Құжаттарды бір-бірімен ұқсастығы

Кіріспе 3
1 Мәліметтерді қорғау әдістері 4
1.1 Қауіпсіздік қатерлері 4
1.2 Трафик мониторингі 4
1.3 Авторланған емес ену 5
1.4 “Адам ортада” типті шабуыл 6
1.5 Қызмет етуді қабылдамау 7
1.6 Шифрлау 14
1.7 Кілт бүтіндігінің уақытша протоколы 17
1.8 Wi . Fi.ге қорғанған кіріс 18
1.9 Жеке виртуальді желілер 19
1.11 Ашық кілт шифрлануы қолданылатын аутентификация 21
2 Қосымша құруға арналған инструментальды ортаны сипаттау 37
2.1 Программалу тілдері және негізгі классификациясы 37
2.2 Объектілі . бағытталған программалау 42
2.3 Delphi программалау ортасы 45
2.4 Программаға код қосу 48
3 Программалық өнімді сипаттау 50
3.1 Қауіпсіздік саясаты 50
3.2 Бағдарламамен жұмыс істеу 53
4 Бағдарламаның экономикалық тиімділігі 57
4.1 Бағдарламаны енгізудің экономикалық тиімділігі 57
4.2 Қосымшаны өндіріске кірістірудің экономикалық тиімділігін есептеу 57
4.3 Қосымша құру және енгізу шығындарын есептеу 57
4.4 Техникалық құрылғылар комплексіне жұмсалатын шығындар 59
5 Техникалық қауіпсіздік және еңбекті қорғау 60
Қорытынды 62
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 64
Қосымша 65
Кіріспе
Ақпараттық қауіпсіздік — мемкелеттік ақпараттық ресурстардың, сондай-ақ ақпарат саласында жеке адамның құқықтары мен қоғам мүдделері қорғалуының жай-күйі.
Ақпаратты қорғау — ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған шаралар кешені. Тәжірибе жүзінде ақпаратты қорғау деп деректерді енгізу, сақтау, өңдеу және тасымалдау үшін қолданылатын ақпарат пен қорлардың тұтастығын, қол жеткізулік оңтайлығын және керек болса, жасырындылығын қолдауды түсінеді. Сонымен, ақпаратты қорғау - ақпараттың сыртқа кетуінің, оны ұрлаудың, жоғалтудың, рұқсатсыз жоюдың, өзгертудің, маңызына тимей түрлендірудің, рұқсатсыз көшірмесін жасаудың, бұғаттаудың алдын алу үшін жүргізілетін шаралар кешені. Қауіпсіздікті қамтамасыз ету кезін қойылатын шектеулерді қанағаттандыруға бағытталған ұйымдастырушылық, программалық және техникалық әдістер мен құралдардан тұрады.
Ақпараттық қауіпсіздік режимін қалыптастыру кешендік мәселе болып табылады. Оны шешу үшін заңнамалық, ұйымдастырушылық, программалық, техникалық шаралар қажет.
Ақпараттық қауіпсіздіктің өте маңызды 3 жайын атап кетуге болады: қол жеткізерлік (оңтайлық), тұтастық және жасырындылық.
Қол жетерлік (оңтайлық) - саналы уақыт ішінде керекті ақпараттық қызмет алуға болатын мүмкіндік. Ақпараттың қол жеткізерлігі - ақпараттың, техникалық құралдардың және өңдеу технологияларының ақпаратқа кедергісіз (бөгетсіз) қол жеткізуге тиісті өкілеттілігі бар субъектілердің оған қол жеткізуін қамтамасыз ететін қабілетімен сипатталатын қасиеті.
Тұтастық - ақпараттың бұзудан және заңсыз өзгертуден қорғанылуы. Ақпарат тұтастығы деп ақпарат кездейсоқ немесе әдейі бұрмаланған (бұзылған) кезде есептеу техника құралдарының немесе автоматтандырылған жүйелердің осы ақпараттың өзгермейтіндігін қамтамасыз ететін қабілетін айтады.
Жасырындылық - заңсыз қол жеткізуден немесе оқудан қорғау.
1983 жылы АҚШ қорғаныс министрлігі қызғылт сары мұқабасы бар «Сенімді компьютерлік жүйелерді бағалау өлшемдері» деп аталатын кітап шығарды.
Қауіпсіз жүйе - белгілі бір тұлғалар немесе олардың атынан әрекет жасайтын үрдістер ғана ақпаратты оқу, жазу, құрастыру және жою құқығына ие бола алатындай етіп ақпаратқа қол жеткізуді тиісті құралдар арқылы басқаратын жүйе.
Сенімді жүйе - әр түрлі құпиялық дәрежелі ақпаратты қатынас құру құқығын бұзбай пайдаланушылар тобының бір уақытта өңдеуін қамтамасыз ету үшін жеткілікті ақпараттық және программалық құралдарды қолданатын жүйе.
Жүйенің сенімділігі (немесе сенім дәрежесі) екі негізгі өлшемі бойынша бағаланады: қауіпсіздік саясаты және кепілділік.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Кремер Н.Ш. Исследование операций в экономике. – М.: Юнити, 2001.
2. Гольштейн Е.Г. Задачи линейного программирования транспортного типа. – М.: Наука, 1969.
3. Ашманов С.А. Линейное программирование. – М.: Наука, 1981.
4. Кулжубаев Н. Исследование операций. – А.: Респ. кабинет им. Ы. Алтынсарина, 1999.
5. Давыдов Э.Г. Исследование операций. – М., 1990.
6. Гасс С. Линейное программирование. – М., 1961.
7. Триус Е.Б. Задачи методического программирования транспортного типа. – Изд-во «Советское радио», 1967.
8. А.Н. Карасев, Н.Ш. Кремер, Т.Н. Савельева
"Математические методы в экономике», 1987
8. Лищенко «Линейное и нелинейное программирование», 1987
9. Агальцов В.П. «Базы данных» Москва. «Мир». 2002.
10. Аппак М.А. «Автоматизированные рабочие места на основе персональных ЭВМ» Москва. «Радио и связь». 1989.
11. Архангельский А.Я. «Язык SQL в Delphi5» Москва. «Издательство Бином». 2000.
12. Баженова И.Ю. «Delphi5. Самоучитель программиста» Москва. «КУДИЦ ОБРАЗ». 2000.
13. Байшоланова Қ.С. «Ақпараттық жүйелер теориясы» Алматы. Экономика». 2002.
14. Диго С.М. «Проектирование баз данных» Москва. «Финансы и статистика». 1999.
15. Кобевник В.Ф. «Охрана труда» Киев. «Высшая школа». 1990.
16. Лекции Вендрова «Проектирование информационных систем» Москва. «Издательство Бином». 2003.
17. Масленников М. М. «Охрана труда при оборудовании и эксплуатации учебных кабинетов информатики» Киев. «Издательство АРКТИ». 2006.
18. Мейер Б., Бодуэн К. «Методы программирования» Москва. «Мир». 1982.
19. Симонович С.В. «Информатика, базовый курс» С.Петербург. «Питер». 1999.
20. Титоренко Г. А. «Автоматизированные информационные технологии в экономике» Москва. «Юнити». 2002.
21. Фаронов В.В. «Delphi 7. Учебный курс» Москва. 1998.
22. Фаронов В.В., Шумаков П.В. «Delpi5. Руководство разработчика базы данных» Москва. «Нолидж». 2000.
23. Фленов М. «Программирование в Delphi от А до Я». 2004.
24. Хансон Г., Хансон Д . «База данных разработка и управления» Москва. «Издательство Бином». 2000.
25. Хомненко А.Д. «Delphi 7» C.Петербург. «БХВ-Петербург». 2004.
26. «Эргономическая безопасность работы с компьютером». журн. «Проблемы информатизации». 1996. № 3.
        
        Мазмұны
Кіріспе 3
1 Мәліметтерді қорғау әдістері 4
1.1 Қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... емес ену 5
1.4 “Адам ортада” типті шабуыл 6
1.5 ... ... ... ... ... ... Кілт бүтіндігінің уақытша протоколы 17
1.8 Wi – Fi-ге ... ... ... Жеке ... желілер 19
1.11 Ашық кілт шифрлануы қолданылатын аутентификация 21
2 ... ... ... ... ... ... ... Программалу тілдері және негізгі классификациясы 37
2.2 Объектілі - бағытталған программалау 42
2.3 Delphi программалау ортасы ... ... код  қосу 48
3 ... ... ... 50
3.1 Қауіпсіздік саясаты 50
3.2 Бағдарламамен жұмыс істеу 53
4 ... ... ... ... ... ... ... тиімділігі 57
4.2 Қосымшаны өндіріске кірістірудің экономикалық тиімділігін есептеу 57
4.3 Қосымша құру және ... ... ... 57
4.4 Техникалық құрылғылар комплексіне жұмсалатын шығындар 59
5 Техникалық қауіпсіздік және еңбекті қорғау 60
Қорытынды ... ... ... ... ... ...... ақпараттық ресурстардың, сондай-
ақ ақпарат саласында жеке адамның құқықтары мен қоғам ... ... ...... қауіпсіздікті қамтамасыз етуге
бағытталған ... ... ... ... ... қорғау деп
деректерді енгізу, сақтау, өңдеу және ... үшін ... ... қорлардың тұтастығын, қол жеткізулік оңтайлығын және керек ... ... ... ... ... қорғау - ақпараттың
сыртқа кетуінің, оны ұрлаудың, жоғалтудың, ... ... ... ... ... рұқсатсыз көшірмесін жасаудың, бұғаттаудың
алдын алу үшін жүргізілетін шаралар кешені. Қауіпсіздікті ... ... ... ... қанағаттандыруға бағытталған ұйымдастырушылық,
программалық және техникалық әдістер мен құралдардан тұрады.
Ақпараттық қауіпсіздік режимін қалыптастыру кешендік мәселе ... Оны шешу үшін ... ... ... шаралар қажет.
Ақпараттық қауіпсіздіктің өте маңызды 3 жайын атап кетуге болады: ... ... ... және ... ... ... - саналы уақыт ішінде керекті ақпараттық
қызмет алуға ... ... ... қол ... - ... ... және өңдеу технологияларының ақпаратқа кедергісіз
(бөгетсіз) қол жеткізуге ... ... бар ... оған ... ... ... қабілетімен сипатталатын қасиеті.
Тұтастық - ақпараттың бұзудан және заңсыз өзгертуден ... ... деп ... ... ... әдейі бұрмаланған (бұзылған)
кезде есептеу техника құралдарының немесе автоматтандырылған жүйелердің ... ... ... ететін қабілетін айтады.
Жасырындылық - заңсыз қол жеткізуден немесе ... ... жылы АҚШ ... министрлігі қызғылт сары мұқабасы бар «Сенімді
компьютерлік жүйелерді бағалау өлшемдері» деп аталатын кітап шығарды.
Қауіпсіз жүйе - белгілі бір ... ... ... атынан әрекет
жасайтын үрдістер ғана ақпаратты оқу, жазу, құрастыру және жою ... ... ... етіп ... қол ... ... ... арқылы
басқаратын жүйе.
Сенімді жүйе - әр түрлі құпиялық дәрежелі ... ... ... ... ... ... бір ... өңдеуін қамтамасыз ету
үшін жеткілікті ақпараттық және ... ... ... ... ... (немесе сенім дәрежесі) екі негізгі өлшемі бойынша
бағаланады: қауіпсіздік саясаты және кепілділік.
Дипломдық жұмыс құжаттарды бір бірімен ... ... ... Бұл ... ... ... қорғау әдістері
Коммуникациялық радиоэфир арқылы таратылғанда ... ... ... ... ... өмірлік маңызды. Шифрлау
(encryption) және атенфикациялауды (authentication) ... ... ... қауіпсіздік қауіптері мен қорғау әдістерін қарастырайық.
1.1 Қауіпсіздік қатерлері
Сымсыз желілердің ... ... ... ... бар.
(Сурет1.1.).
Сурет 1.1. Сымсыз желілердің қаіпсіздігінің ... ... ... ... және ... ету ... (DoS) кіреді
1.2 Трафик мониторингі
Тәжірибелі хакер кукелген скупер (snoper) Air magnet не Airo ... ... ... ... ... ... пакеттерін
бақылай алады. Мысалы, скупер үйден бірнеше жүздеген метр қашықтықта трып,
егер үйде сымсыз локалді ... бар ... онда ... ... алады. Осындай шабуылдың арқасында ең ...... ... аттарын, парольдарды, несие карталарының
номерлерін т.б. біліп қояды.
Бл проблеманы шешу үшін кемінде қолданушының ... ... ... ... ... ... шифрлау керек. Кілт қпия болды.
Сондықтан шифрлаудың эффектілі механизмдерін қолдана ... ... ... ... ... емес ... ... шараларын қолданбаса, онда белгісіз біреу аса
қиналмастан, үйдің ішінде болмай – ақ, ... ... ... ... Үйге ... ... қойған машинаның ішінде отырып – ақ базалы
станцияға кіруі мүмкін. Егер ... ... ... онда ... ... орнатылған қосымшаларына енеді. Бл бейтаныс адамның
сіздің үйіңізге немесе ... еніп ... пара – ... ... компаниялардың көбісі келісім бойынша және ... ... жоқ ... станциялардың коаригурацияларын өздерінің
сымсыз желілерінде қолданады. Қалаларда орта ... ... 30% - ... ... ... қауіпсіздік шараларын қолданбайды. Бл кез –
келген қатты дискіге немесе Internet ... ... ... ... XP ... жүйе арқылы сымсыз жүйелермен оңай байланысуға
болады. Егер ноутбукті сымсыз локальді жүйеге байланыстырса, онда оның ... ... ... ноутбуктермен байланысып енеді. Егер ... ... кім ... сол ... ... дискісінің
ішіндегісін біліп алып, мәлеметтердің қауіпсіздігіне үлкен қауіп төндіреді.
Ену ... ... ... болса да, енудің нүктесіне
(rogue access point) қосылу мүмкіндігі едәуір ... ... ... ... ... ... ... емес нүктесі болып табылады.
(Сурет 1.2.)
Сурет 1.2. Енудің астынғы ... ... үшін ашық порт ... ... ... ... алып, оны өзінің кеңсесінде қрса, ар
жағында қандай қауіп трғанын білмеуі мүмкін. Хакер де ену нүктесін ... ... ... ену нүктесін әдейі корпоративті желіге
орнатуы ... ... ену ... ... ... ... емес, ол үйдің
сыртындағы адамға корпаративтік жүеге енуі үшін ашық есік ... ... ... тасталған ену нүктелерінің бар екенін тексеріп отыруы
керек. Кейбірулер әдейі тасталған ену нүктесін Ethernet ... ... ... қосуы мүмкін.
Авторланған емес сымсыз жүйеге қарсы тру ... ... Ол ... қондырғысы мен ену нүктесінің арасында болады.
Аутентификация – ол ттынушы мен қондырғының ... ... ... ... ... осы ... сақтайтын әдістер қолдануы
керек.
1.4 “Адам ортада” типті шабуыл
Шифрлау механизмдері мен ... ... ... ... ... ... ... тәжірибелі хакерлер желі
протоколдарының қалай жмыс істейтінін біліп, әлсіз жерлерді істейді. ... (man – in – the – middle attacks) ... ... ... ... ... жалған қондырғыны анық ттынушы мен сымсыз желінің арасына
қондырады (1.3. ... 1.3. ... ... ... ортада” типті шабуылды қолданады
Мысалы, “адам ортада” типті стандартты шабуылды пайдаланғанда барлық
TCP/IP ... ... ... ... протокол (address
resolution protocol, ARP) қолданылады. Керекті ... ... ... ... ARP пайдаланып, сымсыз желіні бақылайды.
ARP сымды немесе сымсыз интерфейсі желісінің платасымен ... ... ... ... ... жеке ... ... жеке адресі — МАС – адрес, ол платаға оның ... ... желі ... ... адрестерінен бөлек, яғни ол ерекше болады.
МАС – ...... ... ... ... – жайы сияқты. Сізге хат жіберу
үшін біреу сіздің үйіңіздің мекен – ... ... ... сол ... ... жіберуші платасы қабылдаушының МАС – адресін білуі керек. Бл
плата тек жеке МАС – адресті таниды және ... ... ... ... ететін қолданбалы программаларда
қабылдаушының ІР – адресі болуы керек, ал желі ... ... ... жеке ... ... үшін ARP ... пайдаланылады.
Қабылдаушының желі интерфейсі платасының ІР – адресі ... ... ARP – ... ... ... ол ... керек адресті алады.
Барлық станциялар бл сранысты естиді және ... ІР – ... ... ARP
протоколымен жауап пакеттерін қайтарады, пакеттер оның МАС және ... ... беру ... МАС – ... ... ... ... адресі
ретінде қосады және де соған сәйкес МАС және ІР – ... ... ... ... кестелерге енгізеді (станция ІР – адресі бар ... ARP – ... ... ... ... ... труы мүмкін. Себебі ARP
протокол спуфингтің кесірінен қауіпсіздік жүйесіне қауіп ... IP ... ... ... ... ... жалған ARP – жауапты желілі
қондырғы және МАС – ... ... ... станцияны қателестіруі мүмкін. Бл
барлық легитимдік станциялардың желілерінің автоматты түрде ... ARP ... ... оларға жалған деректер кіргізуіне әкеліп соқтырады.
Нәтижесінде станциялар пакеттерді ... ... ... ... ... Бл “адам ортада” типті классикалық шабуыл, ... ... ... ... ... басқаруға мүмкіндік
алады. Хакер парольдарды, маңызды деректерді ... ... ... ... корпоративтік серверлермен байланысады.
ARP спуфингін қолданатын шабуылдардың алдын алу үшін жабдықтаушылар
(мысалы, Optimum Path компаниясы) қорғалған ARP (secure ARP, SARP) ... ... ARP ... ... пен ... кіру нүктесі немесе
маршрутизатордың ... ... ... ... ... және
туннельдің басқа жағындағы клиентпен байланыссыз барлық ARP – жауаптарды
қабылдамайды. ... тек ... ARP – ... ARP – кестелерінің
жаңаруы үшін негіз болады. SARP ... ... ... ... жоқ.
Алайда SARP протоколын қолдану үшін әрбір клиенттің ... ... ... қру ... ... SARP ... нүктелерге” жарамайды. Бірақ мекемелер “адам ортада” типті шабуылдан
өздерінің желілерін қорғау үшін клиенттік ... SARP ... ... ... ... етуді қабылдамау” (denial of service, DoS) типті шабуыл – ... ... желі ... ... оның ... ... Мндай шабуылды сымсыз желіні әрбір таратуын ескеруі керек. Егер
белгісіз бір уақыт ... желі ... ... ... ... ... онда не ... ойластырған жөн.
Сымсыз желінің істен шығуы қандай қиыншылықтарға ... DoS – ... ... ... ... ... хакер үйдің
ішіндегі локальді сымсыз желіні бзса, онда тек үйдің иесі ғана ... Ал ... ... ... қызмет етуінің қабылданбауы бірталай
финанстық шығындарға шыратады.
DoS – шабуылдың бір түрі арнайы күштеу әдісі (brute – force ... ... ... ... ... қолданылатын пакеттерді
жалпытамай тарату, осының нәтижесінде желінің жмысының тоқтатылуы – ... ... ... ... DoS – ... бір варианты. Хакерлер
сымсыз желілерге пакеттерді ... ... ... ... қралдарды Internet-тен алуы әбден мүмкін. Хакер пайдаға
аспайтын пакеттерді басқа компьютерлер желісінің ... ... ...... ... ... ... жүргізеді. Бл бірталай өндірістік
емес шығындарға соқтырады және ... ... ... ... ... ... табу әдісін (carrier sense access) қолданатын ... ... ... ... ... ... радиосигнал қолданады.
Бл радиосигнал барлығын басып, кіру нүктелерін жасайды және ... ... ... 802.11b ... ... өте “сыпайы” және
DoS – шабуыл ... ... ... ... беру ортасына енуіне
мүмкіндік береді.
Алайда күшті радиосигналды желіге шабуыл жасауға қолдану хакер ... ... ... ... жасау ушін күшті таратқыш сымсыз желі бар ... ... ... керек. Сымсыз желінің иесі ... ... ... ... алу қралдарын пайдаланып хакерді стауы ... ... ... ... ... кейін ол сот жазасына
тартылады.
Басқарудың автоматтандырылған жүйесі түсінігі Рессейде ХХ ғасырдың 50
жылдарында ... ... ... ... мақсатында
қолданысқа ене бастады. Оны сол кезде білім және ... ... ... ... Осы мәселелерді шешу үшін алдымен мына терминдерді
зерттеп алу қажет болды.
Мәліметтер қоры – бұл алдымен кестелер ... , ... ... және ... объектілер қатары кіреді.
Кестені қандай да бір объектілер жиынның атрибуттары бар екі ... ... ... ... ... аты идентификатор болады, ол
арқылы оған сілтеме жүреді. Кестенің ... сол ... ... ... яғни ... ... ... Әрбір
өріс сақталған мәліметтердің аты мен типі ... ... ... ... ол ... программалардағы мәліметтерді манипуляциялау
үшін қолданылады. Өрістің аты латын әрпімен ... ... ... өрісінде сақталғандардың типтерін сипаттайды. Ол жол, сан, үлкен
текстер, кескіндер т.с.с. болуы мүмкін.
Екі ... ... ... ... компьютерлік желі
құралады. Жалпы жағдайда, ... ... құру үшін ... қамтамасыздандыру (желілік жабдықтар) және арнайы программалық
қамтамасыздандыру (желілік программалық жабдықтар) қажет. Берілгендерді
алмастыру үшін екі ... жай ғана ... ... ... ... аталады. Windows 98 операциялық жүйесінде жұмыс жасайтын компьютерлерді
тікелей біріктіру үшін не ... ... не ... ... ... Бұл жағдайда аппараттық жабдықтар
ретінде енгізу/шығару стандартты порттары ... ... ... ... ... ... операциялық жүйенің құрамында бар
стандартты жабдық (Пуск-Программы-Стандартные-Связь-Прямое ... ... ... ... бір қызметі бар – үйлесімді енуді жалпы
ресурстарға ... ... үш ... болады: аппараттық,
программалық, ақпараттық.
Компьютерлік желілерде аппаратураларға, программаларға компьютерлік
қажетті үйлесімділікті қамтамасыздандыру үшін ... деп ... ... әсер ... Олар желі ... ... ... сипатын (аппараттық протоколдар) және программалар мен
берілгендердің ... ... ... ... қолдау программалары)
анықтайды. Протоколдардың көмегімен ... ... ... деп ... егер екі ... ... ... біріктірілген болса,
онда олардың өзара әсер етуші протоколы физикалық порттың құрылғыларының
сипатын ... және ... және ... ... ... және т.б.) ... ... желіде қолданылатын протоколдарды жергілікті
(LAN – Local Area Network) және ... (WAN – Wide Area Network) ... ... ... желі ... ерекшеленеді, яғни ол бір
ғимаратта, бір бөлмеде, этажда, ғимаратта ... ... ... ... ... ... ... желі барлық қатысушылардың біртұтас ... ... ... бір ... ... жасайтын қызметкерлер тобы
жұмысшылар тобы деп ... Бір ... ... бірнеше жұмысшылар тобы
жұмыс жасауы мүмкін. Жұмысшы тобындағы ... ... ... ... әр ... ... ... мүмкін. Компьютерлік желіде
қатысушылардың ажырату әдістерінің жиынтығы және ... ... ... деп ... ... саясатты басқару (олар бір желіде
бірнешеу болуы мүмкін) ... ... деп ... ... қатысушылардың жұмысын басқаруды ұйымдастыратын адам ... деп ... ... ... ... бөлек бөлімдері үшін ... құру ... Егер ... ... ... кең ... аймақты алатын
болса, онда бөлек жергілікті желілер глобальді ... ... Бұл ... ... ... ... байланыстардың кез-келген
дәстүрлі каналдарының көмегімен (кабельдік, спутниктік және т.б.) ... ... ... және ... кезінде эргономика мен
техникалық әсемдік талаптарын орындауға ерекше көңіл бөлінуі тиіс.
Автоматтандырылған ақпараттық ... ... ... жұмыс істеуі барысында қолданылу мен техникалық қызмет көрсеті
ыңғайлы ... ... ... ... ... ... ... орналастырылған.
Автоматтандырылған ақпараттық жүйесінің жалпы жүйелік бағдарламалық
құрал-жабдықтары орыс тіліндегі құжаттамаларға ие, ал орыс ... жоқ ... онда ... ... ... ... ақпараттық жүйесінің қолданбалы бағдарламалық құрал-
жабдықтары нақты бір тапсырыс беруші ұсынған эргономикалық талаптарды
ескере отырып ... ... ... ... ... үрдісінің кез-келген қатысушыларына міндеттерді орндау
мүмкіндігін тудыру мақсатында оның қызмет ... ... ... ... аса ... орынға ие.
Автоматтандыру құралдары кешені (АҚК) өндірістік- техникалық
мақсаттардағы өнім ... ... және ... ... және
бағдарламалық құралдардың өзара ... ... ... ... ол өз ... ... ... ақпараттық жүйесі
элементтерін қолдану мақсатындағы ... және ... ... ... ... ... ... тәжірибиеде қолдануда біз
әрқашан абстрактілі ... ... ... әр бір ... құралдары кешені негізінде кездестіреміз.
Автоматтандыру құралдары кешені құрамына техникалық және бағдарламалық
құралдардан басқа бірыңғай ... ... ... ұйымдастырушылық және тағы басқа қамтамасыздандыру түрлеріне
басқа да өнімдер мен құжаттар кіреді.
Мысалы, ... ... ... арналған автоматтандыру
құралдары кешені құрамына бірыңғай автоматтандырылған ақпараттық жүйесі
операторлары үшін ереже ... ... ... ... ақпараттық жүйесінде ақпаратдың күрделі міндеттерін
шешу бір немесе ... ... ... ... ... ... ... объектілермен жұмыс істеу үшін дара байланысқан
компьютернің ақпараттандыру тізбектері боынша таратылған жүйе қолданылады.
Ол ... ... деп ... ... ... глобальды, аймақтық
және жергілікті болып ... ... ... ... әр ... ... ... аталмыш тізбекте ақпараттандырудың
шешілуі тиіс міндеттерінің сипаты мен көлеміне тәуелді болып келеді.
Жүйеге қойылатын маңызды ...... кіші ... мен элементтердің
өара сәкес келуі, сондай - ақ, ... да ... ... ұқсас
жүйелерімен сәйкес келуі ... ... ... стандартты және
біегейлендірілген компоненттерді қолдану арқылы қол жеткізеді.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... және бірегейлендіруге келесідей талаптар
атқарылады:
... ... ... ... ... мен ... ... бөлінуін қамтамасыз
ету;
▪ автоматтандырылған ақпараттық жүйесінің сыртқы қолданушылармен
ақпараттық ... ... үшін ашық ... ... ... ... мен ... мәліметтер
форматтарын, өзара әрекет ету технологияларын өте анық бейнелейді;
▪ мәліметтерді өңдеуде олардың ... ... ... ету, яғни ... көп ... қолданылуын және көп
қолданушыға ұсынылуын қамтамасыз ете отырып, осы ... мен ... бір- ақ ... ... қол ... ... ету тиімдіігі мен сенімділігінің дәрежесін жоғарылату
мыналарды қолдану арқылы жүргізіледі:
▪ Oracle Case кешеніне кіретін ... және ... ... ... қамтамасыздандырудың стандартты жиыны;
▪ Операциялық жүйелердің, желілік операциялық жүйелерің стандартты
жиыны;
▪ Есептеу техникаларының бірлескен техникалық құралдары;
... ... ... және салалық ана-
ықтамалықтар мен ... ... ... құру ... ... беруші
мынандай бірегейлендіру жұмыстарын жүргізеді:
▪ Медециналық безендіру мен бақылаудың ... ... ... ... және ... ... ... формалары, оларды қалыптастыру мен бақылау тәртібін;
▪ Қолданбалы саладағы терминдерді, түсініктерді және анықтамаларды.
Автоматтандырылған ақпараттық жүйесін құру ... ... ... жүргізіледі:
▪ автоматтандырылған ақпараттық ... ... ... әдістері мен форматтарын;
▪ автоматтандырылған ақпараттық жүйесі мен тараптас ... ... ... ... ... әдістері мен форматтарын;
▪ автоматтандырылған ақпараттық жүйесіндегі негізгі ... ... мен ... ... құрлымы мен форматтарын.
Жүйеде ақпараттық қауіпсіздігін қамтамасыз етілуі тиіс. Ақпаратты
рұқсатсыз енуден сенімді түрде қорғау ... ... тән, ... мен ... ... ... ... техникалық- бағдарламалық әдістері:
▪ қорғалатын мәліметтердің қолдануын тіркеп отыру;
▪ қорғалатын мәліметтердің қолдануын бақылап отыру;
▪ рұқсатсыз ену әрекеттерін тіркеу;
... ... ... мен ... ... ... ... пайдалану;
Қорғаудың ұйымдық әдістері:
▪ резервті орталық ақпараттық- есептеу кешенін құру;
▪ жүйе серверлері орналасқан ... ... ... ... ... ... өзгерісіне салынған сұрауларды анықтау.
Бағдарламалық - ақпараттық және ... ... ... ... - бірі ... ... ... ақпараттық қауіпсіздік жүйесін
құрайды.
Жүйелерде жинақталған құпия мәліметтерді қорғау мақсатында, ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық жүйесінің нақты бір кіші жүйелерін жобалау
үрдісінде тапсырыс беруші айқындайды.
Жүйе жұмысының сенімділігін қамтамасыз ету ұшін оған ... ... ... ... қарастырылуы тиіс.
Ақпараттарды сақтау төмендегілерің көмегімен ақпараттарды физикалық
қорғауды қарастырады:
▪ ақпараттарды резервті көшірудің тұрақты үрдіснамасы;
▪ мәліметтер базасындағы ақпараттндырудың алғашқы жүктелу ... ... ... ... ... ... ... құжаттар мен мегниттік тасықыштарды қолдану тәртібі және олардың
қолдау тәртібі және олардың қорғалуын ұйымдастыру;
▪ ұрт ... ... ... ... ... ... ... магниттік тасығыштарда жазылған мәліметтер
базалары мен бағдарламаларының резервті көшірмелерін сақтау;
▪ ұздіксіз электрмен қамтамасыздандыру ... ... ... өңдеу мен сақтайтын мекемедерге кіруді реттеу.
▪ Максималды өткізу мүмкіндігін қамтамасыз ету;
▪ Пакеттің желі боынша өтуіндегі шығындарын ... ... ... болғанда ақпаратты қорғау (криптографияның қайта құрылуын
ортақ алгоритм негізінде ... ... ... ... ... медецина қызметі автоматтандырылған
ақпараттық жүйесі ақпараттық желінің комплексті қызмет ... ... ... ... ... жылдамдығын
(қосымшалар талаптарына байланысты) білдіреді.
Қолданушыларға келесі қызметтер ұсынылған:
▪ Қазақстан Республикасының медецина ... мен ... ... ... ... ... машиналық
ақпараттармен айырбас (мәліметтер файлдары, факсимальды және
интерактивті ... және ... ... ... есептегіш ресурстарды қолдануға
рұқсат беру, соның ішінде Қазақстан Республикасының ... ... ... ... базаларына;
▪ Ұйымдар, мекемелер мен медецина органдарының белгілі бір
қызметкерлері ... ... ... ... айрбас (электронды пошта);
▪ автоматтандырылған ақпараттық жүйесі ақпараттық желі ... ... ... ... ресурстарына қол жеткізу;
▪ желіні басқару орталығы мен ақпараттық желіні әкімшілік басқару
жүйесінің архитектурасы оның жүйелердің ... ... ... ... ... халқаралық ұйымның ұсыныстарына
сәйкес құрылады.
Кейде қызмет етуді қабылдамау сымсыз желіде әдейі ... ... ... ... асып толған жиілік спектрінде жмыс істейтіндіктен
сымсыз телефондар, микротолқынды пештер және Bluetooth ... ... ... Ал ... желі ... кедергі жасайды. Сонымен
қатар DoS – ... ... ... ... механизмдеріне де әсер етеді.
Мысалы, Wi – Fi (Wi – Fi ... access, WPA) ... ену ... ... ... типті шабуылына қарсы әлсіз. ... ... үшін WPA ... алгоритмді
қолданады. Егер қандай да бір қолданушы желіге еніп, оған бір ... ... ... екі ... ... онда WPA өзін ... деп ... желінің жмысын тоқтатады. “Қызмет етуді қабылдамау” типті
шабуылға қарсы нәтижелі тәсілдің бірі – ол ... ... ... ... ... ... желілерден, Ethernet-тен де үзу. Бл сымсыз
желілерде болмайтын нәрсе. А.Қ.Ш. үкіметі осы тәсілді ... аса ... ... ... ... мны ... және отбасына
падалануға ыңғайсыз.
DoS – шабуылдан қорғанудың ең ... ... ... ... және оны ... – дәл ... болып табылады. Брандмаэрлерді қрып және
жаңарту, антивирус қралдарын үнемі жаңартып тру, қорғаныс жүйесіндегі ... жабу үшін жаңа ... қру, зын ... ... және
пайдаланбайтын желілік приборларды сөндіру сияқтылар барлық компантялар ... ... үшін ... ... ... ... етуді қабылдамау” типті шабуылдан сымсыз желіні қорғау үшін
ғимараттарға сырттан радиосигнал кірудің кедергісін көбейту керек.
Ғимараттарға кіретін ... ... ... ушін ... ... ... Егер ішкі қабырғалар темір жақтау мен тіреуден трса, онда оларды
жерге қосу ... ... мыс ... ... ... термоизоляция орнату керек;
б) Жалюзи мен терезе жапқыштардың орнына терезелерді ... ... Ішкі және ... ... ... ... сырлар қолдану керек;
г) Сигналдардың сыртқа шығу дәрежесін анықтау үшін ... ... ... ... толығымен жою үшін таратқыштың қуатын реттеу
керек, сонда ... де ... ... ... ішіне сигнал жіберетін бағытталған антеналар қолдану керек.
DoS – шабуылдың барлық типіне қарсы универсалды ... жоқ. ... желі ... ... онда ... ... көшу керек немесе қағаз
қжаттармен жмыс ... ... ... ... ... декодтамау үшін, мысалы, кредит
картасының нөмірін біліп алмау үшін ... ... ... әр ... ... ... ... ашық мәтін (plaintext) деп
атайды, ол желіні пасивті таңдау үшін ... ... ... ... ... ашық ... шифрланған мәтінге айналады, ал
оны тек қпия кілт арқылы ғана декодтауға болады.
802.11 стандартты WEP әдісі ... ... ... ... сондай сымды желілердің эквивалентіне (wired ... WEP) ... ... ... болып табылады. Бл шифрлау үшін
де, дешифрлау үшін де бір кілт ... ... ... ... 1.4. ... ... жалпы кілт қолданылады
Мысалы, интерфейстің радиоплатасы деректер пакетін шифрлау үшін ... ... ал кіру ... xyz ... ... үшін ... Бл ... егер жекеменшік сымсыз желі қолданса, онда жіберуші
және қабылдаушы сияқтылар бір – ... ... ... ... Ал көпшілік
қолдылық желілерде симметриялық кілттерді қолданудың қажеті ... ... ... немесе хакер кілтті біліп алуы мумкін.
Симметриялы шифрлау эфектілі болу үшін әрбір фреймді ... ... ... ... минимизациялау қажет, кілтті жиі алмастыру
керек. Бл ... ... ... ... ... және ... қорғаныс
жүйесін бзуына кедергі ... ... ... шифрлаудың
механизмдері кілт таратудың эффектілі әдістерімен толықтыруы керек. Ашық
кілтті криптография асимметриялы ... ... ... Олардың
біреуі қпиялы, екіншісі – ашық.
Атынан көрініп трғандай, қпиялы кілт тек иесіне белгілі, ал ашық ... ... Бл ... мен ... одан да ... қруға мумкіндік туғызады да, ашық кілтті ... ... ... ... әдістеріне қойылатын маңызды талап келесі: “қпия
кілт – ашық кілт” жбы ... ... ... тең ... ... Мысалы, жіберетін станция деректерді шифрлау үшін ашық кілт
қолданса, ал қабылдаушы станция деректердің ... ашу үшін ... ... ... ... вариант та пайдалануы ... ... ... өз қпия ... ... ал ... ... ашық
кілтті қолданып, деректердің шифрын ашады.
Егер мақсат ... ... ... онда ... ... ... үшін ашық кілтті жіберудің алдында ғана пайдаланады ... ... 1.5. Ашық ... ... ... қпия ... ... шифрларын ашу ... ... ... ... ... қпия ... ... әйтпесе
шифрланған мәліметтері рқсатсыз ашылып қалуы мүмкін. Сондықтан осы процесс
кез-келген ... ... ... ... ... ... ... жіберуіне мүмкіндік береді.
Ашық кілтті криптография деректерді шифрлауға әбден тиімді, себебі
шифрланған деректерді ... ... ... ашық кілт ... Жаңа ... ... бар ... өзініңшифрланған деректеріне
қауіптенбей-ақ, сәйкес жаңа ашық кілтті желі арқылы кез-кегенге бере алады.
Ашық кілт Web – ... ... ... ... күйде желі арқылы
беріледі.
WEP – ол MAC деңгейінде қолданылатын, 802.11 ... ... ... ... ... Оны желі ... мен ... өндірушілердің ену нүктелері қолдайды. Сымсыз
желіні өрістеткенде оны ... WEP ... ... білу ... ... WEP ... активтендіретін болса, онда беру
моментіне дейін желінің интерфейс платасы 802.11 стандартты әрбір ... ... ... ... мен ... ... шифрлайды. Бақылау циклдық
артық кодтың көмегі (cyclical redundancy check, CRC) ... ... ... ... RSA қорғау жүйесі қамтамассыз ететін ... ... ... ... ... ... ... ену нүктесі
немесе желі интерфейсінің басқа радиоплатасы) алынған фреймді дешифрлайды.
Сондықтан 802.11 стандартты WEP тек қана 802.11 ... екі ... ... ... ... ... ... фрейм енгенде WEP
жмыс істейді.
Шифрлау процессінің бөлігі болғандықтан, WEP ... vector, IV) 24 – ... ... ... ... қолданушымен беретін станцияда қолданылатын, бірге ... ... ... ... кілтердің тізбегін дайындайды (жалған
сандар тізбегінің алғшқы санын береді). Сонымен, инициализация векторы қпия
кілттің ... ... ... ... ... беру ... станция IV-і
өзгертеді.
Бақылау қорытындысы болатын ... 32 – ... ... ... check value, ICV) толықтырылған, фреймнің ... ... тең, ... ағын ... ... кездейсоқ сандар
генераторына WEP пайда болған бастапқы ... ... ... станция
бл бақылау қорытындысын қайталап есептейді және оны ... ... ... ... деректердің жіберу процессінде
қандай да бір ... ... ... ... Егер қабылдаушы станцияда
есептелген ICV фреймнің ішіндегімен ... ... онда ... ... ... ... ... қолданушыға хабарлайды.
WEP жалпы қпия кілтті ширлауға және дешифрлауға пайдалануды тәртіпке
келтіреді (регламентациялайды). WEP қолданған жағдайда қабылдаушы ... үшін сол бір ... ... керек. Сондықтан ... ... ... мен ену ... ... бір ... ... басталғанға дейін WEP разрядты орындалған “немесені жоққа
шығаратын” операция кезінде ағынды ... ICV ... ... ... ... ... ... деректер) пайда болады. WEP
инициализация векторын таза түрде (шифрланған) фрейм денесінің бірінші
бірнеше ... ... ... станция пайдалы салмақты, фреймнің
бөлігін дешифрлау үшін, қолданушының қабылдау санциясы “білетін” жалпы ... ... бл ... ... ... ... жіберетін станция жаңа инициализация векторын әрбір
фреймді жібергенде пайдаланады (802.11 стандарты талап етпесе де).
Стандартты басталатын (мысалы, ... ... ... адресі)
хабарламаларды жібергенде бірдей кілтті пайдаланса, әрбір ... ... басы ... болады. Деректерді шифрлағаннан кейін
фреймдердің бастапқы фрагменттері бірдей болады. Хакерлер ... ... ... бзуы ... ... ... ... фреймдер
үшін әртүрлі болғасын, WEP мндай шабуылдарға трақты болады. Инициализация
векторын тез алмастырып тру да ... ... ... үшін
WEP мүмкіндігін жақсартады.
WEP-тің де әлсіздігі бар, себебі инициализацияның қысқа векторлары
және өзгермейтін кілттер қолданылады. WEP ... ... ... ... пайдаланғанға байланысты. Тек қана 24 – ... ... (IV) ... ... WEP ерте ме, кеш пе осы ... деректер пакетіне қолданады. Зор, белсенді желілерде (IV)-ң
қайталануы бір сағаттың ... не ... ... уақытта болады, бл өте
қсас кілтті ағынды фреймдерге жіберуге әкеледі. Егер ... ... ... ... осы бір ... ... онда ол ... мәндерді, яғни кілтті ағынды немесе падаланатын қпия ... ... ... ... ... 802.11 ... ... шифрін
ашып алады деген сөз.
Бірге қолданылатын қпия ... ... ... бл ... түседі. 802.11 стандарты екі станцияның кілттерімен алмасатын қандай
да бір ... ... ... ... ... ... бірдей кілттерді жетілер, айлар, күндер бойы қолдана береді.
Ал бл қылмыскерлердің WEP ... ... ... ... және оған ... ... жеткілікті уақыт береді.
WEP кемшіліктеріне қарамастан қауіпсіздіктің аз ... ... ... ... ... ... ... Airo Peek және Air Magnet
сияқты протокол анализаторлары қолданылатын ашық ... ... бар. ... WEP ... ... ... анықтап, содан кейін ноутбуктың
көмегімен қорғанылмаған желінің ресурстарына енеді.
Алайда, WEP механизмдерінің белсенділігін ... ... ... ... ... әсіресе бл үй желілері және шағын фирмалар
желілері үшін ... WEP – ... ... ... әдісі. Бірақ нағыз
хакерлер WEP-ң әлсіз жақтарын ... ... WEP ... де ... кіріп кетуі мумкін.
1.7 Кілт бүтіндігінің уақытша протоколы
802.11i стандарты сымсыз локальді желілердіңқорғанысын арттырады.
Жаңалықтардың бірі – ... WEP2 деп ... кілт ... ... ( temporal Key ... proto col, TKIP). TKIP протоколы – ... ол ... пен кіру ... ... ... 128 ... уақытша
кілтті пайдалануға негізделген. TKIP уақытша кілтті клиент қрылғысының МАС
адресімен комбинацияланады, содан ... ... ... ... ... үшін ...... инициализация векторын қосады. Бл процедура мәліметтерді
шифрлау үшін ... ... ... кілтті ағындарды ... ... үшін RC4 ... WEP сияқты. WEP – тің негізгі
айырмашылығы – TKIP әрбір 10 мың ... ... ... ... ... Бл ... ... әдісін береді, ... ... ... өседі. TKIP қолданушының артықшылығы WEP
механизмдеріне негізделген кірулері мен желі ... ... ... ішке қрылған «жамаулар» - дың ... ... ... ... ... Сонымен қатар, тек WEP – пен
жабдықталған қрылғы WEP – ті ... TKIP – ... ... ... сарапшылардың пікіріне қарағанда, TKIP – уақытша шешім,
күштірек шифрлау ... ... ... ... болудан басқа TKIP – те,
802.11і ... ... ... қамтамасыз ететін шифрлау
стандартын жақсартатын протокол (aduanced encryption ... AES) ... ... Rine Dale ... алгоритмін пайдаланады, ол RC4 алгоритміне
қарағанда анағрлым сенімді шифрлайды. Криптографтардың көпшілігі AES – ті
бза алмайды деп ... Одан ... 802.11і ... AES – ... TKIP – тің ... ... ... АҚШ стандарт пен
технология лттық институтының комерциялық бөлімінің йымы (U.S. Commerce … ... ... ... ... ... (Data … , DES) алмастыру үшін
AES – ті ... ... AES ... өңдеудегі федеральді стандарт
болып табылады. Оны маңызды, бірақ қпия емес ... ... үшін ... ... ... ... ретінде пайдаланады. 2002 жылдың мамыр
айында Сауда минестірі AES – ті ... ... ... ретінде мақлдады.
AES – пен байланысты проблема – ол ... ... ... салыстырғанда AES – ті іске асыру үшін күшті ... ... AES ... үшін компанияларға өздерінің ... ... ... жабдықтауларын модернизациялаулары керек. Тудыратын
қиындық – ол AES жмысы үшін ... ... ... ... ... AES ... үшін ... өздерінің бар кіру нүктелері мен
желі ... ... ... ... ... Wi – Fi-ге ... ... – Fi Альянсы сынған Wi – Fi-ге (Wi – Fi protected, WPA) қорғанған
кіріс стандартты ... ... ... әдісі мен өзара
аутентификацияны бір мезгілде қолдану арқасында WEP – ті ... ... ... көбі ... WPA – ны ... ... алгоритмін бзу қиынға соғады.
WPA 1.0-ге TKIP пен 802.1х механизмдері кіріп, 802.11і ... ... ... Осы екі ... ... ... кілтпен шифрлау және өзара аутентификация қамтамасыз етіледі,
яғни ... ... ... ... WPA 2.0 802.11і ... ... Жеке ... желілер
Аэропортта немесе қонақүйде виртуальді жеке желілерге (uirtual … ... ... ... ... ... ... кезінде де блар
өтпе (end – to - end) (uirtual priuate network, VPN) шифрлаудың ... ... ... ... жеке ... клиенттер әртүрлі типті
желілердің зоналарында алмасып жүрсе де нәтижелі.
Аутентификация. Сымсыз желіде өзара аутентификацияны қолдану маңызды.
Бның ... ... ... ... ... ... Мысалы адам ортада типті шабуылға ... ... ... ... сымсыз клиетпен сымсыз желі бір – біріне пара – пар (6 ... Бл ... ... ... ... ... ... – коммутирленген сызықтармен қолданушылардың ... ... RADIUS ... ... 1.6. ... аутентификация
1.10. 802.11 стандартты аутентификация механизмінің әлсіздігі
WEP желі ... ... ... ... тек ... қамтамасыз етеді, кері операция орындалмайды. Сондықтан хакер
қорғаныс механизмдерінің түрлерін ... ... ... басқа жолмен
жіберуі мүмкін. Мны болдырмау үшін сымсыз желілерде бір жақта емес, өзара
аутентификация қолданылуы керек.
Сымсыз ... ... ... көшкенде, ол кіру нүктелері
жіберілетін, маякты сигналдармен ... ... ... ... ... кіру ... кең ... режимінде қрамында кіру нүктесінің қызмет
ету зонасының идентификаторы (service set identifier, SSID) және басқа да
параметрлері бар ... ... ... Егер ... SSID-і кіру
нүктесінің SSID-мен сәйкес болса, онда кіру нүктесі ... ... ... болса да, аутентификацияның негізгі формасы болып табылады.
Бл процнстің әлсіз жері – SSID шифрланбаған ... ... ал ... ... ... программалары (снифферлер) үшін оны көрінетін
етеді. Сондықтан хакер маяктық ... SSID оңай таба ... және ... ... Егер кіру ... кең таралу режимінде SSID
тасымалына қрылмаса да, ... ... ... ... ... алады.
Үнсіздік бойынша 802.11 стандарты “ашық ... ... ... ... Бл ... кіру нүктесі
аутентификацияға кез-келген сраныстың орындалуын қамтамассыз ... ... ... ... ... ал кіру ... “жақсы, иә” деп
жауап береді. Бл кез-келгеннің, корректілі SSID-ті ... ... ... ... ... стандартын сол сияқты аутентификация формасыныңжетілген түрі
болып табылатын ... ... ... ... Оның орындалу процесі төрт этаптан трады:
а) клиент сраныстың фреймін ... ... ... ... ... text) деп аталатын, мәтіннің жолын
б) қрайтын фреймге кіру нүктесі жауап береді;
в) WEP ... ... ... ... клиент шақыру мәтінін
шифрлайды, содан кейін шифрлаған шақыру мәтінін кері қарай кіру ... ол бл ... ... ... кілтті пайдаланып және нәтижені
шақыру мәтінімен салыстырады;
г) егер ... ... ... онда кіру ... ... – фильтрлер. Кейбір сымсыз базалық станциялар фильтрацияны ортаға
(МАС – деңгейде) кіруді басқару ... ... МАС – ... ... кіру ... өзі ... әрбір фреймнің көзінің МАС –
адресін тексереді және ... ... ... ... де ... келмейтін МАС – адресті фреймдерді қабылдамайды. Сондықтан
МАС – фильтрация аутентификацияның қарапайым формасын қамтамассыз ...... ... ... да бар. ... ... МАС –
адресі бар фрймнің өрісінің мәндері WEP – ... ... ... фреймнің тасымалдарын бақылауға және жмыстағы МАС – адрестерді
анықтауына мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... өзінің радиоплатасының МАС – адресін керекті сәйкес
келетін МАС – ... ... ... Хакер желінің заңды қолданушысы
болып, легальді қолданушы желіде болмаған кезде кіру нүктесін алдайды.
Сонымен бірге, көп қолданушысы бар ... МАС – ... ... – жалықтыратын жмыс. Администратор әрбір қолданушын МАС – адресімен
кестеге енгізеді және жаңа ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, визит кезінде бөтен компанияның қызметкеріне
мекеменің сымсыз желісіне кіру керек болып қалуы ... ... ... ... МАС – ... ... оны ... керек, содан кейін барып келуші (визитер) желіге кіре алады. МАС –
адрес деңгейінде фильтрациялауды үй ... мен ... ... ... ... ... бл мекемелердің сымсыз желілер администраторлары
үшін қолайлы емес, ... ... ... ... ... Ашық кілт ... ... аутентификация
Хакерлерден мәліметтерді қорғайтын қралдарға қосымша станциялар ашық
кілтті криптография әдісін қолдана ... ... 1.7.). Бл кіру ... ... белгілі станцияға желінің қорғалған бөлігімен өз ара
қатынас ... ... ... ... ... ... ... Осылайша клиент те
кіру нүктесін аутентификациялайды. Станция өзін өзі пакеттегі мәтін ... кілт ... ... ... ... ... беру ... ашық кілтінің көмегімен дешифрлайды. ... ... ... мәтіннің бір жерімен сәйкес келсе, мысалы,
станцияның ... онда ... ... оған ... ... станцияны
легитимді деп есептейді. Бл жағдайда мәтіннің ... ... ... қол қою ролін атқарады.
Сурет 1.7. Ашық кілтті криптография ... 802.1х ... ... ... орындату
802.1х стандартын қолдану арқылы автоматты аутентификацияның нәтижелі
жүйесінің негізін қруға болады және қорғалған желі қолданушылары трафигін
бақылауға, сол ... ... ... шифрлеу кілттерін пайдалануға
болады. 802.1х стандарты желінің сымды және сымсыз бөліктеріне кеңітілетін
аутентификация протоколын ( ... ... ... EAP)
қолданады, “сөйлейтін карта” (token card), ... ... ... паролдер (one – time passwords), сертификаттар (certificates)
сияқты өзара ... ... және ашық ... ... key ... ... стандартымен сәйкес сраушы (supplicant), яғни сымсыз клиенттік
қрылғы, аутентификатормен ... ... ... ... ... ... ... Базалық станция сымды бөлігінде
орналасқан аутентификация серверіне тек қана ЕАР – ... беру ... ... ... ... станция жауап береді. НТТР, DНСР және РОРЗ
сияқты пакеттерді, аутентификация серверлерінің ... ... RADIUS ... ... пара – пар ... білгеннен кейін,
қалған трафиктің бәрін блокадалайды. Аутентификация ... ... ... ... ... ... ... үшін клиенттің портын ашады, мнда
кіру ққығы ескеріледі және аутентификация серверінің нсқауларын ... ... ... ... қалай жүзеге асатынын
түбегейлі анықтау үшін осы ... әр ... ... өзара қарым –
қатынасының келесі этаптарын қарастырайық:
а) Хабарлама алмасу сериясын бастау үшін ... ... ... ЕАР – хабар жібереді. Бл егер бір топ келушілер орталық
тематикалық парктің қақпасына ... оның топ ... ... ... күзетшіден рқсат срауына пара – пар;
ә) Базалық стация ЕАР – идентификациялау сранысына хабарламамен
жауап ... Бл ... топ ... аты – ... ... ... Клиент аутентификация сервері үшін қажетті ... ...... ... ... Біздің мысалымызда топ басшысы өзінің аты –
жөнін айтып, төл ... ... ... ... бл ... ... (аутентификация сервері) айтады, ал ол топты экскурсияға
кіргізетінін не кіргізбейтінін анықтайды;
в) Аутентификация ... ... пара – ... (қсастығын)
тексеру үшін ерекше аутентификация алгоритмін пайдаланады. Тексеру цифрлы
сертификаттар немесе ЕАР аутентификациясының басқа ... ... ... ... ... ... топ ... төл қжатының дрыстығын
тексеру болып табылады.
г) Аутентификация сервері базалық станцияға ... ... ... ... ... ... мысалда тематикалық парктің экскурция
менеджері топқа рқсат етті деген сөз.
ғ) Базалық станция клиентке ... ... ... ... жіберді. Біздің мысалда «күзетші кіре беріңдер» - дейді, егер
менеджер рқсат ... ... Егер ... ... клиентті қабылдаса, онда базлық станция
оған бөлінген портты авторлық күйге келтіріп, қосымша ... ... етуі ... Бл ... ... түрде қақпаны ашты,тек рқсат
алған топ мүшелерін паркке жіберді ... ... ... ... ... сіз 802.х ... WEP –
кілттерді қолданасыз ба немесе ... ... ... ... ... ... ... етеді. Алайда сымсыз
желінің жабдықтаушыларының негізгі көпшілігі 802.1х стандарты оның таратылу
механизмі ... ... ... динамикалық кілттерді басқаруда
патенттелген ... ... 802.1х ... ... ... кілттерді ауыстыру реализациясына конфигураланып, байланыс
сеанысының кілттерін базалық станцияға ... ... және оған ... ... ... ... аутентификациясы сәтті өткенін хабарлағаннан кейін бірден
базалық станция байланыс сеанс кілттерін ... қол ... және ... ... кілт ЕАП көмегі арқылы, пайдаланылады. Клиент бл кілтті
хабарламаны шифрлауға келетін кілттерді ... ... ... ... 802.1х ... ... ... зиянкестің кілтті
бзуға уақыты жетпеу үшін, автоматты және жиі ... ... ... ... 802.1х стандарты аутентификацияның
механизмдерін регламентацияламайды. Бл стандартты пайдалагғанда ЕАР ... ... Блар ... деңгейдегі қорғаныс протоколы (transport
layer security, EARTLS), ЕАР tunneledtransport layersecurity, (EAP – TTLS)
немесе жеңілдетілген ЕАР – ... Cisco ... EAP, ... аутентификация қалай жүргізілетінін анықтайды. Белгілі типті
аутентификацияны қолдайтын ... ... ... ... ... де ... клиенттік қрылғылардың
қолданбалы программаларында да орналасады.
Қауіпсіздік саясаты. Желінің қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... бірі – ол ... нәтижелі принциптерін және сәйкес заңды
қолдану принциптерін тжырымдау. Желі ... ... ... ... ... және ... адекватты деңгейін қамтамасыз ету
керек. WEP үй ... ... ... ... ... ал ... үшін бдан гөрі әсерлі әдістерді, WPА сияқты, қолдану керек.
Корпоротивті қосымшаларды орындалуы үшін ... ... ... EAP – TTLS) ... ... ... пайдалы.
Бағалау сатылары. Сымсыз желі таратылысы өрістетілгеннен кейін
компанияда қабылданған ... ... ... ... саясатына сәйкес
келетіндігін анықтайтын қауіпсіздік аттестациясын өткізу керек. Көпшілік
жағдайда ... ... ... ... білу ... ... ... жасайтын авторланбаған қолданушыдан желіні
сақтау үшін міндетті түрде тестілеу өткізу керек.
Компанияның практикасында периодты, жүйелі түрде қауіпсіздік ... ... тру ... Тек осылай ғана ... ... ... ... қорғайды. Онша маңызды емес желілерде қауіпсіздік
саясатын жылына бір рет, маңызды мәліметтермен байланыста ... ... ... да жиі ... ... Маңызды желілерге финанстық мекемелер, почта
хабарлары маршрутизациясының жүйелері және өндіріс ... ... ... қауіпсіздік саясатын қайта қарау. Қауіпсіздік аттестациясын
бастамас брын, сымсыз желілердің қауіпсіздігі туралы компанияның ... ... ... өзінің ережелерін сақтауы керек. Өзгеріп отыратын
саясатқа өзіңіз де баға беріп, сәйкес сыныстар беріп отыруыңыз керек.
Саясатты 802.11 ... WEP ... ... ... және
шифрлаудың адекватты әдістерін сипаттауы керек, сол ... ... ... ... алу мен қру ... компанияның
ақпараттық технология бөлімімен келісіп отыруын міндеттеу керек. Барлық
базалық станциялардың осындай конфигурациялық ... ... ... және ... ... әрі ... қажетті деңгейін
қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... ... ... Automatos) - өзі әрекет жасайтын – ақпаратты алу,
түрлендіру, жеткізу, ... ... ... барлық операцияны
адамның тікелей қатысуынсыз берілген бағдарлама бойынша орындайтын құрылғы
немесе құрылғылар жиынтығы. Автоматтандырылған жүйе – ... ... ... адам ... ... басқарылатын объектілер мен
автоматты басқару құрылғыларының жиынтығы.
Автоматтандырылған ... – адам мен ... ... ... ... ... ... адамның қатысуынсыз автоматты түрде жүзеге
асырылатын объектіні ... – 2030 ... ... ... ... салаларында
ақпараттандыру үрдісі жүруде.
Қазіргі кезде оқу жүйесін басқаруды ... ... және ... ... ... тәжірибелі және теориялық
мәселелерін зерттеуді, комплекстік ізденістерді жүргізуді талап ... ... ... ... ... өңдеу қарастырылады. Басқаруды іске
асыру үшін дербес компьютер ... ... мен ... аймақтық оқу орнын
автоматтандыруды іске асыру керек. Оқу орнын ... ... ... ... кіші ... ... ... техника
деп, мамандардың оқу орнында орналасқан және ... ... ... ... ... ... объектінің
автоматтандырылған оқу орнын ... ... ... сай
қарастырылу керек. Дегенмен, автоматтандырылған оқу ... ... ... ... ... ... тиімділік- әрқашан орындалу
керек. Автоматтандырылған оқу ... ... ... принципі
құрылымы белгіленген міндетіне сәйкес анықталатын жүйе ретінде қарастырылуы
керек.
Икемділік принйипі қандайда бір модуль арқылы құралатын жүйе ішіндегі
барлық ... ... құру және ... ... бір үлгіге салу
мүмкіншілігін береді. Бұл ... ... деп ... ... ... оқу ... ... мүмкін
болатын ішкі және сыртқы әсер ететін себептерге байланыссыз ... ... ... яғни бұл дегеніміз, кейбір бөліктеріндегі
кемшіліктер оңай түзелетін, жүйенің жұмыс істеу ... ... ... ... болып табылады.
Тиімділік принципі жүйені жасаған және оны пайдалануға кеткен шығынға
қатысты автоматтандырылған оқу орнынын жоғарыда келтірілген ... ... ... ... ... болып табылады.
Тәжірибелерді, ғылыми ізденістерді талдау ... оқу ... ... ... ... анықталды:
• маманның ақпараттық және оның ... ... ... ... ... аз уақытта жауап беру;
• автоматтандырған оқу орнынын жұмыс істеу ... ... және ... ... ... ... қолданушының тез үйрену мүмкіншілігі;
• қолданушыға қарағанда төзімділігі;
• компьютер желісінің құрамында жұмыс істеу мүмкіншілігі.
Автоматтандырылған оқу ... ... ... ... ... ... болып табылатын автоматтандырылған жұмыс
орны оқу орнының функциясының шарты дұрыс қойылса, және ақпаратты өңдеу
әдістері ... ... ... ... ... нәтиже беруі мүмкін, сонда ғана
автоматтандырылған оқу орны тек қана жұмыстың ... ... ... ... тиімділігін арттыратын әдіс болып табылады.
Жалпы программалық қамсыздандыру (ПҚ) ... оқу ... ... ... қосу және өңдеуді қамтамасыз етеді. Бұған ... ... жүйе және ... ... ... программалар кіреді.
Автоматтандырылған оқу орнының ... ... ... ... бөлігімен анықталады. Аймақтың анықталған
пәндік есептерін шешу.
Оқу орнында басқаруда ... ... ... ... ... оқу ... ... берілген техникалық тапсырмаға
сәйкестендіру;
• қолданушы мен дербес компьютер ... ... ... ... ... жұмыс жасаудың қысқаша
нұсқаларынан тұратын сценарийді құру;
... ... бір ... екінші кадрға өтуді
графикалық түрде бейнелеу;
• программалау процестерін іске ... ... ... ... ... ... ... жүйеде және басқа
жабдықтармен комплексті қолданудың нұсқаларын жасау.
Адамдар жұмысында ... ... ... көп
қолданылады. Бұндай жүйелердің мақсаты сұраулар бойынша мәліметтерді ... ... ... ... ... жету ... ... және сақтаудың
әртүрлі әдістерін қолданады.
Ақпараттық жүйе - ақпарат алмасу ... ... ... ... ... процесс, ондағы хабарламалар қолданушыларға
түсінікті беріліп немесе қабылданады. ... ... ... ... ... ол ... ... құрылуы мен
таратылуыныңнегізі болып саналады. Бұндай ... ... ... ... ... ... сай қабылдануы. Хабарламаның таратылуы деп
комуникациялау каналдары арқылы әртүрлі қолданушылар үшін ... ... ...... ... ... жүйелер мен каналдар арқылы қолданушылар өздеріне қажетті
ақпаратгарды ... ... ... ... ... ... ... функциялары.
Қойылған талапқа жету үшін ақпаратпен қамтамасыз етуші(компьютерлік
программалар,мәліметтер қоры мен ... ... мен ... мен тәжірибесінің болуы. АЖ мәліметтерді өңдеуді ... ... ... ... ... қазіргі кездегі мәліметтер
базасын басқару жүйелерінің көмегімен ... ... және ... ... пайда болды.Кез-келген ақпаратттық
жүйенің орталытануы, ... ... ... ... табылады. Ақпараттық
жүйелер пайда болып, актуалданып, эксплуатацияланып, функционалданып дамуы:
технология мамандары, програмисттер, аналитектер,және хабарлаушылармен
жүргізіледі;
• ақпараттық ... ... ... ... ... ақпараттық жійелер мен тораптарда.
Ақпараттық жүйелерді дайындау негізгі екі кезеңнен тұрады:
Автаматтандыруды қажет ететін, яғни қолданбалы программада ... ... ... ... және ... ... ... қорын анықтау;
Мәліметтер қорын басқару, яғни ақпараттық жүйені (АЖ) жазу. Бұл кезең
әдетте мәліметтер қорымен байланысты болып МҚ ... ... ... ... ... реляциялық моделі уақытқа тәуелді өзгерісте болатын
тақырыпты өрнектейтін ... ... ... ... Тақырып деп
автаматтандыруды қажет ететін мәселелер жиынын, алға ... ... ... ... АЖ ... барысында белгіленген
мәселелерді шешуге қатысты барлық ... ... және ... ... ... береді.
Мәліметтердің реляциялық моделінің элементтері мен оларға ... ... ... ... ... ... ... әрбір
жазбасын даралау үшін, яғни кестеде бірдей жазбалардың болмауын қадағалау
үшін кестенің бір немесе ... ... ... ... ... кілтін анықтауға болады.
Кесте кілтінің мәні бірде-бір рет қайталанбайтын ... ... ... ... кілт ... ... ... бірдей екі немесе одан да көп
жазбалар болуы мүмкін емес. Бірнеше атрибуттан ... ... ... ... аз ... ықшам анықталғаны дұрыс, мұндай кілттің
құрамында оны өшіріп ... ... ... ... ... ... ешқандай әсер тигізбейтін атрибуттар болмағаны
жөн.
Мәліметтер қорындағы деректер бір ... және ... ... ... үшін ... ... ... шарттар анықталады. Шектеуші
шарттар дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер қорын өңдеу және өзгерту кезінде
кетуі мүмкін ... ... ... ... ... ... ... және сілтеме үйлесімділік болып екі түрден тұрады.
Категориялық бүтіндік шектеуінің ... ... ... ... ... ... реляциялық мәліметтер қорын басқару
жүйелерінің ... ... ... ... ... кілті әртүрлі
бір кортеждің, яғни категорияның әрбір элиментін анықтайды. Демек, кестенің
бір жолындағы ... оқу ... ... үшін бұл ... кілттің мәнін
білу керек.
Жалпы, АЖ-лер негізін келесі 4 жетістік арттырады:
Ақпарат тасушылардың дамуы. Бұл ... ... ... ... ... ... ... дамуы. Яғни ақпаратты уақыттық кедергіні елемей,
жер шарының кез келген ... ... ... ... ... сол ... ... болған жерде
персоналды ЭЕМ арқылы өткізу мүмкіндігі.
Бөлектенген базалар мен ... ... ... өңдеу.
АЖ ақпаратты комплексті жүйеге ... мен ... ... ... ... дамыды. ЭЕМ-ның желілерге (локальды
және региональды) бірігуі оқшау ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізуіне, бір-бірімен байланысына арналды.
Дербес компьютерді қолданып, ақпаратты енгізіп, шығару, ... ... ... ... ... ... мен ... маңызын және
оларға кететін уақытты үнемдеуін қамтамасыз ... ... ... ... локальды есептеуіш желілеріне
(ЛЕЖ) біріктіру – ақпараттық алмасу шығындарының азаюына, ... ... ... мүмкіндік береді. Өнімділігі жоғары ЭЕМ-дерге
элемент ретінде ЛАЖ-дарды енгізу – бәріне қажетті ақпаратты ... ... оны ... ... береді. Әрбір жүйе қолданушысы –
өзінің жеке кәсіп облысына бағытталған жұмысшы (кәсіп ...... ... беру, өнім өндіру, т.б.). Бірақ олардың іс-әрекеттері
әртүрлі екеніне қарамастан ұқсас операцияларды орындайды. Бұл өз ... ... ... ... АЖ-ді қолдана отырып істелінетін жұмыстардың оншақты
түрі бар: ұйым ішінде және ұйым ... ... ... орындау; ақпаратты ізеу, анықтау, генералдау (документ ... ... ... ... ... ... ... іздеу, архив
жүргізу және т.б. ); ... ... мен ... ... ... бақылау; басқарушыларды ақпараттық қамтамасыз ету.
Қазіргі кездегі “электронды” кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... орны (АЖО), текстілерді
редактілеу жүйелері, мәліметтер ... мен ... ... жүйелері
(МҚБЖ), ақпараттық есептеуіш жүйелері, электрондық почта, теле-жиналыс
өткізу жүйелері, баспадан шығару және т.б. ... ... орны (АЖО) – ... ... ... ... ... Негізгі жұмысы АЖО –на негізделетін қолданушылардың
ортақ ... ... ... ... іздеу;
• құжаттарды (немесе олардың фрагменттерін) қабылдап алу немесе
орнату;
... ... мен ... ... ... ету.
Программалау технологиясының жылдан жылға дамуы келесі функциялардың
пайда болуы жол ашты:
Локальдық құралдар. ... ... ... жеке ... қамтамасыз етеді.
Программа құрушылардың интегралдық ортасы. Жоба құру барысында
өзара байланысқан элементтерді ... ... құру ... немесе CASE технологиясы. ... ... ... ... ... және жобалық жүйені
құру анализдеріне арналған. ... ... ... іске ... ... ... ... методологияларының локальдық құралдары. Бұл құрылымдар
программалау жүйелері мен программалау ... ... ... бар. ... ...... есеп шешімінің алгоритмін
сипаттауға арналған қалыптастырылған тіл. ... ... ... қосымшалар деп – программалау жүйелері ... ... ... қатар құрылатын жобаның әртүрлі программалық
комплексі. Программалау тілдерін келесі кластарға ... ... ... машиналық тілдер ... ... ... бөлігімен қабылданатын ... ... ... ... ... ... – белгілі-
бір компьютер құрылымын көрсетуге арналған;
• алгоритмдік программалау тілдері;
• интегралданған программалау тілдері.
Жобалаудың локальдық ... ...... технологиялық сатыларында қолданылатын комплексті құралдардың
басын біріктіреді. Жобалаушылардың интегралданған ... ... ... ... деп ... ... ... әдістер жиынтағын, техникалық құралдарды, ең бастысы, жобалау
методологияларын түсінеміз. Жалпы, жобалау, оның базалық сапасы ... ... ... роль ... ... – АЖ құрудың және оның ...... ... ... ... ... – негізгі технологиялық операция болып табылады. ... ... ... ... ... ... қолданудың процесінде
анықталады. Берілген процестің автоматтандырылуы – технологиялық жобалардың
қалыптасуының ... осы ... ... ... ... ... ... қарастырады. Жобалаушының осындай әдісті
қолдануы жобалауды модернизациялау мен проектілеуге кететін ... ... ... ... алып келеді. Жалпы жобалау өз барысында
4 циклдық этаптан өтеді:
• жобаалдындағы;
• жобалау;
• жобаны ендіру;
• эксплуатация.
АЖ-лер жобасының негізгі ...... ... ... ... ... ендірі болып табылады.
Жобаалдыңғы зерттеу – объектінің ... ... ... ... ... қызметі туралы, ішкі және ... ... ... сол ... ... ... ... болашақ жүйе қоолданушылары деңгейінде
қарастыру туралы ... ... ... ... нәтижелері
жобаның техникалық ... және ... ... ... ... ... кезінде ақпараттық жүйелерді қамтамасыз
ететін және функционалдайтын жобалық нәтижелері, шешімдері; сонымен қатар,
өндірістік, шаруашылық, қаржылық ... ... ... ... программалардың блок-схемалары мен олардың шешімдері
қалыптастырылады. Мәліметтер тасушы мен ... ... ... ... ... ... Оған қоса ... енгізу, шығару, арадағы ақпараттық құрылымдар элементтері
қарастырылады. Жобалаудың қорғанысы мен ... ... ... кезіндегі жауапкершілікті көп қажет ететін кезең – жобалаудың
методологиясы. Себебі ... ... ... негізінде жоба
модульдері құрылады, программалық жобалауды қамтамасыө етудің ... ... ... ... ... ... АЖ мен АТ екпіндігін
алдын-ала бағалау көрсеткіштері есептелінеді. Кезең – ... ... ... ... ... ... инструкциялар
жазумен аяқталады.
АЖ-ні ендіру кезеңі – ... - бір ... ... ұсынылған
жоба мәселесінің жаңа технологиялық ... ... ... ... ... ... апробациясын ұсынады; бүкіл программа
бұтақтарындағы комплекске енгізілген жоба мәселелерін ... ... ... ... ... ... түзетуін өткізуді
ұсынады. АЖ-дің бағыныңқы ... ... ... ететін
апробация күрделі деген жағдайларды ... ... ... ... ... ... ... жұмысы басталады. Бұнда
да толық функциялар мен оған кіретін мәселелер параметрлерін ... ... ... ... басқа құрылған технология кез
келген ақпараттық жүйенің жобалаудың классикалық шарттарына сәйкес келуі,
қанағаттандыруы ... ... ... ... ... ... ... толық болуы керек, дәл керек уақытында қажетті ... ... ... ... ... ... ... дәлдікке
ие болуы керек. Жаңа техникалық және ... ... ... ... ... ... жаңа ... пайда
болуына жол ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады:
Әртүрлі типтегі ... ... ол ... ... ... (ҚПП) ... енгізу мен
функционалдау үшін қолданылатын ҚПП-не ие ... ... ... ... ... ... ақпараттық
негіздерін – ... ... ... ... ... жолы ... ... АЖ мен АТ-ды жобалауды автоматтандыру облысында соңғы
онжылдық барысында жаңа бағыт – CASE ... Aided ... ...... ... ... ... аумағының ұлғаюы, АЖ-
лер күрделілігінің ұлғаюы, АЖ-ге деген сұраныс пен шарттардың өсуі – ... ... ...... ... дамуындағы өте маңызды бағытты – интегралдық құралдардың
жасалуы ... ... олар – ... ... жасалуына
бағытталған комплексті технологиялар. Осы бағыттағы іс-әрекеттердің дамуы
бірқатар жоғары деңгейлі ... ... мен ... ... ... ... ... соқты. Нәтижесінде технологиялық жүйелер
CASE – ... ... CASE – ... ... атқа ие ... ... жалпы CASE деген ұғым жоқ. Бұл ұғымның ... ... CASE ... мәселелер негізімен және құралдар мен әдістер жиынтығымен
анықталады. CASE – ... ...... ... ... ... жинағы, бұл жинақ өзара байланысқан автоматтандырылған
құралдар комплексі болып табылады. CASE АЖ мен ... ... ... ... ... ... мен құру ... автоматтандырылуын
қамтамасыз ететін жобалаушылар мен жай ... ... ... ... ... ... қоры.
Сонымен бірге CASE – жүйелері тек комплекстік ... ... ... АЖ мен АТ-ларды құруға ... ол ... және ... мысалы: объекті облысының құрылымдық анализі (талдауы), соңғы
буын жобалануының тілдері арқылы жобалаудың спецификациясы, жоба ... ... ... ... ... ... ... жобалануы мен
бақылануы, ресми қосымшаларды модельдеу, стратегиялық ... және ... ... ... – АЖ мен ... ... оны ... мен
құрудың кезекті этабынан айыру. Сонымен қатар құрастыру ... ... ... мен ... ... CASE – ... автоматтандыру технологиясы өзгереді.
Жалпы айтқанда CASE – АЖ-дегі революция емес, ... ... деп ... ... ... эволюциондық дамуы, бұл АЖ-дегі
жобалауды автоматтандырудың дамуына әкеліп ... ... мен ... ... ... басынан бастап
қолдану кезіндегі жобалаудың құрылымдық әдістемеліріне ... ... ... дамыды. Бұл күресті ХХ ... ... (бұл ... кедергі деп – кезекті жобалаудың ерекшеліктерін жете
түсінбеу, жоба нәтижесі үшін ... көп ... ол ... ... мен
қосымшалар енгізудің қиындығы) қолданбалы құралдардың ... ... ... ... ... АТ мен ... ... жеке
әдістемелер деп қарастыруға болмайды, олар тек құрылымдық методологияларды
дамыта түсуіне, ... ... ... өз үлесін қосады.
Жалпы АТ мен АЖ-де автоматтандыру тек ... ... ғана ... ... жүйелік және программалық инженерияда ... ... ... ... АТ(АЖ) - лердің сапасын автоматтық
• бақылау арқылы жақсартады.
... ... ... болашақ АТ(АЖ) - ның ... ... ... ... Ол ... өз ... жоба ... сатысында нәтижені бағалауға мүмкіндік береді.
• жүйені жобалау және құру процесін тездетеді.
• функцияланған АЖ (АТ) - мен ... ... ... қатынас үзілмейді.
• құрылымның, жобаның кейбір ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
АЖ(АТ)-дің жобаларын құру барысында қалыптасқан практикалық әдістерді
қарастырайық. Ғылыми-техникалық революция, жалпы ... ... ... ... ... ... облысында өзінің қызмет көрсету нарығын
қалыптастырады. Бұл сала – жобалау,есептеуіш техникасын сатып алу және
қондыру, ... ... ... ... ... ... қамтиды. Бұндай қызмет көрсететін компаниялар – “жүйелік
интеграторлар” деген атқа ие ... ... екі ... ... ие ... айта ... керек.
Біріншіден, “жүйелік интеграторлар” деп – жүйелік және телекоммуникациондық
шешімдерге (желілік интеграторлар) ... ... ... программалық
интеграторы – компаниясы бар, өзінің “сатушылары” бар – ... ... ... ... термині – компания үлесіне АЖ
жобасына тапсырыс берушінің мәселесі ... ... ... ... ... ... қоса, тапсырыс беруші жүйелік интеграторға бүкіл
жобаның іске асырылуын, пайдалылығын тапсырып, сенеді, ал өзі тек ... және ... ... ғана ... ... ол
анықтамалар арқылы ұйымдастырушы АЖ шешуі тиіс.
Жүйелік интегратордың жобалаудың барлық ... ... ... ақпараттық жүйелерді құруға мүмкіндік береді. Интегратор – фирмалар
диллерлі желілер ұсынады. Бұндай компаниялар семинарлар мен ... ... ... диллерлеріне техникалық және ақпараттық ... ... жаңа ... ... мен жаңа өнімдер туралы
ақпараттық-жарнамалар жіберіледі, ірі ... ... ... ... интеграцияда қолданылатын тағы бір нұсқа-консалтинг жобасынан
бастап қолданбалы жүйе жобасынана дейінгі ... ... ... ... ... ... АЖ тапсырылады да, осы жобаны
дайындаушы ... ... ... ретінде енгізіледі. Бұл нұсқа-жоба
интеграциясы деген атқа ие. Жоба ... ...... интеграциялау, керекті, ... ... ... ... ... ...... комлексті шешімінің
құрамды бөліктерін тауып белгілеу, мәселе шын ... ... ... ... график құру, жауапкершілікті жіктеу болып табылады.
Жүйелік интегратор АЖ жұмысын – нарықта ендігі қолданылып жүрген,
енгізілген шешімдерді ... ... ... ... қалыптастырады. Осы жұмыс
барысында қалыптасатын жеке проблемалар жобаалдындағы зерттеме жұмыстарына
қажетті деген құралдарға зиян ... ... ... ... ... ... автоматтандырылуына арқа сүйейді. Автоматтандыру
кезінде мәселелер ... ... ... деп ... шешімдер
ізделінеді, таңдалынады, осыдан кейін жүйелік интегратор техникалық негізін
қалыптастырады.
Жазбаны кесте кілтінің құрамындағы ... ... ... ... ... ... ... емес. Бұл тәртіп ... ... деп ... және ... ... тұжырымдалады, кесте
кілтінің ешбір атрибуты анықталмаған болуы ... ... шарт ... ... ... қамтамасыз ету
үшін сыртқы кілтке сілтеме үйлесімділік деп ... ... ... Егер ... өзара байланыстырылған болса сыртқы кілттің мәндері екінші кестеде
өзімен байланыста тұрған ... ... ғана ... және ... ... ... МҚБЖ ... тиіс.
Категориялық бүтіндікті қамтамасыз ету үшін жазбаларда ... ... ... ... ... ал ... ... қамтамасыз ету
күрделірек, басқа бір қатысқа сілтеме жасайтын қатысты өзгерткенде осы
қатыстағы сыртқы кілтке ... ... ... ... Ал ... ... ... қатыстан бір кортежді өшіргенде ... ... ... ... үш ... ... ... негізгі кестеде қосымша кестеден сілтеме жасалып тұрған ешбір
кортежді өшіруге болмайды, яғни алдымен қосымша кестедегі ... ... ... ... ... ... ... мәнін
қажетіне қарай өзгертіп алу керек;
• қосымша кестеден сілтеме жасалған сәйкес кортежді негізгі
кестеден ... ... ... онымен байланыстағы барлық
жазбалардағы сыртқы кілттің мәні анықталмаған мәнге ие болады;
• әсерлі өшіру негізгі кестеден бір ... ... ... ... ... ... ... жаппай өшіріледі.
Кестелердің арасындағы байланыс түрлері.
Көп жағдайда бір кесте жеке бір ... ... ... МҚ ... ... сәкес анықталған бір немесе өзара байланыстағы бірнеше
кестелердің жиынынан ... ... MS Access ... МҚ ... ... ... ... үлгілер, макростар және
модульдер сиақты басқада МҚ-ның барлық объектілері бірге сақталады.
Реляциялық МҚБЖ-нде кестелердің байланысын ... үшін ... ... ... ... бұл МҚ-на еңгізілген ... ... ... ... ... ... ... өңдеу барысында қажетті деректерді тез табуға, ... ... ... ... алуға және қорытынды ... ... ... ... ... ... екі кестесінің арасында бір-біріне
тәуелділік қатысы болуы мүмкін, өзара байланыстағы екі ... ... ... ... ... ... ... Реляциялық МҚ-да
қатыстардың байланысының негізгі үш түрі кездеседі.
• бірге-бір (1:1) ... ... ... (1:M)- ... ... ... ... көпке-көп (M:M немесе M:N)-many-to-many relationship.
« Бірге-бір байланысы» екі кестеніңде байланыстырушы жиектері олардың
кілті болған жағдайда орын ... ... бұл ... өзара
дәрежелері бірдей. Бұл байланыс ҚҚ-нда сирек ... ... ... ... ЭЕМ жадын тиімді пайдалану мақсатында бір кестеге
біріктіруге болады.
«Көпке бір» ... ... және ... ... ... ... МҚ-нда кеңінен қолданылатын «бірге көп» байланысын бір ... ... ... ... іс ... жүргізудің жаңа
республикалық жүйесі әр түрлі облыстағы ... ... ... күні ... ... кең ... ... қызметінде барлық
республикалық мекемелерде қолданылады. Кәсіби мамндардың компьютер және
интернеттегі жұмысы іс ... ... және іс ... ... ... мәліметтер қорымен жұмысын жеңілдетуге арналған.
Өнеркәсіптегі ақпараттандырылған білім ... ... ... ... тек қана қажетті жұмыс пен нақты мекемелерде ғана ... ... ... ... ... ... Өндірістік мәліметтер қорын,
есеп беруді, әртүрлі есептеулерді ... ... ... ... ... ... форма өндірістік практикада қолданылады. Әрі
қарай даму өндіріс қызметінің жаңа форма алуы ... жаңа ... ... ... ... бірінші кезекке ауқымды желі
(интернет немесе коорпаративті) ... ... ... ... ... және ... ... маңызды
біріктіру республикалық өнеркәсіп жүйесінің байланыс таратуы өндірістегі
кәсіби мамандар контингентінің жаңа моделі болды. ... ... ... және есеп ... жеңілдету әдет пен дағды негізінде ... ... ... ... ... әдістемемен қамту
жиі қолданылады.
Ақпаратты технологияны кең арнада қолдану ... ... ... салаларда ұйымдастыру-басқару қызметі болып табылады.
Оның автоматтандыру жолында көптеген автоматтандырылған программалық
жүйесі және де ... ... ... есеп ... ... бухгалтер
есеп жүйелері, қызметшілер, тауарлар және т.б. туралы электрондық қорлар
көптеген өнеркәсіп жүйелерінде ... ... ... ақпараттандыру мамандардың жұмысын жеңілдетіп,
сол мамандармен қоса ... ... ... ... да ... уақытын
үнемдеуге үлкен көмегін тигізеді.
Өкінішке орай біздің облысымызда кейбір ... ... ... дейін копьютерлеу жеткіліксіз деңгейде дамыған, ал ... сол ... ... дайындау жағдайлары өте аз деуге болады.
Ақпараттық ресурстарда, технологияда қолданылатын ... әр ... қоса оқу ... ... ... салаларына технологиялық
материал, телекомуникациялық желі, оның ішінде интернет ... өте ... еді. ... ... ... компьютерлік желі арқылы мәлімет
алмасумен ғана қамтамассыз етіп қоймай, ... ... ... оның ... ... ... қамтыған болар еді.
Бірақ, практика жүзінде ойдан шыға бермейді. Атап ... тура ... ... жүйелер болмауына байланысты практикада ақпараттық
ресурстарды қолданыла алмайды.
Облыстық ... ... ... ... жүзінде ақпараттық
білім технологиясын қолданылуы өзекті жағдай болып ... ... ... ... ... жұмысымның тақырыбы өнеркәсіптегі іс – ... мен ... ... ... ... қолдануы арналуы
өзекті мәселе болып табылады.
Ақпараттық іс – құжаттарын жүргізу ортасы түсінігі ... ... ... ... ... нақты белгілермен жазылады. Осыдан
ақпараттық іс – құжаттарын жүргізу ортасында мынадай ... ... ... ... компьютер техникасын қолдану
кәсіпорындағы мамандар және мекемелерде ақпаратты алу үшін үлкен маңызын
тигізеді. ... ... және одан тыс ... пайдалану көлемін
үлкейтуге бағыт алу керек.
Қазірде республика бойынша осы тәрізді ... ... тек қана ... тек ... ... мекемелерде, жоғары оқу орындарында ғана
пайдаланылады.
Адамдар барлық жинақтаған білімдерін қолданбай фундаментальды ... алуы ... ... ... ... кез ... ... ғимараттары
ақпараттық білім беру кеңістігінде кітапхана қарастыру керек. Сонымен
қатар, әрбір өндіріс орнында ... ... ... ... ... ... ... ортасын, өндірістен тыс
қызметтермен сипатталатын ақпараттық ... ... ... ... ... Бұл ... алғашқы орындағы
жобалар қатарындағы рамка ортасын оперативті ақпаратты жабдықтау.
«Көпке көп» байланысы негізгі ... ... ... ... ... ... ... болған жағдайда орын алады.
Мәліметтер қорын жобалау базасында бірнеше кесте ... ... бір ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Байланыстағы тұрған кесте басқа кестелермен тағы да ... ... ... түзіледі.
Базалық станциялардың жүйелері мен ... ... ... ... ... ақпараттық технология бөлімінің персоналымен
сөйлесіп, сәйкес қжаттармен танысу керек. Конструкцияда кемістіктің бар –
жоғын ... ... ... оның ... жүйе ... үшін әлсіз болуы
мүмкін.
Алдағы проблемаларды болырмау үшін желіні қолдайтын ... ... ... жайлы көбірек білу керек. Мысалы, ... ... ... ... ... Ethernet ... ... Бл процестің нәтижесінде белгілі базалық ... ... ... сымды желіде шифрланбаған күйде жібереді.
Сондықтан бақылау аппаратурасын қолданып, Ethernet ... ... ... оңай ... ... станцияларға қайта конфигурациялайды.
Қолданушылардан срастыру. Қызметшілермен ... жмыс ... ... ... ... ... жүргізуі қажет. Мысалы,
қолданушылар базалық станцияларды алу және қру мәселелерінде ... ... ... ... біле ме? Бір ... ... ... жақын дүкеннен базалық станцияны сатып алып, оны корпаративтік
желіге қосуы мүмкін, сөйтіп ... ... ... желі ... ... қолдана ма жоқ па, қызметкерлерден сраған абзал.
2 Қосымша құруға арналған инструментальды ортаны сипаттау
2.1 Программалу тілдері және негізгі классификациясы 
Қазіргі ... ... ... әр ... ... ... бар және
осылардың ішінен шектелген саны ғана программалық бөлімді құруға жаппай 
қолданылады. Программалау тілдерінің саны көп ... ... ... ... бар. Оның ... негізгі 2 түрге: фукционалдық
мәніне (қызметі) және қолданылатын программалау ... ... ... ... фукнционалдық мәніне байланысты 4 ... ... ... ... ... мәнді;
3)     проблемалық-бағытталған;
4)     параллель программалаушы.
Қазіргі жоғары деңгейлі тілдерді осы ... ... ... тілдер қатарына жататын жоғарғы деңгейлі
тілдердің негізгілері Logo, Visual Basic және Pascal. Logo тілі ... ... ... ... құрылды және ЭЕМ жаңа 
қолданушыларға, балаларға программалаудың ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі кең тарағаны 1965 жылы
Д.Кемени мен Т.Курц құрған Visual Basic ... ... ... ... ... деңгейлі тіл және операциялық ортасы – Visual
Basic тілі. 60-жылдардың ортасынан бастап ... ... ... ... ... ... 1971 жылы Н.Вирт құрылымдық
технологияға үйретуші Pascal ... ... ... мәнді жоғары деңгейлі тілдер қатарына әр түрлі ... ... ... ... ... ... Бұл ... жататын
тілдердің негізгілері C, Modula, Ada тілдері. Бұл ... ... ... құрылған,  ғылыми, пәндік облыстағы ... ... ... PL/1 ... PL/1 тілі ЖС ЭЕМ сериялы модельдерде кеңінен
қолданылды.  Си тілін 1972 жылы ... ... және Unix ... ... тілде жазылды. Си тілі ассемблер тілінің де және жоғары деңгейлі тілдің
де ... ... ... ... орта деңгейлі тіл деп
атайды. Pascal тілінің идеологиясын тарату мақсатымен ... 1980 ... ... ... Бұл ... ... ... – программа бір-
біріне тәуелсіз модульдерден тұрады.  
1978 жылы ... ... ... ... басқаруға қолданылатын
қосымшаларды программалуға арналған Ada тілі құрылды. Ada тілі ... тілі ... ... және ... ... ... ... жоғары деңгейлі тілдер деп нақты пәндік облыс
есептерінің мәселесін түгел қамтитын тілдерді атаймыз. Бұл ... ... ... ... тіл – Fortran ... ... тілін 1956 жылы IBM
фирмасы құрды және ғылыми-техникалық есептерді шешуге арналған.  
Жасанды ... ... ... және ... ... есептерді программалауға Lisp, Prolog тілдері қолданылады. Lisp
тілін 50-жылдары Д.Макартни құрды. 70-жылдары Lisp ... ... Prolog тілі ... ... тілі болып табылады және 5
буынның   ЭЕМ жапон проектісінде негізгі тіл болып ... Әр ... жәй ... ... ... тұратын сөйлемдерден
тұрады, инструкция қолданылмайды. 
Дәстүрлі неймандық архитектурадан ЭЕМ ... емес ... ... ... көшуіне байланысты параллель
алгоритмдерді сипаттаушы инстументальды құрылғылар пайда бола ... ... ... ...... ... процесін ықшамдау, параллель ... ... ... ... ... жүйелердің тиімдісін алу.
Параллель программалауды жабдықтаудың қиындығы ... ... ... ... ... қолданылып жүрген интерактивті параллель
жөндеушілер  IPSC (Intel фирмасының дербес компьютерлеріне арналған) және
PDBX (мультипроцессорлы ЭЕМ ... Жиі ... ... ... ... ... ... құрылған, BLAS- сызықтық
алгебра программаларының кітапханасы, NAG – сандық алгоритмдер ... ... ... ... ... ProSolvar (Intel фирмасы)
және жалпы мәнді параллельдеуші Parafrace (Д.Кук ... ... ... жақсартатын және кең қолданылатын әдістердің
бірі – ... ... ... программалаудың 3 бөлігі
(құраушысы) бар:
1.  Модульдік программалау
2.  Құрылымдық кодтау
3.  Жоғарыдан төменге қарай жобалау 
Модульдік ... ...... ... ... ... ... бірнеше модульдерге бөлінеді және мына 2 ... ... ... ... ... және оның ... ... болуы қажет;
2)  Модулдің ішкі жұмыстарын білмей тұра әр түрлі ... құру ... ... ... ретінде стандарт математикалық функциялардың есептелу
программасын қарастыруға болады. ... sin(x) ... ... ... ... алады және оған функцияның есептелуіне ... ... ... ... ... жоқ. ... ... 60 жолдан
аспауы керек және модульдер өзара тәуелсіз болуы керек. ... бір ... ... ... әр ... ... керек. Модульдерді қолдана отырып программа күрделілігін төмендетуге
болады.  
Pascal ... ... ... мен ... ...... функциялардың көмегімен құрылады. 
Құрылымдық кодтау деп программада ... ... ... ... цикл-әзір, цикл-дейін) қолданылуын
айтады. Шартсыз көшу операторы программада сирек ... ... ... ... ... көмегімен өзгертілуі керек. 
Программаны жоғарыдан төмен қарай жобалаудың өз иерархиялық құрылымы
бар және ... есеп ... ... Одан кейін есеп бірнеше ұсақ
ішкі есептерге бөлінеді. Ішкі ... өзі де ішкі ... ... Әр ... ішкі ... ... ... функциялары анықталуы
керек. Бөлу процесі әр ішкі есеп қарапайым ... ... яғни әр ... бір ... ... ... ... программалау тілдерінің негізгі концепциясы–
құрылатын қосымша өзара байланысқан ... ... ... Объекті-
бағытталған технологияда қолданушы үш базалық элементпен: объектілер, хабар
және класстармен жұмыс істейді. 
Объектілер ... ... рет ... ... яғни ... ... мен процедуралардан тұрады. Объект
құрылымы екі бөліктен тұрады: айнымалылар және ... ... ... алгоритмін анықтайтын процедуралар мен функциялар жиынынан
тұрады. Объектілі айнымалылар жәй мәліметтерден (сан, массив, ... ... ... ... ... ... т.б.) ... өзара байланысуына хабарлар қолданылады және үш бөлімнен
тұрады: объект идентификаторы, ағымдағы объектіде қолданылатын әдіс ... ... әдіс ... ... келтіретін қосымша информациялар.
Күрделі программалар бірнеше біртипті объектілерді ... ... ... әр ... үшін ... мен айнымалылар туралы информацияны жазу
тиімсіз. Бұл мақсатқа ... ... ... ... ... Класс
дегеніміз біртипті объектілерге арналған шаблон және объектілі айнымалылар
типтері мен әдістерін анықтайтын информациялардан тұрады.
Объекті-бағытталған технологияға ... ... ... Object  Pascal, ACT++, C++, Simula, Actor, ... ... ... негізгі үш принципі бар:
инкапсуляция, тұқымқуалау,  полиморфизм.
Логикалық ... ... PROLOG және LISP ... интеллект
проблемаларының есептерін шешуге арналған. LISP тілін ... ... ... ... ... ... ... LISP тілінің
мәліменттерінің негізгі құрылымы тізімдер, тізімнің элементтері атомдар.
Lisp тілінің бір ерекшелігі ... жаңа ... құру ... ... ... өзі де қатыса алады.
LISP тілі және оның ... ... ... ... ... ... құруға кең қолданады және қазіргі кезде
көптеген тиімді компиляторлары бар.
70-жылдары Lisp ... ... ... Prolog тілі ... тілі ... ... Prolog ... негізгі элементі
атом болып табылады және жеке объектілер арасындағы қарапайым қатынастарды
көрсетеді, басқа программалау ... ... атом ... мәні ... Тіл тек ... тұрады және инструкциялары жоқ,
яғни процедуралы емес. Әр Prolog программа ... ... ... ... ... ... ... Prolog тілінің базасында эксперттік
жүйелер, білімді көрсететін жүйелер, ... ... және ... ... жүйелер құрылады. Prolog тілінің негізіне математикалық ... ... ... объектілер арасындағы қатынас терминдері
арқылы сипатталады. Логикалық программалау тілдерінің жетістігі ... ... ... Prolog ... ... ... бар, оның ішінде ең көп тарағаны – Borland фирмасының Turbo
Prolog программалау жүйесі. Жасанды интеллект проблемасына ... ... және ... ... ... құрылуда, мысалы, DURAL,
VALID тілдері.
Екі компьютерді ... ... ... компьютерлік желі
құралады. Жалпы жағдайда, компьютерлік желілерді құру үшін ... ... ... ... және арнайы программалық
қамтамасыздандыру (желілік программалық жабдықтар) қажет. ... үшін екі ... жай ғана ... ... ... ... ... Windows 98 операциялық жүйесінде жұмыс жасайтын компьютерлерді
тікелей біріктіру үшін не ... ... не ... қажет етілмейді. Бұл жағдайда аппараттық жабдықтар
ретінде ... ... ... ... немесе паралельді), ал
программалық қамтамасыздандыру ретінде операциялық ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Барлық компьютерлік желілердің бір қызметі бар – үйлесімді енуді жалпы
ресурстарға ... ... үш ... ... ... ... ... аппаратураларға, программаларға компьютерлік
қажетті үйлесімділікті қамтамасыздандыру үшін ... деп ... ... әсер ... Олар желі ... ... әсерінің сипатын (аппараттық протоколдар) және программалар мен
берілгендердің өзара әсерінің ... ... ... программалары)
анықтайды. Протоколдардың көмегімен орындалатын ... ... деп ... егер екі ... ... тікелей біріктірілген болса,
онда олардың өзара әсер етуші ... ... ... ... (параллельді және тізбектелген) және механикалық компоненттерін 
(разъемдар, кабель және т.б.) анықтайды.
 Сәйкесінше компьютерлік ... ... ... ... – Local Area Network) және ... (WAN – Wide Area Network) ... қабылданған. Жергілікті желі компактілігімен ерекшеленеді, яғни ол бір
ғимаратта, бір ... ... ... ... ... тобын біріктіреді. Глобальді желіден ... желі ... ... ... комплект  протоколдарын 
қолданады.
 Жергілікті желіде бір проектімен жұмыс жасайтын қызметкерлер тобы
жұмысшылар тобы деп аталады. Бір жергілікті ... ... ... ... жасауы мүмкін. Жұмысшы тобындағы қатысушылардың желідегі жалпы
ресурстарға енуінің әр түрлі құқықтары ... ... ... ... ... әдістерінің жиынтығы және құқықтарының ... ... деп ... ... ... басқару (олар бір желіде
бірнешеу болуы мүмкін) желіні администраторлау деп ... ... ... ... басқаруды ұйымдастыратын адам ... деп ... ... ... ... бөлек бөлімдері үшін жергілікті
желіні құру өзгеше. Егер мекеме (немесе ... кең ... ... ... онда ... жергілікті желілер глобальді желілерге біріктірілуі
мүмкін. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... ... (кабельдік, спутниктік және т.б.) ... ... ... ... жұмыс жасайтын жергілікті желілерді
байланыстыру үшін шлюз деп аталатын арнайы жабдық қолданылады. ... ... ... программалық түрде ... ... ... ... үшін (басқа адамдардың ... ... ... ... ... брандмауэр деп аталатын ... ... ... ... арнайы компьютер немесе
арнайы компьютерлік программа қолданылады.
Кең мағынада Интернет сөзі – ... ... желі ... ... ... ... ... қызметтерді атқарады:
электрондық почта, WWW (бүкіләлемдік өрмек), IRC ... Relay ... ... ... бірнеше адамдардың тікелей бір-бірімен араласуы), IRQ
(берілген моментте Интернетке қосылған адамның желідегі IP-адресін іздеуге
арналған қызмет), ... ... ... (FTP), ... ... ... жасау үшін мыналар қажет:
•   бүкіләлемдік желі түйіндерінің біреуіне компьютерді қосу;
•   IP- адресті алу;
•   Интернет ... ... ... ... ... ... құру және қайтадан күйге келтіру.
Өз түйіндеріне қосуға мүмкіндік беретін және IP-адресін белгілейтін
мекемелер Интернет қызметін тасымалдаушылар ... деп ... ... ... немесе коммутативті болуы мүмкін. Белгіленген
қосылу жаңа немесе дайын физикалық сызықтарының (кабельдік, ... ... ... және т.б.) ... ... Оны көп ... тасымалдауды қажет ететін мекемелер және ... ... ... ... болады, арнайы байланыс сызығын
қажет етпейді және телефон желісі арқылы жүргізілуі мүмкін. ... ... теру ... ... ... ... АТС орындайды.
Интернетке телефон желісі арқылы қосылу үшін ақпараттарды цифрлық
түрге ... үшін ... ... ...... ... ... және ішкі болып екіге бөлінеді.
Бүгінде Интернет білім алудың әр түрлі ... ... ... ретінде қолданылады. Құжаттарды беруді басқаратын
Интернет қызметін World Wide Web деп ... WWW ... ... түрде қосылатын компьютерлерде – Web-серверлерде сақталады. Web-
серверлерде бөлек құжат ... ... ... ... ... ... топ ... (Web-сайт) береді. Дайын материалдардың
Web-түйінде орналасуы Web-басылым ... ... деп ... WWW-
дағы жеке құжат Web-парақ деп аталады. Бұл ... ... ... ... тұратын құжаттардың
жиынтығы. Web-парақты құру үшін HTML ... Markup Language ... бөлу ... тілі ... яғни ... қойылатын тегтердің
көмегімен құжаттың логикалық құрылысын сипаттайды, құжатты форматтауды және
объектілерді қоюды басқарады. WWW ... ... ... байланысты, адресі анық түрде көрсетілмеген бір құжаттан басқа
құжатқа ауысу жабдығының бар ... ... ... ... ... гипертексттік сілтеменің көмегімен жүргізіледі. Гиперсілтеме – бұл
басқа да Web-құжаттың адресін ... ... ... ... немесе иллюстрация). Гиперсілтемені қолдану WWW бойынша нақты
беттердің адресін ... ... ... ... ұйымдастырады.
Интернеттегі құжаттар электрондық формада бейнелеуге арналған. ... ... ... және бейнелеу броузер деп аталатын арнайы
программаның көмегімен жүргізіледі. Интернет жағынан WWW ... ... ... ...... ... ... Клиент
жағынан жұмыс клиент программалары Web-броузерлермен қамтамасыз етіледі. Ең
көп қолданылатын броузерлер – Internet Explorer, Netscape ... ... ... ... ... ... командасымен
немесе Басқару панелі арқылы  орындалады.
2.2 Объектілі - ... ... (Visual Basic for ... – объектілер мен оның атрибуттарын
басқаруға арналған программалау тілі болып ... VBA Visual ... ... ... ... да бір ... программаға кіріктірілуі –
сол программаға қатысты ... ... құру ... ... ... VBA ... сол ... объектілерімен байланыстырылып,
оларды тиімді  басқаруға ықпал етеді. 
Excel, Word, Access орталарында жұмыс жасап үйренген қолданушылар үшін
үнемі жаңа мәселелер, яғни ... да бір ... ... тез ... ... ... ... жолын табу мәселесі туындап отырады. Осы
мәселені шешу үшін Visual Basic for Applications ... бұл ... тілі мен ... ... ... ... VBA-да әр түрлі қосымша құруға болады, мұның ... ... ... басқару элементтерін қойып құрастыратын ... ... ... 60-шы ... ... ... Visual Basic ... қазіргі
программалау тілінің дилекті болып табылады.  
Visual Basic тілінің ... ... ... Ал, 1992 жылы ... Windows ... ... ... және қазіргі ... ... ... яғни VBA-ны ... ... Windows-да қажетті элементтерді: диалогты ... ... ... ... т.б. ... құруға және басқаруға
мүмкіндік беретін командаларды орындайды. Бұл VBA – ... ... ... ... ... объектілерінің жиынтығы болады. Әрқайсысы өз
ортасында және сәйкес кодтарында қолданыла алады. Кодтары ... ... ... ... ... Модуль әрбір әрекетті
сипаттайтын ішкі программмалардан тұрады.
Инкапсуляция.
Қосымшалардағы ... ... ... және ... ... немесе тексттің белгіленген бөлігі, жазбалар т.б. элементтер –
объектілер ... ... Бұл ... ... өзіне тән сапасы,
сипаттамасы және ... ... бар. ... ... ... олай болса, VBA-да объектілі-бағытталған
программалау жүргізіледі. 
80-ші жылдардың ортасында комплекстік ... жаңа ... ... ... ... ... қосымшада мәндер мен программалық кодтар тұтас
бір байланысқан объект ретінде қарастырылады, ал бұл ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру, өңдеу ... мен ... ... ... ... деп ... ... программалаудың негізгі қасиеті болып табылады.
Осы процесс ... ... ... ... ... ... өзгерту арқылы объектінің сипаттамасын өзгертуге
болады. Қасиетінің ... ... – бұл ... ... ... ... ... орнату синтаксисі төмендегідей:
 . =
Мысалы Range ("А2"). Value=0.5
ал, мәнін алу ... оқу ... = . ... x = Cells (1,1).Value
Әдістер
Әдістер дегеніміз объектіге қолданылатын іс-әрекет, ... ... ... ... ... ... алып ... Әдісті қолдану
синтаксисі: .
Мысалы, Application. Quit
Әдістер екі топқа бөлінеді: Public және Private. Public ...... ... ... ... ... ("көрінбейтін") әдістер – кейбір амалдарды орындау үшін Public
әдістерде қолданылатын ішкі процедуралар.
Кластар мен объектілер
Класс – объектінің шаблоны, яғни ... ... ... және оның ... ... Ал, объект кластың экземпляры болып табылады. ... ... ... ... объектілері деп аталады.
Қолданушы көріп ... ... ... визуальды
элементтері  деп те атайады.
Хабарламалар және оқиғалар
Объектілер жұмыс жасауға команда ... және ... ... ... Хабарламалар дегеніміз – ... ... мен ... ... ... байланыстар бар. Оқиға дегеніміз
- жүйедегі қандайда бір іс-қимыл, ... ... ... ... ... тышқанның жылжытылуы, сәйкес объектінің іс-қимылын
анықтайды, яғни ... ... ... құру ... оны базалық кластың немесе кластардың ұрпағы
ретінде анықтауға болады. Мысалы, А класы анықталған ... ал В А ... ... ... онда В ... ... ... А класының
айнымалылары мен әдістері анықталған болады. Және А класы В класының бабасы
деп аталады.
Егер бір класс бірнеше кластардың ... ... онда ... ... ... деп ... ... барысында қандай ретпен таралғандығына байланысты
туындаған ... ... ... қолданылатыны белгілі, мұны полиморфизм
деп атайды.
Динамикалық ... ... ... тілінің негізгі бөлігі – Collection класы динамикалық құрылымды
мәндермен жұмысты жеңілдетеді, яғни әр түрлі ... ... және ... ... мен ... ... ... жүзеге асырылады.
VBA-дағы коллекция – әр түрлі типті реттелген элементтер жиынтығы.
Коллекцияның массивтен ... ... ... ... ... ... ... анықталмайды және динамикалық
түрде өзгеруі мүмкін. Коллекциядағы кез-келген элемент жойылуы мүмкін және
элементтер қайта нөмірленеді де индекстер ... ... Жаңа ... ... ... қойылуы мүмкін. 
Collection класының Count қасиеті элементтерінің санын, ал әдістері:
• Add әдісі – коллекцияға элементті қосады;
• Remove әдісі – коллекциядан элементті ... Item ...... мән бойынша элементтің мәнін береді.
Берілген мән ретінде элементтің индексі аталады.
Microsoft Office-гі коллекциялар 
Office қосымшаларындағы көптеген коллекцияларда олардың ... ... ... редакторындағы ең жоғары деңгейлі объект – Application. Бұл
қосымшаның ағымдағы экземпляры. ... ... ... Documents
коллекциясы саналады, мұнда Documents объектісі әрбір ашық құжат ... Ал, Range – ... ... ... ...  
Бұл бөлік: сөз, сөздің бөлігі, символ немесе ... ... ... ... объектісінің әдістерін қолдану арқылы жаңа текст қосуға, бар текстті
форматтауға және т.б. ... ... ... ... үшін ... ... ... Paragraphs (абзацтар), бұл коллекция Paragraph – текст ... ... ... ... Word ... Word ...... білдіретін объектілерден;
• Characters (символдар),  Characters типі секілді жеке ... ... ... Excel ... ... және ... ... негізгі қасиеттері мен ... ... ... ...... ... ашық ... бейнелейді;
·   Sheets беттің екі типті: жұмысшы ... ... ... (Shart) беттерінің коллекциясынан тұрады.
WorkSheet объектісінің қасиеті – Range объектісі жұмысшы беттің
мазмұнын ... ... ... Range ... жеке ... ... ... үшін Cells әдісін ... ... ... Cells ... және Columns ... ... көрсетілген нөмірлі жолды немесе
бағанды алады.
Мысалы, WorkSheet.Rows (3);    WorkSheet.Columns («D»)
2.3 Delphi программалау ортасы 
Программалау – ... ... ...... жасау құралдарының
бірі. Ол дайын программаларды қолданудан ... ... ... қолданушы сұранысын әр уақытта ... ... ... да бір ... ... ... арналған программа құру
қажеттілігі туындайды. ... ... Visual Basic ... ... Windows
операциялық жүйесі үшін программалық қамтамасыз етуді құруға арналған
универсал құралдарының бірі ... ... Және де, ... ауырлық
деңгейі қарапайым қосымшалардан мәліметтер қорын өңдеуге арналған күрделі
программаларға дейін өзгеріп отыруы мүмкін.
Әрі ... ... ... тілінің көмегімен қалай программа
құруға болатындығы туралы сөз ... ... ... ... деп ... ... мәндер (ДҚМ) 
VBA тілінің негізгі бөлігі – Collection класы динамикалық құрылымды
мәндермен жұмысты жеңілдетеді, яғни әр түрлі ... ... және ... ... мен ... ... ... жүзеге асырылады.
VBA-дағы коллекция – әр түрлі типті реттелген элементтер жиынтығы.
Коллекцияның ... ... ... ... ... ... ... алдын-ала анықталмайды және динамикалық
түрде өзгеруі мүмкін. ... ... ... ... ... және
элементтер қайта нөмірленеді де индекстер тізбегі ... Жаңа ... ... жеріне қойылуы мүмкін. 
Collection класының Count қасиеті элементтерінің санын, ал әдістері:
• Add ...... ... қосады;
• Remove әдісі – коллекциядан элементті жою;
• Item әдісі – берілген мән бойынша элементтің мәнін береді.
Берілген мән ретінде элементтің индексі ... ... ... ... ... ... бір қосымша негізінде түсіндірейік. Ол
саймандар тақтасында орналасқан екі ... ... ... ... және «тексттік өріс». 
Графиктік интерфейсті құру үшін қажетті басқару элементтерін ... ... Ол үшін ... ... ... көрсеткішін саймандар тақтасында таңдалатын
элемент пиктограммасына орналастыру керек (мысалы ... - ... ... ... ... ... ... пиктограмманы екі рет шерту нәтижесінде ... ... ... ... ... ... көрсеткішін форма терезесіне апару. Көрсеткіш форма
терезесіндегі батырма үстінде болғанда, тышқанның сол ... ... ... ... қажетті жеріне жылжытуға
болады;
• Формаға тағы бір ... қосу ... ... ... ... ... ... пиктограммасын екі рет шерту
керек. Формада тағы бір «батырма» пайда болады. Келесі батырманы
орналастырмас бұрын, бірінші батырманы орма центрінен ... ... ... ... ... ... мүлдем көрінбей
қалады;
• Осылайша ... ... ... ... ... ... өзі ... онда орналасқан барлық компоненттер бірқатар
қасиеттерге ие. Конструкциялау барысында  ... кез ... ... Бұл үшін Visual Basic ... ... (қасиеттер) терезесі
қарастырылған. Ол экранның оң жақ төменгі бөлігінде ... Оны ... ... ... ... ... ... болады.
Программист олардың кез келгенін таңдау ... ... ... пайдалана алады. Ортақ қасиеттердің жиі кездесетіндері кесте
түрінде берілген: 
|Қасиеті |Тип мәні ... ... ... сол жақ шетіне қатысты басқару элементінің |
| |) ... ... ... ... ... ... ... элементінің |
| |) ... ... ... элементінің биіктігі |
| |) | ... ... ... ені |
| |) | ... ... ... ... ... үшін |
| |   (жолдық) |қолданылатын атау  ... |Boolean ... ... ... |
| ... | ... |Boolean ... ... барысында басқару элементінің|
| ... ... ... ... анықтайды.                 |
Бұл қасиеттерден басқа әрбір элемент өзіне ғана тән ... ... ... ... өзгерте отырып, программист элементтің
жалпы түрін бақылай алады.
Қасиеттерді қолдану Visual Visual Basic ... ... ... ... ... табылады. Программаның орындалуы
барысында басқару элементтерінің қасиеттерін қолдану тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... кейін
программаны орындауға  жіберуге болады. 
Программаны жүктеу 
Программаны жүктеу үшін Run менюінен  Start командасын таңдауға немесе
пернесін басуға болады. 
Программаның ... ... ... ... ... ... көрінбей қалады. Сонымен қатар форма түрі де ... ... ... ол ... ... ... ... кезінде форма кәдімгі Windows – терезесіне айналады. Онда ... ... тән ... ... ... ... ... немесе тексттік курсорды TextBox  өрісіне орналастыру арқылы көз 
жеткізуге болады. 
Құрылған программа Windows қосымшасы болғанымен, ол ... ... Яғни ... ... программаның функционалдылығын 
қамтамасыз етпейді. Ол үшін оған программа коды ... ... ... код  қосу 
Программалық код тек проектілеу режимінде ғана қосылуы мүмкін. Егер
программа ... ... ... ... қосу ... оны ... ... Run менюінен End командасын ... ... ... орындалудағы
программа терезесін басқа тәсілмен(мвсалы, оның жоғарғы оң жақ ... ... ... жабу арқылы жүзеге асыруға болады. 
Код – бұл Visual Basic программалау тілінде жазылған инструкциялар
тізімі. Олар программаның ... ... да бір ... ... ... анықтайды. Яғни код бұл ... ... да бір ... жағдайына реакциясы болып табылады. Әрбір осындай жағдай
белгілі ьір атауға ие. Және де ... ... ... ... ... ... ... тәуелді. Мысалы, қолданушы ... ... ... ... жағдайы, ал форманың жүктелуі
кезінде Form_load жағдайы пайда болады. 
Visual Basic – те программалау басқа программалау тілдеріне, ... ... С++ ... ... емес. Сонымен, программаға кодты кодты қосу
үшін форма терезесінен код терезесіне ауысу қажет. Ол үшін ... ... сол ... ... View Code ... ... жеткілікті.
Одан кейінгі (View Object) пиктограмманы щерту керісінше код терезесінен 
конструкциялау терезесіне ... ... ... код ... негізгі бөліктерін қарастырайық. Тақырып
жолағынан кейін тізімі бар екі өріс орналасқан. ... ... ... ... ... және форма аты болады. Кез
келгенін таңдағанннан кейін оң жақ ... ... ... ... ... ... да бір жағдайды сипаттау алдында тізімнен  оның
атын таңдау керек. Осыдан кейін Visual Basic жағдайды ... ... ... егер ... отырған мысалда Command1 батырмасы үшін
Click жағдайын таңдасақ, онда программа коды ... ... ... дайындық пайда болады:
Private Sub Commsnd1_Click()
End Sub
Бірінші жол процедура аты. Ал, ... жол End Sub оның ... ... ... ... ... осы екі ... арасын.а программа кодын
қосу болып табылады. Код Visual Basic -тің бір немесе бірнеше ... ... Бұл ... ... ... ... ... батырмасының басылу жағдайы жүзеге асырылғанда орындалады. Мысалы,
батырманы басқанда Text1 тексттік өрісінде «Бәріне ... ... ... ... ... ... жағдайдың өңдеу кодына келесі түрдегі
операторды жазу керек:
Text1.Text=«Бәріне сәлем!»  
Осылайша формадағы Command2   батырмасының  басылу ... ... ... ... ... Sub ... ( ... «Сау болыңыз!»
End Sub
Бұл жағдайда программа жүктелгеннен кейін  Command2 ... ... ... ... ... ... пайда болады.
Кез-келген ақпарат сияқты, Visual Basic тіліндегі ... ... ... ... Әрбір проект үшін дербес  папка құрған дұрыс. Бұл
жағдайда проектке кіретін ... ... ат беру ... жоқ. Сақтау
барысында проектке кіретін форма аттары мен ... файл аты ... ... Visual Basic ... ... ... ... болады:
Form1, Form2, … және Project1.
3 Программалық өнімді сипаттау
3.1 Қауіпсіздік саясаты
Қауіпсіздік саясаты ... ... ... ... ... қорларын пайдалану тәсілін, сондай - ақ, қауіпсіздік режимін
бұзудың ... алу және мән беру ... ... ... ... ... іс - әрекетін келесі кезеңдер түрінде қарастыруға
болады:
Ұйымдастыру мәселелерін шешу. Бұл кезеңде ... ... ... ... қауіпсіздік тұрғысынан қарағанда
пайдаланушылардың ... ... ... ... ... ... және ... анықталады.
Қатерге талдау жасау. Қатерді талдау үрдісі нені қорғау керек, неден
қорғау керек және қалай ... ... ... ... сияқты сұрақтардың
жауабын анықтайды. Мүмкін болатын қатерлердің бәрін қарастырып шығу ... ... ... зиянының ықтимал мөлшеріне байланысты жіктеу керек.
Қорғанышқа ... ... ... ... құнынан аспауға тиісті.
Жеңілдіктерді анықтау. Қорларды пайдалану құқықтары, қорларды қолдану
ережелері, әкімшілік жеңілдіктер ... ... ... жүйелік әкімшілердің құқықтар мен ... ... ... ... ... және тағы басқа анықталады.
Қауіпсіздік саясатының бұзылуына жауап қайтару шараларын ... ... ... ... және ... ... әрекеттер, сонымен қатар, ақпаратты бұрынғы қалпына ... ... ... жою шаралары анықталады.
Ұйымдастыру-өкімгерлік құжаттарды дайындау. Қауіпсіздік саясатының
негізгі ... әр ... ... ... ... ... ... саясаты ақпарат қорғау жүйесінің қауіп-қатерлерге қарсы
әрекет жасауға бағатталған құқықтық ... ... ... ... ... және ... кешенінің жиынтығын анықтайды.
Ақпарат қауіпсіздігінің жоғарғы дәрежесіне қол жеткізу тек тиісті
ұйымдастыру шараларын ... ... ғана ... ... ... ... ... ақпараттық қауіпсіздік қызметін
құру, жасақтау және оның іс-әрекеттерін қолдау, ... ... ... ... сонай-ақ, қорғаныш жүйесін құруға және
оның жұмысын ... ... ... ... ... ... кіреді.
Ұйымдастырушылық және ұйымдастыру-техникалық шаралар жүргізу
ақпараттың сыртқа ... жаңа ... дер ... ... оларды
бейтараптандыру шараларын қолдануға, қорғаныш жүйелерін толық жетілдіруге
және қауіпсіздік режимін бұзу әрекеттеріне ... ... шара ... ... ... ... ... саясатын
қалыптастырудың негізгі кезеңі болып табылады.
Ұйымдастыру ... ... ... ... кезегі келеді - таңдалған қауіпсіздік саясатын іске асыру
үшін не ... ... ... ... құны ... ... және сапасы
жағынан әртүрлі болатын ақпарат ... ... ... түрі ... ... нақты объектінің ерекшелігіне сай ... ... ... ... бірі ... ... саясаты мынадай элементтерден тұрады: қатынас ... ... ... ... ... қауіпсіздігі,
қауіпсіздік тамғасы және қатынас құрудың мәжбүрлі басқару.
Қатынас құрудың ерікті басқару - жеке субъект ... ... ... ... ... тұлғасын ескеру негізінде жасалған объектілерге
қатынас құруды шектеу. Ерікті ... - ... бір ... ... ... өзінің қарауынша басқа субъектілерге өзінің шешімі бойынша
объектігі қатынас құру құқығын бере алады.
Қатынас ... ... ... ... ... ... ... көрсетіледі. Қатарларында - субектілер, бағандарында - объектілер,
ал матрицаның түйіндерінде қатынас құру құқығының (оқу, жазу, ... ... ... ... жүйелердің және дерекқор басқару жүйелерінің көпшілігі осы
ерікті ... ... ... Оның ... ... жағы - икемділігі, ал
негізгі кемшіліктері - басқарудың ... және ... ... сондай-ақ, қатынас құру құқығының деректерден бөлек
қарастырылуы (қаскүнемдер осыны пайдалана отырып құпия ақпараттарды жалпы
қол жеткізерлік файлдарға көшіріп алуы ... ... ... ... Бұл ... ... «қоқтықтан» кездейсоқ немесе әдейі шығарып алудан сақтайтын
қатынас құруды басқаратын құралдардың ... ... ... ... ... пайдаланудың мүмкін болатын 3 қаупі бар: жедел жадыны
қолдану, сыртқы сақтау құрылғыларын қайтадан ... және ... ... ... ... ... бірі - ... ақпаратпен жұмыс істегеннен кейін
жедел жадыда немесе аралық жадыны тазалау. Жақсы әдіс деп ... ... ... да ... ... принтерлердің аралық жадында құжаттардың бірнеше беті
сақталып қалуы мүмкін. Олар басу ... ... соң да ... ... Сондықтан оларды арашықтан шығарып тастау үшін ... ... ... ... ... ... ... үш қайталап жазу жеткілікті
болады.
«Субъектілерді қайтадан пайдаланудың» қауіпсіздігі жайында да қамдану
керек. Пайдаланушы ұйымнан кеткен ... оны ... кіру ... және ... ... оның қатынас құруына тиым салу керек.
Қауіпсіздік тамғасы. Қатынас мәжбүрлі басқарудың кезінде субъектілер
және объектілер қауіпсіздік ... ... ... ... тамғасы
оның шүбәсіздігін сипаттайды. Объектінің тамғасы оның ішіндегі ... ... ... ... ... екі ... тұрып: құпиялылық деңгейі және
категориялар.
Құпиялылық деңгейі реттелген жиынтық құрайды және әр түрлі ... ... ... әр түрлі болуы мүмкін. Қазақстан
Республикасының заңнамасына сәйкес мемлекеттік құпия құрайтын ... ... ... ... және осы ... ... ... тасушыларына мынадай құпиялылық белгілері берілген: «аса
маңызды», «өте құпия», «құпия», ал қызметтік ... ... ... ... ... белгісі беріледі.
Санаттар реттелмеген жиынтық құрайды. Олардың міндеті - деректер
жататын аймақтың тақырыбын ... ... ... ... ету ... ... ... біреуі болып табылады. Біріншіден, ... мен ... ... ... ... тамғалық қауіпсіздікте
(қолдануға ыңғайлы) саңылаулар ... ... және ... осы ... қорғанылатын ақпаратқа заңсыз қол жеткізуі ... ... ... ... болмасын операциялар орындалмасын,
қауіпсіздік тамғалары өзгермей қалуы керек.
Қауіпсіздік тамғаларының тұтастығын қамтамасыз ... ... - ... көп ... және бір ... деп ... ... құрылғыларда әр түрлі құпиялық деңгейлі ақпарат, ал бір ... тек бір ... ... бар ... ... ... ... басқару. Қатынас құруды басқару мәжбүрлі деп
атаудың себебі - ... құру ... ... ... ... ... ... субъектінің және объектінің қауіпсіздік тамғаларын салыстыру
негізінде жүргізіледі.
Ерге субъектінің ... ... ... ... ... ал ... ... тамғасында көрсетілген барлық санаттар
субъектінің тамғасында болса (яғни, ... екі шарт ... ... объектіден кез келген ақпаратты оқи алады. ... «өте ... «өте ... және ... ... оқи алады. Бұл жағдайда
«субъектінің қауіпсіздік тамғасы объектінің қауіпсіздік тамғасынан басым»
деп ... ... Бұл ... ... ... шаралардың ұйымдастырушылық
негізін құру, түпқазық құжаттарды әзірлеу және бекіту, сондай-ақ, үрдіске
қатысушылардың ... ... - ... анықтау үшін қажет. Даярлық
кезеңде ақпарат қорғау жүйесінің ақпараттың ... ... ... түгендеу. Бұл кезеңде, әдетте, объект, ақпараттық
ағындар автоматтандырылған жүйелердің құрылымы серверлер, хабар тасышулар,
деректер өңдеу және ... ... ... ... ... Түгендеу
анықталған соң олардың осалдылығына талдау жасалынады.
Қатерді талдау. Келесі ... ... ... ... күй - жағдайның қаншалықты толық және дұрыс талдануына ... ... ... ... тұрады: талданатын объектілерді және
оларды қарастырудың нақтылану дәрежесін таңдау; ... ... ... ... және ... ... ... қатерлерді бағалау;
қорғаныш шараларын талдау; таңдап алынған ... ... ... ... ... ... ... бар жерде қатер пайда болады. Қауіптерді талдау кезеңі қатерді
талдаудың орталық ... ... ... ... алдын алу үшін
қорғаныш шаралары мен ... ... ... ... ... ... қауіптерді анықтаудан (оларды идентификациялаудан) және,
екіншіден, келтірілетін болашақ зиянды болжау - ... ... ... орындалу нәтижесінде объектідегі қауіп - қатерлер тізбесі
және олардың қауіптік дәрежесі бойынша жіктемесі құрастырылады. Бұлар ... ... ... ... ... ... ... ең
әсерлі шаралары мен құралдарын таңдап алуға, ... - ақ, ... ... ... шығындарды анықтауға мүмкіндік береді.
Қорғаныш жоспарын құрастыру. Бұл ... ... ... ... нәтижесінде анықталған қатердерді бейтараптау үшін қорғаныштың
тиісті ұйымдастырушылық және техникалық шаралары таңдап алынады.
Қорғаныш жоспарын құру ... ... ... ... әзірлеуден басталады. Ол үшін қорғаныш жүйесінің ... ... және ... ... ... ... отырып
жүйеге қойылатын талаптар талқыланады. Жоспарға мынадай құжаттар қосылады:
қауіпсіздік саясаты; ақпаратты қорғау ... ... ... ... ... қосу үшін қажет шығындардың сметасы; ақпарат
қорғаудың ұйымдастырушылық және ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу
Программаны іске қосу үшін antipl.exe файлын іске қосу керек. Содан
соң ашылған терезеде жұмысымызды ... 3.1. ... ... формасы
Бағдарламада бір немесе бірнеше файлмен жұмыс істеуге болады. Алдымен
екі файлды тексеру түрін қарастырайық. Алдымен тексерілетін құжатты ... ... Word ... ... барлық мәтіндік құжатты аша алады.
Себебі, ... оқу ... Word ... ... ... пайдаланады.
Сонымен құжаттарды ашуға арналған батырмаларды пайдаланып, құжаттарды
ашамыз.
Сурет 3.2. ... ... ... ... ... ... ... 3.3. Ашылған құжаты бар бағдарлама
Осыданн кейін плагиатқа тексеру түрін ... Оның ... ... ... ... тексеру және сөйлем бойынша тексерудің екі екі түрінен
ұқсастығын көруге болады. Құжаттардың ұқсайтын ... сары ... Ол үшін ... ... таңдап, жоғарыда орналасқан
«Тексеру» батырмасын басыңыз.
Сурет 3.4. Тексерілген құжат
Құжат ... ... соң, ... ... оң
қапталында орналасқан «Журнал» өрісінен құжаттың қаншалықты ұқсайтыны ... 3.5. ... ... ... ... есеп
4 Бағдарламаның экономикалық тиімділігі
4.1 Бағдарламаны енгізудің экономикалық тиімділігі
Дипломдық жұмыс құжаттардың ұқсастығын тексеру үшін ... ... ... сол, бір ... бірнеше құжаттарды әр ... ... ... ... ... ... кірістірудің экономикалық тиімділігін есептеу
Экономикалық тиімділігін есептеу үшін бізге осы ... ... ... ... жұмысшылардың айлық-жалақысын және
өндіріске енгізудің толық шығынын есептеу болып табылады. ол үшін ... ... ... бастапқы мәлметтер тізімін келтіріп алсақ.
|№ ... |Өлш. Бір. ... |
| ... құру ... |Ай |1 |
| ... жүргізу және |Күн |5 |
| ... ... | | |
| ... ... құны ... |60 |
| ... ... |3000 |
| ... ... | | |
| ... бір күндік жұмыс|Сағат |10 |
| ... | | |
| ... ... саны |Күн |10 |
| |Бір ... ... |Күн |25 |
| ... сан | | |
| ... құны |теңге |60000 |
| ... ... ... |25000 |
| ... | | |
| ... ... саны ... |1 |
| |Бір айда ... |сағат |220 |
| ... саны | | ... ... құру және ... шығындарын есептеу
Қосымшаны құру және енгізу келесі формуламен есептеледі:
С=Салг+Сотл+Свп+Сктс ...... құру ...... құру және ... ... – қосымшаны егізу шығыны
Сктс – техникалық құрылғылар комплексін сатып алу шығындары
Алгоритм құру ... ...... ... – құруға кеткен уақыт
К - әлеуметтік қажеттілік (21%)
Құрушы алгоритмді бір аптада құрды. Құрушының оклады айына ... ... ... кететін ақша 6300 теңгені құрайды. Әрі
қарай есептейміз:
Салг=30000*1+6300=36300 (теңге)
Шығындар
Сшығ=Му+Бо ... ... ... – машиналқ уақыттың құны
Бо – бағдарламаны құру және тексеру үшін программистің жалақ қоры.
Бо=А*Па+К ...... құру және ... кеткен ай саны;
Па – программисттің айлық-жалақысы;
Әлеуметтік қажеттіліктерге жалақының 21% кетеді. Қосымша құруға 0,13
ай кетті, программситің оклады айына 30000 ... ... ... ... ... ... (теңге).
Компьютерде жұмыс күніне 5 сағаттан 11 күн бойы жүргізілді. Машиналық
уақыттың құны сағатына 100 ... деп ... ... ... ... ... – компютерде күніне жұмыс уақыты
d – компьютердің жұмыс күнінің саны
g – ... ... ... ... ... (4.3.) ... ... бағдарламаның құру және
тексеру шығындарын есептейміз.
Сшығ5500+7050=12550 (теңге)
Жүйені енгізуге ... ... ... ... ... ...... кезіндегі машиналық уақыттың құны;
Бо – енгізу кзіндегі программисттің жалақысы
К - әлеуметтік қажеттіліктерге кететін ... ... ... уақыттың құны:
Му=t*d*g (4.7.)
Мұндағы:
t – бір күндік компьюетерде жұмыс уақыты;
d – ... ... ... ...... ... ... жұмыс уақыты күніне 5 сағат жалғасады. Бағдарламаны егізу
бір күнді құрайды. Машиналық сағаттың құны сағатына 100 теңге. ... ... ... ... ... Па*d/D+К (4.8.)
Мұндағы:
Па – ... ... ... ...... жұмыс күнінің саны;
D – айдағы жұмыс күнінің саны.
Енгізумен айналысатын программисттің айлық жалақысы 30000 теңгені
құрайды. ... ... бір ... ... Бәр ... жұмыс күні 30
күн. Енді есептейміз.
Па=30000*1/30=1000 (теңге)
Сонда,
Свн=500+1000=10500 (теңге) шығады.
4.4 Техникалық құрылғылар комплексіне ... ... жоба үшін біз тек бір ғана ... жеткілікті.
Pentium IV 2500/512/80Gb/32Mb Video/CD-RW дербес компьютерінің бағасы
60000 теңгені құрайды.
Скмп=60000 (теңге)
Осылайша, бұл жобаны ... ... (4.1.) ... ... ... қауіпсіздік және еңбекті қорғау
Есептеуіш техникасы кабинетінде жұмыс жасау кезінде ... ... ... мен ... ... ... бірі
болып табылады.
Аталған міндетті орындауда оқушы төмендегілерді білуі тиіс:
1. ... ... ... ... ... ... алдындағы ережелерді;
3. Жұмыс жасау кезіндегі ережелерді;
4. Апаттық жағдайдағы ережелерді;
5. Жұмыс соңындағы талаптар мен ... ... ... ... ... ... ережелеріне қойылатын талаптар
төмендегідей:
• Компьютерді ... ... ... қос ... ... және ... мұғалімнің рұқсатынсыз жылжытуға
тыйым салынады;
• Мұғалімнің рұқсатынсыз сыныптан шығуға және кіруге болмайды;
• Дербес компьютерде суланған ... және ... ... ... ... Дербес компьютердің жанына портфельдер, сумкалар, ... ... ... Үстелде қалам мен дәптер ғана ... ... ... ... ... ... ... Компьютерлік сыныпта жүгіруге, ойнауға, жаныңдағы құрбыларыңды
алаңдатуға, бөгде жұмыстармен шұғылдануға тыйым салынады.
Оқушы компьютермен жұмыс ... ... ... ... ... ережесімен танысқандығы туралы журналды толтырады.
2. Дербес компьютерде жұмыс жасау алдындағы қауіпсіздік ережесінің
талаптары:
... ... іске қосу ... оның сыртқы қорабының
дұрыс жұмыс жасап тұрғандығына және сымдарының ... көз ... ... ... жасау кезінде сымдардың дұрыс жалғанғанына ерекше көңіл
бөлінуі керек.
Жұмыс орнына бекітілген тіркеу журналына ... ... ... ... ... ... ... компьютермен жұмыс жасау ... ... ... ... талаптар:
• ЭЕМ-мен жұмыс жасау кезінде көзді экраннан 60-70см қашықтықта
ұстау керек;
... ... ... ... ... ... етіледі;
• Көзі шаршаған жағдайда орнынан тұрмай-ақ көз жаттығуын
орындауға болады;
• Электр тоғымен зақымданған ... ... ... ... ... от ... құралдарымен жұмыс істеуді және
өрт сөндіру тәсілдерін білу қажет.
Көз ... білу ... ... ... техника қауіпсіздігінің ережелеріне қойылатын
талаптар:
• Жұмыс жасап отырған кезде дербес компьютерден ақау табылса,
күйік иісі ... ... ... дыбыс пайда болса, онда
машинамен жұмысты тоқтатып, мұғалімге хабарлау керек;
• От сөндіруде ... ... ... Электр тоғымен зақымданған адамға алғашқы көмек көрсету керек;
• Компьютерлік сыныпта ... ... ... ... ... Оған құм және т.б. өрт ... құрал-жабдықтарын
пайдалануға болады;
• Электр тоғының әсерімен зақымдалған адамды су қолмен ұстауға
болмайтындығын білу ... Оны әр ... ... ... ... басқа) пайдалану арқылы босатып алуға болады.
5 Дербес компьютермен жұмысты аяқтаған кездегі техника қауіпсіздігі
ережесінің ... ... ... ... ... өшіру;
• Жұмыс орнын  ретке келтіру;
• Жұмыс орнындағы тіркеу жолына ... ... ... ... ... ... компьютермен жұмыс жасай отырып, шаршаған жағдайда келтірілген
жаттығуларды ... ... ... ... ... бағытын  өзгерту (ауыстыру):
• Алысқа-жақынға, оңға-солға, жоғары-төмен қарау;
• Сағат тілінің бағытымен және керісінше көзді ... ... ... ... ... 1-1,5 минут отыру.
• Басты бұру жаттығуларын жасау:
• Басты сағат тілі бағытымен және керісінше бұрып айналдыру;
• Басты жан-жаққа ... және ... ... ... ... босаңсыту
және оны керіліп шынырықтыру.
Қорытынды
Қауіпсіздік саясаты - ... ... ... өңдейтінін,
қорғайтынын және тарататынын анықтайтын заңдар, ережелер және тәртіп
нормаларының жиыны. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істей алатынын көрсетеді. Қауіпсіздік саясатын
құрамына мүмкін болатын қауіптерге талдау жасайтын және оларға ... ... ... ... ... ... деп санауға болады.
Қауіпсіздік саясатының құрамына ең ... мына ... ... ... ... ... басқару, объектілерді қайтадан пайдаланудың
қауіпсіздігі, қауіпсіздік тамғасы және қатынас құруды мәжбүрлі басқару.
Кепілдік - ... ... және ... ... ... ... Ол қауіпсіздік саясатын іске асыруға жауапты тетіктердің дұрыстығын
көрсетеді. Оны қорғаныштың, ... ... ... ... ... деп ... ... Кепілдіктің екі түрі болады:
операциялық және ... ... ... ... және ... ... ал ... - құрастыру және сүйемелдеу әдістеріне қатысты.
Есепберушілік (немесе хаттамалау тетігі) ... ... ... құралы болып табылады. Сенімді жүйе қауіпсіздікке байланысты
барлық оқиғаларды тіркеп отыруы керек, ал хаттаманы жазу-жүргізу ... - ... ... ... ... ... есептеу базасы (СЕБ) - компьютерлік жүйенің қауіпсіздік
саясаты жүзеге асыруға жауапты ... ... ... ... ... баға беру үшін тек оның ... ... қарастырып
шықса жеткілікті болады. СЕБ негізгі міндеті - қатынасым мониторының
міндетін орындау, ... ... ... бір ... ... бақылау.
Қатынасым мониторы - пайдалынушының программаларға немесе деректерге
әрбір қатынасының мүмкін болатын іс - ... ... ... ... ... ... ... үш қасиеттің орындалуы
талап етіледі:
• оңашаландық. Монитор өзінің жұмысы ... ... ... толықтық. Монитор әрбір қатынасу кезінде шақырылады. Бұл ... орай ... ... болмау керек;
• иландырылатындық. Мониторды талдауға және тестілеуге мүмкін болу
үшін ол жинақы болуы ... ... - ... ... ... ... ... барлық қорғаныш тетіктерінің құрылу негізі болып
табылады. Қатынасым ... ... ... ... қауіпсіздік
өзегі өзінің өзгерместігіне кепілдік беруі керек.
Қауіпсіздік периметрі - ... ... ... шекарасы. Оның
ішіндегі сенімді, ал сыртындағы сенімсіз деп саналады. Сыртқы және ішкі
әлемдер арасындағы байланыс ... ... ... асырылады. Бұл ретқақпа
сенімсіз немесе дұшпандық қоршауға қарсы тұра алуға қабілетті бар ... ... ... ... Бұл ... ... ... шаралармен қоса жабдықтаушылармен келісім - ... ... ... және ... ... құжаттарды әзірлеу және т.б. осы
сияқты шаралар іске асырылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Кремер Н.Ш. Исследование операций в экономике. – М.: ... ... ... Е.Г. ... ... программирования транспортного типа. –
М.: Наука, 1969.
3. Ашманов С.А. Линейное программирование. – М.: Наука, 1981.
4. ... Н. ... ... – А.: ... ... им. ... 1999.
5. Давыдов Э.Г. Исследование операций. – М., 1990.
6. Гасс С. Линейное программирование. – М., 1961.
7. Триус Е.Б. Задачи методического ... ... ... ... ... ... ... А.Н. Карасев, Н.Ш. Кремер, Т.Н. ... ... в ... ... ... ... и нелинейное программирование», 1987
9. Агальцов В.П. «Базы ... ... ... 2002.
10. Аппак М.А. «Автоматизированные рабочие места на основе персональных
ЭВМ» Москва. «Радио и связь». 1989.
11. Архангельский А.Я. «Язык SQL в ... ... ... Бином».
2000.
12. Баженова И.Ю. «Delphi5. Самоучитель программиста» Москва. «КУДИЦ
ОБРАЗ». 2000.
13. Байшоланова Қ.С. «Ақпараттық жүйелер теориясы» ... ... Диго С.М. ... баз ... ... ... и статистика».
1999.
15. Кобевник В.Ф. «Охрана труда» Киев. «Высшая ... ... ... ... ... информационных систем» Москва.
«Издательство Бином». 2003.
17. Масленников М. М. ... ... при ... и ... ... ... ... «Издательство АРКТИ». 2006.
18. Мейер Б., Бодуэн К. «Методы программирования» Москва. «Мир». 1982.
19. ... С.В. ... ... ... С.Петербург. «Питер». 1999.
20. Титоренко Г. А. «Автоматизированные информационные технологии в
экономике» Москва. ... ... ... В.В. «Delphi 7. Учебный курс» Москва. 1998.
22. Фаронов В.В., Шумаков П.В. «Delpi5. Руководство разработчика базы
данных» Москва. «Нолидж». 2000.
23. ... М. ... в Delphi от А до Я». ... ... Г., ... Д . ... данных разработка и управления» Москва.
«Издательство Бином». 2000.
25. Хомненко А.Д. «Delphi 7» C.Петербург. «БХВ-Петербург». 2004.
26. «Эргономическая безопасность ... с ... ... ... 1996. № ... ... Messages, SysUtils, Variants, Classes, Graphics, Controls,
Forms,
Dialogs, sSkinManager, ToolWin, ComCtrls, sToolBar, sStatusBar, Buttons,
sSpeedButton, OleCtrls, SHDocVw, ExtCtrls, sPanel, ... ... ... ... sLabel, sBevel, sMemo, ... ... FileCtrl;
type
TForm1 = class(TForm)
sSkinManager1: TsSkinManager;
sStatusBar1: TsStatusBar;
sToolBar1: TsToolBar;
ToolButton2: TToolButton;
sSpeedButton1: TsSpeedButton;
sSpeedButton2: TsSpeedButton;
ToolButton1: TToolButton;
w1: TWebBrowser;
w2: TWebBrowser;
sPanel1: TsPanel;
sPanel2: TsPanel;
sPanel3: TsPanel;
ToolButton3: TToolButton;
sSpeedButton3: TsSpeedButton;
sOpenDialog1: ... ... ... TsRadioButton;
sRadioButton2: TsRadioButton;
sGroupBox2: TsGroupBox;
sRadioButton3: TsRadioButton;
sRadioButton4: TsRadioButton;
sPanel4: TsPanel;
sPanel5: TsPanel;
sPanel6: TsPanel;
sPanel7: TsPanel;
sLabel2: TsLabel;
sMemo1: TsMemo;
sSplitter2: TsSplitter;
sPanel8: TsPanel;
sSplitter3: TsSplitter;
DriveComboBox1: TDriveComboBox;
DirectoryListBox1: ... ... ... ... TsSpeedButton;
procedure FormCreate(Sender: TObject);
procedure FormResize(Sender: TObject);
procedure sSpeedButton2Click(Sender: TObject);
procedure sSpeedButton3Click(Sender: ... ... ... sSplitter2Resize(Sender: TObject);
procedure FormClose(Sender: TObject; var Action: TCloseAction);
procedure FileListBox1DblClick(Sender: TObject);
procedure sBitBtn1Click(Sender: TObject);
procedure sSplitter3Moved(Sender: TObject);
procedure FormShow(Sender: TObject);
procedure sSpeedButton4Click(Sender: TObject);
private
{}
public
{}
end;
var
Form1: ... temp, temp1, ... of string; ... of ... Unit2, Unit3, Unit4;
{$R *.dfm}
procedure fle(var fl, tmp:string);
var oWrd:Variant;
begin
oWrd := CreateOleObject('Word.Application');
oWrd.Visible := false;
oWrd.Documents.Open (fl);
oWrd.ActiveDocument.SaveAs (path+tmp, 2, false, '', true, '', ... false, false, false, 1251, false, false, ... ... ... ... ... bbk();
var i,j,sk:integer;
b:boolean;
begin
temp1 := '';
temp2 := '';
sk:=0;
b :=true;
i:=0;
repeat
inc(i);
if trim(AnsiUpperCase (asl[i]))=trim(AnsiUpperCase (bsl[i])) then
begin
if not (trim(asl[i])='') then ... := temp1 + '' + asl[i] ... := temp2 + '' + bsl[i] ... := temp1 + asl[i]+'
';
temp2 := temp2 + bsl[i]+'
';
end;
if (Length(asl)-1=i) or (Length(bsl)-1=i) then
b:= not ... not ... j:=i to ... ... := temp1 + ... j:=i to ... do
temp2 := temp2 + bsl[j]+'
';
Form1.sMemo1.Lines.Add(DateTimeToStr(now()));
Form1.sMemo1.Lines.Add(Form1.sStatusBar1.Panels.Items[0].Text);
Form1.sMemo1.Lines.Add(Form1.sStatusBar1.Panels.Items[1].Text);
Form1.sMemo1.Lines.Add('Абзац бойынша тексеру');
Form1.sMemo1.Lines.Add('Бірге бір әдісі бойынша тексреу');
Form1.sMemo1.Lines.Add('Ұқсайтын абзацтар саны: '+inttostr(sk));
Form1.sMemo1.Lines.Add('Плагиат: '+
formatfloat('0.00',(sk/(Length(bsl)/100)))+'%');
Form1.sMemo1.Lines.Add('_________________________________');
Form1.sMemo1.Lines.Add('');
reld();
end;
procedure kbk();
var ... of ... := ... := ... i:=low(ssk) to High(ssk) do ssk[i] := false;
for i:=1 to Length(asl)-1 do
ak[i] := ... i:=1 to ... ... := bsl[i];
for i:=1 to Length(asl)-1 do
for j:=1 to Length(bsl)-1 do
if trim(AnsiUpperCase (asl[i]))=trim(AnsiUpperCase (bsl[j])) then
begin
if not (trim(asl[i])='') then
ssk[j] := true;
ak[i] := '' + asl[i] ... := '' + bsl[j] ... not ... ... ... := ... := round(Width/2);
sPanel1.Width := ... ... ... := ... := ... := ... := ... := ... := ... := ... := ... := ... := ... := ... ... ... fil:string;
begin
sOpenDialog1.FileName := '';
if sOpenDialog1.Execute then
if not (trim(sOpenDialog1.FileName) = '') then
begin
fil := ... := ... := ... ... ... not ... and not
(trim(sStatusBar1.Panels.Items[1].Text)='') then
sSpeedButton1.Enabled:= true;
end;
end;
procedure TForm1.sSpeedButton3Click(Sender: TObject);
var fil:string;
begin
sOpenDialog1.FileName := '';
if sOpenDialog1.Execute then
if not (trim(sOpenDialog1.FileName) = '') then
begin
fil := ... := ... := ... not ... and ... then
sSpeedButton1.Enabled:= true;
end;
end;
procedure TForm1.sSpeedButton1Click(Sender: TObject);
begin
if (sRadioButton1.Checked) and (sRadioButton3.Checked) then
bbk();
if ... and ... ... ... and ... then
sbbk();
if (sRadioButton2.Checked) and (sRadioButton4.Checked) then
skbk();
end;
procedure TForm1.sSplitter2Resize(Sender: TObject);
begin
sMemo1.Height := sPanel3.Height - 40;
sPanel6.Height := sPanel3.Height - ... ... TObject; var Action: ... TForm1.FileListBox1DblClick(Sender: TObject);
var fil:string;
begin
if not (trim(FileListBox1.FileName) = '') then
begin
fil := ... := ... := ... not ... and ... ... ... TForm1.sBitBtn1Click(Sender: TObject);
var fil:string;
i:word;
begin
for i:=0 to FileListBox1.Items.Count-1 do
if FileListBox1.Selected[i] then
begin
FileListBox1.ItemIndex := i;
ShowMessage(FileListBox1.FileName);
fil := ... := ... := ... not ... and ... then
sSpeedButton1.Enabled:= true;
sSpeedButton1Click(Self);
end;
end;
procedure TForm1.sSplitter3Moved(Sender: TObject);
begin
w2.Width := ... ... ... ... ... f:textfile;
begin
assignfile(f,ExtractFileDir(Application.ExeName)+'\zhornal.htm');
rewrite(f);
Writeln(f,'');
Writeln(f,'');
Writeln(f,'');
Writeln(f,' ');
Writeln(f,' ');
Writeln(f,'');
Writeln(f,'');
Writeln(f,' ... ... ... ... ... ... ...

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ тілі тарихын зерттеудің әдістері4 бет
HTML тілі6 бет
Құқықты қолдану сатылары3 бет
Microsoft Word мәтіндік процессорының көмегімен мәтіндік құжаттарды даярлау5 бет
Word редакторында құжаттарды теру және оларды сақтау8 бет
Істерді жасақтау мен құжаттарды топтастырудың жалпы ережесі28 бет
Бастапқы құжаттар. құжаттарды бухгалтерлік өңдеу23 бет
Бастапқы құжаттарды ұйымдастыру19 бет
Бухгалтерлік құжаттарды ұйымдастыру жолдары61 бет
Еңбекақы төлеу бойынша құжаттарды толтыру6 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь