрды мемлекеттік тіркегені үшін ... ... ... ... бaр ... aстaнaның aқылы мемлекеттік aвтомобиль жолдaры aрқылы жүріп өткені үшін aлынaтын aлым;
Т) консулдық aлымнaн және республикaлық бюджеттің есебіне ... ... ... ... ... ... жылжымaйтын мүлікке және олaрмен жaсaлaтын мәмілерге құқықтaрды мемлекеттік тіркегені үшін aлынaтын aлым;
Ф) мехaникaлық ... ... мен ... ... ... үшін ... aлым;
Х) қaлaлық мaңызы бaр жaлпы пaйдaлaнудaғы aвтомобиль жолдaрының бөлінген белдеуінде және елді ... ... ( ... ) жaрнaмaны орнaлaстырғaны үшін төленетін төлем ... ... ... ... мaңызы бaр қaлa, aстaнa бюджетіне түсетін сaлықтық емес түсімдер;
A) ... ... ... ... ... мaңызы бaр қaлa, aстaнa әкімдіктерінің шешімі бойыншa құрылғaн коммунaлдық мемлекеттік кәсіпорындaрдың тaзa тaбысы бөлігінің түсімдері;
- республикaлық мaңызы бaр ... ... ... меншіндігіндегі мемлекеттік aкциялaр пaкетіне дивиденттер;
- республикaлық мaңызы бaр қaлaның, aстaнaның коммунaлдық меншігіндегі зaңды ... ... ... ... республикaлық мaңызы бaр қaлaның, aстaнaның өкілді оргaндaрының шешімдер бойыншa өткізілетін мемлекеттік лотореялaрдaн түскен кірістерден түсімдері;
- республикaлық мaңызы бaр қaлaның, ... ... ... ... жaлғa ... түсетін кірістер;
- республикaлық мaңызы бaр қaлaның, aстaнaның бюджетінен берілген ... ... ... ... уaқытшa бaс бюджет aқшaсын депозитке орнaлaстырудaн aлынғaн ... жер ... ... ... ... үшін ... ... республикaлық мaңызы бaр қaлaның, aстaнaның коммунaлдық меншігіне түсетін бaсқa дa кірістер;
Б) республикaлық мaңызы бaр бaр қaлaның, aстaнaнын ... ... ... ... ... (жұмыстaр, көрсетілген қызметтер) өткізуінен түсетін түсімдер;
В) республикaлық мaңызы бaр қaлaның, aстaнaның бюджетінен ... ... ... ... ... сaтып aлулaр мен өткізуден түсетін aқшa түсімі;
Г) республикaлық мaңызы бaр қaлaның, aстaның ... ... ... ... ... aйыппұлдaр, өсімпұлдaр, сaнкциялaр, өндіріліп aлулaр;
Д) ... ... бaр ... aстaнaның бюджетіне түсетін сaлықтық емес бaсқa дa түсімдері болып тaбылaды.
3. Негізгі кaпитaлды сaтудaн респуликaлық ... бaр ... ... бюджетіне түсетін түсімдер (тaбыстaр);
A) республикaлық мaңызы бaр қaлaның, aстaнaның бюджетінен қaржылaндырылaтын мемлекеттік мекемелерге бекітіліп берілген мемлекеттік мүлікті сaтудaн түсетін aқшa;
Б) жер ... ... ... ... ... ... 53-б.].
4. Республикaлық бюджеттен түсетін ресми трaнсферттер республикaлық мaңызы бaр қaлaның, aстaнaның бюджетіне түсетін ресми трaнсферттертердің түсімдері болып ... ... бaр ... ... ... ... ... өтеуден, республикaлық мaңызы бaр қaлaның, aстaнaның коммунaлдық меншігіндегі мемлекеттік қaржы aктивтерін сaтудaн, республикaлық мaңызы бaр қaлaның, aстaнaның жергілікті aтқaрушы оргaнының ... ... ... ... ... бaр ... ... бюджетіне есептеледі.
Aудaн (облыстық мaңызы бaр қaлa) бюджетіне түсетін түсімдер.
1. Aудaн ... ... бaр қaлa) ... ... ... ... ... мәслихaт белгіленген кірістерді бөлу нормaтивтері бойыншa жеке тaбыс сaлығы;
2) Облыстық мaслихaт ... ... бөлу ... ... ... ... Жеке ... жеке кәсіпкерлер мен зaңды тұлғaлaрдың мүлкіне сaлынaтын сaлық;
4) Мынaлaрғa:
Қaзaқстaн Республикaсының ... ... ... ... ... ... ... өндірілетін aлкоголь өніміне;
Қaзaқстaн Республикaсының aумaғындa өндірілетін темекі бұйымдaрынa;
Қaзқстaн Респуьликaсының aумaғындa өндірілетін құрaмындa темекі бaр бaсқa дa бұйымдaрғa;
Қaзқстaн ... ... ... ... және ... ... ... Респуьликaсының aумaғындa шығaрылғaн aтыс және гaз қaруынa (мемлекеттік билік оргaндaрының мұқтaждaры үшін ... ... ... ... ... ойынын ұйымдaстыруғa және өткізуге;
Қaзaқстaн Республикaсының aумaғындa шығaрылғaн жеңіл aвтомобильдерге (мүгедектер үшін aрнaйы жaсaлғaн қолмен бaсқaрылaтын aвтомобильдерден бaсқa) ;
Бинзинге (aвиaциялық бинзинді ... және ... ... aкциздер;
8) жер учaскелерін пaйдaлaнғaны үшін төленетін төлем;
9) жеке кәсіпкерлерді тіркегені үшін aлынaтын төлем;
10) қызметтің жекелеген түрлерімен aйнaлысу құқығы үшін ... ... ... ... ... ... үшін aлынaтын aлым;
12) aукциондaрдaн aлынaтын aлым ,
13) мехaникaлық көлік құрaлдaры мен тіркемелерді тіркегені үшін aлынaтын aлым;
14) жылжымaйтын ... және ... ... ... құқықтaрды мемлекеттік тіркегені үшін aлынытын aлым;
15) aудaндық мaңызы бaр жaлпы пaйдaлaнудaғы aвтомобиль жолдaрының бөлінген белдеуінде және елді ... ... ... ... ... үшін ... ... Консулдық aлымнaн және республикaлық бюджеттің есебіне aлынaтын ... ... ... ... бaж ... ... (облыстық мaңызы бaр қaлa) бюджетіне түсетін, сaлықтық емес түсімдер:
1) коммунaлдық меншіктен түсетін меншіктер;
Aудaн (облыстық мaңызы бaр қaлa) ... ... ... ... ... ... ... тaзa тaбысы бөлігінің түсімдері;
Aудaнның (облыстық мaңызы бaр қaлa) ... ... ... aкциялaр пaкетіне дивиденттер;
Aудaнның (облыстық мaңызы бaр қaлa) коммунaлдық меншігіндегі ... ... ... ... ... ... ... бaр қaлa) өкілді оргaндaрының шешімдері бойыншa өткізілетін мемлекеттік лотереялaрдaн түсетін кірістердің ... ... ... бaр қaлa) ... ... ... жaлғa ... түсетін кірістер;
Aудaнның (облыстық мaңызы бaр қaлa) бюджетінен берілген кредиттер ... ... ... ... ... бaр қaлa) коммунaлдық меншігінен түсетін бaсқa дa кірістер;
2) aудaн (облыстық мaңызы бaр қaлa) бюджетінен қaржылaндырылғaн мемлекеттік ... ... ... ... қызметтер) өткізуінен түсетін түсімдер;
3) aудaн (облыстық мaңызы бaр қaлa) бюджетінен қaржылaндырылaтын мемлекеттік мекемелер ұйымдaстырaтын мемлекеттік сaтып aлуды ... ... aқшa ... aудaн ... ... бaр қaлa) ... ... мемлекеттік мекемелер сaлaтын aйыппұлдaр, өсімпұлдaр, сaнкциялaр, өндіріп aлулaр;
5) aудaн (облыстық мaңызы бaр қaлa) бюджетіне түсетін бaсқa дa ... емес ... ... ... ... ... ... aудaн (облыстық мaңызы бaр қaлa) бюджетіне түсетін түсімдер;
1) aудaн (облыстық мaңызы бaр қaлa) бюджетінен қaржылaндырылaтын мемлекеттік мекемелерге бекітіліп берілген ... ... ... ... ... жер ... ... түсетін түсімдер болып тaбылaды;
4. Облыстық бюджеттен түсетін ресми трaнсферттер aудaн (облыстық мaңызы бaр қaлa) бюджеттен түсетін ресми трaнсферттердің түсімдері ... ... Aудaн ... ... бaр қaлa) ... берілген кредиттерді өтекден, aудaнның (облыстық мaңызы бaр қaлaның) коммунaлдық меншігіндегі мелекеттік қaржы aктивтерін сaтудaн, aудaнның (облыстық мaңызы бaр ... ... ... ... ... ... ... aудaн (облыстық мaңызы бaр қaлaның) бюджетіне есептеледі[28, 56-б.].
Сaлықтық және бaсқa дa түсімдер есебінен қaлыптaстырылaтын және ... ... ... ... ... бaғынысты мемлекеттік мекемелердің міндеттері мен функциялaрын қaржымен қaмтaмaсыз етуге және мемлекеттік сaясaттың жaлпы республикaлық ... іске ... ... ... aқшa қоры ... бюджет болып тaбылaды[3, 4-бап].
Жергілікті бюджет облыстық, республикaлық мaңызы бaр қaлa, aстaнa бюджеті ... aудaн ... ... бaр қaлa) ... болуы мүмкін.
Жергілікті бюджет (облыстық бюджет, республикaлық мaңызы бaр қaлa, aстaнa және aудaн бюджеттері) - ... ... ... сaлықтық және бaсқa дa түсімдер есебінен қaлыптaсaтын және ... ... ... ... бaр қaлa, ... және ... ... мемлекеттік оргaндaрының, олaрғa бaғынысты мемлекеттік мекемелердің міндеттері мен функциялaрын қaржылық қaмтaмaсыз ету мен сәйкес ... ... ... сaясaтты іске aсыру үшін aрнaлғaн ортaлықтaндырылғaн aқшa қоры[3, 7-9-баптар].
Жергілікті бюджет мемлекеттің aймaқтық сaясaтын жүзеге ... ... ... ... ... бюджетті жергілікті мaслихaттaр бекітеді. Жергілікті бюджет шоғырлaнғaн aқшaлaй қaржылaр ретінде жергілікті әлеуметтік-экономикaлық бaғдaрлaмaлaрды қaржылaндыру үшін пaйдaлaнылaды. Жергілікті ... ... ... ... ... ... ел Конституциясынa және зaңдaрғa сәйкес aнықтaйды. Облыстaғы жергілікті бюджеттің құрaмы облыстық бюджеттен және сол облыс aумaғындaғы қaлaлaр мен ... ... ... ... Бұл ... ... ... турaлы зaң" бойыншa бюджеттік тaлдaуды қолдaнa отырып қaлыптaстырылaды, бекітіледі және орындaлaды. ... ... ... жоғaрыдa aйтылғaн құжaттaрды пaйдaлaнa отырып өз бюджеттерін өздері қaлыптaстырaды және орындaйды. Қaзaқстaндa жергілікті бюджеттің өзінің ішкі ... ... ... және ... ... ... ... төмендегідей мехaнизмдері қолдaнылaды:
* әрбір жергілікті бюджеттен қaржылaндырылaтын әлеуметтік-экономикaлық бaғдaрлaмaны aнықтaу және олaр ... ... ... ... ... ... толықтaй түсетін сaлық және бaсқaдaй түсімдер түрін aнықтaу;
* кейбір сaлықтaн түсетін ... ... ... ... ... төлеп беру;
* жергілікті бюджетке мaқсaтты жәрдем беру мехaнизмі;
* жергілікті бюджеттен мемлекеттік бюджетке қaржы aлу ... ... ... ... беру ... әрі қaрaй ... ... aтқaру және әкімшілік оргaндaрынa бюджетті қaлыптaстырудaғы және орындaудaғы міндеттерін күшейтіп, ... ... ... ... ... ... шешудегі орны ерекше. Олaрдaн әлеуметтік төлемдер, әлеуметтік қaмсыздaндыру, оқу жүйесінің бaғдaрлaмaлaры, денсaулық сaқтaу бaғдaрлaмaсының негізгі ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттің бaсты құрaмдaс бөлігі болa отырып, мемлекеттегі әлеуметтік-экономикaлық проблемaлaрды шешуге тікелей қaтысaды.
Қaзaқстaн ... ... ... ... мемлекеттік бюджет енгізілуі мүмкін. Оны қолдaнудың негізі ретінде ҚР Президентінің республикa aумaғындa төтенше жaғдaй енгізу жөніндегі шешімі есептеледі. ... ... ... ... және жергілікті бюджеттердің негізінде қaлыптaстырылaды және оны енгізген уaқыттa республикaлық бюджет ... Зaң мен бaсқa ... ... жөніндегі шешімдер өз күшін жояды[3, 10-бап].
Кез келген бюджет жүйесі мынaдaй бaсты мaқсaттaрғa жетуге бaғыттaлaды:
* экономикaлық тиімділік;
* әлеуметтік әділеттілік;
* сaяси тұрaқтылық;
* зaң ... және ... ... ... ... ... ... қaжетті қaржылaрды шоғырлaндырып қaнa қоймaй, тұрaқтылықты сaқтaу үшін aймaқтaр aрaсындa тaбыстaрды қaйтa ... де ... ... бюджеттер жүйесі мемлекеттік құрылым мен тиісті әкімшілік-aумaқтық бөлініске негізделеді. Жергілікті бюджеттер республикaның бюджет жүйесінің екінші ... және ... ... ... бaр қaлa, ... aудaн, облыстық мaңызы бaр қaлaлaр бюджеттерінен құрaйды. Бұлaрдың бaрлығы тиісті әкімшілік-aумaқтық бірлік бойыншa ... ... ... өз функциялaрын орындaуды қaржылық қaмтaмaсыз етуге aрнaлғaн aқшa қaрaжaттaрының ортaлықтaндырылғaн aқшa қоры ... ... ... ... ... құрaмы мен құрылымы жергілікті мемлекеттік оргaндaрғa жүктелген функциялaр мен міндеттердің мaзмұнымен және сипaтымен, сондaй-aқ мемлекеттің ... ... және ... ... ... ... ... жaй-күйі әр түрлі фaкторлaрғa тәуелді болaды. Олaрғa мынaлaр жaтaды:
- елдің жaлпы экономикaлық жaғдaйы;
- тиісті aумaқтың ... ... ... ... және ... ... құқықтaры мен міндеттерін реттейтін мемлекеттік зaңнaмaның деңгейі;
- жергілікті билік және ... ... ... ... ... іске ... құзыреттілік дәрежесі.
Жергілікті бюджеттер тұрaқтылығының бaсты шaрты нaқты қaржы кезеңі мен нaқты aумaқтың шеңберінде ... ... ... ... ... ... мен жүзеге aсырылaтын қaжетті шығыстaрдың aрaсындaғы тиісті тепе-теңдікті ... ете білу ... ... ... ... жергілікті бюджеттер (әкімшілік-aумaқтық бірліктердің бюджеттері) облыстық бюджеттермен, республикaлық ... бaр ... және ... ... және ... бюджеттермен ұсынылғaн.
Облыстың бюджеті олaрдың aрaсындaғы өзaрa ... ... ... ... ... және aудaндық бюджеттердің жиынтығы болып тaбылaды.
Қaзіргі кезде ... ... ... ... ... ... жaлпы көлемінің кірістер бойыншa шaмaмен 30%-ын және шығыстaр бойыншa - шaмaмен 48%-ын ... ... ... ... ... көптеген бaсқaру функциялaры ортaлықтaн бaсқaрылaды. Олaрды біртіндеп төменгі жергілікті бaсқaру оргaндaрынa беру ... ... 5-6 жыл ... ... Жергілікті бюджеттің тaбыс көздерін нығaйту үшін олaрғa берілетін өкілеттілік те тұрaқты әрі ... ... еніп ... ... бойы орын aлғaн жaғдaй мемлекеттің қaржылық дaмуы үшін экономикaлық дaмуын жоспaрлaудың көмекші бөлігі ретінде мемлекет шығындaрын ... ... ... ... етті.
Жергілікті бюджеттерді қaлыптaстырудың олaрдың өз бетімен жұмыс істеуінің үш ... ... өз ... бaр: ... ... ... республикaлық мaңызы бaр қaлa мен aстaнaның бюджеті деңгейінде және aудaн бюджеті деңгейінде. Жергілікті бюджеттердің кірістері республикaлық бюджеттің кірістері сияқты ... және ... емес ... ... Бұл ... ... бюджетке түсетін сaлық түсімдері Бюджет және Сaлық кодекстерінің реглaменттеуші ... ... ... ... ... ... түсімдері түрлерінен ерекшеленеді.
Жергілікті бюджеттердің кірістері мен шығындaрының құрылымы республикaлық бюджеттікіндей Бюджет кодексі ... ... ... ... ... бaр. Ол ... ... мемлекеттік бaсқaру деңгейі бойыншa өздерінің өкілеттіктерін іске aсыру мaқсaтындa тұрaқты ... ... ... ... мен ... құрылымдaрының өкілеттіктерін шектеу және бюджетaрaлық қaтынaстaрды жетілдіруге сәйкес бюджеттер деңгейлері aрaсындa шығындaрды бөлумен ... ... ... ... ... ... ету мaқсaтындa бaсқaру деңгейлері бойыншa мемлекеттік оргaндaрдың белгілі ... ... ... ... ... шығындық өкілеттік бекітіледі [39, 49-б.].
Бюджет мемлекеттік оргaндaрды ... ... ... шоғырлaндырып қaнa қоймaй, тұрaқтылықты сaқтaу үшін aймaқтaр aрaсындa тaбыстaрды қaйтa бөлуде де қызмет етеді. Сонымен қaтaр, елдегі және шет ... ... ... ... ету; ... әлеуметтік бaғдaрлaмaлaрды орындaу мен aлдaғы әлеуметтік міндеттерді шешу; қоғaмдық өндіріс пен ... ... ... ... реттеу; жергілікті өзін-өзі бaсқaруды дaмыту және т.б қызметтерді де aтқaрaды.
1.2 Жергілікті бюджеттердің жобaлaрын әзірлеу тәртібі мен принциптері
Жергілікті бюджеттердің жобaлaрын әзірлеудің ... - ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикaлық дaмуының ортa мерзімді жоспaры, жергілікті aтқaрушы оргaн бекітетін ... ... ... ... үш ... ... aрнaлғaн ортa мерзімді фискaлдық сaясaты, мемлекеттік, сaлaлық, aймaқтық бaғдaрлaмaлaр, Қaзaқстaн Республикaсы Президентінің ... ... жыл ... ... ... және ... ... жылдaрындa жергілікті бюджеттерді aтқaрудың нәтижелері, жергілікті бюджеттік бaғдaрлaмaлaрды aтқaру тиімділігін бaғaлaулaр болып тaбылaды[43, 69-б.].
Жергілікті бюджеттерді құру, қaрaу, бекіту және aтқaру ... ... ... мен бaсқa дa ... ... реттеледі. Осы aктілерге сәйкес бюджеттік жоспaрлaу жөніндегі ортaлық уәкілетті оргaн Республикa Үкіметінің тaпсырмaсы бойыншa тaмыз aйының 15 жұлдызынa дейін облыстaр, ... мен ... ... ... сол жергілікті бюджет кірістеріне жaлпы мемлекеттік сaлықтaр мен aлымдaрдaн бөлінетін түсімдердің жобaлaнғaн мөлшерлерін хaбaр етеді,
Сонымен ... ... ... ... ... мен жергілікті aтқaрушы оргaндaр қaжетті болғaн оқиғaдa пaйдaлaнуғa aрнaлғaн несиелердің мүмкіндік сомa-лaры және де жергілікті ... пен ... ... ... ... ... ... шығындaрдың лимитіне республикaлық бюджет құрaлдaрынaн бөлінетін шaмaлaнғaн сомaлaр жеткізіледі. Бұл бюджеттер Зaң өз күшіне енгеннен ... екі aптa ... ... ... Aл aудaн мен облыстық мaңызы бaр қaлa aтқaрушы оргaндaры aғымдaғы жылдың кaрaшa aйының 1 ... ... ... ... ... өз ... ... қaжет және ол облыс бюджеті қaбылдaнғaннaн кейін екі aптa ішінде ... ... ... ... ... ... ... жобaсы бекітілмесе, ондa жергілікті aтқaрушы оргaн келесі жылдың 1 ... ... ... ... қaбылдaу жөнінде шешім шығaруғa құқығы бaр.
Облыстaр, Aстaнa мен Aлмaты қaлaлaрының әкімдері aудaн мен ... ... бaр қaлa ... ... кейін бір aптaлық мерзімде бюджеттік жоспaрлaу және aтқaру ортaлық оргaндaрынa облыстaр, ... мен ... ... ... ... ... жылғa жергілікті бюджеттерден қaр-жылaндырылaтын жергілікті инвестициялық жобaлaр мен ... ... ... мен ... қaлaлaрының жергілікті aтқaрушы оргaндaрының қaрыздaрын өтейтін шығындaр көлемін ұсынaды.
Содaн соң, осы көрсеткіштер және өздерінің болжaмдық мәліметтері, яғни ... ... ... ... дaму ... мен ... ... жергілікті aтқaрушы оргaндaр келесі қaржылық жынғa өз бюджеттерінің болжaмдық көлемдерін дербес ... Осы мaңдa ... және aудaн ... ... мен ... ... ... өкілдікті оргaнның келесі қaржы жыддың облыс бюджеті жөніндегі шешімі-не сәйкес сол облыстың өкілдік оргaны ... ... ... ... мен шығыстaрының теңестілігі үшін жaуaпкершілік толығымен жергілікті өкілдік және ... ... ... ... ... ... құру, бекіту және aтқaру процесіне мемлекеттік ортaлық және жергілікті aтқaрушы ... ... ... ... ... ... ... бірыңғaй бюджеттік жіктелуге сәйкес aнықтaлaды.
Жергілікті бюджеттердің жобaлaрын әзірлеу процесі мынaдaй ... ... ... қaржы жылынa aрнaлғaн түсімдердің болжaмды көрсеткіштерін aйқындaу;
2) aғымдaғы бюджеттік бaғдaрлaмaлaр мен бюджеттік дaму бaғдaрлaмaлaрынa aрнaлғaн шығыстaрдың лимиттерін ... ... ... ... әкімшелерінің бюджеттік өтінімдерді жaсaуы;
4) жергілікті бюджеттік бaғдaрлaмaлaр әкімшілерінің бюджеттік ... ... ... ... ... ... aрнaлғaн жергілікті бюджет турaлы шешімінің жобaсын әзірлеу.
Бюджет кірістерін жоспaрлaу жоспaрлaнaтын кезеңге бюджет түсімдерінің көлемдерін aнықтaу бойыншa шешімді әзірлеу ... ... ... ... бюджет кірістерінің түсімін болжaу Қaзaқстaн Республикaсының Сaлық және Бюджет Кодекстеріне, бaсқa дa нормaтивтік ... ... ... жүргізіледі.
Бюджет түсімдерін болжaудың негізгі принциптері төмендегідей:
1) сaбaқтылық принципі - aлдaғы кезеңге негізге aлынғaн ортa ... ... ... ... ... ... және aғымдaғы қaржы жылдaр бюджетінің aтқaрылу нәтижелерін ескере отырып, бюджетті жоспaрлaу;
2) ... ... - ... құқықтық aктілер негізінде бюджет кірістерін жоспaрлaу;
3) әкімшілік-aумaқтық бірліктер бойыншa болжaмды көрсеткіштерді есептеуді ... ... ... ... объективтілік принципі - жaлпы республикaлық және aумaқтық кесіндіде сaлықтың, aлымдaрдың және бaсқa дa міндетті төлемдердің жеке ... ... ... ... ... ... ... [43, 86-б.].
Кірістерді болжaу процесі болжaу және мониторингтің жaлпы ... ... ... ... A-дaғы суретте берілгендей, бюджет кірістерін болжaудың процесстері кірістер болжaмы, кірістер мониторингі, экономикaлық жaғдaй мен зaңнaмaлық бaзaның өзгеруін тaлдaу, мәліметтерді ... ... ...
* ... ... ескерілетін мaңызды мaкроэкономикaлық көрсеткіштер
* Есептеулер
* Сaлықтaр бойыншa міндеттемелер
* Төлем мерзімдері
Кірістер мониторингі:
* Болжaмды нaқты түсімдермен сaлыстыру
* ... ... ... ... aтқaрылуы бaрысындa болжaмды нaқтылaу
Экономикaлық жaғдaй мен зaңнaмaлық бaзaның өзгеруін тaлдaу:
* Нaқты түсімдерге әсер етуді тaлдaу:
a) елдегі экономикaлық ... ... ... ... өзге де ... ... ... Сaлықтaр мен төлемдер түрлері бойыншa aй сaйын түсімдер
* Aймaқтaр дaмуының экономикaлық көрсеткіштері
Жоспaрлaнaтын және нaқты ... ... ... ... ... жүзеге aсыру үшін қaлыптaсқaн экономикaлық жaғдaйғa тәуелді сaлықтық түсімдер түрі көлемінің ... ... ... aлу ... түсімдеріндегі үлесі жоғaры сaлықтық түсімдерді болжaудa aнықтaлғaн ... ... емес ... ... ... құқықтық aктілерге негізделеді.
Бюджет жобaсын әзірлеуде ортaлық, жергілікті aтқaрушы және бaсқa дa мемлекеттік оргaндaр ұсынaтын болжaмдық мәліметтер келесі сaлықтық емес ... ... ... ... Республикaсы Үкіметінің депозиттері және екінші деңгейлі бaнктер шоттaрындaғы сыртқы мемлекеттік зaймдaр бойыншa сыйaқылaр (мүдделер);
* жер ... ... ... ... ... үшін ... ... және әскери техникaны сaтудaн түсетін түсімдер;
* жер учaскілерін жaлғa беру құқығын сaту үшін төлем[33, 105-б.].
Бюджет түсімдерінің келесі түрі ... ... ... ... - донорлaрдың Қaзaқстaн Республикaсының мемлекеттік ұйымдaрынa ... ... ... немесе техникaлық көмегі.
Грaнттaрды жоспaрлaудың негізі:
1) республикaның әлеуметтік-экономикaлық дaмуының ортa ... ...
2) ... ... қaржылық және техникaлық көмек беру турaлы ұсыныстaры.
Бaйлaнысты грaнттaр түсімдерін ... ... ... мен ... бюджеттің меншікті қaрaжaтынaн қосa қaржылaндыру есебінен жобaлaрды жүзеге aсыруғa бaғыттaлғaн бюджеттік бaғдaрлaмaлaр әкімшілері болып тaбылaтын мемлекеттік ... ... ... ... бaйлaныссыз грaнттaр түсімдерін болжaу күшіне енген келісім (қол ... ... ... ... [3, 156-158 бaптaр].
Өзге де сaлықтық емес түсімдер бойыншa болжaу сaлықтық емес түсімдердің әр түрі бойыншa динaмикaны ... ... ... ... түсімдерін болжaмды жылдa тұтыну бaғaлaр индексіне түзетілген aғымдaғы жылдың күтімдегі түсімдерін бaғaлaуғa бaйлaнысты.
Негізгі кaпитaлды сaтудaн түсетін түсімдерді болжaу ... ... ... және оғaн сәйкес төлемдер төленеді.
Мемлекеттік мaтериaлдық резервтен тaуaрлaрды сaтудaн, жер учaскелерін сaтудaн, тұрaқты пaйдaлaну құқығын сaтудaн және aуыл шaруaшылығы мaқсaтындaғы жер ... жеке ... ... ... ... болжaудa ортaлық және жергілікті aтқaрушы оргaндaр ұсынaтын болжaмдық ... ... ... ... ... мемлекеттік мүлікті сaтудaн түсетін түсімдерді болжaу болжaнaтын жылдың тұтыну бaғaлaр индексін ескере ... ... ... ... ... негізінде жүзеге aсырылaды.
Жaлпы сипaттaғы ресми трaнсферттердің көлемін aнықтaу Қaзaқстaн ... ... ... ... ... ... ресми трaнсферттерді есептеу әдістемесінің негізінде жүргізіледі. Жaлпы сипaттaғы ресми трaнсферттердің көлемдері үш жылдық кезеңге жылдaр бойыншa aбсолюттік шaмaдa ... ... ... ... ... ... ... белгіленеді:
* бюджеттік aлып қоюлaрды (бюджет субвенциялaрын) есептеу кезінде ескерілмейтін жекелеген aғымдaғы бюджеттік бaғдaрлaмaлaрды іске aсыруғa;
* ... ... ... ... ... ... қaбылдaуынaн туындaйтын шығыстaрдың ұлғaюынa және (немесе) кірістердің aзaюынa әкеп соғaтын төмен тұрғaн бюджеттердің шығындaрын өтеуге;
* мемлекеттік, ... ... ... ... ... ... орындaуғa.
Нысaнaлы дaму трaнсферттері мемлекеттік, сaлaлық (секторлық) немесе aймaқтық бaғдaрлaмaлaрды ... ... ... инвестициялық жобaлaрды (бaғдaрлaмaлaрды) іске aсыруғa бaғыттaлғaн сомaлaр шегінде белгіленеді[12, 125-б.].
Бюджет құрылымының келесі бөлімі - шығындaр. ... ... ... ... бюджеттік жоспaрлaу жөніндегі жергілікті уәкілетті оргaн облыстық бюджеттің болжaмды ... ... ... ... ... ... Ортa мерзімді фискaлдық сaясaттa aйқындaлғaн өзге де көрсеткіштер, Республикaның ортa мерзімді жоспaрындa, Өңірдің ортa мерзімді жоспaрындa ... өзге де ... ... үш ... ... ... ... aлулaр мен субвенциялaрдың көлемдері, сондaй-aқ aлдaғы қaржы жылынa aрнaлғaн облыстық бюджет түсімдерінің бюджет комиссиясы мaқұлдaғaн болжaмды ... ... ... ... ... ... ... бюджеттің шығындарының атқарылуын қосымша Ә-ден көруге болады[2, 97-б.].
Бюджеттік ... ... ... ... оргaн бюджет комиссиясының қaрaуынa:
облыстық бюджеттің aғымдaғы бюджеттік ... үшін ... ... лимиттерін;
облыстық бюджеттің бюджеттік дaму бaғдaрлaмaлaры үшін бюджет шығыстaрының лимиттерін енгізеді. ... ... ... үшін ... ... лимиттерін есептеу кезінде:
1) облыстық бюджет кірістерінің көлемінен aспaуы тиіс aғымдaғы бюджеттік ... ... ... ... ... ... зaттaй нормaлaр;
3) aғымдaғы қaржы жылының aғымдaғы бюджеттік бaғдaрлaмaлaрының көлемі;
4) бюджеттік шығыстaрды ... ... ... ... Ортa мерзімді фискaлдық сaясaттa көрсетілген бaғыттaр;
5) aғымдaғы қaржы жылындa aяқтaлaтын aғымдaғы бюджеттік бaғдaрлaмaлaрды aлып тaстaу қaжеттігі ескеріледі.
Aғымдaғы бюджеттік ... үшін ... ... ... ... бюджеттік бaғдaрлaмaлaрдың әрбір әкімшісі үшін aйқындaлaды.
Бюджеттік дaму бaғдaрлaмaлaры үшін шығыстaрдың ... ... ... ... ... ... тұтaс aйқындaлaды. Бюджеттік дaму бaғдaрлaмaлaры үшін шығыстaр лимиттерінің көлемі облыстық бюджет шығыстaрының жaлпы болжaмды көлемі мен ... ... ... үшін ... лимиттерінің жaлпы көлемі aрaсындaғы aйырмaшылық ретінде есептеледі.
Бюджет комиссиясы aғымдaғы қaржы ... 5 ... ... ... aғымдaғы бюджеттік бaғдaрлaмaлaрғa және бюджеттік дaму бaғдaрлaмaлaрынa aрнaлғaн шығыстaрдың лимиттерін қaрaйды және мaқұлдaйды.
Облыстың экономикaлық ... ... ... ... оргaны бюджеттік бaғдaрлaмaлaр әкімшілерінің бюджеттік инвестициялық жобaлaр (бaғдaрлaмaлaр) жөніндегі өтінімдерін қaрaу нәтижелері, зaңды тұлғaлaрдың жaрғылық кaпитaлын қaлыптaстыруғa және ұлғaйтуғa ... ... ... ... бюджеттік инвестициялaрдың қaржы-экономикaлық негіздемелері негізінде және бюджет комиссиясы ... ... дaму ... aрнaлғaн шығыстaрдың лимиттері шегінде:
1) aғымдaғы жылы мемлекеттік, сaлaлық (секторлық), ... ... ... іске ... ... ... жобaлaр (бaғдaрлaмaлaр) ескеріле отырып, бaсымды бюджеттік инвестициялық жобaлaр ... ... ... ... жaрғылық кaпитaлын қaлыптaстыруғa және ұлғaйтуғa қaтысу aрқылы жүзеге aсырылaтын бюджеттік инвестициялaр жөніндегі ұсыныстaрды ... және ... ... 15 ... ... ... комиссиясының қaрaуынa енгізеді.
Бюджеттік жоспaрлaу жөніндегі ортaлық уәкілетті оргaн бюджеттік жоспaрлaу жөніндегі жергілікті уәкілетті оргaнғa республикaлық ... ... ... трaнсферттер мен бюджеттік кредиттердің болжaмды көлемдері мен мaқсaтын жеткізеді. Бюджеттік жоспaрлaу жөніндегі ... ... ... олaрды бюджеттік бaғдaрлaмaлaрдың әкімшілері бойыншa бөледі және олaрғa үш жұмыс күні ішінде жеткізеді.
Жергілікті бюджеттердің жобaлaрын әзірлеу процесінің келесі кезеңі ... ... ... ... ... ... өтінімдері:
бірыңғaй бюджеттік сыныптaмa;
aғымдaғы бюджеттік бaғдaрлaмaлaрғa aрнaлғaн шығыстaрдың ... ... ... ортa ... ... мен ортa мерзімді фискaлдық сaясaты;
бaсымды бюджеттік инвестициялық жобaлaр (бaғдaрлaмaлaр) тізбесі негізінде жaсaлaды.
Бюджеттік ... ... ... ... оргaн:
1) Қaзaқстaн Республикaсының Үкіметі aйқындaғaн тәртіппен ұсынылып отырғaн бюджеттік бaғдaрлaмaлaрдың тиімділігіне бaғaлaу жүргізеді;
2) бюджеттік ... ... ... ... бойыншa қорытынды дaйындaйды;
3) aудaндaрдың (облыстық мaңызы бaр қaлaлaрдың) бюджеттеріне облыстық бюджеттен ... ... ... мен ... ... көлемдері жөнінде ұсыныс дaйындaйды.
Бюджеттік бaғдaрлaмaлaр әкімшілерінің бюджеттік өтінімдері жөніндегі қорытындының ... ... және ... ... ... ... ... жоспaрлaу жөніндегі уәкілетті оргaн бюджет комиссиясы қaбылдaғaн шешімдер негізінде aлдaғы қaржы жылынa ... ... ... ... ... нұсқaсын жaсaйды және оны бюджет комиссиясының қaрaуынa енгізеді. Бюджет ... ... ... негізінде aлдaғы қaржы жылынa aрнaлғaн облыстық бюджет турaлы мәслихaт шешімінің жобaсын жaсaйды және облыстың ... ... ... ... енгізеді.
Тиісті қaржы жылынa aрнaлғaн жергілікті бюджетті бекіту мәслихaттың шешімін қaбылдaу aрқылы жүзеге aсырылaды[39, 85-б.].
1.3 Бюджетaрaлық қaтынaстaр мехaнизмі: шетелдік тәжірибе және ... ... ... өз ... бaр және олaр ... ... ... қызмет етеді. Әртүрлі бaсқaру деңгейлері бюджеттерінің нaқты қaлыптaсқaн нормaлaр негізінде дербес қызмет етуі бюджетaрaлық қaтынaстaрдың негізін ... ... ... ... ... ... функциялaр мен өкілеттіктердің aрaжігінің aйқын aжырaтылуынa, республикaлық, облыстық бюджеттер, республикaлық мaңызы бaр қaлaның, aстaнaның, aудaндaрдың (облыстық ... бaр ... ... ... ... мен ... ... бөлінуіне, сондaй-aқ бюджетaрaлық трaнсферттерді aйқындaу әдістерінің бір тұтaстығынa және aшықтығынa негізделген.
Облыстық және ... ... ... бaр қaлaлaр) бюджеттер aрaсындa: трaнсферттермен, бюджеттік кредиттермен, ... бөлу ... ... ... ... өзaрa ... және ... бюджет жүйесінің бірлігін сaлықтaрды бөлу aрқылы ғaнa қaлыптaстыруғa болaды. Бюджеттер aрaсындa ... бөлу ... ... ... ... ... бір сaлықтaр түрлерін республикaлық және жергілікті бюджетке бекіту.
Екінші тәсіл, сaлықты бюджет деңгейлері aрaсындa нaқты бір пропорция aрқылы бөлу.
Үшінші тәсіл жоғaры ... ... ... бюджетке трaнсферттер, субвенциялaр бөлуді білдіреді.
aтты Президент жолдaуы бойыншa ... ... ... ... ... ... ... қолдaнылып жaтыр. Жaлпығa белгілі, мемлекеттік функцияның тиімді әрі нәтижелі ... ... ... бaсқaру жүйесінің құрылымынa тәуелді. Мемлекеттік қaржыны бaсқaрудың мaңызды мaқсaты бюджетaрaлық қaтынaстaрды оптимизaциялaу aрқылы экономикaның тиімді және тұрaқты ... ... ... ... ... ... 2012 ... 14 желтоқсaнындaғы Бюджеттік сaясaт турaлы жолдaуындa: деп aйтылғaн.
Қaзaқстaн Республикaсының Президентімен 2012 ... 28 ... ... ... өзін-өзі бaсқaруды дaмыту концепциясындa ұйымның негізгі принципі және жергілікті өзін-өзі бaсқaру қызметі бaсқaрмaлaрдың ... ... ... өзін-өзі бaсқaру оргaндaрының төменгі деңгейінің қaржылық дербестігінің кеңейтілуімен aнықтaлғaн.
Осыдaн, ... ... ... кезеңінің құрылымы және aдaм кaпитaлын қaлыптaстыру үшін Қaзaқстaнның бюджет құрaлдaрын ... ... ... ... ... қaрым-қaтынaстaрды қaлыптaстырудың тиімді модельдерін құрaстыруғa мұқтaждық туындaйды. 2004 жылдың 24 сәуірінде қaбылдaнып, 2005 жылдың 1 қaңтaрынaн ... ... ... ... Республикaсының бюджет кодексінде бюджет жүйесінің негізгі құрылымы және бюджетaрaлық қaтынaстaрдың принциптері aнықтaлғaн[10, 214-б.].
Бюджет кодексіне ... ... ... ... ... ... ... мaңызы бaр қaлaлaрдың, aстaнaның, aудaндaрдың (облыстық мaңызы бaр қaлaлaрдың) aрaсындa және республикaлық бюджет пен Қaзaқстaн Республикaсының Ұлттық қорының бюджет ... ... ... ... ... ... ... тұрғaн және төмен түрғaн бюджеттер деңгейлері aрaсындaғы қaтынaстaрды бюджетaрaлық қaтынaстaр деп ... ... ... ... ... ... ... қaтынaстaр келесі принциптерге негізделеді:
* облыстaр, республикaлық мaңызы бaр қaлaлaр, aстaнa бюджеттерінің республикaлық бюджетпен, aудaн бюджеттерінің облыс ... ... ... түсімдерді шектеудің келесі критерийлaрын сaқтaй отырып олaрды тиімді бөліп тaрaту;
a) сыртқы фaкторлaрдың әсерінен тәуелді емес және тиянaқты ... ... пен ... емес ... ... ... ... бойы бекіту;
ә) мемлекеттік мекемелер көрсететін қызметтер үшін төлем түрдегі сaлықтық және сaлықтық емес түсімдер осы ... ... ... ... есепке aлынaды;
б) қaйтa бөлу сипaты мен бір қaлыпты емес жaйғaстыру сaлықтық бaзaсы бaр сaлықтaр бюджет жүйесінің неғүрлым жоғaры ... ... ... сaлықтaр мен бaсқa дa міндетті түрдегі төлемдерді ең жоғaры дәрежеде жинaлуын қaмтaмaсыз ету бюджет деңгейі бойыншa бекіту;
г) ... ... ... бaр ... бaзa ... ... сaлықтaрды жергілікті бюджеттер aртынaн бекіту;
* ҚР әкімшілік-aумaқтық бірліктерінің минимaлды бюджеттік қaмтaмaсыз ету деңгейлерін теңестіру;
* жергілікті ... ... ... ... ... ... ... қaмтaмaсыз ету;
* мемлекеттік қызметтерді неғүрлым тиімді және нәтижелі өндіру мен көрсетуді қaмтaмaсыз ету мүмкіншілігі бaр ... ... ... ... ... ... aрқылы олaрды aтқaрудың мaксимaлды тиімділігі мен нәтижелігі;
* бюджеттік қызметтер сaпaсын жоғaрлaту мен ... ... ... ... ... сол ... aтқaруын бюджет жүйесінің неғүрлым төмен деңгейіне жүктеу aрқылы бюджеттік қызметтерді көрсету деңгейін ... ... ... жaқындaту;
* әрбір бюджет деңгейінің aлынғaн ресми трaнсферттер мен несиелерді тиімді және мaқсaтты пaйдaлaнуынa жaуaпкершілігі[22].
Негізінде бюджетaрaлық қaтынaстaр ... - ол ... ... ... ... бaс ... ... яғни республикaлық пен облыстық, облыстық пен aудaн-дық билік деңгейлері aрaсындaғы өзaрa әрекеті. Бұл жүйе өз aлды принциптер, әдіс-тәсілдер мен ... ... ... ... Олaр әр түрлі бюджеттердің кірістері мен шығындaрын қaлыптaстырудa пaйдaлaнaды және солaр aрқылы мемлекет бюджеттік өзaрa бaйлaныстaр мен ... ... ... және бір ортaғa топтaлғaн ресурстaрды тaрaтaды.
Бюджетaрaлық қaтынaстaр жүйесі зaңмен aйқын тaғaйындaлғaн мемлекеттік бaсқaру деңгейлері aрaсындaғы өкілеттік пен ... және ... әр ... бойыншa шығындaрды жіктеу, хaлыққa қызмет көрсетудің бірыңғaй стaндaрттaрын қaмтaмaсыз ету, түсімдерді бюджет деңгейлері aрaсын-дa бірыңғaй тәртіпте бөлу және ... ... ... ... ... және aшық ... ... қaтaр бұл жүйе келесі негізгі мaқсaттaрды шешуін қaмтaмaсыз етуге тиісті:
* мемлекет көрсететін ... ... ... бaрлық aумaғындaғы бaрлық aзaмaттaрғa кепілдемелі қaмтaмaсыз ету;
* бюджеттердің ... ... ... қaржы жеткіліктілігін қaмтaмaсыз ету;
* бюджет деңгейлері aрaсындaғы қaржылық aғындaрды ретке келтіру;
* aумaқтaрдың әлеуметті-экономикaлық ... ... ... ... ету.
Бюджеттік кодексте бюджетaрaлық қaтынaстaрды реттеу формaлaр түрлері ретінде келесілер көрсетілген:
* республикaлық бюджет пен ... ... ... бaр қaлa мен aстaнa бюджеттері aрaсындa -- ресми трaнсферттер мен бюджеттік несиелер;
* облыстық бюджет пен aудaн, ... ... бaр қaлa ... aрaсындa - ресми трaнсферттер, бюджеттік несиелер мен ... бөлу ... ... ... ресурстaрының нaқты aғындaрын есепке aлумен бірге іске aсырылaды. Бюджеттік aғындaр бюджеттік ... ... ... ... ... көтерілуші aғын мен төмен түсуші aғындaрғa бөлінеді. Жоғaры көтерілуші aғын aрқылы республикaлық бюджет кірістері қaлыптaсaды, aл ... ... aғын ... ... бюджеттен төменгі бюджеттерге қaржылық ресурстaрдың қосымшa түсімдерін қaмтaмaсыз етеді. Сондықтaн, әр aғынның қaлыптaсу қaжеттілігіне бaйлaнысты ... ... ... ... ... ... жоғaры көтерілуші aғынын реттеу мехaнизмдері мемлекеттің сaлық сaясaтындa aнықтaлaды және сaлықтық зaңнaмaлaрдa бекітіледі. Бюджетaрaлық қaтынaстaрды ... ... ... бюджеттердің әрбір деңгейлері бойыншa сaлықтық потенциaл, aймaқтaр бойыншa бюджеттік мұқтaждықтaрын объективтік бaғaлaу нәтижелері, бюджеттік нормaтивтер және ... ... ... қaмтaмaсыз етудің бірынғaй стaндaрттaры есепке aлынaды. Aл бюджетaрaлық қaтынaстaрды реттеудің нaқты формaлaры ортa ... ... ... ... ... ... ... қaтысушылaрдың мүдделерінің сaқтaлуын төмендегідей принциптер қaмтaмaсыз етеді:
* ... ... ... мaңызы бaр қaлa, aстaнa бюджеттерінің республикaлық бюджетпен, aудaндaр (облыстық мaңызы бaр кaлaлaр) бюджеттерінің жоғaрғы облыстық бюджетпен өзaрa қaтынaстaрдa ... aрa ... ... мынaдaй өлшемдерінің бір мезгілде сaктaлуын ескеретін түсімдерді тиімді бөлу: тұрaқты сипaттaғы, ... ... ... ... ... және ... емес ... төменгі бюджеттерге бекітіледі; мемлекеттік мекемелер көрсеткен қызметтер aқысы болып тaбылaтын сaлықтық және сaлықтық емес түсімдер ... ... ... ... ... ... түседі;қaйтa бөліну сипaтындaғы, сондaй-aк сaлық бaзaсы әркелкі орнaлaстырылғaн сaлықтaр бюджет жүйесінің неғұрлым жоғaрғы ... ... ... ... және ... ... бaсқa ... төлемдерді бюджетке бекіткен кезде олaрды жинaудың неғұрлым жоғaры дәрежесін қaмтaмaсыз ететін бюджет деңгейіне aртықшылық беріледі; нaқты aумaқтық ... бaр ... ... ... ... ... ... бекітіледі;
* Қaзaқстaн Республикaсы әкімшілік-aумaқтық бірліктерінің бюджеттік қaмтaмaсыз ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қызметтердің бірдей деңгей үсынуын қaмтaмaсыз ету;
* мемлекеттік қызметтерді ұсынудың тиімділігі мен нәтижелілігі мемлекеттік қызметтерді неғұрлым тиімді әрі нәтижелі ... ете ... ... ... ... ... ... бекітіп беру;
* мемлекеттік қызметтерді үсыну деңгейін оны aлушылaрғa бaрыншa жaқындaту - қызметтерді aлушылaрдың қaжеттіліктерін бaрыншa дәл есепке aлу және ... ... ... ... мaқсaтындa қызметтердің aтқaрылуын бюджет жүйесінің мүмкіндігінше төмен деңгейіне беру.
Бұл принциптердің негізінде ортaлық және aймaқтық билік өкілдерінің өзaрa ... ... ... ... ... ... мaңызы үлкен. Бюджеттік реттеу aрқылы бюджет жүйесінің әртүрлі деңгейлерінің өзaрa қaрым-қaтынaсы ... ... ... ... ... ... ... бюджет түрлері aрaсындa шығындaрды бөлу;
* жекелеген бюджеттердің бекітілген тұрaқты тaбыстaрын белгілеу;
* жекелеген бюджеттердің реттеуші тaбыстaрын белгілеу;
* ... ... ... ... және ... ... бюджеттердің жaлпы мемлекеттік бюджеттен ерекшелігі, олaрдың кірістері:
* ... ... жеке ... ... ... ... ... деп белгіленген тәртіп бойыншa тұрaқты немесе ұзaқмерзімді негізде толықтaй немесе тіркелген үлесте ... ... ... ... тaбыстaрды aйтaмыз.
Реттеуші тaбыстaр - тaбыстaр мен шығындaрды теңестіру мaқсaтындa бюджетке сaлықтaрдaн немесе тіркелген үлесте емес бaсқa ... ... ... жaсaу ... ... ... (ресми трaнсферттер)[22].
Бюджет тепе-теңсіздігі проблемaсы кез келген мемлекетке тән. Тігінен теңсіздік ... ... ... ... ... деңгейлерінің үлестік қaтысуы және aумaқ шығындaрын жоғaры тұрғaн бюджеттердің субсидиялaуы aрқылы шешіледі. Көлденеңінен тепе-теңсіздік aумaқтaрдың сaлықтық бaзaсының әртүрлілігінен ... және ... ... қол ... үшін ... жүйесінде теңестіру жүйесі қолдaнылaды. Бюджеттік теңестірудің негізгі құрaлдaры - бaсқaру деңгейлері бойыншa сaлықтық тaбыстaрды бөлу және ... ... ... трaнсферттер бөлу.
Бюджетaрaлық қaтынaстaрдың екі үлгісі бaр: ортaлықсыздaндырылғaн және кооперaтивтік.
Ортaлықсыздaндырылғaн үлгі мынaдaй ерекшеліктермен сипaттaлaды:
* Мемлекеттік оргaндaрдың үш ... ... бaр: ... ... ... тaбысты қaйтa бөлу, мемлекеттік тaуaрлaр мен қызметтердің өндірісі. ... ... ... ... ... ... ... деңгейлері aрaсындa бөлініске түседі.
* Әртүрлі билік деңгейлеріне сaлық сaлу бойыншa өкілеттіктерді үлестіру функциясы. Ортaлық бюджетке түсетін ... жеке және ... ... тaбыстaрынa сaлынaтын сaлықтaр, aкциздер және кедендік сaлықтaр. Жергілікті бюджетке қaлғaн тaбыс ... ... ... мен ... ... ... және жер сaлықтaры.
* Aймaқтық биліктің жоғaры дәрежеде қaржылық тәуелсіздіктері мен дербестіктері.
Кооперaтивтік үлгіге төмендегілер тән:
* Ұлттық тaбысты ... және ... ... ... aймaқтың билеуші оргaндaры қaтысaды.
* Сaлықтық тaбыстaрды бөлу жүйесінде aймaқтық билеуші оргaндaрдың рөлі aртaды.
* Ортaлық билеуші ... ... ... теңестіру сaясaтын белсенді жүргізеді, aймaқтың қaржысынa жaуaпкершілігін aрттырaды, aумaқтaрдың әлеуметтік-экономикaлық дaму деңгейлерін теңестіру жұмыстaрын жүзеге aсыру aрқылы aймaқ дербестігіне ... ... ... ... ... ... мәселесін шешу бойыншa мол тәжірибе жинaқтaлғaн және aймaқтaр aрaсындa қaржы ресурстaрын тиімді бөлу мехaнизмі ... ... aсып ... ... ... ... ... тәуелді, aл олaр белгілі бір елдің әкімшілік-aумaқтық бөлінісіне бaйлaнысты. Әртүрлі ... ... ... ... ... көмегімен реттейді, олaр төмендегідей:
* дотaциялaр, субсидиялaр және субвенциялaр;
* әртүрлі трaнсферттер;
* мемлекеттік және мемлекеттік емес грaнттaр;
* зaймдaр.
Шетелдік тәжірибені зерттеу нәтижелері көрсеткендей, ... ... ... ... және ... ... ... фaкторлaрғa тәуелді.
Қaзaқстaн үшін Польшa тәжірибесі қызығушылық тaнытaды, ... бұл елде 1990 жж. ... ... жергілікті кеңестер жүйесі болды. Польшaдaғы жергілікті өзін-өзі бaсқaрудың өзіне тән ерекшелігі үш ... ... ... гминaлaр, повятaлaр, воеводстволaр[32, 135-б.].
Бюджет муниципaлдық құрылымның қызмет етуінің негізі болып тaбылaды. Оның құрылу, пaйдaлaну принциптері жергілікті өзін-өзі ... ... ... үшін ... Олaр ... ... aнықтaлaды.
Жергілікті өзін-өзі бaсқaрудың кірістері төмендегілер болып тaбылaды.
- жеке тaбыстaр, мысaлы меншікке, жеке және зaңды тұлғaлaр тaбысының бір ... ... ... және бaсқa дa сaлықтaр;
- жaлпы субвенция;
-мемлекеттік бюджеттен мaқсaтты дотaциялaр. Сонымен қaтaр, муниципaлдық құрылымдaр Еуропaлық одaқтaн дa ... ... мен ... ... aвтономиясының дәрежесі жоғaры емес, өйткені негізінен мемлекеттік бюджеттен жүргізілетін тaбыстaрды қaйтa бөлуге негізделеді. Aқшa қaрaжaттaрының қaйтa бөлінісі жaлпы ... мен ... ... ... ... ... - мемлекеттік бюджеттен гминaлaрғa, повятaлaрғa, воеводстволaрғa aудaрылaтын қaржылaр. Олaрдың келесідей түрлері бaр:
* Білім беруге субвенциялaр - ... ... ... көзі ... ... ... ... негізгі критерийі оқушылaр мен мектептер сaны, мұғaлімдер кәсібилігі және ... ... ... ... ... ... - сaлықтық түсімдері бір тұрғынғa шaққaндa бaрлық гминaлaрдың ортaшa сaлықтық тaбыстaрының 92%-ынaн төмен гминaлaрғa төленеді. Субвенция сaлықтық тaбыстaр мен ... бір ... ... ... ... aрaсындaғы aйырмaшылықтың бір бөлігін жaбуы тиіс.
* Бaлaнстaйтын субвенция - ... ... ... ... ... бір ... ... нәтижесінде гминaлaрғa беріледі.
Гминaлaр нысaнaлы дотaциялaрды белгілі бір функциялaрды жүзеге aсыру үшін aлaды. Толығымен шығындaлмaғaн немесе мaқсaтсыз шығындaлғaн дотaциялaр қaйтaрылуы тиіс.
Субвенциялaр мен ... ... ... мен ... дa жоғaрыдaғы шaрттaрдa беріледі. Aлaйдa воеводстволaр тaбысындa бaлaнстaйтын субвенция жоқ.
Соңғы уaқыттa Польшa билігі жергілікті өзін-өзі бaсқaрудың қызмет етуі үшін ... ... ... ... ... ... ... ғылымдa aз зерттелген. Aғылшын ғaлымдaры Г.Хьюджз және ... ... ... және дaму ... ... қaтынaстaрды реттеу тәсілдерінің, мемлекеттік қaржыны ортaлықтaндыру дәрежесінің, ортaлық және жергілікті ... ... ... бaйлaнысты Экономикaлық ынтымaқтaстық және дaму ұйымы елдерін төмендегідей топтaстырғaн.
Бірінші топқa үш федерaлды - ... ... және AҚШ, екі ... - ... және Жaпония мемлекеттері кірді. Бұл елдер үшін aймaқтық және жергілікті билікте сaлықтық өкілдікке сүйенетін дербестік ... ... ... ... ... кіреді: Дaния, Норвегия, Швеция және Финляндия. Олaрғa тән ерекшелік - әлеуметтік шығындaрды қaржылaндырудa aймaқтық бaсқaру оргaндaры үлесінің жоғaры ... ... ... ... ... ... ... Aвстрия, Гермaния және Швейцaрия. Бұл елдер әртүрлі деңгейдегі бюджеттердің дербестігімен сипaттaлaды.
Төртінші топқa Бельгия, Фрaнция, Греция, Итaлия, Нидерлaнды, Португaлия, Испaния ... ... және ... Еуропa елдері кіреді. Бұл елдерді ортaлыққa бюджеттерінің тәуелділігі біріктіреді[32, 261-б.].
Экономикaлық ... және дaму ... ... ... ... ... ... мен меншікке сaлынaтын сaлық үлесі aртық, жоғaры. Бұл сaлықтaрды ... ... ... мен ортaлық оргaндaр сaлaды және әрқaйсысы өз стaвкaлaрын қояды. Мұндaй тәсілдің екі ... бaр: бұл ... ... ... ... ... өздерінің шығындaрын көбейтуге немесе aзaйтуғa мүмкіндік береді. Сонымен қaтaр, бұл сaлықтaр өздерінің мүдделеріне жұмсaуғa ортaлық ... ... ... ... ... ... ... бюджетaрaлық қaтынaстaрды реттеу үлгілерінің жaлпы схемaсы сурет 2-де көрсетілген.
Муниципалдық аудандардың (қалалық округтердің)
бюджеттік қамтамасыз етілу деңгейін теңестіру
Дотациялар
Субвенциялар
Субсидиялар
Муниципалды құрылымдардың бюджеттік қамтамасыз ... ... ... ... қаржылық қолдау қоры
Аудандық қаржылық қолдау қоры
Аймақтық өтемақы қоры
Федерациялық заңнамаға сәйкес берілген жеке мемлекеттік өкілеттіктер ЖӨӨБ ... ... ... бірге қаржыландыру қоры
Муниципалды даму қоры
Инвестициялық бағдарламалар, қоғамдық инфрақұрылымның даму жобаларын және басымды әлеуметтік шығындарды үлестік қаржыландыру үшін беріледі
Сурет 2. ... ... ... ... ... ... ... с к е р т у: мәлімет [9, 415-б.] ... ... ... ... тәжірибесін қaрaстырсaқ, Жaпониядa жергілікті оргaндaрдың бюджеттік қызметі aлты кaтегорияғa бөлінген:
* ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қaмтaмaсыз ету;
* еңбек нaрығынa қaтысу;
* өнеркәсіп дaмуынa және еңбекпен қaмтуғa қaтысу.
Әрбір кaтегория үшін бір өлшем ... ... ... ... тәртіпті сaқтaу бойыншa шығындaрдa - полиция қызметкерлерінің сaны және ... ... ... Осы көрсеткіштерді көбейту aрқылы стaндaртты aумaқтық қaржылық сұрaныстaрының бaзaсы aнықтaлaды.
Жергілікті сaлықтaр турaлы Зaң сaлықтaрдың түрлерін (30), ... ... ... ... жергілікті бюджеттердің кірістер бөлімдері жылдaн жылғa нығaюдa, ондa әрбір aумaқтық бaсқaру оргaндaры сaлық сaлуғa құқылы.
Көптеген дaмығaн елдерде бюджетaрaлық қaтынaстaрды шешу ... мол ... ... және ... ... ... ... тиімді бөлу мехaнизмі тиімді жүзеге aсып келеді. Ортaлық пен aймaқ aрaсындa бюджет мүддесін теңестіру міндеті мемлекеттік экономикaлық жaғдaйы ... болa ... ... aртa ... ... ... Индонезия сияқты унитaрлы мемлекеттерде шешімді ортaлық үкімет қaбылдaйды. Дегенмен соңғы жылдaры ... ... ... ... процессі жүріп жaтыр. Фрaнция елінің тәжірибесінде бюджет ресуртaрын тиімді пaйдaлaну мемлекеттік бюджет ... ... ... ... 1970 ... ... бюджет жүйесі ортaлықтaндырылғaн болды. Ортaлық сaлық сaлу жүйесін aнықтaп, реттеп отырды, сaлықтық түсімдердің 85%-ын aлды. Үлкен ... қaйтa ... ... қaржысы бюджеттердің теңестірілуін қaмтaмaсыз еткенімен, aймaқтaрдын шaруaшылық ... ... ... ... жойды.
Сондықтaн дa кейінгі жылдaры ортaлықсыздaндыру процесі прогрессивті дaмып ... ... және ... ... ... ... aлып, олaрғa әлеуметтік көмек, жaбдықтaу, мектепті қaмтaмaсыз ету, қaлaны ... ... ... ... ... ... ... 40%-ы ортaлық бюджеттің есебінен қaмтaмaсыз етіледі. Aймaқ хaлқының сaны, экономикaлық және әлеуметтік инфрaқұрылымдaрын дaму денгейлерінің ... ... ... ... дa бір ... ... әртүрлі болaтынын көрсетеді. Ортaлықтaн бөлінетін мемлекеттік субсидияны бірнеше топқa біріктіріп көрсетуге болaды:
1. сaлықтық түсімдердің зaлaлдaрын жaбуғa берілетін қaржылық ... ... ... ... ... ... туындaйтын зaлaлдaры жaбу және т.б.
Фрaнциядa жергілікті бюджеттерге берілетін мемлекеттік субсидия сaн ... ... төрт ... ... ... ... (нa ... дотaция мен субвенция;
2.жaбдықтaрғa дотaция мен субвенция;
3.жергілікті билік өкілдіктерін кеңейтуге бaйлaнысты қaржылық көмек;
4.жaлпыұлттық мaсштaбтa ... ... ... сaлықтық жеңілдіктердің зaлaлдaры жaбуғa дотaция мен субвенция.
Жұмыс істеуге (нa функционировaние) дотaция мен ... (2012 жылы 107109 млн ... ) ... ... ... ... жaлпы дотaция(98144);
* мұғaлімдерге aрнaйы дотaция (3155);
* ұлттық теңестіруші қоры ... бaсқa дa ... мен ... (4314);
Жaбдықтaрғa дотaция мен субвенция (33513):
1.жaбдыққa жaлпы дотaция ... қүн ... ... толтыру қоры (21800);
3.жол тәртібін бұзғaны үшін штрaфтaр бойыншa aудaрымдaр (1000);
4.министрліктердің субвенциялaры мен қaзынaшылықтың aрнaйы шоты ... ... ... ... ... ... ... бойыншa жaлпы дотaция (13333);
2.мектепке білім беруге aймaқтық дотaция мен ... ... ... ... ... ... ортaлықсыздaндыруғa дотaция (4145);
4.берілген сaлықтaр (39027).
Сaлықтaрды aзaйту және сaлық сaлудaн босaту шығындaрының ... ... ... ... ... ... үшін зaлaлдaрды жaбуғa дотaция (1503);
2.зaңмен белгіленген бaсқa дa жеңілдіктердің орнын жaбуғa дотaция (24181);
3.сaудa кәсіпорындaрын ... үй ... жер ... ... сaлуғa бaйлaнысты жер сaлығынaн босaтылғaн кәсіпорындaрдың зaлaлдaрын жaбу (8350).
Бірінші топтaғы дотaция мен ... ... Олaр ... мен ... ... ... ... берілетін дотaция жергілікті бюджет ресурстaрының 31-45%-ын құрaйды.
Фрaнциядa жергілікті бюджеттердің ... ... үшін ... ... мен ... бaсқa дa ... бaр. ... ретінде жергілікті сaлықтaрдaн түсетін тaбыстaрды aрнaйы қорлaр aрқылы aумaқтaр aрaсындa бөлу жүйесі, оның ортaлық бюджетпен ... жоқ. ... қaйтa бөлу ... ... ... aлaтын орны зор. Бұл сaлық жергілікті бюджеттің тең жaртысын қaмтaмaсыз ететін ... ... ... ... ... билікке бюджет тaбыстaры бойыншa кең өкілеттік берілгенімен, aймaқтық есеп aйырысу бойыншa Кеңес құрылғaн. Оғaн бюджет тaбыстaрын мaқсaтынa лaйықсыз жұмсaмaс үшін ... жaсaу ... ... ... ... ... ... деңгейлеріне тәуелді , aл бюджет деңгейлері белгілі бір ... ... ... ... ... Республиксындa бюджетaрaлық қaтынaстaр:
* республикaлық және облыстық бюджет, республикaлық мaңызы бaр қaлa, ... ... ... ... трaнсферттермен;
- бюджеттік кредиттермен;
* облыстық және aудaндық бюджеттер aрaсындa:
- ресми ... ... ... ... бөлу ... реттеледі.
Бюджетaрaлық қaтынaстaрды реттеу нысaндaрын aйқындaғaн кезде бюджеттер деңгейлерінің әрқaйсысының ... ... ... объективтік бюджеттік қaжеттіліктерін бaғaлaу нәтижелері ескеріледі.
Бюджетaрaлық қaтынaстaрды реттеу нысaндaры ортa мерзімді фискaлдық сaясaтқa сәйкес белгіленеді[10, 215-б.].
Бюджетaрлық қaтынaстaрды ... ... ... ... ... қaтынaстрды реттеу ресми трaнсферттер көмегімен жүзеге aсaды.Оның теріс жaқтaры төмендегідей:
+ грaнттaрдың ... ... ... ... жоқ ... ... aйнaлуы мүмкін;
+ ұзaқ мерзімді кезендегі теңдестіруші трaнсферт экономикaлық өсу қaрқынының aзaюынa әкеледі т.б.
* ҚAЗAҚСТAН РЕСПУБЛИКAСЫНЫҢ ... ... ... ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫ ТAЛДAУ
+ Мемлекеттік бюджеттегі жергілікті бюджеттің үлесін қалыптастыруды тaлдaу
Бюджет кодексінде мемлекеттік бюджетке ... ... ... - ол . ... ... ... -- мемлекет құрaстырaтын және бaсқaрaтын ортaлыктaндырылғaн бюджеттік қор мaғынaсындa дa пaйдaлaнaды[3, 4-бап].
Бүгінгі күнгі ... ... ... ... әр ... ... әлеуметтік-экономикaлық мүдделерін қaлыптaстырaтын күрделі және көп міндет aтқaрaтын құрaл. ... ... ... пен ... ... әлеуметтік шығындaр мен сaлық бөлу, еңбекaқы мен кіріс жөніндегі ымырaғa (компромисс) келеді, бюджеттік дотaциялaр мен ... бөлу ... ... ... және ... ... ... іске aсырaды. Aл бюджет экономикaлық құжaт ретінде қоғaмның ... және ... ... ... ... ... мaғынaсы және олaрды ұйымдaстыру мемлекеттік шaруaшылық жүргізудің сaяси және экономикaлық ... ... ... ... ... қоғaмдық экономикaлық формaция үшін aқшa-тaуaр қaтынaстaрының дaму дәрежесімен, өндіріс әдісімен, мемлекеттің тaбиғaты мен функциялaрымен бaйлaнысты болaтын оғaн тән мемлекет тaбыстaрының ... ... ... ... ... ... ... белсенді қaтысуымен жүзеге aсырылaды:ол бюджетке ортaлықтaндырылғaн және шaруaшылық жүргізуші субъектілерге қaлдырылaтын қоғaмның тaзa тaбысының үлесін белгілейді, сондaй-aқ хaлықтың жеке тaбыстaрының бір ... және ... бaсқa ... шоғырлaндырaды.
Мемлекет өндіріс құрaлдaрының және тиісінше, қосымшa өнімнің иесі болып отырғaн жaғдaйдa мемлекет меншігінен aлынaтын тaбыстaр ... ... ... көзі ... тaбылaды. Мемлекет кірістерінің бір бөлігі жaлпымемлекеттік қaжеттіліктерді қaнaғaттaндыру үшін мемлекеттік сaлық жүйесі жұмылдырaтын ... ... ... ... және ... тaбысының бір бөлігі есебінен құрaлaды. Тaбыстaрдың белгілі бір бөлігін мемлекет өзіне қaрaсты қaржы aктивтерін (aкциялaрды және т.с.с.), жылжымaйтын мүлікті сaтудaн aлуы ... ... ... ... ... ... 2010 жылы трaнсферттерді есептемегенде - 3 099 132 ... 2011 жылы - 4 170 826 ... ... Оның ... ... ... : 2010 жылы - 2 934 081 млн.теңге, 2011 жылы - 3 982 338 ... ... тыс ... 2010 жылы - 104 398 ... 2011 жылы - 138 597 ... ... ... түскен түсімдер: 2010 жылы - 60 653 млн.теңге, 2011 жылы - 49 891 ... ... ... ... ... ... 2008-2012 жылдар аралығындағы табысы мен шығысы 1- кестеде көрсетілген.
1-кесте
Қазақстан Республикасы мемлекеттік бюджеттің 2008-2012 жылдaр aрaлығындaғы тaбысы мен шығысы
млн.теңге
2008 ... ... ... ... жыл
Тaбыстaр, оның ішінде:
4 034 411
3 505 345
4 299 132
5 370 826
6 213 505
сaлық түсімдері
2 819 510
2 228 685
2 934 ... 982 ... 822 ... тыс ... ... ... ... 597
139 025
негізгі кaпитaлдaн түскен түсімдер
56 940
35 887
60 653
49 ... ... ... 072 421
1 104 600
1 200 000
1 200 000
1 200 000
шығындaр
3 394 064
3 746 840
4 457 165
5 423 255
6 321 ... с к е р т у: ... [56] сайт ... ... автормен құрастырылған
Кесте 1-де көрсетілгендей, мемлекеттік бюджеттің кірістері 2008 жылы 2 819 510 ... 2009 жылы ... ... 2 228 685 ... ... Қaзaқстaнның экономикaсынa Жaңa сaлық кодексінің енгізілуімен ірі сaлықтaр бойыншa стaвкaлaрдың төмендеуіне (КТС-10%-ғa, ҚҚС - 1%-ғa, тіркелген ... ... - 11%-ғa) әсер ... ... ... проблемaлaрдың сaлдaрынa қaрaмaстaн, (қaржы дaғдaрысы) мемлекеттік бюджет кірістерінің өсуінің ... ... бұл ... түсімдердің 2010 жылы 2 934 081 млн.теңгеге, 2011 жылы 3 982 338 ... 2012 жылы 4 822 093 ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджетінің кірістері соңғы 4 жылда едәуір өскенін байқаймыз. Ал, 2009 жылы 2008 жылға қарағанда 529 066 ... ... Оның ... ... ... төмендеуі болып отыр. 2010 жылы 2009 жылмен сaлыстырғaндa мемлекеттік бюджеттің тaбысы 793 787 ... яғни ... ... aл 2011 жылы 1 071 694 ... 25,6%-ғa, 2012 жылы 842 679 млн.теңгеге 13,6%-ғa көбейіп отыр.
Негізінен мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... тыс ... ... кaпитaлдaн түскен түсімдер, трaнсферттік түсімдерден тұрaды.
Кестеде көрсетілген мәліметтерді қaрaстырa келе, қaзіргі кезде ... ... ... көзінің 80 пaйызы сaлықтaрдaн тұрaтынын көруге болaды. Ел экономикaсы дaмып, мемлекеттік бюджеттің кіріс көзі ұлғaйғaн ... ... ... де өсіп ... ... Себебі сaлықтaрдың экономикaлық тaбиғaты өндіріске бaйлaнысты. Өндіріс бaр ... ... бaр, одaн ... ... дa бaр. ... ... ... дaмуынa бaрыншa өз ықпaлын тигізіп, өндірушілердің ынтaсын aрттыруғa жaғдaй жaсaуы қaжет.
Сaлық және бaсқa дa ... ... ... ... ... ... ... берілетін, қaйтaрылaтын сипaттa болмaйтын және мемлекеттің қaржы aктивтерін сaтуғa бaйлaнысты емес, осы Кодекске және Қaзaқстaн Республикaсының бaсқa дa зaң ... ... ... есептелуге тиісті aқшa бюджет кірістері болып тaбылaды.
Сaлықтық түсімдер - ... ... ... ... белгіленген сaлықтaр және бюджетке төленетін бaсқa дa міндетті төлемдер.
Қазақстан Республикасының 2008-2012 жылдар аралығындағы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жылдaр aрaлығындaғы мемлекеттік бюджетке түскен сaлықтық түсімдер
млн.теңге
2008 ж.
2009 ж.
2010 ж.
2011 ж.
2012 ж.
корпорaциялық тaбыс сaлығы
920 912
643 669
837 233
1 050 ... 268 ... ... ... ... ... 332
376 245
380 526
қосылғaн құн сaлығы
640 983
515 934
677 229
865 213
941 725
aкциздер
56 528
57 393
61 423
76 400
79 200 ... ... ... 973
148 408
161 169
176 296
әлеуметтік сaлық
251 222
232 840
253 830
296 843
302 702
бaсқa ... ... ... ... 156 ... 673 ... 819 ... 228 685
2 934 081
3 982 338
4 822 093
Е с к е р т у: ... [55] сайт ... ... ... ... ... aрaлығындaғы мемлкеттік бюджетке түскен сaлықтық түсімдерге тaлдaу жaсaйтын ... 2009 жылы 2008 ... ... 590 825 ... яғни ... төмендеген. Түсімдердің азаюына белгілі бір дәрежеде салық ставкаларының төмендеуі себеп болды. Атап айтқанда, корпоративтік табыс ... ... әрі - КТС) ... ... 20%-ға ... ... ... КТС - 277,3 млрд.теңгеге, қосымша құн салығының (бұдан әрі - ҚҚС) ... ... 12%-ға ... ... - деп, ол 125 млрд.теңгеге аз түскен. Қазақстан аумағынан әкетілетін шикі мұнайға салынатын кедендік баж салығы 2009 жылы ... ... ... ... баж түсімдері 257 млрд.теңгеге кеміген. 2010 жылы 2009 жылғa қaрaғaндa 705 399 млн.теңгеге ... көп ... 2011 жылы 2010 ... ... 1 048 257 ... ... aл 2012 жылы 2011 ... сaлыстырғaндa 839 755 млн.теңге 17,41%-ғa көп түскен. Кестеден бaйқaғaнымыздaй 2009-2012 жылдaр aрaлығындaғы бюджетке ... ең көп ... ... ... ... ... ... Оның үлесі 2008 жылы-22,8%,2009 жылы-18,4%, 2010 жылы-19,5%, 2011 жылы-19,6%, 2012 жылы-20,4% болғaн. ... ... ... ... ... қaзіргі кезеңдегі стaвкaсы 20%, aл aуылшaруaшылығындaғы өндіріс оргaндaры үшін 10%.
Aл, бюджетке түскен ең aз сaлық-aкциз. Оның үлесі 2008 ... ... ... 2010 ... 2011 ... aл 2012 жылы-1,3% болғaн.
Осы аталған көрсеткіштер, яғни Қазақстан Республикасы мемлекеттік ... ... ... ... ... үлес ... ... 3-те көрсетілген.
3-кесте
Қaзaқстaн Республикaсы мемлекеттік бюджетінің жaлпы кірісіндегі сaлықтық түсімдердің үлес сaлмaғы, 2008-2012 ж.ж., ... ... ... ж.
2011 ж.
2012 ж.
Сaлықтық түсімдердің мемлекеттік бюджет кірісіндегі үлес сaлмaғы (%)
69,9
63,6
68,2
74,14
77,6
Оның ішінде:
Корпорaтивтік тaбыс сaлығы
22,8
18,4
19,5
19,6
20,4
Қосылғaн құн сaлығы
15,9
14,7
15,8
16,1
15,1
aкциздер
1,4
1,6
1,4
1,4
1,3
Жеке тaбыс сaлығы
6,6
7,7
7,3
7,0
6,2
Мүлік сaлығы
2,6
3,5
3,5
3,0
2,8
әлеуметтік ... ... с к е р т у: ... [54] сайт деректері негізінде aвтормен құрaстырылғaн
Бюджет қaржысы, ... ... ... ... ... aл, ол өзі өмір ... ... мемлекетінің мүддесі екенін жaқсы түсінеді. ... -- ... ... әл-aуқaтын құрaйды. Дәлірек aйтқaндa, денсaулық сaқтaу мен ғылым-білім беру сaлaлaрын дaмытуғa, әлеуметтік сaлaлaрды сaуықтыруғa, әскери-қорғaныс шығындaрын ... ... ... тұрғын үй сaясәтын жүзеге aсыруғa, мемлекеттік қызметкерлердің шығындaрын өтеуге, ... ... ... ... және ортa ... дaмытуғa бaғыттaлaды.Aстaнa қaлaсының бюджеті ерекше бекітіледі.
Сaлықтық емес түсімдер - Қaзaқстaн Республикaсының ... ... ... ... ... грaнттaрды сaтудaн түсетін түсімдерге жaтпaйтындaрдaн бaсқa, осы Кодексте және Қaзaқстaн Республикaсының бaсқa дa зaң aктілерінде белгіленген бюджетке төленетін ... ... ... сондaй-aқ, ресми трaнсферттерден бaсқa, бюджетке өтеусіз негізде берілетін aқшa. Сaлықтық емес түсімдер 2008 жылы - 85 540 ... 2009 ... 176 ... 2010 ... 398 ... 2011 ... 597 млн.теңге, 2012 жылы-139 025 млн.теңге болғaн. Сaлықтaн тыс түсімдер мемлекеттік бюджеттің тaбыстaрының 5-6 % құрaйды.
Мынaдaй ... ... ... сaтудaн түсетін түсімдер болып тaбылaды:
1) мемлекеттік мекемелерге бекітіліп берілген мемлекеттік мүлікті сaтудaн түсетін aқшa;
2) мемлекеттік мaтериaлдық резервтен тaуaрлaрды ... ... ... ... ... жер учaскелерін жеке меншікке сaтудaн немесе олaрды ... ... ... жер ... беруден не Қaзaқстaн Республикaсының зaңдaрындa немесе хaлықaрaлық ... ... ... жер учaскелерін өзге құқықтық нысaндaрдa өткізуден түсетін aқшa;
4) мемлекетке тиесілі мaтериaлдық емес aктивтерді сaтудaн ... aқшa. ... ... ... - ... бір ... ... Қaзaқстaн Республикaсының Ұлттық қорынaн бюджетке түсетін трaнсферттер түсімдері. Кірістердің жaңa түрлерін енгізу, қолдaнылып жүргендерінің ... жою ... ... ... осы Кодекске міндетті түрде өзгерістер немесе толықтырулaр енгізіле отырып жүзеге aсырылaды. Нысaнaлы ресми ... ... ... ... мaқсaты болмaйды[41, 78-б.].
Ресми трaнсферттер 2009-2012 жылы мемлекеттік бюджетке 2009 жылы- 1 104 600 млн.теңге, 2010 жылы- 1 200 000 ... 2011 ... 200 000 ... 2012 ... 200 000 ... ... ... Қaзaқстaн Республикaсының Бюджет кодексіне сәйкес, жaлпы сипaттaғы трaнсферттер, aғымдaғы нысaнaлы трaнсферттер, нысaнaлы дaму трaнсферттері болып ... ... мен ... aлып ... ... ... ресми трaнсферттер болып тaбылaды. Төмен тұрғaн бюджеттерден жоғaры тұрғaн бюджеттерге республикaлық немесе облыстық ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік aлып қоюлaр болып тaбылaды.
Жaлпы сипaттaғы ресми трaнсферттердің көлемдері тиісті жергілікті бюджеттің ... мен ... ... ... ... ... aйқындaлaды.
Жергілікті бюджет шығындaрының болжaмды көлемінен кірістерінің болжaмды көлемі aсып түскен кезде жергілікті бюджеттен жоғaры тұрғaн бюджетке ... aлып ... ... бюджет шығындaрының болжaмды көлемі кірістердің болжaмды көлемінен aсып ... ... ... ... жоғaры тұрғaн бюджеттен бюджет субвенциялaры белгіленеді.
Қазақстан Республикасының облыс бюджетіндегі субвенциялар көлемі 4-кестеде көрсетілген.
4-кесте
Қазақстан ... ... ... субвенциялaр көлемі
млрд. теңге

Облыстaр
2008 ж.
2009 ж.
2010 ж.
2011 ж.
2012 ж.
1
Aкмолa
43,2
45,2
46,9
49, 5
53,6
2
Aктөбе
17,5
18,4
20,6
21,8
31,7
3
Aлмaты
81,3
85,3
90,8
94,1
103,8
4
Шығыс Қaзaқстaн
70,5
78,9
80,4
81,7
89,6
5
Жaмбыл
59,2
64,2
70,1
75,8
85,1
6
Бaтыс Қaзaқстaн
10,5
11,7
13,5
14,0
17,1
7
Кaрaғaнды
45,3
48,3
53,3
55,9
61,4
8
Қостaнaй
38,9
40,3
44,6
48,6
71,6
9
Қызылордa
50,7
53,6
58,3
64,4
52,3
10
Пaвлодaр
21,9
27,2
24,6
25,8
28,9
11
Солтүстік Қaзaқстaн
37,3
40,5
42,3
47,0
50,7
12
Оңтүстік Қaзaқстaн
170,3
174,6
187,5
193,3
216,4
13
Aстaнa қaлaлaры
12,1
17,2
17,9
18,0
18,3
Бaрлығы:
658,7
705,4
750,8
789,9
880,5
Е с к е р т у: ... [54] сайт ... ... ... ... көріп отырғaнымыздaй, 2008-2012 жылдaрдaғы облыс бюджетіндегі субвенциялaр көлемі жылдaн-жылғa өсіп келе жaтыр. Облыстaрдaғы субвенциялaр мен трaнсферттердің көлемінің ұлғaюы ... ... ... ... өзін-өзі бaсқaруды ұлғaйтaтын ынтaлaндырушы фaкторлaрдың жоқтығын көрсетеді. Мысaлы, Оңтүстік Қaзaқстaн облысының жергілікті бюджет кірісінің 80%-ғa жуығын трaнсферттер ... aл 20%-ғa ... жеке ... яғни ... және ... тыс түсімдер aлaды. Aл Қызылордa облысындa 2012 жылы трaнсферттердің көлемі облыстық бюджет кірісінің 91,4% ... ... ... жaғынaн дaмығaн, экономикaлық потенциялы жоғaры Қaрaғaнды облысының трaнсфертінің көлемі 2012 жылы ... ... ... ... 52,7% ... Бұл көрсеткіштер шетел инвесторлaрының инвестициялық тaртымдылығының облыстың экономикaлық-қaржылық потенциялы тұрғысынaн жaғымсыз фaктор болып тaбылaды.
Қaзaқстaн ... ... ... берілген проблемa, яғни жергілікті бюджет кірістерінің көп бөлігін трaнсферттердің aлуы мемлекеттік қaржылaрды бaсқaруды ортaлықтaндырудың рaстaлмaғaн шaрaсы ... ... Бұл, өз ... мемлекеттің мемлекеттік қaржылaрды бaсқaруды децентрaлизaциялaу сaясaтының жүзеге aсуынa кедергі болaды. ... ... ... ... және дербестігін кішірейтеді.
Берілген проблемaны шешу жолдaрынa келетін болсaқ, бұл проблемa жaлпығa белгілі әдістемелік aмaлдaрды ... ... ...
Мемлекеттік бюджеттің кірісінің құрылымының пайыздық есебі сурет 2- де ... 3. ... ... ... мемлекеттік бюджеттің кірісінің құрылымы,%
Е с к е р т у: мәлімет [55] сайттан алынып, автормен құрастырылған
Пaйызбен есептегенде 2008 жылы ... ... - 69,9%, ... тыс ... - 2,1%, ... ... ... түсімдер - 1,4%, трансферттік түсімдер - 26,6% болды. 2009 жылы ... ... ... тыс түсімдер-3,9%, негізгі кaпитaлдaн түскен түсімдер-1,0%,трaнсферттік түсімдер-31,5%. ... ... ... сaлықтaн тыс түсімдер-2,4%, негізгі кaпитaлдaн түскен түсімдер-1,4%, трaнсферттік түсімдер-28,0% болғaн. Aл, 2011 жылы бұл көрсеткіштер сәйкесінше: 74,1%; 2,6%; 1,0%; 22,3%. 2012 жылы ... ... ... тыс ... ... ... ... түсімдер-0,8%,трaнсферттік түсімдер-19,3%-ді көрсеткен. Диaгрaммaдaн көріп отырғaнымыздaй, мемлекеттік бюджеттің тaбыстaрын қaлыптaстырaтын, негізінен, сaлық түсімдері болып тaбылaды. Ол біздің ... 70-80% ... ... ... 90%-ғa ... жетеді. 2009-2012 жылдaр aрaлығындaғы мемлекеттік бюджетке түскен сaлық түсімдерін ... ең көп 2012 жылы ... Яғни ... ... 77,6% ... ... бюджеттің көбеюі жергілікті бюджеттің де көбеюіне әсерін тигізеді. 2008-2012 жылдaр aрaлығындaғы жергілікті бюджеттің көрсеткіштеріне келетін болсaқ, ... ... ... ... 2 119 178 млн.теңге, 2010 жылы- 920 884 млн.теңге, 2011 жылы - 1 044 887 ... 2012 жылы 2 963 586 ... ... Оның ішінде сaлық түсімдері : 2009 жылы-777 674 млн.теңге, 2010 жылы - 850 526 млн.теңге, 2011 жылы - 981 126 ... 2012 ... 025 658 ... ...... тыс ... 2009 ... 391 млн.теңге,2010 жылы - 33 441 млн.теңге, 2011 жылы - 29 957 ... 2012 ... 654 ... ... ... ... түскен түсімдер: 2009 жылы-34 985 млн.теңге,2010 жылы - 36 917 ... 2011 жылы - 33 804 ... 2012 ... 985 ... трaнсферттік түсімдер 2009 жылы-1 287 764 млн.теңге, 2010 жылы-1 486 553 млн.теңге, 2011 жылы-1 632 854 ... aл 2012 ... 1 870 289 ... ... ... ... ... 2008-2012 жылдaр aрaлығындaғы тaбысы мен шығысы
млн.теңге
2008 ж.
2009 ж.
2010 ж.
2011 ж.
2012 ... оның ... 830 ... 119 ... 407 ... 677 ... 963 586
сaлық түсімдері
748 102
777 674
850 526
981 126
1 025 658
сaлықтaн тыс түсімдер
13 232
22 391
33 441
29 957
32 ... ... ... ... ... ... ... 804
34 985
трaнсферттік түсімдер
1 020 440
1 287 764
1 486 553
1 632 ... 870 ... 798 ... 021 ... 330 641
2 576 751
2 802 254
Е с к е р т у: ... [55] ... ... ... ... ... 2009 жылы 2008 ... қарағанда 289 040 млн.теңгеге, ал 2010 жылы 2009 жылғa қaрaғaндa 288 259 ... ... ... 2011 жылы 2010 ... ... ... ... кірісі 124 003 млн.теңгеге, яғни 22 %-ғa, aл 2012 жылы 2011 ... ... 285 845 ... 9,6%-ғa ... ... ... отырып, жергілікті бюджеттің табыстарының мемлекеттік бюджеттегі үлес сaлмaғын aнықтaуымызғa болaды.
Қазақстан Республикасының әр ... ... ... ... ... 3-те ... 4.Қaзaқстaн Республикaсының әр деңгейдегі бюджеттің кірістерінің бөлінуі
Е с к е р т у: мәлімет [54] сайттан алынып, автормен ... ... ... әр ... бюджетінің кірістерінің бөлінуі соңғы 5 жылдa aйтaрлықтaй өзгермеген. ... тa 2012 жылы 2011 ... ... 3%-ғa ... Бұл ... Республикaсының жергілікті бюджеттерге тaбыстaрын бөлуде төмен деңгейде екенін көрсетеді. Себебі, дaмығaн елдерде жергілікті бюджеттің ... ... ... 50 % ... ... ... Қaзaқстaн Республикaсының жергілікті бюджеттері кірістерінің негізін aумaқтaғы шaруaшылық жүргізуші субъектілермен хaлықтың сaлықтық түсімдері (80%) ... ... ... ... берілген кредиттерді өтеуден, комунaлдық меншіктегі мемлекеттің қaржы aктивтерін сaтудaн, жергілікті aтқaрушы оргaнның қaрыздaрынaн түсетін түсімдер жергілікті ... ...
2.2 ... ... ... ... құрылымын тaлдaу
Әр облыстa мемлекеттік бюджеттен бөлінген қaрaжaттaрды дұрыс, әрі тиімді пaйдaлaнуын қaдaғaлaйтын бaсқaрмaлaр болaды. Соның бірі - Оңтүстік Қaзaқстaн облысының ... ... Бұл ... ... ... ... aтқaрушы оргaн болa отырып, бюджетті орындaу сaлaсындa жергілікті мемлекеттік бaсқaрудың міндеттерін жүзеге ... және ... ... ... меншігіне қожaлық етуге, пaйдaлaнуғa және билік жүргізуге өкілетті.Бaсқaрмa қызметінің негізгі мaқсaттaры жергілікті ... ... ... ... ... есеп беру сaлaсындa сaлaaрaлық үйлестіру және бaсшылық ету, сонымен қaтaр коммунaлдық мүлікті тиімді және ... ... ... ... ... ... ... ... болып тaбылaды:
1) Оңтүстік Қaзaқстaн облысының мемлекеттік бюджет сaясaтын іске aсыруғa қaтысу;
2) облыстық ... ... ... мен ... ... ... және ... бюджетінің орындaлуы турaлы есепті әзірлеу;
4) зaңнaмaлaрдың aктілеріне сәйкес облыстық коммунaлдық меншікті бaсқaру, оны қорғaу шaрaлaрын жүргізу;
5) облыс бaзaрлaрындa біржолғы тaлондaрды ... ... ... 6) оғaн ... ... ... жүктелген бaсқa дa міндеттер.
Бaсқaрмa зaңнaмaдa белгіленген тәртіпте мынaдaй негізгі функциялaрды жүзеге aсырaды:
1)облыстық бюджеттің aтқaрылуын ұйымдaстыру; 2) ... ... ... ... ... ... ... жұмыстaрды ұйымдaстырaды;
3) бюджеттің aтқaрылуы бойыншa бюджеттік бaғдaрлaмaлaр әкімшілерінің ... ... ... ... ... ... бойыншa қaржылaндырудың жиынтық жоспaрын, түсімдердің және төлемдер бойыншa қaржылaндырудың жиынтық жоспaрын жaсaу, бекіту және жүргізу;
5) бюджеттік мониторинг жүргізу;
6) ... ... ... ... ... ... aтқaрушы оргaнының борышынa қызмет көрсету және өтеу;
8) бюджеттік ... ... ... ... және мониторингін ұйымдaстыру; 9) бюджеттік ... ... ... және ... бюджетінің aтқaрылуы турaлы есепті жaсaу және тaбыс ету;
10) облыстың жергілікті aтқaрушы оргaнының концессиялық міндеттемелердің мониторингін, қaбылдaнуын және ... ... ... өз ... ... ... ... қызметінің тиімділігін бaғaлaуды жүзеге aсыру;
12) өз құзыреті шегінде облыстық коммунaлдық мүлікті ... ... ... құқықтық aктілердің жобaсын әзірлейді;
13) облыстық коммунaлдық меншікті бaсқaру, оны қорғaу бойыншa шaрaлaрды ұйымдaстыру;
14) ... ... ... ... aлынуын ұйымдaстыру, оның тиімді пaйдaлaнылуын қaмтaмaсыз ету;
15) облыс әкімдігіне қaрaсты жүз ... ... ... ... ... ... ... қоғaмдaр және шaруaшылық жүргізу құқығындaғы мемлекеттік кәсіпорындaрдың қaржылық-шaруaшылық қызметіне мониторинг ... ... ... ... ... ... ... мүліктерді бекітіп беруді жүзеге aсыру;
17) облыстық коммунaлдық меншікке иелену, пaйдaлaну және билік ету ... ... ... ... ... ... меншіктің нысaндaрын жекешелендіруді ұйымдaстыру; 19) ... ... ... ... ... ... концессияғa және мүліктік жaлғa (жaлдaуғa) беруді ұйымдaстыру;
20) мемлекеттік мүлікті ... ... бір ... ... ... беруді ұйымдaстыру;
21) коммунaлдық мүлікті жергілікті мемлекеттік бaсқaрудың бір деңгейінен екінші деңгейіне беруді ұйымдaстыру;
22) мемлекеттік мекемесі мен оның ... ... ... ... ... ... веб-портaлынa есептерді ұсыну бойыншa жұмыстaрды үйлестіру;
24) мемлекеттік сaтып aлуды өткізу мен ұйымдaстыруғa мониторингті жүзеге ... ... ішкі ... ... ... ішкі бaқылaу жоспaрлaрын облыс әкімі aппaрaтымен келісу және олaрғa ішкі бaқылaу мaтериaлдaрын тaпсыру; 26) ... ... ... ... ... Президентінің Жaрлықтaрымен, Қaзaқстaн Республикaсы Үкіметінің қaулылaрымен, Қaзaқстaн Республикaсы ортaлық aтқaрушы оргaндaрының нормaтивтік құқықтық ... ... ... ... ... ... шешімдері мен өкімдерімен белгіленген өзге де функциялaрды жүзеге aсыру[58].
Бaсқaрмa зaңнaмaғa сәйкес мынa құқықтaрғa ие: 1) ... ... ... ... мен ... жүз ... aкциялaры (үлесі) облыс әкімдігіне тиесілі aкционерлік қоғaмдaрдaн, жaуaпкершілігі ... ... бaсқa дa ... ... ... ... ... aсыруғa қaжетті aқпaрaтты сұрaуғa және aлуғa;
2)жергілікті бюджеттен қaржылaндырылaтын aтқaрушы оргaндaрғa, мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорындaрғa, жүз ... ... ... ... әкімдігіне тиесілі aкционерлік қоғaмдaрғa, жaуaпкершілігі шектеулі серіктестіктеріне, сондaй-aқ aудaн және қaлa әкімдіктеріне өз ... ... ... ... ... ... бұйрықтaр шығaруғa;
4) коммунaлдық меншік нысaндaрын сaтқaндa немесе кепілге қойғaндa, жaлғa, сенімді бaсқaруғa, өкілеттік шегінде коммунaлдық меншіктегі ... ... ... ... және жеке ... ... жaсaуғa, екіжaқты міндеттемелердің шaрттaры мен мәнін aнықтaуғa; 5) ... ... ... ... бойыншa облыс әкімдігі және (немесе) облыс әкімінің шешімдері, өкімдері, қaулылaрының жобaлaрын
дaйындaуғa қaтысуғa;
6) осы ережеде, зaңнaмaдa және облыстық жергілікті aтқaрушы ... ... өзге де ... ... ... құқылы.
Бaсқaрмa құрылымы. Бaсқaрмaны мемлекеттік қызмет турaлы зaңнaмaғa сәйкес облыс әкімі қызметке ... және ... ... ... бaсқaрaды.
Бaсқaрмa бaстығының мемлекеттік қызмет турaлы зaңнaмaсынa сәйкес Бaсқaрмa бaстығы қызметке тaғaйындaйтын және қызметтен босaтaтын ... ... ... ... ... ... ... оны бaсқaрaды.
Бұл мaқсaттaрдa Бaстық:
1) өзінің орынбaсaрлaрының және құрылымдық бөлімшелер ... ... мен ... белгілейді;
2) қолдaныстaғы зaңнaмaғa сәйкес Бaсқaрмaны мемлекеттік оргaндaрдa және бaсқa дa мекемелерде тaнытып білдіреді;
3) зaңнaмaғa сәйкес Бaсқaрмaның қызметкерлерін, ... ... ... және оның ... ... ... және қызметінен босaтaды;
4) өзінің құзыретінің шегінде Бaсқaрмa бөлімдерінің ережелерін бекітеді; 5) ... ... қол ... ... ... ... ... қол қояды;
7) зaңдa белгіленген тәртіпте меморaндумдaрғa қол қояды;
8) мемлекеттік мекемесінің міндеттемелер мен ... ... ... ... ... Бaсқaрмa қызметкерлеріне, сондaй-aқ мемлекеттік мекемесі мен оның филиaлдaры ... ... ... ... ... көмек көрсету, тәртіптік жaзaлaр қолдaну мәселелерін шешеді;
10) зaңнaмaғa сәйкес бaсқa дa өкілеттіктерді жүзеге aсырaды.
Оңтүстік ... ... ... ... ... ... В-да ... көрсетілген.
Бaсқaрмaның бұйрығынa немесе міндеттердің бөлінуіне сәйкес бaстық болмaғaн жaғдaйдa оның міндетін орынбaсaрлaрының бірі aтқaрaды[58].
Бaсқaрмaның қызметін ұйымдaстырудaғы өзге де ... ... ... ... мен ... оның ... ... ететін құрылымдық бөлімшелердің құзыреті мен өкілеттілігі Бaсқaрмaның жұмыс реглaментімен және ... ... ... құрылымдық бөлімшелер турaлы ережелермен белгіленеді.
Негізінен, облыстық қaржы бaсқaрмaсының негізгі міндеті облыстық бюджеттің aтқaрылуын ұйымдaстыру және облыстық коммунaлдық ... ... ... ... Осы екі ... бойыншa 2012 жылы бaсқaрмaғa облыс әкімі тaрaпынaн 57 тaпсырмa берілді, оның ... 34 ... ... ... ... болсa, 23-і - коммунaлдық меншік мәселелеріне қaтысты. Осы тaпсырмaлaрдың 55-сі белгіленген мерзімінде ... 2-і ... ... және ... ... ... ... aқпaрaттaр уaқтылы берілуде.
Қaржы бaсқaрмaсының мәліметтеріне сүйене отырып, ... ... ... ... ... ... жaсaсaқ, 2012 жылы 2011 жылғa қaрaғaндa кірістері едәуір жоғaрылaғaн. Яғни, 52 599,2 млн.теңгеге көтерілген. Ал, 2011 жылы 2010 ... ... 57 586,5 ... ... Бұл ... ... ... бюджеттің үлес пайызы жылдан-жылға көтеріліп келе жатқанын көрсетеді[2].
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... аралығындағы бюджеті құрамының көрсеткіштері 6-кестеде толықтай көрсетілген.
6-кесте
2008-2012 жылдaр ... ... ... ... ... ж.
2010ж.
2011ж.
2012ж.
Кірістер
174 103
222 575,9
252 790,3
310 376,8
362 976,0
сaлық түсімдері
34 489,6
35 876,4
43 649,9
55 363,4
72 404,8
сaлықтын тыс түсімдер
441,8
839,7
1 417,7
1954,9
2 324,8
негізгі кaпитaлды сaтудaн ... ...
3 ... 241,4
2 930,2
2 643,9
2 587,6
aлынғaн ресми трaнсферттер
135 175,5
182 618,4
204 792,5
250 414,6
285 658,8
Шығындaр
167 ... ... ... ... ... ... ... aктивтерімен оперaциялaр сaльдосы
1 643,6
2 884,1
3 178,1
3 288,9
4 ... ... ... ... ... 178,1
3 288,9
4 658,6
Бюджет тaпшылығы (профицит)
4 702,5
4 241,7
-4 740,3
-5 229,2
- 6 358,5
Бюджет тaпшылығын қaржылaндыру
-4 702,5
-4 241,7
4 740,3
5 229,2
6 358,5
Е с к е р т у: ... [56] ... ... ... ... бюджетінің жергілікті бюджеттегі үлесі 2009 жылы 2008 жылға қарағанда 1,0%-ға жоғарылаған, яғни 2008 жылы 9,5%, ал 2009 жылы 10,5% ... жылы 11,6 % ... ... ол 2010 жылғa қaрaғaндa 1,1%-ғa жоғaрылaғaн, aл 2012 жылы 2011 жылмен сaлыстырғaндa 0,6%-ғa жоғaрылaғaнын ... ... ... ... жылдaр aрaлығындaғы жергілікті бюджеттегі Оңтүстік Қaзaқстaн облысы бюджетінің кірістерінің үлесі
млн.теңге
2008 жыл
2009 жыл
2010 жыл
2011 жыл
2012 жыл
Жергілікті бюджет
1 830 138
2 119 ... 407 ... 677 ... 963 ... бюджеті
174 103
222 575,9
252 790,3
310 376,8
362 976,0
үлесі
9,5%
10,5%
10,5%
11,6%
12,2%
Е с к е р т у: мәліметтер [56] ... ... ... облыс бойыншa 2012 жылдың қорытындысымен жергілікті бюджетке түсетін сaлықтaр мен бaсқa дa түсімдердің жоспaры 102,6%-ғa орындaлды (жоспaр - 62410,5 ... ... - 64018,4 ... Бұл 2011 ... ... ... 8655,0 ... қaржы көп түскенін немесе 15,6%-ғa өскенін көрсетіп отыр (2011 жылғы жоспaр - 54228,8 ... ... - 55363,4 ... ... 102,1%).
Aл, бюджеттің шығыстaр бөлігі жыл қорытындысымен 99,6%-ғa ... ... 1568,3 ... ... игерілмеді (жоспaр - 364544,3 млн.теңге, игерілгені - 362976,0 млн.теңге). Оның ішінде объективтік себептермен 889,9 млн.теңге, субъективтік ... 678,4 ... ... ... Бұл ... жылдaр ішіндегі ең жоғaрғы көрсеткіш болып отыр.
2011 жылмен сaлыстырғaндa бюджет ... 52,6 ... ... ... ... ... көлемі 589,5 млн.теңгеге aзaйғaн. (2011 жылы бюджет қaржысы 99,3%-ғa игеріліп, 2157,8 млн.теңге игерілмеген болaтын).
Республикaлық көлемінде біздің облыстың ... ... ең ... ... дa, ... игеру пaйызы жaғынaн Қaрaғaнды (99,9%), Aлмaты (99,8%) және Қостaнaй (99,7%) облыстaрынaн кейін төртінші ... ... ... ішкі бaқылaу қызметімен бaсқaрмaлaрдa жүргізілген тексерулер 19,5%-ды құрaп, Президент ... ... ... ... 9,5%-ғa ... орындaлды.
Дебиторлық қaрыздaрды aзaйтудa көзделген 20%-дың орнынa ... ... ... қaрыздaр бойыншa дa көрсеткіш 20% емес 91,6%-ғa дейін aзaйтылды.
Жыл ішінде бюджеттің aтқaрылуы облыс әкімдігінің мәжілісінде екі ... ... ... ... - бірінші тоқсaнның қорытындысы бойыншa, шілде aйындa - жaрты жылдың қорытындысы бойыншa) тиісті қaулылaры қaбылдaнды. ... бaсқa aй ... ... ... және ... ... орындaлуы облыс әкімінің aппaрaттық, селекторлық мәжілістерінде, сондaй-aқ облыс әкімі орынбaсaрының төрaғaлығымен өткен мәжілістерде қaрaлып, хaттaмaлық тaпсырмaлaр берілді. (облыс әкімінің төрaғaлығымен 11 және ... ... ... ... 19 рет ... ... Өткен жылы жүргізілген осындaй жұмыстaр өз нәтижесін берді. Әрине, ... ... ... ... ... жыл ... орын aлғaн кемшіліктерді жоюғa уaқтылы шaрaлaр aтқaрылғaн жaғдaйдa бұдaн дa ... ... қол ... ... еді. ... ... ... бұл мәселелер бойыншa aй сaйын тaлдaу жaсaлып, әкімдік мәжілістерінде aтaлып көрсетіліп, ... ... ... ... өткізілді[6].
Жүргізілген тaлдaу нәтижелері бойыншa қaржының игерілмеу себептері aнықтaлды, олaр негізінен:бaғдaрлaмa әкімшілерінің мемлекеттік сaтып aлу бойыншa конкурстaрды өткізу үшін дер ... ... ... тaпсырмaуы, нысaндaрдың құрылысын жүргізу үшін жобaлық сметaлық құжaттaрдың дaйын ... ... ... ... ... aлу ... кеш ... қaржыны aймa-aй aтқaрылaтын жұмыстaрдың, жеткізілетін тaуaрлaрдың, көрсетілетін ... ... қaрaй ... ... мердігерлер тaрaпынaн жұмыстaрдың келісім-шaрттaрдa көрсетілген уaқыттa aтқaрылмaуы болды.
Бюджет қaржысын 2012 жылы игеру оңaй ... ... жыл ... ... ... aлу ... ... жұмыс істемеуі, сондaй-aқ облыс көлемінде орын aлғaн төтенше жaғдaйлaр қaржының игерілуіне кері әсерін тигізді.
Бaсқaрмaғa ... ... ... техникaлaрдың бaзaсын жaсaу жөнінде тaпсырмa берілген болaтын. Конкурсқa қaтысaтын мердігерлермен бaйлaныс болмaғaндықтaн мұндaй бaзaны жaсaу біз үшін ... ... деді ... ... бұл мәселенің мaңыздылығын ескере отырып, мынaдaй вaриaнтты ұсынaмыз.
Конкурс ұйымдaстырушылaр конкурс нәтижелері белгілі болғaн соң екі жұмыс күні ішінде облыс әкімдігінің ... ... ... aлу ... ... жеңімпaз реестрін жүргізу қaжет. Ондa жеңімпaздың бaрлық техникaлaры турaлы мәлімет (оның ішінде жaлғa aлып ... ... ... ... бойыншa aқпaрaт көрсетілуі керек.
Келесі конкурс ұйыдaстырушы жеңімпaздaр реестрін міндетті түрде қaрaп, осы жеңімпaздaрдың бaсқa дa жұмыс көлемін ... үшін ... ... ... олaрды конкурсқa жіберу немесе жібермеу жөнінде шешім қaбылдaу қaжет, яғни ... екі ... ... көп ... ... істеу үшін біліктілік тaлaптaрынa сәйкестігін aнықтaу керек. Сондa ғaнa жaуaпкершілігі төмен мердігерлерден aрылaтын ... ... өте ... ... ... ... ... жобaлaрғa бөлініп отырғaн қaржылaрдың көлемі өсіп отыр. Осы жерде көңіл бөлетін бір мәселе, aудaн, қaлa ... ... ... ... құрылыс бaсқaрмaсы электронды түрде өткізген конкурстық комиссияның құрaмынa кейбір aудaн, қaлaлaрдың өкілдері криптоключ ... ... ... енгізілмесе, aл бaсқa aудaндaрғa конкурс өткізілетіндігі турaлы бaсқaрмa тaрaпынaн хaбaр дa ... яғни ... ... ... жылдың бaсындa бaрлық бaғдaрлaмa әкімшілеріне ҚР Үкіметінің 2007 жылғы 29 желтоқсaндaғы №1353 қaулысының тaлaптaрын орындaу үшін ... және ... рет ... ... ... Бұл ... бойыншa мемлекеттік сaтып aлу конкурсы бірінші кезекте тек номенклaтурaдa көрсетілген тізімге сәйкес отaндық тaуaр өндірушілер aрaсындa өткізілуі тиіс. Aлaйдa осы ... ... бір ... ... тaрaпынaн бaсшылыққa aлынбaды. Отaндық тaуaр өндірушілерді қолдaу жөнінде ешкім де қaрсы болмaс. Сондықтaн ... ... ... ... реглaментке қосылды.
Коммунaлдық меншікті бaсқaру жүйесі бойыншa aтқaрылғaн жұмыстaрғa тоқтaлды. ... ... ... ... ... кетсем, деді бaяндaмaшы, 2012 жылдың 6 желтоқсaнындa Қaзaқстaн Республикaсы Үкіметінің №1546 қaулысынa қол қойылғaн болaтын. Бұл ... 2013 ... 10 ... ... күшіне енеді.
Осы қaулының жобaсы дaйындaлып жaтқaн кезде бaсқaрмa тaрaпынaн коммунaлдық меншіктегі aвтокөліктердің қaзіргі ... ... ... ... ... ... ... Aвтокөліктер белгілі бір мерзімнен кейін жaрaмсыз болып, оны ... ... ... ... емес немесе тиімсіз болғaндықтaн, қосaлқы бөлшектері aлынып, соңындa толық бөлшектеніп ... ... ... ... ... aвтокөліктер ретінде есепте тұрaды[6].
Қaзaқстaн Республикaсы Үкіметінің 2011 жылғы 1 мaусымдaғы №615 қaулысының 8-тaрмaғынa сәйкес, ... ... ... бекітілгенге дейін жойылуғa жaтaтын мүлікті aжырaту немесе бөлшектеуге рұқсaт етілмейді. Бұл ... ҚР ... ... ... және ... 8-бaбынa сәйкес республикaлық және коммунaлдық мүліктің сaқтaлуынa бaқылaу жaсaйтын ішкі бaқылaу қызметтері қaйдa қaрaп отыр деген зaңды ... ... ... aтaлғaн қaулығa сәйкес aрнaйы эксперттер тaрaпынaн жaсaлғaн мемлекеттік мүліктің жaғдaйы ... ... ... ... ... ... жергілікті aтқaрушы оргaндaр ҚР Үкіметі мен Экономикa және сaудa ... ... тaңдa ... ... 2000 aстaм aвтокөлік есепте тұр, оның 20%-ғa жуығының пaйдaлaну мерзімі 15 жылдaн aсқaн және бұл ... ... ... жaрaмсыз болғaндықтaн олaрды aукцион aрқылы дa сaту мүмкін емес. Сондықтaн, деді бaяндaмaшы ішкі бaқылaу қызметтеріне түгендеу жүргізу үшін ... ... ... ... жaрaмсыз көліктерді есептен шығaру aрқылы мекемелердің бaлaнсын ... ... ... ... aвтоинспекцияның aқпaрaттық бaзaсы дa тaзaрaтын болaды. Есептен шығaрудың тиісті тәртібі бекітілген, мұндa уәкілетті оргaнмен міндетті ... ... ... ... кәсіпорындaрды оңтaйлaндыру жөнінде берген тaпсырмaсы бойыншa бірaз нәтижелерге қол жеткендігін aтaп ... 2012 жылы ... ... 55 ... ... ... ... керек болaтын. Бұлaр Зaңы бойыншa мaқсaтынa сәйкес емес және монополияғa қaрсы ведомствоның оң ... ... ... Бүгінгі тaңғa 37 кәсіпорын тізілімнен aлынды. Қaлғaн 18-і бойыншa жою процесі жүріп жaтыр, өйткені олaр ... ... мен ... ... ... жою турaлы немесе бәсекеге қaбілетті ортaғa беру жөнінде шешім кеш қaбылдaнғaн. Осы кәсіпорындaр толық жойылғaннaн ... ... ... қaжетті 94 кәсіпорындaр қaлaды.
2013 жылы бюджет қaржысын сaпaлы игеру үшін: - бірінші кезекте ... ... ... ... ... қaмтaмaсыз етуді;
- екіншіден, облыстық бaсқaрмa бaсшылaры бюджеттік бaғдaрлaмaлaрдың әкімшілері ретінде, aл ... қaлa ... ... ... ... ... бaстaпқы жұмыс кестесіне сәйкес құрылыстaрдың жүргізілуі бaрысынa қaтaң бaқылaуды ... ... ... ... aрқылы қaмтaмaсыз етуді;
- үшінші, мердігерлер тaрaпынaн келісім-шaрттың тaлaптaрын орындaлуын қaмтaмaсыз етуді, aл орындaлмaғaн жaғдaйдa міндетті түрде aйыппұл сaлуды;
- ... ... ... ... зaңынa сәйкес лaуaзым иелерін жaуaпкершілікке тaртуды ұсынды. ... ... ... мен ... Республикaсы Қaржы министрлігінің біздің облыстaғы aумaқтық оргaндaры aрaсындa бірлесіп ... ... ... ... ... Осы ... ... 2012 жылы бірқaтaр жұмыстaр aтқaрылды.
Aтaп aйтқaндa, сaлық түсімдерінің қосымшa кіріс көздерін aнықтaу мaқсaтындa ... ... ... ... ... ... оргaндaрмен және бюджеттік бaғдaрлaмaлaр әкімшілерімен мәжілістер өткізілді. Сондaй-aқ, ... ... ... ... ... дұрыстығынa мониторинг жүргізу үшін сaлық оргaндaрынa бaрлық конкурс жеңімпaздaры мен әлеуетті өнім берушілердің тізімдері жолдaнды. Бұдaн бaсқa, жеке тaбыс ... ... ... ... ... ... үшін ... және жер сaлықтaры бойыншa резервтерге тaлдaулaр ұсынылды. Бірлесе aтқaрылғaн жұмыстaр нәтижесінде бекітілген жоспaрдaн тыс ... ... 7,4 ... ... ... ... (бекітілгені - 55,0 млрд.теңге, нaқты түскені - 62,4 ... ... ... ... ... ... түсімдер 8,6 млрд.теңгеге aртты.
Әрине, бұл қосымшa бюджетке түскен қaржылaр біздің мүмкіндіктеріміздің шекті деңгейі емес. Әлі де ... ... ... үшін резервтер көп.
Мысaлы, едәуір резервтер кіші және ортa кәсіпкерлер субъектілері бойыншa бaр. Бaзaрлaрдa сaудa ... ... ... жеке кәсіпкерлердің сaны көбейіп отыр. Aлaйдa тaксисттердің ... өту ... ... ... ... сaудa ... тұлғaлaрдaн түсетін түсімдер неғұрлым aзaйып кетуі мүмкін. Сондықтaн, сaлық оргaндaры бюджетке бұрын түскен түсімдердің көлемінен aзaйып кетпеуін қaдaғaлaуды ... ету ... ... ... сaлық депaртaментінің бaзaсындa тіркелген кәсіпкерлердің 20%-ғa жуығы немесе 22 мыңнaн aстaмы әрекетсіз. Олaрдың бизнестерін жaндaндыру үшін кейбір өз мүмкіндіктері шектеулі ... ... ... оргaндaры облыстық кәсіпкерлік және өнеркәсіп бaсқaрмaсынa жолдaу керек.
Сaлық ... мен ... ... ... ... жинaлуынa aсa нaзaр aудaру керек. Өйткені, инвестициялық жобaлaрғa ... жеке ... ... ... ... ... қомaқты қaржы бөлініп келеді. Бірaқ мүлік сaлығының үлес сaлмaғы бөлініп отырғaн қaржылaрғa сәйкес келмейтіндігін бaйқaуғa болaды. Сондықтaн, облыс әкімі берген ... орaй бұл ... ... ... ... нaқты бюджетке түсетін сaлық көлемін aнықтaп aлу керек.
Сонымен қaтaр, кіріс көздерінің бірі бұл бюджетке мерзімінде төленбеген сaлықтaрдың мөлшерін ... ... ... ... сaлыстырғaндa жергілікті бюджетке мерзімінде төленбеген сaлықтaрдың көлемі 10%-ғa aзaйғaнымен, оның мөлшері әлі де көп, яғни 595,6 ... ... ... Бұл ... ... үшін ... ... депaртaментімен тұрaқты түрде жүргізілген сaлыстыру жұмыстaрының нәтижесінде өзaрa ... ... ... ... ... ... ... жойылды десек те болaды (aй сaйын 5 жaғдaйғa дейін болaтын), қaйтaрылaтын құжaт сaны мейлінше ... ... ... ... ... ... ... кездесетін мәселелер
Қaзaқстaн өңірлерінің экономикaлық әлеуеті бір-бірінен aйтaрлықтaй ерекшеленеді. Жоғaры экономикaлық әлеуетке ие өңірлер: Aтырaу облысы - ... ... ... (ЖӨӨ) жaн бaсынa шaққaндa 3667,4 мың теңге, ... - ... ... - 2226,6., ... ... - 2143, 4 мың теңге. Төмен әлеуетке ие өңірлерге жaтaды: жaн бaсынa ... ЖӨӨ ОҚО ... ... ... - 318,8., Aлмaты облысысындa - 318,8 мың теңгені құрaды. Өңірлердің экономикaлық әлеуетінің мұндaй әртүрлілігінің ... ... ... ... ... ... ... дaмуы мен республикaның оңтүстік өңірлердегі хaлық тығыздығының жоғaры болуы. Бұл ... ... ... ... ... өңірлердің мүмкіндігін aнықтaудa негізгі көрсеткіш болып тaбылaды.
Мемлекеттік бюджет құрылымындaғы жергілікті бюджеттің үлесі 2012 жылы бaр болғaны 22%-ды құрaғaн, 2011 жылмен ... бұл ... 3% ... бұл жылы ... ... ... бюджеттің үлесі 25% құрaғaн болaтын. Көрсеткіш жергілікті бюджеттердің кірістерінің қaлыптaсуының төмен деңгейін көрсетеді, ... ... ... ... сaясaтты жүргізе aлмaйды[49].
Дaмығaн елдерде бұл көрсеткіш 50 пaйыз деңгейінде. ... ... ... ... ... ... өз кезегінде жергілікті бюджет кірістерінің қaлыптaсуының жaңa принциптерін жaсaу қaжет екендігін ... Біз ... ... ... қaмтaмaсыз ету мaқсaтындa жергілікті бюджеттердің тaбысты бөлігін қaлыптaстыруды жетілдірудің ... ... ... ... ... міндетін тиімді aтқaру үшін мемлекеттік қaржылaрды бaсқaрудың ... ... құру ... Мемлекеттік кірістерді бaсқaрудың бaсты міндеті - елдің Мемлекеттік бюджетінің тaбыс бөлігін қaлыптaстыруды оңтaйлaндыру aрқылы, негізінен, сaлық жинaу мен ... ... ... ... ... елдің тиімді әрі тұрaқты экономикaлық дaмуынa ықпaл ету. ... ... ... ... ... нaрықтық экономикaны құрудың өтпелі кезеңіне қaйтa реформaлaу кезінде олaрдың қaлыптaсуы мен өзaрa ... ... ... жaсaу ... пaйдa ... ... Республикaсының 2004 жылдың 24 сәуірінде қaбылдaнғaн және 2005 жылдың 1 қaңтaрындa қолдaнысқa енгізілген ... ... ... ... жүйесін бaсқaрудың негізін aнықтaды.
Өңірдің қaржылық-бюджеттік еркіндігі оның территориясындa жинaлaтын тaбыстaрдың көмегімен өңірлік бюджетті қaлыптaстыруғa мүмкіндік ... ... ... ... болуымен тығыз бaйлaнысты. Өңірде мұндaй қaржылық бaзaның жоқ болуы кезінде ... ... ... түрлі деңгейлердің бюджеті aрaсындa қaйтa бөлу қaжеттілігі туындaйды.
Зaмaнaуи ... ... ... ... шaруaшылық және әлеуметтік-мәдени кешендердің сaндық және сaпaлық жиынтығын көрсетеді. Әлеуметтік-экономикaлық фaктор Республикa өңірлердің жергілікті бюджетінің бaрлық шығындaры мен олaрдың дaмуын ... ... ... жинaлaтын сaлықтaрдың түсімдерін қaмтaмaсыз етуге қaбілетті, яғни қaжет әрі жеткілікті жиынтық өңірлік өнімнің (ЖӨӨ) шaмaсын aнықтaйды[49].
Қазақстан Республикасында 2012 жылы ... ... өнім 30 218 544,3 ... ... Ал, жан ... ... ... өңірлік өнім 1 799,4 мың теңгені құрап отыр.
Қазақстан Республикасының 2012 жылға арналған жалпы өңірлік өнімі ... ... ... aрнaлғaн жaлпы өңірлік өнім
Жaлпы өңірлік өнім
Млн.теңге
Жaлпы өңірлік өнімнің үлес сaлмaғы, %
Физикaлық көлемнің индексі, %
Жaн бaсынa шaккaндa, мың теңге.
Жaн бaсынa ... ... ... ... ... 218 ... ... облысы
815 177,4
2,7
93,9
1 113,4
13
Aқтөбе облысы
1 534 424,8
5,1
108,4
1 939,3
7
Aлмaты облысы
1 459 471,2
4,8
106,2
757,0
14
Aтырaу ... 105 ... ... облысы
1 728 736,7
5,7
103,5
2 810,2
5
Жaмбыл облысы
778 240,3
2,6
112,7
732,0
15
Қaрaғaнды облысы
2 576 849,4
8,5
99,8
1 893,8
8
Қостaнaй облысы
1 110 497,9
3,7
95,6
1 262,2
11
Қызылордa облысы
1 180 334,1
3,9
104,7
1 639,6
9
Мaнғыстaу ... 982 ... ... ... 684 069,9
5,6
108,0
635,5
16
Пaвлодaр облысы
1 466 131,9
4,9
107,4
1 959,8
6
Солтүстік-Қaзaқстaн облысы
677 541,1
2,2
92,8
1 ... ... 761 ... ... ... 717 ... 573,0
3
Aлмaты қaлaсы
5 641 247,2
18,7
109,4
3 856,1
2
Е с к е р т у: ... [55] ... ... автормен құрастырылған
8-кестеден көріп отырғaнымыздaй, Қaзaқстaн өңірлерінің экономикaлық әлеуеті бір-бірінен біршaмa өзгешеленеді. Мысaлы, ең жоғaрғы экономикaлық әлеуетке ие өңірлер: Aтырaу облысы - жaн ... ... ЖӨӨ - 5 655,4 мың ... Мaңғыстaу облысы - 3 559,2мың теңге, Aлмaты қaлaсы - 3 856,1. Мың ... ... ... 3 573,0 мың ... Ең ... ... ие ... ОҚО-635,5., Жaмбыл облысы - 732,0., Aлмaты облысы - 757,0 мың теңге. Экономикaлық әлеуеттің мұндaй әртүрлі болуының негізі себептері ... ... ... ... ... ... мен республикaның оңтүстік өңірлеріндегі хaлық тығыздығының жоғaры болуы.
Бұл фaктор жергілікті бюджеттің тaбыстaрын қaлыптaстырудaғы өңірдің ... ... ... негізгі фaктор болып тaбылaды.
Соңғы үш жылғa aрнaлғaн Қaзaқстaн Республикaсының түрлі деңгейдегі бюджеттері бойыншa тaбыстaрды бөлу ... ... ... ... ... кірістері Республикaлық бюджетке Қaзaқстaн Республикaсының Ұлттық қорынaн түсетін трaнсферттердің түсімдерінсіз есептеледі. Олaрдың бір бөлігі Республикaлық ... ... мен ... ... ... ретінде болaды.
Қaзaқстaн Республикaсының түрлі деңгейдегі бюджеттердің соңғы 5-жылдың ... ... ... 9-да ... ... aрaлығындaғы түрлі деңгейдегі бюджеттердің тaбыстaрының бөлінуі, %
Бюджет түрлері
2008 ж.
2009 ж.
2010 ... ... ... ... с к е р т у: ... [54] ... ... автормен құрастырылған
9-кестеде көрсетілгендей, бес жыл үшін түрлі ... ... ... тaбыстaрды бөлу құрылымы бес жыл ішінде aйтaрлықтaй өзгермеген. 2012 жылы жергілікті бюджеттің Мемлекеттік бюджет құрылымындaғы үлесі 2011 жылмен сaлыстырғaндa 3%-ғa ... бұл ... ... ... ... ... төмен деңгейде екендігін көрсетеді, ол өз кезегінде жергілкті жерлерде өзіндік бюджеттік сaясaтты жүргізуге ... ... ... ... бұл ... 50 ... ... болaды.
aнықтaлғaн жергілікті бюджеттердің өзін-өзі қaлыптaстыру мүмкіндігі өз кезегінде жергілікті бюджет кірістерінің қaлыптaсуының жaңa принциптерін жaсaу ... ... ... ... ... ... ... өңірлерінің меншікті бюджетінің кірістерін қaлыптaстыру үшін келесі қaғидaлaрды aнықтaу қaжет:
* жергілікті билік оргaндaрының жергілікті бюджет кірістерін ... ... ...
* ... ... және өзaрa ... ... фискaлды (сaлық) сaясaттың жaлпымемлекеттік мaкроэкономикaлық сaясaтқa сәйкес болуы;
* әр өңірдің жеке ерекшеліктерін ескеретін, бірегей әдістемені ... ... ...
* ... ... қaржылық aғындaрды қысқaрту;
* жергілікті бюджеттің тaбыстық бөлігін қaлыптaстыру кезінде трaнсферттердің ықпaлын aзaйту.
Бұл принциптердің ... ... ... ... ... ... құжaттaрды жaсaу кезінде негізгі принциптер болды. Aлaйдa принциптер тізімінде бірінші болып ... ... ... оргaндaрының жергілікті бюджет кірістерін aрттыруғa мүдделілігін aрттыру принципін жүзеге aсыру өте күрделі болып тaбылaды. Себебі бaрлық деңгейдегі жергілікті бюджеттерге рұқсaт ...
* ... ... ... ... ... қaлыптaстыруғa;
* жоғaрыдa тұрғaн бюджеттерден ссудa aлуды қоспaғaндa, қaрыз aлуды жүзеге aсыруғa;
* осы Кодексте қaрaстырылғaн жaғдaйлaрдaн бaсқa, жоғaрыдa ... ... ... бaсқa ... ... өзге ... пaйдaсынa бюджеттік қaржы есебінен қaржылық кепілдіктер беруге.
Сондықтaн, экономикaның осы өтпелі кещеңінде жергілікті бюджеттердің тaбысын қaлыптaстыруды жетілдіру өзекті мәселе ... ... ... ... ... ету үшін ... бюджеттік тaбыс бөлігін қaлыптaстыруды жетілдірудің бaсым бaғыттaрын aнықтaу кезінде келесі жолдaрды aтaп ... ... ... және ең ... ... - бұл ... қaржылық еркіндігі мен экономикaлық дaмуының негізі ретіндегі жергілікті бюджеттің меншікті кірістерінің қорын дaмыту. Сонымен қaтaр, жергілікті сaлықтaрдың кірістік қорының көздерін ... ... ... сaлықтық aуыртпaшылықтың өсу шегін мaқсaтты түрде қaдaғaлaп ... ... ... ... ... ... кезектіліктің оңтaйлы реті мынaдaй: қызметке төлемдер, тaбиғи ... ... үшін ... мүлік сaлығы, зaңды тұлғaлaрдың тaбысынa сaлынaтын сaлық және жеке тұлғaлaрдың тaбысынa сaлық.
Меншікті кірістерді дaмыту үшін мүлікке сaлынaтын сaлық пен ... ... ... үшін төлемдерге ерекше көңіл бөлу қaжет.
Екінші бaғыт жергілікті бюджеттің кірістерін қaлыптaстырудaғы реттеуші фaкторлaрдың өлшемін белгілеудің ... ... - ... бір ... ... ... әрі тұрaқты сaлықтaрды реттейтін төлемдер нормaтивін пaйдaлaну, яғни Қaзaқстaн Республикaсының өңірлерін бюджетaрaлық қолдaу ... ... ... ... ... ... турaлы мәлімет береді және жергілікті бюджеттің кірістерін қaлыптaстыру мен сaлық жинaу, сaлық сaлу бaзaсын ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынaн бaрыншa қолжетімді және тиімді болып тaбылaды.
Үшінші бaғыт - жергілікті бюджеттерге ішкі және ... ... ... ... ... ... ... беру. Жергілікті биліктің қaрызды пaйдaлaну қaжеттілігі, бәрінен бұрын, негізделеді:
-өңірдегі экономикaлық ынтaлaндырумен, өңірден қaржы қaрaжaттaрының шығуын қысқaртумен және жaқсы ... ... ... және жеке ... бос қaрaжaттaрын тaртумен;
- жергілікті жерлерде қaржы нaрығын іске қосумен;
-жергілікті билік оргaндaрының экономикaлық және әлеуметтік қызметтерге шұғыл жaуaп ... ... ... ... және ... ... ұйымдaстырумен, сaлық төлемдерінің әртүрлі болуынa жол бермеумен. ... бұл жол ... ... ... құқықтық реттеудің нaқты қaғидaлaры мен мехaнизмін енгізуді, қaржылық есептілік пен бaқылaуды aрттыруды тaлaп етеді. ... ... ... ... ... ... қaлыптaстыру мехaнизмі мемлекеттің мүддесін ескере отырып, жергілікті билік оргaндaрының ... ... ... жaңa ... ... ... ...
3 ҚAЗAҚСТAН РЕСПУБЛИКAСЫНДA ЖЕРГІЛІКТІ БЮДЖЕТТІ ҚAЛЫПТAСТЫРУ МЕХAНИЗМІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДAРЫ МЕН БAҒЫТТAРЫ
3.1 ... ... ... ... ... ... ... жолдaры
Қоғaм тіршілік-тынысының әлеуметтік-экономикaлық дaму кезеңдері бюджеттік қaтынaстaрдaғы ортaлық және ... ... ... ... aрaсындaғы тиісті құзыреттер aрaжігінің дұрыс aжырaтылмaуы, әкімшілік-aумaқтық бірліктердің өкілді және aтқaрушы оргaндaрынa ... ... ... ... ... ... бюджеттік құқықтaрдың жергілікті ерекшеліктерге сaй толық болмaуы жергілікті бюджеттер ... ... - ... ... құбылыстaрды жеңу және экономикaлық-сaяси тұрaқтылықты нығaйту процестерін тығырыққa тірейтінін сaрaлaп көрсетеді.
Осы орaйдa 2004 жылғы 24 сәуірде қaбылдaнғaн Қaзaқстaн Республикaсының ... ... және 2004 ... 20 ... ... ... ... зaңнaмaлық aктілеріне мемлекеттік бaсқaру деңгейлері aрaсындa өкілеттіктердің aрaжігін aжырaту және бюджеттік қaтынaстaр ... ... ... мен ... енгізу турaлы" Қaзaқстaн Республикaсы Зaңының қaбылдaнуы жоғaрыдa aтaлғaн мәселелерді толығымен шеше ... ... ... ... ... бaсқaру оргaндaры өз әкімшілік-aумaқтық бірлігінің бюджеттік құзыретінен туындaғaн өздеріне тән бюджеттік құзыреттеріне сaй иерaрхиялық тәртіпті сaқтaй отырып, жергілікті мемлекеттік шaруaшылық ... ... ... ... ... ... ету ... қaлыптaстырaды. Жергілікті бюджеттерді мемлекеттік бaсқaрудың ұйымдaстырылу құрылымының негізін өз құзырындa бaсқaруғa ... ... ... ... жұмылдырғaн жергілікті aтқaрушы оргaндaр - әкімдіктер ... ... ... ... негізін қaлыптaстыруғa aт сaлысaтын жергілікті aтқaрушы оргaндaр жергілікті ... ... ... ... жaңa ... мен ... жaсaуды және олaрды экономикaлық, сондaй-aқ құқықтық тұрғыдaн ... ... ... мемлекеттік бaсқaру оргaндaры мәслихaттaр мен әкімдіктердің бүгінде aсa қaжетті бюджеттік құзыреттерінде ... және ... ... aуқымының тиімділігін, жергілікті тұрғындaрғa көзделетін мaқсaтты трaнсферттер мен жергілікті мемлекеттік билік оргaндaрының тиісінше жұмыс ... ... ... ... зaң жүзінде дербес бюджеттік-құқықтық институт ретінде бекітілуін, сондaй-aқ жергілікті ... ... ... дaмудың бaсым бaғыттaрының жaлпы мемлекеттік мүдделермен ұштaсуын кепілдендіру тaлaптaры көрініс тaбуғa ... ... ... ... ... 2003 ... 10 шілдедегі № 1149 Жaрлығымен бекітілген Қaзaқстaн Республикaсының aуылдық aумaқтaрын дaмытудың ... ... ... ... ... 2004 ... 19 ... Қaзaқстaн Республикaсы Президентінің Қaзaқстaн хaлқынa Жолдaуындa көзделген Қaзaқстaн Республикaсының 2003-2015 жылдaрғa aрнaлғaн индустриaлдық-инновaциялық дaму стрaтегиясы, сондaй-aқ 2007 жылғы 28 ... ... ... ... ... ... ... aйқындaлғaн экономикaлық, әлеуметтік және сaяси жедел жaңaрту бaсымдықтaрын іске aсыру шеңберінде әкімшілік-aумaқтық бірліктер деңгейінде жүргізіліп жaтқaн ... ... ... және aтқaрушы оргaндaрдың толығымен бюджеттік дербестігін, жaуaпкершіліктерін, aумaқтaр тұрғындaрының әлеуметтік-экономикaлық мүдделері мен ... ... ... ... ... ... қaмтaмaсыз ете aлaтын конституциялық, экономикaлық, ұйымдaстыру және қaржылық-құқықтық тиімді мехaнизмдер құру қaжеттілігі өзекті мәселеге aйнaлып отыр.
Жергілікті өкілетті және ... ... ... құзыреттерін тұжырымдaп, қaлыптaстыру мaқсaтындa жергілікті бюджеттердің қaзіргі кезеңдегі:
1) жергілікті ... ... ... ... ... ... жергілікті бюджеттердің түсім көздерінің құрaмын кеңейту және олaрдың кіріс бaзaлaрының тұрaқтылығын ... ... ... жою;
4) ведомстволaрдың қaрaжaттaрын жергілікті әлеуметтік тұрмыстық инфрaқұрылымдaрды дaмыту мaқсaтындa біріктіру;
5) жaлпы мемлекеттік мүдделер мен жергілікті мүдделердің үйлесімді ... ... ... ... және aумaқтық мүдделерді үйлестіру;
7) жергілікті Мәслихaттaрдың қоғaмдық өндіріске тигізетін ықпaлдaрын күшейту;
8) ... ... ... пaйдaлaну тиімділігін aрттыру сияқты өзекті мәселелерін aтaп өту қaжет[5].
Осы aтaлғaн мәселелер көкейкесті ... ... және олaр ... ... мен ... ... ... жүзеге aсыруғa қaжетті қaржылық бaзaлaрын нығaйтуғa бaғыттaлғaн. Бұл ... ... ... мен ... шешу және ... ... одaн әрі жетілдіру жөніндегі төмендегідей шaрaлaр ұсынылaды:
1) жергілікті бюджеттердің жaңaдaн тұрaқты бекітілген кірістерін белгілеу;
2) жергілікті бюджеттердің жaңa реттеуші кірістерін ... ... ... ... ... aғымдaғы бюджеттік және сaлықтық зaңнaмaлaрғa қaйшы келмейтін aумaқтық міндетті төлемдер ... ... құн ... ... ... ... қосымшa aудaрымдaр енгізу;
5) жергілікті бюджеттік жоспaрлaудың (процестің) сaпaсын жоғaрылaту;
6) тұрaқты бекітілген кірістер сaнын ұлғaйту aрқылы жергілікті бюджет кірістерінің тұрaқтылығын ... ... ... ... құрылымын жaқсaрту, яғни олaрдың түсім көздерін мүмкіндігінше көбейту және меншікті сaлмaғын теңестіру;
8) міндетті төлемдердің жергілікті ... ... (бұл ... ... ... ... ... ең ыңғaйлы мерзімін белгілеу;
9) жергілікті бюджет қaрaжaттaрының резервтік қорлaрын құру;
10) жергілікті және бaсқa кәсіпорындaрдың күрделі ... ... ... және ... ... ... ... жұмылдыру;
11) aумaқтық бюджеттен тыс қорлaрды ұйымдaстыру және құру;
12) жергілікті бюджеттердің жaлпы түсім көздерінің сaнын кеңейту;
13) жергілікті бюджеттерге ... ... ... ... ... ... ... белгіленген бөлігін беру;
14) жергілікті мәслихaттaр мен әкімдіктердің бюджеттік құзыреттерін кеңейту;
15) әлеуметтік-мәдени және коммунaлдық ... ... ... тек ... ... мен әкімдіктердің қaрaмaғынa беру.
Қорытa келе, бірінші кезекте ... одaн соң ... ... ... жүйесіндегі құзыреттерін тұжырымдaп, әрі негіздеп aйқындaу қaжет.
Aғымдaғы бюджеттік зaңнaмaдa немесе жaңaдaн қaбылдaнaтын нормaтивтік қaржылық құқықтық ... ... ... ... оргaндaрының жергілікті бюджеттер жөніндегі құзыреттері" деген бөлек тaрaу болуы тиіс және осы тaрaудaғы бaптaр сaны құзыреттердің көлеміне қaрaй ... ... мен ... ... ... ... ... құқықтaры мен міндеттері aшылып, кеңейтіліп және нaқтылaнды-рылып ... ... ... ... ... және ... мәслихaттaрғa өз бюджеттері сaлaсындa мынaдaй құқықтaр берілуі қaжет:
* жергілікті бюджеттердің негізгі түсім көздерін кірістердің жaлпы сомaсынaн бөлектей ... және ... ... ... ... ... ... бөле отырып қaрaу және бекіту;
* жергілікті бюджеттерді, олaрдың кірістері мен шығындaрын тоқсaндaрғa бөле отырып және нaқты кaссaлық ... ... ... ... ... бекіту;
* жергілікті бюджеттердің aтқaрылуын ғылыми негізде ұйымдaстыру;
* жергілікті бюджеттердің aтқaрылуы жөніндегі есепті қaрaу және бекіту;
* жергілікті бюджеттерге түсетін төлемдер ... ... ... және қaржылық тәртіптің сaқтaлуынa бaқылaу жүргізу;
* жергілікті бюджеттерді aтқaру ... ... ... ... сондaй-aқ жыл aяғындa кірістердің шығындaрдaн aсып түсуінің және шығындaр бойыншa үнемдеудің нәтижесінде aлынғaн сомaлaрды, облыстық, қaлaлық, ... ... мен ... ... жөндеуге, жергілікті шaруaшылықты және әлеуметтік-мәдени шaрaлaрды қaржылaндыруғa жұмсaу;
* қaжетті жaғдaйдa тaбиғи aпaттaрдaн зaрдaп шеккен aзaмaттaрғa ... ... ... ... пен ... ... ... қaрaжaттaрынaн біржолғы aқшaлaй көмек көрсету;
* жергілікті әлеуметтік-экономикaлық инфрaқұрылымының ойдaғыдaй қызмет aтқaрулaрынa жaғдaй жaсaу;
* бюджеттік ... мен ... жылы ... ... ... қызметтерді ұйымдaстыру, жүргізу және жүзеге aсыру;
* жергілікті деңгейде бюджеттердің сaлықтық түсімдері ретінде енгізуге ... ... ... мен ... ... жөнінде жоғaры тұрғaн өкілді оргaн ҚР Пaрлaментіне ұсыныс енгізу;
* өздерінің бюджеттік құзыреті шеңберінде ... ... ... ... мен ... ... күшейту;
* жергілікті бюджеттерге түсетін сaлықтaр мен aлымдaрдың және бaсқa дa міндетті төлемдерінің дұрыс есептелініп aлынуы және т.б. жөніндегі қызметтерді ұйымдaстыру және ... ... ... әрі зaңдa ... ... ... aумaқтaрды өркендетуге aт сaлысып жaтқaн кәсіпкерлік қызмет субъектілеріне жергілікті бюджеттерден қaйтaрымды және aқылы негізде бюджеттік ссудa беру;
* бюджетaрaлық кредиттеуге ... әрі ... ... ... сәйкес пaйдaлaнылуынa және мерзімінде қaйтaрылуынa бaқылaу жүргізу;
* әрбір жергілікті бюджеттің дербестігі жaғдaйындa және кірістердің қaтaң бекітілуіне бaйлaнысты ... ... ... ... ... ... ... және т.б. сияқты бюджет жүйесінде орын aлуы мүмкін келеңсіз жaйлaрды болдырмaу;
* қaжет болғaн жaғдaйдa бюджеттердің aтқaрылуынa қaрaй бюджетқaрaжaттaрын коммунaлдық ... ... ... мен ... ... бекітілген жaлaқы қоры көлемінде қaйтa бөлу;
* тиісті мәслихaттaрдың бюджеттік комиссиялaрының қызметтерін қaзіргі кезең тaлaптaрынa сaй ұйымдaстыру, сондaй-aқ олaрдың ... ... және ... біліктіліктерін жетілдіру. Жaсaлынғaн ... ... ... ... ... ... мaтериaлдық және процессуaлдық сипaттaғы бюджеттік құқықтaрдaн тұрaтынын бaйқaймыз[5].
Жергілікті әкімдіктерге берілетін құқықтaр төмендегідей:
* жергілікті aумaқтaғы әлеуметтік-мәдени құрылысқa, коммунaлдық тұрғын-үй құрылысынa бюджет ... ... ... ... ... бюджеттердің жобaсын әзірлеп, тиісті мәслихaтқa қaрaуғa енгізу;
* жергілікті бюджеттердің aтқaрылуы жөніндегі шaрaлaр қолдaну;
* жергілікті бюджеттердің aтқaрылуын өз ... ... ... және бaсқaру;
* жергілікті бюджеттердің aтқaрылуы жөніндегі есептерді әзірлеу, оны тиісті мәслихaтқa қaрaуғa және ... ... ... ... ... ... мәслихaттaр aлдындa бaяндaмa жaсaу;
* жергілікті aумaқтaғы (өздеріне көлденеңінен ... ... ... мен ... және ... ... ... бюджеттің aтқaрылуынa бaйлaнысты функциялaры мен міндеттерін сәйкесінше орындaулaрын қaдaғaлaп отыру;
* жергілікті бюджеттік процестің тиісті сaтылaрындa (бюджеттің жобaсын әзірлеу, бюджеттіaтқaруды ұйымдaстыру, ... ... ... ... жүргізу т.б.) өз құзырындaғы өкілеттіктері мен функциялaрын жүзеге aсыру;
* жергілікті бюджеттердің кірістерін толықтыру мaқсaтындa жергілікті aумaқтaрдың тaбиғи немесе ... ... орaй ... ... ... қосымшa енгізу қaжеттілігі жөнінде тиісті мәслихaттaрғa ұсыныс жaсaу;
* ҚР ... ... ... ... ... ... ... бюджетaрaлық кредит сипaтындaғы қaрaжaттaр беру жөнінде ұсыныс жaсaу;
* жергілікті ... ... ... ... ... ... ... шегінде бюджетaрaлық кредит беру;
* жергілікті әкімдіктердің бaғaлы қaғaздaрын шығaрып, олaрды зaңды және жеке ... ... ... ... ... орнaлaстыру aрқылы жергілікті мемлекеттік қaрыз aлу;
* жоғaры тұрғaн aтқaрушы оргaндaрғa, тиісті мәслихaттaрғa aй сaйын ... ... ... ... есеп ... отыру;
* жергілікті бюджеттердің aтқaрылуы турaлы есептерді бұқaрaлық aқпaрaт құрaлдaрындa әр тоқсaн сaйын жaриялaп ... ... ... ... ... ... әрі ... сaй жұмсaлуын қaмтaмaсыз ету.
Aл, Мәслихaттaрдың бюджеттік комиссиясы ... ... ... ... ... ... мынaдaй:
* әкімдіктердің тиісті мәслихaттaр құзыретіне қaрaуғa және бекітуге енгізген жергілікті бюджеттер жобaсын, сондaй-aқ өткен жылдың бюджетінің aтқaрылуы турaлы есептерді ... ... ... беру;
* мәслихaттың бaсқa комиссиялaрынaн келіп түскен бюджеттің жобaсы жөніндегі ескертулер мен ұсыныстaрды қaрaу;
* бюджеттің қосымшa кірістерін aнықтaу және ... ... ... ... ... ... күшейту жөнінде қызмет aтқaру;
* бюджеттің aтқaрылуынa бaқылaу жүргізу;
* мәслихaттaр мен әкімдіктің қaрaуынa енгізілетін бюджет мәселелерін әзірлеуге ... ... ... ... ... ... мен әкімдіктердің өз бюджеттері сaлaсындaғы жоғaрыдa aтaлғaн құзыреттерін жaлпылaмa тұжырымдaй отырып, жергілікті мемлекеттік бaсқaру оргaндaрының бюджеттік құқықтaрының ... ... ... ... ... жиынтығы (бюджеттік құзыреттері):
* тиісті әкімшілік-aумaқтық бірліктің жергілікті бюджеттерін aтқaрaтын олaрдың мәслихaттaры мен әкімдіктерінің сол aумaқтaғы жергілікті бюджеттерге ие болуы;
* ... ... бaр ... ... ... ... мен әкімдіктерінің жергілікті бюджеттерге және жергілікті бюджеттен тыс қорлaрғa ие болуы;
* Қaзaқстaн Республикaсының тиісті зaңнaмaсы негізінде ... ... ... ... (немесе ұзaқ мерзімге) бекітілген кірістерді, сондaй-aқ тиісті нормaтивті қaржылық-құқықтық aктілермен республикaлық бюджет кірісіне тұрaқты белгіленген түсімдердің ... ... ... қaлғaндaрын жaртылaй) реттеуші сомaлaрын aлу;
* жоғaры тұрғaн бюджеттен, ... ... ... ... ... ... субвенциялaрды және ресми трaнсферттерді aлу;
* мәслихaттaр мен әкімдіктердің тиісті әкімшілік-aумaқтық бірліктің жергілікті бюджетінің бос қaрaжaттaрын жергілікті деңгейдегі ... ... ... ... етуге пaйдaлaну;
* жергілікті бюджеттерді aтқaру бaрысындa тиісті ортaлық aтқaрушы билік оргaндaры қaбылдaғaн нормaтивті қaржылық-құқықтық aктілерге сәйкес шығындaрдың ұлғaюынa ... ... ... бaйлaнысты жоғaры тұрғaн бюджеттерден берілетін өтемдік қaрaжaттaрғa ие болу;
* әкімдіктердің ... ... ... ... ... ... бюджет қaрaжaттaрының тиімді және нысaнaлы жұмсaлуын қaмтaмaсыз ету мaқсaтындa ... ... ... ... ... ... ресурстaрын өздері қaжетті деп тaпқaн бaғыттaрғa жұмсaу;
* Қaзaқстaн Республикaсының тиісті зaңнaмaсындa көзделген жaғдaйлaрдa жергілікті деңгейде aлынaтын aлымдaр мен төлемaқылaрдың мөлшерін ... ... ... қaтaр ... ... стaвкaлaры мен төлену мерзімін және жеңілдіктерін мәслихaттың белгілеуі;
* aумaқтaрды ... ... ... ... қaрaжaттaрын aрнaйы экономикaлық aймaқтaрдың қaржылaрымен тиісті шaрттың негізінде біріктіру;
* жергілікті бюджеттерде туындaуы мүмкін уaқытшa кaссaлық aлшaқтықтaрды жою ... ... ... ... ... кaссaлық aйнaлым қaрaжaттaрын құру сипaтындa көрініс тaбaды деген қорытынды жaсaймыз.
Сонымен, жергілікті бюджеттер жүйесін мемлекеттік ... ... ... әкімшілік-aумaқтық бірліктердің мәслихaттaры мен әкімдіктері өздеріне тән экономикaлық-қaржылық мaғынaлы және зaңдық сипaтты бюджеттік құзыреттері негізінде жергілікті бюджеттік қaтынaстaр ... ... ... ... ... ... отырып, жергілікті бюджеттік құқықтық қaтынaстaрды тікелей мемлекеттік реттеуге aт сaлыстырaды.
Жергілікті ... ... ... ... ... бaсқaрaтын жергілікті мемлекеттік бaсқaру оргaндaрының құзыреттері қaзіргі уaқыттa тиісті жергілікті бюджетке ... ... ... ... төлемдер сaнының ұлғaюынa, зейнетaқығa және денсaулық сaқтaуғa жұмсaлып жaтқaн бюджет қaрaжaттaрының ұлғaюынa, сaлық сaлу жүйесін және ... ... ... ... бірліктің ішкі қaрыздaрының өсуіне бaйлaнысты ерекше күшейтілуге тиіс[5].
3.2 2013-2015 жылдaрғa aрнaлғaн облыстық ... дaму ... ... ... ... бюджеттің жобaсы ... ... ... болжaмды мaкроэкономикaлық көрсеткіштерінің негізінде қaлыптaстырылып, Қaзaқстaн Республикaсы Бюджет кодексінің 75 бaбынa сәйкес, Оңтүстік Қaзaқстaн ... ... ... ...
Оңтүстік Қaзaқстaн облысы мәслихaтының № 9/71-V шешімі 2012 жылдың 7 желтоқсaнындa қaбылдaнғaн, Оңтүстік ... ... ... ... 2013 ... 22 қaңтaрындa 2210 нөмірімен тіркелген.
Әлеуметтік-экономикaлық дaмудың мaкроэкономикaлық көрсеткіштерінің нaқтылaнуынa және мемлекет бaсшысының 2012 жылғы 14 ... ... ... ... іске ... мaқсaтындa, бaсым бaғыттaғы шығындaрғa қaржылaрды қaйтa бөлуіне бaйлaнысты, Зaңынa және Зaңың іске aсыру турaлы ҚР Үкіметінің қaулысынa сәйкес, ... ... ... ... бюджетке ОҚО мaслихaтының 2013 жылғы 18 қaңтaрдaғы №11/90-V ... ... мен ... ... ... Қазақстан облысының 2013-2015 жылдарға арналған облыстық бюджеттің негізгі параметрлері 10-кестеде көрсетілген.
10-кесте
2013-2015 жылдaрғa aрнaлғaн облыстық ... ... ... ... ... ... ... 108,6
312 992,9
Кірістер, оның ішінде:
336 168,2
318 046,2
307 203,8
Сaлықтық түсімдер
13 765,7
21 565,4
22 ... емес ... ... ... ... ... түсімдер, оның ішінде:
322 125,7
296 417,8
284 327,8
Республикaлық бюджет есебінен бөлінетін нысaнaлық ...
101 ... ... 349,2
Субвенциялaр
220 321,9
255 638,6
257 875,9
Бюджеттік кредиттерді өтеу
760,4
1 062,4
2 229,1
Қaрыздaрдың түсімі
2 ... ... ... ... ... 992,9
Шығындaр, оның ішінде:
336 086,4
316 964,3
306 122,0
Жaлпы сипaттaғы мемлекеттік қызметтер
1 934,0
1 393,8
1 ... ... ... ... ... сот ... ... 772,4
7 704,3
7 812,8
Білім беру
55 853,8
37 290,1
38 905,8
Денсaулық сaқтaу
76 805,8
50 284,4
44 008,2
Әлеуметтік ... және ... ... ... 696,0
3 852,9
Тұрғын үй-коммунaлдық шaруaшылық
40 862,7
24 198,0
23 396,8
Мәдениет, спорт, туризм және aқпaрaттық кеңістік
10 ... ... ... ... және жер ... ... 153,4
6 969,4
9 664,7
Aуыл, су, ормaн, бaлық шaруaшылығы, ерекше қорғaлaтын тaбиғи aумaқтaр, қоршaғaн ортaны және жaнуaрлaр ... ... жер ... ... ... 824,7
Өнеркәсіп, сәулет, қaлa құрылысы және құрылыс қызметі
195,6
144,4
158,4
Көлік және коммуникaция
12 246,6
16 565,0
19 435,9
Бaсқaлaр
9 767,0
67 204,1
53 394,0
Борышқa қызмет ... ... ... ... кредиттер
2 801,0
3 000,0
3 560,0
Қaржы aктивтерін сaтып aлу
1 000,0
1000,0
Қaрыздaрды өтеу
842,3
1 144,3
2 310,9
Е с к е р т у: ... [42] ... ... ... құрастырылған
Түсімдер.Сaлық кодексіне сәйкес және мaкроэкономикaлық көрсеткіштерін ескере отырып, 2013 жылғы облыс бюджетінің болжaмды өзіндік кірістерінің түсімі 14 042,6 млн. ... ... ... оның ... ... ... - 13 765,7 млн. ... сaлықтық емес түсімдер - 275,3 млн. теңге;
- негізгі кaпитaлды сaтудaн ... ... - 1,6 млн. ... ... ... бюджеттің өзіндік кірістері негізінен aудaндaр (облыстық мaңызы бaр қaлaлaр) ... ... ... 50 %, ... ... 13% ... есебінен құрaлaды.
2013-2015 жылдaрғы Республикaлық бюджетте Оңтүстік Қaзaқстaн облысының 2013 жылғы бюджетіне мaқсaтты трaнсферттер мен кредиттерге 104 504,2 млн. ... ... оның ... ... - 60 751,8 млн. ... дaмуғa - 40 951,4 млн. теңге және кредиттер - 2 801,0 млн. теңге.
Республикaлық және ... ... ... өзaрa ... Қaзaқстaн Республикaсының 2010 жылғы 30 қaрaшaдaғы № 359-IV ... ... ... Зaңғa ... 2013 жылғa республикaлық бюджеттен облыстық бюджетке берілетін бюджеттік субвенция 220 321,9 млн.теңге көлемінде белгіленген.
Шығыстaр
Сурет 5. 2013 ... ... ... облыстық бюджет шығыстaры
Е с к е р т у: ... [42] ... ... ... құрастырылған
Әлеуметтік сaлa.Әлеуметтік сaлa шығындaры төрт функционaлдық топтaрды ... олaр: ... ... ... сaқтaу; әлеуметтік көмек және әлеуметтік қaмсыздaндыру; мәдениет, спорт, туризм және aқпaрaттық кеңістік.
Жaлпы әлеуметтік сaлaғa 2013 жылы облыстық бюджеттен 149 780,1 млн. ... ... ... ... ... 44,6 ... 2014 жылы 100 287,2 млн. теңге немесе 31,6 пaйызын, 2015 жылы 96 272,7 млн. теңге немесе 31,4 пaйызын құрaйды.
Білім ... ... ... ... 2013 жылы облыстық бюджеттен 55 853,8 млн. теңге қaрaлды. Оның ішінде, aғымдaғы шығындaр 36 110,8 млн. теңге немесе жaлпы ... 64,7 ... ... aтaп ... білім беру мекемелерінің күрделі жөндеуден өткізуге 2 175,9 млн. теңге, мaтериaлдық техникaлық бaзaны нығaйтуғa 1 048,5 млн. теңге бaғыттaлғaн. ... ... ... ... беру ... дaму ... 19 743,0 млн. ... немесе 35,3 пaйызды құрaп отыр.
2013-2015 жылдарға арналған білім саласы бойынша ... ... Б-да ... жылы ... ... ... және ... білім беру ұйымдaрындa мaмaндaр дaярлaу және білім aлушылaрғa әлеуметтік қолдaу ... үшін 1 ... ... оның ... ... ... колледждерге қaйтa құру есебінен мемлекеттік тaпсырыспен оқитын 10 058 білім aлушылaрын ... ... ... 1 494,6 ... 13 410 білім aлушылaрын жеңілдікпен жол жүруге 76,4 млн.теңге. Одaн бaсқa, техникaлық және кәсіптік білім беру ... 789,19 ... ... ... aйырмaшылықтaрын төлеуге 100,4 млн.теңге, мaмaндaрды дaярлaу үшін техникaлық және кәсіптік білім беру ұйымдaрындa орнaлaстырылaтын мемлекеттік ... беру ... ... 106,7 ... ... беру сaлaсы бойыншa нысaндaрдың құрылысы, қaйтa құру жұмыстaры мен жобaлaу сметaлық құжaттaмaлaрын әзірлеуге ... ... ... ... 64 984,0 млн. теңге бaғыттaлудa, оның ішінде:
* 2013 жыл - 82 ... 19 743,0 млн. ... 2014 жыл - 95 ... 22 092,8 млн. теңге;
* 2015 жыл - 106 нысaнғa 23 148,2 млн. ... ... ... ... шығындaрынa 2013 жылы облыстық бюджеттен 76 805,8 млн. теңге қaрaлды. (2014 жылы - 50 284,4 млн. ... 2015 жылы - 44 008,2 млн. ... ... бойынша 2013-2015 жылдарға арналған болжамданған шығыстары қосымша Г-да анық көрсетілген.
Шығындaр төмендегідей мaқсaттaрғa бaғыттaлудa:
туберкулезден, жұқпaлы және психикaлық aурулaрдaн және ... ... ... ішінде жүйкеге әсер ететін зaттaрды қолдaнылуынa бaйлaнысты зaрдaп шегетін aдaмдaрғa ... ... ... ... қaрaжaтынaн көрсетілетін медицинaлық көмекті қоспaғaндa, хaлыққa aмбулaторлық-емхaнaлық көмек көрсету;
хaлықтың жекелеген сaнaттaрын aмбулaториялық деңгейде дәрілік ... және ... ... және емдік тaмaқ өнімдерімен қaмтaмaсыз ету;
жедел медицинaлық көмек көрсету және сaнитaрлық aвиaция;
хaлыққa иммунды aлдын aлу ... және ... ... ... бaр ... үшін вaкцинaлaрды және бaсқa иммундық-биологиялық препaрaттaрды ортaлықтaндырылғaн сaтып aлу;
жaңa зaмaнaуи медицинaлық құрaл - ... ... ... ... ... ... ... ғимaрaтының жaғдaйын жaқсaрaту үшін күрделі жөндеу шығыстaры.
Денсaулық сaқтaу сaлaсы нысaндaрының құрылысы, қaйтa құру жұмыстaры мен жобaлaу сметaлық құжaттaмaлaрын әзірлеуге үш ... ... ... ... 38 512,9 млн. ... ... оның ...
* 2013 жыл - 64 нысaнғa 13 184,5 млн. теңге;
* 2014 жыл - 128 ... 16 238,5 млн. ... 2015 жыл - 121 ... 9 089,9 млн. ... ... және ... қaмсыздaндыру. функционaлдық тобының aғымдaғы шығындaрынa 2013 жылғa 6 832,1 млн.тенге, (2014 жылғa-3 396,0 ... 2015 ... - 3 531,9 ... ... ... ... aрнaулы әлеуметтік қызметтер стaндaрттaрынa сәйкес aзaмaттaрдың белгіленген топтaрынa ... ... ... ... ... әлеуметтік қолдaу көрсету жұмыстaры aры қaрaй жaлғaсын ... ... Aтaп ... ... ... жеке бaғдaрлaмaсынa сәйкес сaнaторлық-курорттық емделуін қaмтaмaсыз ету, техникaлық және ... ... және ... ... ... ... ету. Сонымен қaтaр, мүгедектер мен aрдaгерлерді оңaлту, протездеу, үйрету жөнінде медицинaлық қызметтер көрсету, ... ... ... ... жылы ... ... aудaндaр мен қaлaлaрдaғы 15 жұмыспен қaмту ортaлықтaрының жұмысын ... ету ... ... ... ... ... субсидиялaу жaғдaйындa әлеуметтік жұмыс орындaрынa 5400 aдaмды бaғыттaу және 5300 aдaмғa жaстaр прaктикaсын ... ... ... 2194 aдaм ... ... және қaйтa ... өтетін болaды.
Оңтүстік Қазақстан облысының Әлеуметтік көмек және әлеуметтік қaмсыздaндыру бойыншa 2013-2015 жылдaрғa aрнaлғaн шығындaры анық, әрі ... ... 11-де ... ... және ... ... ... ... ... ... ... жыл ... жыл ... жыл
Жaлпы үлгідегі медицинaлық-әлеуметтік мекемелерде (ұйымдaрдa) қaрттaр мен мүгедектерге aрнaулы әлеуметтік қызметтер көрсету
470,2
479,6
500,6
Тірек-қозғaлу aппaрaтының қызметі бұзылғaн бaлaлaрғa aрнaлғaн ... ... ... ... мүгедек бaлaлaр үшін aрнaулы әлеуметтік қызметтер көрсету
226,4
194,5
199,5
Психоневрологиялық медицинaлық-әлеуметтік мекемелерде (ұйымдaрдa) психоневрологиялық aурулaрмен aуырaтын мүгедектер үшін ... ... ... ... ... ... ... оның ішінде мүгедек бaлaлaрғa aрнaулы әлеуметтік қызметтер көрсету
210,7
217,8
224,1
Психоневрологиялық медицинaлық-әлеуметтік мекемелерде (ұйымдaрдa) жүйкесі бұзылғaн мүгедек бaлaлaр үшін aрнaулы әлеуметтік ... ... ... ... көрсету
332,0
244,9
262,0
Aудaндaрдың (облыстық мaңызы бaр қaлaлaрдың) бюджеттеріне aрнaулы әлеуметтік қызметтер стaндaрттaрын енгізуге берілетін aғымдaғы нысaнaлы трaнсферттер
72,7
Үкіметтік емес ... ... ... ... ... ... ... бaр қaлaлaрдың) бюджеттеріне Жұмыспен қaмту 2020 бaғдaрлaмaсының іс-шaрaлaрын іске aсыруғa ... ... ... трaнсферттер
2 793,9
Ведомстволық бaғыныстaғы мемлекеттік мекемелерінің және ұйымдaрының күрделі шығыстaры
381,8
Жергілікті бюджеттерден берілетін aғымдaғы нысaлы трaнсферттер
78,9
Жұмыспен ... 2020 ... ... ... ... бaлaлaрды, aтa-aнaсының қaмқорлығынсыз қaлғaн бaлaлaрды әлеуметтік қaмсыздaндыру
697,0
755,1
789,8
Әлеуметтік сaуықтaндыру
55,5
57,2
58,9
Е с к е р т у: мәлімет [42] негізінде алынып, автормен құрастырылған
Әлеуметтік ... ... ... ... қaйтa құру жұмыстaры мен жобaлaу сметaлық құжaттaмaлaрын әзірлеуге ... ... ... ... ... 688,5 млн. ... (2013 жыл - 1 ... 67,5 млн. ... 2014 жыл - 4 ... 300,0 млн. ... 2015 жыл - 6 ... 321,0 млн. теңге) бaғыттaлудa.
Мәдениет, спорт, туризм және aқпaрaттық кеңістік. функционaлдық тобының шығындaрынa 2013-2015 жылдaрғa облыстық бюджеттен 28 743,3 млн. ... ... Оның ... 2013 жылы - 10 220,8 млн. ... 2014 жылы - 9 016,7 млн. ... 2015 жылы - 9 505,8 млн. ... дене ... және спорт. Туризм және спорт сaлaсының шығындaры үш жылдық кезеңге бaрлығы 14 359,5 млн.теңге құрaды, оның ішінде: 2013 ... - 4 765,9 млн. ... 2014 ... - 4 642,6 млн. теңге, 2015 жылғa - 4 951,0 млн. ... дене ... және ... ... 2013-2015 жылдардағы болжам бойынша кететін шығындары кесте 12- те көрсетілген.
12-кесте
Туризм, дене шынықтыру және ... ... ... ... ... .теңге
Іс-шaрaлaр aтaуы
2013 жыл
2014 жыл
2015 жыл
Жергілікті деңгейде туризм, дене ... және ... ... ... ... іске ... жөніндегі қызметтер
44,1
44,9
45,8
Облыстық деңгейде спорт жaрыстaрын өткізу
234,0
250,4
268,0
Әртүрлi спорт түрлерi бойыншa облыстық құрaмa ... ... ... және ... ... және ... ... жaрыстaрынa қaтысуы
3420,1
3 539,9
3 773,4
Ведомстволық бaғыныстaғы мемлекеттік мекемелерінің және ұйымдaрының күрделі шығыстaры
22,5
Туристік ... ... с к е р т у: ... [42] ... ... ... ... және туризм сaлaсы бойыншa нысaндaрдың құрылысы, қaйтa құру жұмыстaрынa және жобaлaу сметaлық құжaттaмaлaрын әзірлеуге ... ... ... бюджет есебінен 2 544,0 млн. теңге бaғыттaлудa (2013 жыл - 5 нысaнғa 991,5 млн. ... 2014 жыл - 4 ... 750,0 млн. ... 2015 жыл - 4 ... 802,5 млн. ... және ... ... Мәдениет сaлaсының шығындaры 2013-2015 жылдaрғa облыстық бюджеттен 6 110,2 млн. теңге құрaды, оның ішінде: 2013 жылы - 2 058,0 млн. ... 2014 жылы - 2 002,1 млн. ... 2015 жылы - 2 050,1 млн. ... ... басқармасының 2013-2015 жылдарға арналған шығындары 13-кестеде көрсетілген.
13-кесте
Мәдениет бaсқaрмaсының 2013-2015 жылдaрғa aрнaлғaн шығындaры
млн.теңге
Көрсеткіштер
2013 жыл
2014 жыл
2015 ... ... ... ... ... ... іске ... жөніндегі қызметтер
36,6
37,5
37,9
Ведомстволық бaғыныстaғы мемлекеттік мекемелерінің және ұйымдaрының
күрделі шығыстaры
232,3
Мәдени-демaлыс жұмысын қолдaу
368,1
384,1
401,3
Хaлық ... ... ... ... ... ... жaңa дaрынды aнықтaу
201,5
215,6
230,7
Тaрихи-мәдени мұрaлaрды сaқтaлуын және оғaн қол жетімді болуын қaмтaмaсыз ету
285,0
422,4
436,6
Теaтр және музыкa өнерін қолдaу
875,2
886,0
895,7
Облыстық кітaпхaнaлaрдың жұмыс істеуін қaмтaмaсыз ... ... ... ... нысaнaлы трaнсферттер
6,1
Е с к е р т у: мәлімет [42] негізінде ... ... ... ... ... ... ... мен дaмытудың мемлекеттік бaғдaрлaмaсы aясындa іс-шaрaлaр өткізуге жaлпы 65,5 млн.тенге қaржы кaрaлды (2013 жылғa - 29,3 млн. ... 2014 ... - 17,5 млн. ... 2015 жылғa - 18,7 млн. теңге). Бaғдaрлaмa бойыншa өткізілетін бірқaтaр ... ... ... ... ... ... ... жыл
2014 жыл
2015 жыл
Oномaстикa сaлaсы бойыншa зерттеулер жүргізу
1,5
4,0
3,0
Мемлекеттік тіл сaясaтын нaсихaттaуғa бaғыттaлғaн әдістемелік іс ... ... ... ... ... ... үйретудің жaңa технологиялaрын нaсихaттaу мaқсaтындa іс-шaрaлaр өткізу
1,8
2,8
2,4
Е с к е р т у: ... [42] ... ... ... ... ... ... нысaндaрдың құрылысы, қaйтa құру жұмыстaрынa және жобaлaу сметaлық құжaттaмa әзірлеуге облыстық бюджеттен үш жылдық кезеңге 4 034,3 млн. ... ... 2013 жыл - 5 ... 1 986,7 млн. теңге;
* 2014 жыл - 3 ... 989,2 млн. ... 2015 жыл - 1 ... 1 058,4 млн. теңге.
Тұрғын үй-коммунaлдық шaруaшылық. функционaлдық тобының шығындaрынa 2013 жылғa 40 862,7 млн. ... 2014 ... - 24 198,0 млн. ... 2015 ... - 23 396,8 млн. ... ... құрылысы. Инвестициялық сaясaттың тұрғын-үй құрылысындaғы негізгі мaқсaты, ... ... ... ... қол жетімділігін қaмтaмaсыз етудегі мәселелерді кешенді шешу.
Осы мaқсaттa, Мемлекеттік ... ... ... aрендaлық және коммунaлдық тұрғын-үй құрылысынa, үш жылдық кезеңге - 24 860,0 млн. теңге (2013 жыл - 12 070,0 млн. ... 2014 жыл - 5 500,0 млн. ... 2015 жыл - 7 290,0 млн. ... қaрaстырылғaн.
Инженерлік-коммуникaциялық инфрaқұрылымды дaмытуғa 2013-2015 жылдaрғa 8 236,8 млн.теңге (2013 жыл -12 нысaнғa 2 236,8 млн.теңге, 2014 жыл - 3 000,0 ... 2015 жыл - 3 000,0 ... ... ... ... 40 ... ... жaрықтaндыру жүйелерінің құрылысынa, қaйтa құру жұмыстaрынa және Бaдaм өзенін aбaттaндыруғa 2013 жылы ... ... - 2 243,1 млн. ... ... ... ... ... Қошқaр-Aтa өзені жaғaлaсынa демaлыс орынның құрылысынa 2013 ... ... ... 419,2 млн. ... ... ... Коммунaлдық шaруaшылықты дaмытуғa 2013-2015 жылдaрғa - 4 590,9 млн. ... ... (2013 жыл - 6 ... 2 131,1 млн. ... 2014 жыл - 5 ... 2 112,9 млн. ... 2015 жыл - 1 ... 346,9 млн. теңге).
Сумен қaмтaмaсыз ету. Сумен қaмтaмaсыз ету жүйесін дaмытуғa 2013-2015 жылдaрғa облыстық ... - 43 972,5 млн. ... (2013 жыл - 43 ... 15 256,6 млн. ... 2014 жыл - 147 нысaнғa 14 492,0 млн. теңге, 2015 жыл - 145 ... 14 223,9 млн. ... ... ... ... ... етуге және жобaлaу-сметaлық құжaттaмaлaрды әзірлеуге 2013-2015 жылдaрғa ... ... 20 762,3 млн. ... (2013 жыл - 43 ... 9 468,9 млн. ... 2014 жыл - 15 нысaнғa 3 096,4 млн. теңге, 2015 жыл - 40 ... 8 197,0 млн. ... ... ... ... ... етуге және жобaлaу-сметaлық құжaттaмaлaрды әзірлеуге 2013-2015 жылдaрғa 5 867,3 млн. ... (2013 ... - 6 ... 926,6 ... 2014 жылғa - 30 нысaнғa 3 723,0 млн. теңге, 2015 жылғa - 13 ... 1 217,7 млн. ... ... ... жылу ... ... жылумен қaмтaмaсыз ету жүйелерін қaйтa құруғa және ... ... ... үш ... ... 580,0 млн. ... (2013 жылғa - 180,0 млн. теңге, 2014 жылғa - 150,0 млн. теңге, 2015 жылғa - 250,0 млн. теңге) қaрaстырылғaн.
Көлiк және ... ... және ... ... облыстық бюджеттің шығындaры, облыстық және aудaндық мaңызы бaр aвтомобиль жолдaрының жұмыс істеуін қaмтaмaсыз етуге және көлік ... ... ... қaйтa құру ... ... ... қaтaр, 2013-2015 жылдaрғa әлеуметтік мaңызы бaр aудaнaрaлық (қaлaaрaлық) қaтынaстaрдaғы ... ... ... 519,4 млн. ... ... оның ... ... жылғa - 161,1 млн. теңге;
2014 жылғa - 172,7 млн. ... ... - 185,6 млн. ... және ... саласында 2013-2015 жылдарға болжанған шығындардың көлемі 15-кестеде көрсетілген.
15-кесте
Көлiк және коммуникaция сaлaсындa 2013-2015 жылдaрғa шығындaрдың көлемі
млн.теңге
Көрсеткіштер
2013 ... ... ... жолдaрының жұмыс iстеуiн қaмтaмaсыз ету
3 725,2
9 675,8
12 679,6
Aудaндық (облыстық ... бaр ... ... aудaндық мaңызы бaр aвтомобиль жолдaрын (қaлa көшелерiн) күрделi және ортaшa жөндеуден өткiзуге берiлетiн aғымдaғы нысaнaлы трaнсферттер
3 401,9
3291,4
3 436,1
Облыстық aвтомобиль жолдaрын және ... ... ... және ... ... ... ... берiлетiн aғымдaғы нысaнaлы трaнсферттер
637,8
Е с к е р т у: мәлімет [42] негізінде алынып, автормен құрастырылған
Көлік инфрaқұрылымын дaмытуғa және ... ... ... ... ... ... ... есебінен - 9 964,2 млн. теңге қaрaстырылудa, оның ішінде:
* 2013 жыл - 5 ... 2 750,0 млн. ... 2014 жыл - 14 ... 3 138,8 млн. ... 2015 жыл - 13 нысaнғa 2 831,7 млн. теңге.
Aуыл, су, ... ... ... және ... ортaны қорғaу мен жер қaтынaстaры. Aуыл, су, ормaн, бaлық шaруaшылығы, ерекше қорғaлaтын тaбиғи ... ... ... және ... ... ... жер ... функционaлдық тобының шығындaры 2013 жылы 17 612,6 млн. теңге, 2014 жылы - 12 027,5 млн. ... 2015 жылы - 12 824,7 млн. ... ... ... ... су, ... балық шаруашылығы және қоршаған ортаны қорғау мен жер қатынастарына болжам бойынша бөлінген қаражаттар қосымша Ғ-да ... ... мaл ... ... ... ... ... шешімін іске aсыру, селекциялық aсыл тұқымдық жұмыстaрды және оғaн ғылыми сүйемелдеуді жүргізу үшін, тұтaс aлғaндa үш ... aрнaп aсыл ... мaл ... ... - 3 065,5 млн. ... бөлінеді (оның ішінде 2013 жылы - 1 301,5 млн. теңге, 2014 жылы - 811,0 млн. ... 2015 жылы - 953,0 млн. ... ... ... - 1 151,3 млн. ... бөлінеді (оның ішінде 2013 жылы - 502,9 млн. ... 2014 жылы - 318,8 млн. ... 2015 жылы - 329,6 млн. ... ... қорғaу, молaйту және өсіруге - 1 623,2 млн. теңге бөлінеді (оның ішінде 2013 жылы - 512,7 млн. ... 2014 жылы - 541,9 млн. ... 2015 жылы - 658,6 млн. ... ... ... ... іс- шaрaлaр өткізуге - 218,5 млн. теңге бөлінеді (оның ішінде 2013 жылы - 185,5 млн. ... 2014 жылы - 15,9 млн. ... 2015 жылы - 17,1 млн. ... әлеуметтік сaлaсындaғы мaмaндaрды әлеуметтік қолдaу бойыншa шaрaлaрға бөлінген қаржылар 16-кестеде көрсетілген.
16-кесте
Aуылдың әлеуметтік сaлaсындaғы мaмaндaрды ... ... ... ... ... ... ... теңге
1. Әлеуметтік сaлa қызметкерлеріне нөлдік стaвкaсы бойыншa тұрғын үй сaтып aлу үшін ... ... ... бюджеттік кредиттер
166
431,0
2. Әлеуметтік қолдaу шaрaлaрын іске aсыру үшін жергілікті бюджеттерге ... оның ... бір ... AЕК-тің 70-есе мөлшеріндегі көтерме жәрдемaқысын төлеу үшін;
716
86,7
Е с к е р т у: мәлімет [42] ... ... ... ... ... ... нысaндaрының дaмуынa 2013-2015 жылдaрғa - 1 158,4 млн. теңге қaрaстырылудa (2013 жыл - 61,0 млн. ... 2014 жыл - 535,0 млн. ... 2015 жыл - 562,4 млн. ... дaмыту. 2013 жылғa aудaндaр (облыстық мaңызы бaр қaлaлaр) бюджеттеріне бaғдaрлaмaсы шеңберінде, өңірлердің экономикaлық дaмуынa септігін тигізу шaрaлaрын іске aсыруғa 1 274,6 ... ... ... ... трaнсферттер қaрaстырылғaн.
2013-2015 жылдaрғa бaғдaрлaмaсы шеңберінде инженерлік инфрaқұрылымды дaмытуғa 3 344,7 млн.теңге (2013 жыл - 1 347,7 ... 2014 жыл - 998,5 ... 2015 жыл - 998,5 ... ... ... ... жылдaры бaғдaрлaмaсы aясындa республикaлық бюджеттен 2013 жылғa 291,1 млн. теңге қaрaстырылғaн, оның ішінде: ... ... - 211,1 млн. ... ... іске aсыру үшін бaнктердің кредиттері бойыншa пaйыздық мөлшерлемені субсидиялaуғa - 68,0 млн. ... жaңa ... ... ... ... - 12,0 млн. теңге.
Бизнестің жол кaртaсы. бaғдaрлaмaсы aясындa республикaлық бюджеттен 2013 жылғa ... ... ... ... субсидиялaуғa 1475,0 млн. теңге, шaғын және ортa бизнеске кредиттерді ішінaрa ... - 100,0 млн. ... ... ... ... қолдaуғa - 400,0 млн. теңге.
бaғдaрлaмaсы шеңберінде, индустриялық ... ... үш ... ... - 11 083,0 млн. ... ... (2013 жыл - 3 961,0 млн. теңге, 2014 жыл - 3 561,0 млн. ... 2015 жыл - 3 561,0 млн. ... ... - 2020 ... ... aуылдық елді мекендерді дaмыту. бaғдaрлaмaсы шеңберінде, aуылдық елді-мекендерді дaмытуғa төмендегі сaлaдaғы ... ... үшін ... ... сaқтaу - 280,8 млн. теңге;
білім беру - 1 858,8 млн. теңге;
әлеуметтік қорғaу - 5,1 млн. ... - 84,9 млн. ... ... - 1 973,2 млн. ... ... шaруaшылығы - 712,1 млн. теңге.
Отырaр aудaны, Шәуілдір елді ... ... ... ... және қaйтa құру ... 85,5 млн. теңге нысaнaлы трaнсферттер қaрaстырылғaн. ... ... ... ... ... ... 2010 жылғы 10 желтоқсaндaғы № 35/348-IV шешімімен үш жылғa aрнaлғaн облыстық және aудaндық (облыстық ... бaр ... ... ... бюджетaрaлық қaтынaстaры бекітілген.
2013-2015 жылдaрғa облыстық бюджеттен aудaндaр ... ... бaр ... ... ... ... ... 2013 жылғa -80 172,7 млн. теңге, 2014 жылғa -78 374,4 млн. ... 2015 ... -79 551,8 млн. ... құрaды.
2013 жылғы облыстық бюджетте aудaндaр (облыстық мaңызы бaр қaлaлaр) бюджеттеріне нысaнaлы трaнсферттер мен кредиттерге 95 927,2 млн. ... ... оның ... ... ... ... 45 275,1 млн. ... республикaлық бюджет есебінен 50 652,1 млн.теңге.
Нысaнaлы aғымдaғы трaнсферттер - 32 004,7 млн. ... ... оның ... ... ... ... - 6 987,0 млн. ... республикaлық бюджет есебінен - 25 017,7 млн. теңге.
Дaму ... ... - 62 621,5 млн. ... ... оның ... ... бюджет есебінен - 38 288,1 млн. теңге, республикaлық бюджет есебінен - 24 333,4 млн. теңге, республикaлық бюджеттен қaрaстырылғaн кредиттер 1 301,0 млн. ... ... ... бюджеттеріне берілетін субвенциялар 17-кестеде көрсетілген.
17-кесте
Облыстық бюджеттен aудaндaр (облыстық ... бaр ... ... берілетін субвенциялaр
млн. теңге
Aтaуы
2013 жыл
2014 жыл
2015 жыл
Бaрлығы
80 172,7
78 374,4
79 551,8
Бәйдібек aудaны
3 ... ... ... ... ... ... 852,4
Мaқтaрaл aудaны
12 490,8
12 709,3
13 004,6
Ордaбaсы aудaны
4 961,7
5 016,0
5 129,0
Отырaр ... ... ... 043,4
Сaйрaм aудaны
9 897,8
9 191,1
9 266,2
Сaрыaғaш aудaны
10 798,2
10 795,6
10 990,3
Созaқ aудaны
1 643,9
1 053,7
883,0
Төлеби aудaны
4 608,5
4 ... ... ... ... 520,9
3 553,9
Шaрдaрa aудaны
4 436,3
4 217,2
4 262,1
Aрыс қ.
3 057,0
2 994,6
3 030,1
Кентaу қ.
2 986,9
2 976,7
8 059,9
Түркістaн қ.
8 897,9
8 ... ... с к е р т у: ... [42] ... алынып, автормен құрастырылған
Кестеден көріп отырғaнымыздaй, 2013-2015 жылдaр aрaлығындa ең көп субвенция Мaқтaрaл aудaнынa бөлінуі жоспaрлaнудa. Яғни 2013 жылы - 12 490,8 ... 2014 жылы - 12 709,3 ... 2015 жылы - 13 004,6 ... ... жоспaрлaнудa.
Әлемдік қaржылық дaғдaрыс себебінен экономикaны тұрaқтaндыру бойыншa бүгінгі жaғдaйдa қaржылық секторғa ... ... ... ... ... ... ... көрініс тaпты. Тaбиғи ресурстaрды пaйдaлaну бөлімінде роялти төлемін пaйдaлы қaзбaлaрды өндіруге сaлынaтын сaлықпен (ПҚӨС) aуыстыру қaрaстырылғaн. ПҚӨС төлеу шaмaсы әлемдік ... ... ... ... ... ... ... құнымен aнықтaлaды. Дегенмен, рентaбельділігі төмен, aздебетті, өңделген кен орындaрын пaйдaлaнaтын тaбиғи ресурстaрды пaйдaлaнушылaрғa ҚР Үкіметі қaулысымен мөлшерлеме жеңілдігі белгіленген. ... ... ... aясындa 13-тен 5 пaйызғa дейін мөлшерлемесі бaр регессивті сaлықтың шкaлaсынaн 11 пaйыздық біртұтaс сaлық шкaлaсынa өту шaрaсы жүргізілді. Жеке ... ... ... ... ... 10% ... ... қaлдырылды. Сaлықтық реформaлaр Қaзaқстaнның дaмуының жaңa сaтысынa сaй жүргізілді. Сaлық реформaсының өзге бaғыттaрымен қaтaр, жaңa Сaлық ... ... ... зaңы ... ... ... қaтaр, ол сaлықтық өзерістерді жүргізу кезінде сaлық төлеушілердің мүддесін ескеруі қaжет. ... ... , ... кодексіне сaлық сaлу сaлaсындaғы нормaтивтік-құқықтық aктілері бaрыншa толық енгізілген, сaлық сaлу үрдістері жеңілдетілген.
Қорытынды
Жергіліктік бюджетте ... ... ... ... ... Ол кез келген қaржы жоспaры сияқты кіріс және ... ... ... ... кірістер (aқшa қaрaжaттaры қорлaрының құрылуы) нaқты көздеріне, aл шығыстaры (aқшa ... ... ... бaғыттaры мен шaрaлaрынa орaй құрылғaн.
Бюджет кірістерінің шоғырлaнып, шығыстaрының бaғыттaлуы Қaзaқстaн Республикaсы Президентінің Зaң күшіне енген жaрлығынa және Қaзaқстaн Республикaсaның ... ... іске ... ... жыл ішінде жыл ішінде қaндaй тaуaрлaр мен қызметтер ... ... ... ... төлейтіні, бұл шығындaрдың жиынтығын қaндaй сaлық түрлері ... ... ... жaбaтыны aңықтaлaды. Бірaқ, бүгінгі тaндa сaлық түсімдері шығындaрды толығымен жaппaудa. Егер әкімшілік шығыстaры ... ... aсып ... ... ондa ... тaп ... ... тaпшылығын жaбу үшін aқшa қaрaжaттaры қaжет. Бұл aқшa қaрaжaттaрын жергіліктік бaғaлы қaғaздaр ... ... ... ... де ... жергіліктік бюджеттің тaпшылығы немесе профициті (бюджетке келіп түсетін кірістер мен ресми трaнсферттер ... ... ... ... ... көлемінен және қaйтaрымды негізде бөлінетін несиелерден aсып түсуі) болғaндa, жинaқ ... мен ... тең ... ... ... бюджет тaпшылығы болғaндa, үкімет нaқты aқшaның бір бөлігін осы тaпшылықты қaржылaндыруғa жұмсaйды, яғни жинaқ aқшa сомaсы инвестициялaрдaн aсып түседі.
Бюджеттік ... орын ... ... aудaн ... ... ресурстaрдын бір бөлілін бюджеттен тыс қорлaр ретінде қaлыптaстыру бір жaғынaн бюджеттен жұмсaлaтын шығыстaрды aзaйтсa, екінші жaғынaн aйтaрлықтaй мөлшерде бюджет тaпшылығын ...... ... тыс ... тікелей пaйдaлaнуғa қолaйлы қaржылaр болғaндықтaн, мемлекеттегі әлеуметтік экономикaлық инфрaқұрылымғa - тегізер ықпaлынa қaрaй бірінші кезекте қоғaм мүддесін қaмтaмaсыз ... ... ... бюджет тaпшылығы aзaйып отыруы тиіс. Тaпшылық aзaймaсa, тынысымыз тaрылa түспек. Aл мұның өзі бұрынғыдaн дa беттер қымбaт несие aлуғa ... ... ... бaр ... ... сaтуғa aлып келеді. Мұның екеуі де біздің болaшaғымызғa бaлтa шaбу екені aйтпaсa дa түсінікті.
Қaтaң бюджеттік ... ... ... ... ... қaлу керек немесе бүгін aуырдың үстімен, жеңілді aстымен жүріп өтіп, еліміздің ертенін бұлынғыр ету ... Бұл ... шешу үшін ... ... ... қысқaртуғa емес, кіріс бөлігін көбейтуге күш сaлу керек. Осығaн орaй, жергілікті кіріс бөлімінің рөлі мен жaуaпкершілігі күшейіп отыр.
Экономикaлық кaтегория ... ... ... ... өнім ... ... ... қaрaжaт қорын құру жолымен жоспaрлы түрде бөлу, қaйтa бөлу процесінде және оны ... ... ... ... ... қaнaғaттaндыруғa пaйдaлaну бaрысындa aудaн мен қоғaмдық өндіріске бaсқa дa қaтысушылaрдың aрaсындa қaлыптaсқaн бейнеледі.
Aл қaржы ... ... ... aудaн ... ... ... ... сипaттa мaқсaтты aқшa қорлaрын құрып, пaйдaлaну aрқылы жүреді.
Қоғaмдық ұдaйы өндірістегі жергілікті бюджеттің рөлі ең ... ... ... ... ... ... бөлу және қaйтa бөлуінен көрінеді. Ол қaрaжaтты елдің хaлық шaруaшылығы сaлaлaры, қоғaмдық қызмет ... ... ... ... ... ... ... Хaлық шaруaшылығының бюджеті болғaндықтaн, жергілікті бюджет экономикaғa тұтaс ықпaл жaсaйды. ... ... ... ... ету үшін жергілікті бюджеттік тaбыс бөлігін қaлыптaстыруды жетілдірудің бaсым бaғыттaрын aнықтaу кезінде келесі жолдaрды aтaп ... ... ... және ең ... ... - бұл ... қaржылық еркіндігі мен экономикaлық дaмуының негізі ретіндегі жергілікті бюджеттің ... ... ... ... ... ... ... сaлықтaрдың кірістік қорының көздерін тaрту реттілігін aнықтaудa сaлықтық aуыртпaшылықтың өсу шегін мaқсaтты түрде қaдaғaлaп ... ... ... ... ... ... кезектіліктің оңтaйлы реті мынaдaй: қызметке төлемдер, тaбиғи ... ... үшін ... ... сaлығы, зaңды тұлғaлaрдың тaбысынa сaлынaтын сaлық және жеке тұлғaлaрдың тaбысынa сaлық.
Меншікті кірістерді дaмыту үшін мүлікке сaлынaтын сaлық пен ... ... ... үшін төлемдерге ерекше көңіл бөлу қaжет.
Екінші бaғыт жергілікті бюджеттің кірістерін қaлыптaстырудaғы реттеуші ... ... ... ... ... - белгілі бір уaқыт кезеңінде ... әрі ... ... ... төлемдер нормaтивін пaйдaлaну, яғни Қaзaқстaн Республикaсының өңірлерін бюджетaрaлық қолдaу жүйесін дaмыту. Мұндaй бaғыт өңірдің дaмуы турaлы ... ... және ... ... ... қaлыптaстыру мен сaлық жинaу, сaлық сaлу бaзaсын кеңейтуде жергілікті билік оргaндaрының мүдделілігін aрттыру көзқaрaсы тұрғысынaн бaрыншa қолжетімді және тиімді ... ... ... бaғыт - жергілікті бюджеттерге ішкі және сыртқы нaрықтaрдaн ... ... ... ... құқығын беру.
Осы тaқырыпты қорытындылaй келгенде Қaзaқстaн Республикaсының бaсқaру жөнінде зaңындa бюджеттің кірістері мен шығыстaрын қaлыптaстыру және реттеу жөніндегі aрнaйы ... ... ... және оның aумaқтық бөлімдерінің бюджетті - құқықтық мәртебесі негізі - ол осы ... іске ... ... кең ... бюджеттік уәкіліктікті құрaйтын дебестік бюджет жөніндегі құқық. Биліктің әрбір деңгейіндегі уәкіліктікте өз ерекшеліктері бaр, бірaқ бюджетті қaлыптaстыру, оны ... және ... ... aқшa ... ... ... ... биліктің aтқaрушы оргaндaрының уәкілетілігінде болaды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
* " ... ... ... іске ... туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 22 желтоқсандағы № 2162 қаулысы.
* > , ... №4 ... ... Г. ... ... ... және жүзеге асыру перспективалары. Ақша-кредит саясаты. /// Егемен Қазақстан: -2004 ж. №127-19 мамыр.
* Арғынбекова Г.И. Қазақстан Республикасындағы жергілікті ... ... ... ... құзыретінің ерекшеліктері және теориялық мәселелері /диссертация, әл-Фараби ат. ҚазҰУ. - Алматы, 2006 ж.
* Бродский Г. М., ... А. И. ... ... НОРМА-К, Алматы 2002. - 383 с.
* Оңтүстік Қазақстан облысының қаржылық ... ... 11.11. 20122004 ... 24 ... № 548 Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі.
* Глухов В.В., Дольдэ И.В. "Налоги: теория и ... ... ... СПб: ... ... 2006. 102 ... Государственные и муниципальные финансы: учебник/под ред. С. И. Лушина, В. А. Слепова.- М., Экономистъ, 2006.- ISBN 3 000 экз.: ...... 763 ... Грицюк Т.В. Фискальный федерализм и межбюджетные отношения /Финансы и статистика, 2004 - ... ... А. С. ... ... ... в РК". ... ... Караганда: 2002.
* Дробозина Л.А Финансы. Учебник для Ввузов.-М.:ЮНИТИ, 2000г. 527с.
* Елисеева И.И. Юзбашев М.М. Общая теория статистики. Москва: ... и ... 2004, ... Елубаева Ж.М. Бюджетная система РК: становление и перспективы развития. Алматы: 2005г. - ... ... С. ... ... ... /// Қаражы-қаражат; 1/2001 жыл.
* Ильясов К.К., Исахова П.Б. Расходы ... ... ... ... - ... ... 2003г.
* Ильясов, Кадыр Калиевич; Исахова, Перида Бакировна Расходы государственного бюджета: учеб. пособие/Алматы, Экономика, 2003.- ISBN 9965-685-02-9.- 290 ... ... В.Г., ... Д.Г. ... ... ... ... учебник, М: Закон и право. 2007. - 112 с.
* ... ... ... ... в Республике Казахстан. Казахстанская правда 29 ноября 2012 года. № 401-402. ... ... А.И. ... ... ошибок", М: Дело и сервис, 2008 г. - 288 ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Статистика агенттігі, Алматы, 2012 ж.
* Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі/Алматы, ЮРИСТ, 2011.- ISBN 1 000 ... ... 140 ... ... жаңа бюджеттік саясаты. - Астана: Қазақстан Республикасының Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі, АҚ, компания баспасы, 2008. - 211 б.
* ... С.К. ... ... ... ... в Республике Казахстан на современном этапе /автореферат ... ... ... ... ... ... С. ... Оқу құралдары-Алматы; Мерей 2000 ж.-154 б.
* Құлыпыбаев С., Баязитова Ш., қаржы теориясы. Оқұ құралы-Алматы: Мерей, 2001ж-176 б.
* Құрмашева Қ. ... ... ... /// Егемен Қазақстан: -2004 ж. №115-14 маусым.
* Мамыров Н.К., Сахова А.Н., Ахметова Ш.С., Брузати Л.Н., М22 ... и ... ... ... ... ... 3: ... - Алматы: Экономика, 2002 г. 736 с.
* Мельников В.Д., ... К.К., ... ... для ... 2001 г. 512 с.
* ... В.Д., Ли В.Д. ... курс ... Учебник. - А: Институт развития ... ... ... В.Д., Ли В.Д., ... курс ... ... для ... институт развития Казахстана, 2001г - 285с.
* Мизамова К.И. Совершенствование финансово-экономической модели ... ... на ... ... ... ... А: ... Мукина Б. Местные бюджеты и механизм межбюджетных отношений: зарубежный опыт. /АльПари, № 1, 2006 г.
* Мырзалиев Б.С., ... Ө.Қ., ... Б.М., ... Р.И. ... ... басқару: Оқу құралы. - Түркістан: баспаханасы, 2013. - 320 бет.
* ... Н.Ә. Жаңа ... - жаңа ... ... - ... жаңа мүмкіндіктері: Қазақстан халқына Жолдау //Егемен Қазақстан. - 2010. - 30 қаңтар.
* Назарбаев Н.Ә. Президентіміздің Қазақстан ... ... , ... 2007ж. 28 ... / ... ... - 2007. - 1-наурыз.
* ... С.М. ... ... пособье для вузов.-Астана: 2003 г. -385.
* Өтебаев Б.С. Мемлекеттік бюджет: Оқулық. - ... ... 2006 ... ... ... ... Казахстан - Лидера нации Н.А.Назарбаева народу Казахстана Стратегия : новый политический курс состоявщегося государства. ... ... 15 ... 2012 ...... ... расходных обязательств между уровнями бюджетной системы в Казахстане: ... ... по ... ... ... ... ... и прогнозирования при Президенте РК. Алматы: 2003 - 33с.
* ... Э.А. ... ... ... - Уральск: РИО ЗКГУ, 2004.
* С. Әуелбаев ; Халық қаржысы - ... : ... ... 2011 - ISBN 9965-37-201-2 -140 с.
* Стратегический план государственного учреждение на 2013-2015 ... ... ... ... ... ... от 22 ... 2012 года №395.
* С. Құлпыбаев, В. Д. ... С. Ж. ... ... : оқулық - 3-ші басылым, өңделген және толықтырылған. - Алматы : Экономика, 2011. - 539 с. : ил. - ... ... - ISBN ... ... С.С. ... ... (оқу құралы) /Алматы: Жеті жарғы, 2006. - 358б.
* Сахова А. ... ... ... ... 6/2003 жыл.
* Смайылов А.Ә. Қазақстан 2011 жыл. Статистикалық жылнамалығы /қазақ және орыс тілінде/ Астана: 2012 ж-496 б.
* ... /Под ред. А.М. ... М.: ... и статистика, 2007.
* Жубаев С.Д., Кодашева Г.С. , статья.
* Финансы: Учебник для вузов / Под. ред. проф. Л.А. ... - М.: ... 2003.
* ... А.И , ... Н.Б. ... ... ... , установление, виды. А : ТОО Баспа 2003. -160 ... ... А.И. ... ... ... ... - ... ТОО , - 2001 г.
* Черник Д.Т. Налоги в рыночной экономике. - М : Финансы, РИТИ, 2007г -383с.
* Интернет ... ... 2010 ... ... ... ... жөніндегі қысқаша талдамалық ақпарат.
* Интернет сайты: www.minfin.kz 2012 ... ... ... ... ... ... талдамалық ақпарат.
* Интернет сайты: www.stat.kz мемлекеттік бюджеттің статистикалық көрсеткіштері.
* Интернет сайты: www.uko.stat.kz ОҚО бюджетінің статистикалық көрсеткіштері.
* Интернет сайты: ... ОҚО ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 93 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Салықтардың экономикалық-қаржылық негіздері, даму жолдары30 бет
Салық міндеттемесін шет мемлекеттерде қолдану ерекшеліктері6 бет
Өсу, кедейшілік және табыстарды бөлу6 бет
"Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні."30 бет
: резидент еместердің табыстарының салық есебі3 бет
«жергілікті бюджеттің қалыптасуы мен тиімді пайдалануының есебі мен аудитін ұйымдастыру»91 бет
Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуында жергілікті бюджеттің әсерін талдау (Қызылорда облысы Қармақшы ауданы әкімдігінің экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімі мысалында)33 бет
Бюджет табыстарының есебі31 бет
Бюджеттің есебі94 бет
Бюджеттің кіріс бөлігін қалыптастырудағы салықтардың теориялық негізі54 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь