Мюнхен келісімі қарсаңындағы европадағы халықаларық жағдай

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 .тарау. Мюнхен келісімі қарсаңындағы Европадағы халықаларық жағдай.
1.1. Басқыншы мемлекеттер одағының құрылуы және батыстық ірі мемлекеттерінің ұстанған саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.2. Ұжымдық қауіпсіздік жүйесін құру мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

2 . тарау. Мюнхен келісімі және оның зардаптары.
2.1.Судет дағдарысы және Мюнхен келісімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
2.2. Германияның Чехословакияны толық жаулап алуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40

Сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48
Кіріспе
1938 жылы 29-30 -қыркүйекте өткен Мюнхен конференциясына биыл 65 жыл толады екен. Жылдар өткен сайын тарих беттері бұл конференцияға қатысты тың ойлармен толықтырылып отырары рас. Өйткені, екінші дүниежүзілік соғысқа жол ашқан осы конференцияның орны тым ерекше. Конференцияға қатысқан мемлекеттер, олардың ұстанған саясаты, 30-шы жылдардағы халықаралық жағдай осы Мюнхен келісімі арқылы көрінген еді. Сондықтан Мюнхен келісіміне қатысты мәселені зерттей отырып ең алдымен, оған баға беруге керек шығар. Бұлай болуында да өзіндік себебі бар. Әр зерттеушінің Мюнхен келісімі туралы пікіріне тоқтала отырып, бәріне ортақ тұжырымды анықтауға болады.
30-шы жылдардағы халықаралық жағдайдың күрделі болуы, саяси сахнаға фашистік бағыттағы Германия, Италия, Жапония секілді мемлекеттердің шығуымен ғана емес, Англия, Франция, АҚШ сынды ірі мемлекеттердің бұлыңғыр саясаттарына да байланысты. Егер Англия, Франция, басқыншы мемлекеттерге дер кезінде тосқауыл қоюға ұмтылғанда, тарихта орын алған үлкен олқылықтар болмаста ма еді.
Мюнхен келісімі тарихи зерттеу жұмыстарында айтарлықтай қарастырылған.
Мюнхен келісімі қарсаңындағы халықаралық жағдай, оның барысы, онда қабылданған құжаттар және т.б. көптеген деректемелер арнайы топтастырылған еңбектерде көрініс тапқан./1/. Осы деректерге көз жіберте отырып, мемлекет және үкімет басшыларының, елшілердің, белгілі саяси қайраткерлердің іс-әрекеттерін байқауға болады. Осы арқылы Мюнхен келісіміне қатысы бар мемлекеттердің қандай саясат жүргізгенін анықтай аламыз.
Мюнхен келісімін қарастырған зерттеушілер көп-ақ. Олардың әрқайсысы оны өз қырынан қарастырып баға беруге ұмтылған. Сондықтан олардың Мюнхен келісімінің қыр-сырын барынша ашып көрсетуге тырысқандығы байқалады.
Мюнхен келісіміне қатысты алғашқы ғылыми еңбектер сол уақытта-ақ жарық көре бастады./2/. Мюнхен келісіміне қатысты алғашқы пікірлер тұжырымдар айтылған бұл жинақтарда ғылыми негіз жоқ еді. Мұндай талаптарға біршама жауап беретін еңбектер 40-шы жылдардың соңына қарай шыға бастады./3/. Бұл еңбектер Мюнхен келісімі проблемасын ғылыми ортаға енгізуімен құнды болып табылады.
Мюнхен келісімінің жан-жақты ғылыми талаптарға сай зерттелінуі 50-ші жылдарда жүзеге аса бастады. Осы жылдардың ішінде Н.Я Попов, В.А. Матвеев, Э.Ротистейн сынды зерттеушілер монографиялық еңбектерін жариялады./4/. Бұл жылдары Мюнхен келісімі проблемасын өз еңбектерінде басқа да зерттеушілер қарастырып өтті./5/.
Мюнхен келісіміне қатысты 60-шы жылдары жарық көрген зерттеу жұмыстары біршама аздау. Мүнда В.Т.Поляков пен В.Т.Трухановский монографияларын атап өтуге болады./б/. Өз зерттеу еңбектерін Англияның саяси қадамдарына арнай отырып, бұл зерттеушілер Мюнхен проблемасындағы англия орнын көрсетеді. 60-шы жылдары жарық көрген зерттеу жұмыстары Мюнхен проблемасын жекелеген мемлекеттің саясаты негізінде ашып беруге тырысты.
70-шы жылдары жарық көрген монографиялық еңбектерден В.Крал, И.Д.Овсяный, В.Я.Сиполе, В.К.Волков, З.С.Белоусова сынды зерттеушілердің жұмыстарын атап өткен жөн. Әсіресе чех ғалымы Вацлов Кралдың зерттеу жұмысы мәселені ашып көрсетудегі толыққандылығымен, жүйелілігімен ерекшеленеді. Бұған қоса ғалымның сүйенген дерек көздерде оның еңбегін қомақты етіп түр. Аты аталған зерттеушілердің қалғандардың Мюнхен келісіміне тікелей болмаса да, көп мөлшерде жанасатын түрғындағы монографияларын жазған.
Мюнхен келісімі, оған итермелеген алғышарттар, жалпы екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі халықаралық жағдай туралы жазылған зерттеу жұмыстары 80-ші жылдары да көптен жарық көрді. Солардың ішінде жоғарыда аты аталған ғалымдардың еңбектері елеулі орын алады. В.Крал, в.Г.Трухановский, В.Я.Сиполе, Ф.В.Волков, Н.Ю.Борисов сынды зерттеушілердің еңбектерінен көптеген құнды тұжырымдар кездестіреміз./7/.
Осы 90-шы жылдары Мюнхен келісіміне тоқталып, ол туралы айтып өткен зерттеу жұмыстарынан У.Ширердің еңбегін айтуға болады. Бұл еңбектің құндылығы сол мезгілде, яғни оқиға өрттен мезгілде жазылуында болып түр./8/.
Монографиялық зерттеу еңбектерінің бірқатары айтылып, оларға қысқаша тоқталып өткен соң, осы тақырыпқа арналған жалпы жұмыстардың да бар екендігін айту керек. Жекелеген авторлардың бір мәселе төңбрегіндегі зерттеулері жинақ ретінде жарық көріп, көптеген құнды ойлар айтқан еді./9/.
Мюнхен келісімі туралы монографиялық, топтама еңбектерден өзге, мерзімдік баспа беттерінде жарық көрген мақалалар өте көптеп саналады./10/. Олардың әрқайсысы өзіндік пікірін білдіре отырып, мәселені аша түсуде азда болса үлес қосты.
Мюнхен келісіміне қатысты әдебиеттер осы көлеммен ғана шектеліп отырған жоқ. Біз, қарастырған тақырыбымыз ға орай, әдебиеттерді үйлестіре отырып пайдалануға тырыстық. Сондықтан, көптеген зерттеу жұмыстарының, мақалалардың және т.б. назардан тыс қалуы ғажап емес.
Ал, өзіміз пайдаланған әдебиеттерге келетін болсақ, ондағы құнды ойларды дұрыс қолдану керек дер едік. Өз заманының ой ағымына сай жазылған еңбектердің тіптен шындыққа сай келетін тұжырымдарын таба біліп, оны бұрмалай пайдалану керек дегіміз келеді.
Мюнхен келісімі екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына тікелей алып келген үлкен қателік еді. Өз еңбегімізде біз осы қателікті ашып көрсетіп, оған неліктен жол берілді соны анықтамақпыз. Бұл тақырыптың өзектілігіне келетін болсақ, ең алдымен ірі мемлекеттердің саясатына көз жіберту қажеттілігін айтсақ, одан кейін әр мемлекеттің өзіндік ерекшеленген ескерген саясаты болуы керектігін ауызға алар едік. Осы екі мәселеге кеңірек көңіл бөлу, Мюнхен келісімі арқылы жүзеге асады. Осы келісімнің тарихын зерттей отырып, өр мемлекет өзі үшін қарекет ету керектігін байқар едік.
Сонымен, Мюнхен келісімін Еуропадағы халықаралық жағдайы түбірімен өзгертіп, жаңа күш салмағын байқатқан алғашқы ірі келісім болып, адамзат үшін таусылмас қасыретке толы, екінші дүниежүзілік соғыстың бастамашысы деп бағалар едік.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Құжаттар мен деректер.
1.1. Новые документы из историй Мюнхена.-М.Госполитиздат, 1958.-160с.
1.2. Документы и материалы Мюнхенского сговора, 1937-1939 .М.-Политиздат, 1979.-471с.
1.3. Год кризиса, 1938-1939; Документы и материалы : В 2-х т.-М.:Политиздат, 1990.
2. Моногорафиялар.
2.1. Белоусова З.С. Франция и Европейская безопасность.-М.: Наука, 1976.-418с.
2.2. Борисов А.Ю. Мюнхенская трагедия (Размышления спустя полвека);[Мюнхен. Конфер. Англий, Франций, Германий и Италий 1938 г. по Чехословак] -М: Знание, 1988.-63с.
2.3. Волков В.К. Мюнхенский сговор и Балканские страны.-М.:Наука, 1978.-327с.
2.4. Волков Ф.Д. Тайны Уайт- холла и Даунинг-стрит. -М.: Мысль, 198О.-462с.
2.5. Климовский Д. Зловещий пакт из историй германо-польских отношений межвоенного двадцатилетия.-Минск, изд БГУ. 1968. -175с.
2.6. Крал В Они, которые потрясли Чехословакия: Пер. с чешк.-М.:Прогресс , 1980. -386 с.
2.7. Крал В. Пкан Зет: Пер. с чешск.-М.: Прогресс, 1978. -340с.
2.8. Матвеев В.А. Провал Мюнхенской политики (1938-1939гг.)-М.: Госполитиздат, 1955. -264с.Овсяный И.Р. Тайна в которой война рождалась. (как империалисты подготовили и развязали вторую мировую войну).-М.: Политиздат, 1971. -320с.
2.9. Поляков В.Т. Англия и мЮнхенский сговор (март-сент. 1938г.) М.: Изд-ва Акад наук СССР, 1960. -334с.
2.10. Попов А.Я. США-организатор и активный участник мюнхенского сговора с фашистскими агрессорами.-М.: Знание, 1952.-ЗІС.
2.11. Проэктор Д.М. Фашизм: путь агрессий и гибели.-М.: Наука, 1985.-544с.
2.12. Ротштейн Э. Мюнхенский сговор.Пер. с англ. -М.: Изд. Иност.лит, 1959.-427с.
2.13. Сиполе В.Я. Совестский союз в борьбе за мир и безопасность, 1933-1939.-М.: Мысль, 1974. -428с.
2.14. Взлет и падение третьего рейха. В 2-х Т. -М.: Воениздат, 1991, Т.1,651 с.
2.15. Цветков Г. Политика США в отношений СССР накануне второй мировой войны. Киев, Политиздат, 1973. -192с.
3. Жалпы әдебиет.
3.1. Внешняя политика Чехословакий. 1918-1939. Сб.статей .-М.: Изд.иност.лит., 1959-660с.
3.2. Возрождения республики. 1938-1945. -М.: Прогресс, 1988. -414с.
3.3. История международных отношений и внешней политики СССР. 1917-1967 гг. В 3-хт. -М.: Межд.отношения, 1967, Т.1, 440с.Мюнхен-предверие войны: (Итс.очерки). -М.: Наука, 1988.-ЗО8с.
3.4. 1939 год. Уроки истории. -.: Мысль.-508с.
3.5. Причины возникновения второй мировой войны. Сб.Статей. -М.: Наука, 1982.
3.6. Европа в международных отношениях. 1917-1939 гг.-М.:Наука, 1979. -458с.
4 Мерзімдік басылым.
4.1. Бенэш Э. (Возрождение) Воспоминание о трагедии. // Новое время-1989, №11, с.39-42.
4.2. Иванов А.Т. Великобретания и мюнхенский сговор: В свете архивных документов. //Новая и новейшая история, 1988, №6, с.21-38.
4.3. Орлов А.С. Мюнхен: Скачок к войне. // Военно-исторический журнал, -1988, №9, с.60-66.
4.4. Несвадба Ф. Сражение проигранное без боя. //Новое время, 1988, №39, с. 31-32.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..............................3
1 -тарау. Мюнхен келісімі қарсаңындағы Европадағы халықаларық жағдай.
1. Басқыншы ... ... ... және ... ірі мемлекеттерінің
ұстанған
саясаты..................................................................
....8
1.2. Ұжымдық қауіпсіздік жүйесін құру
мәселесі................................................22
2 - тарау. Мюнхен келісімі және оның зардаптары.
2.1.Судет ... және ... ... ... ... жаулап
алуы....................................38
Қорытынды...................................................................
..............................................40
Сілтемелер..................................................................
..............................................42
Пайдаланған
әдебиеттер..................................................................
..........................48
Кіріспе
1938 жылы 29-30 -қыркүйекте өткен Мюнхен конференциясына биыл 65 жыл
толады екен. ... ... ... тарих беттері бұл конференцияға қатысты тың
ойлармен толықтырылып отырары рас. Өйткені, екінші дүниежүзілік соғысқа жол
ашқан осы ... орны тым ... ... ... ... ... саясаты, 30-шы жылдардағы халықаралық жағдай
осы Мюнхен келісімі арқылы көрінген еді. Сондықтан ... ... ... зерттей отырып ең алдымен, оған баға беруге керек шығар.
Бұлай болуында да өзіндік себебі бар. Әр ... ... ... ... тоқтала отырып, бәріне ортақ тұжырымды анықтауға болады.
30-шы жылдардағы халықаралық жағдайдың күрделі болуы, саяси ... ... ... ... ... ... ... ғана емес, Англия, Франция, АҚШ сынды ірі мемлекеттердің бұлыңғыр
саясаттарына да байланысты. Егер Англия, Франция, басқыншы мемлекеттерге
дер ... ... ... ... ... орын ... үлкен олқылықтар
болмаста ма еді.
Мюнхен келісімі тарихи зерттеу жұмыстарында айтарлықтай қарастырылған.
Мюнхен келісімі қарсаңындағы ... ... оның ... ... ... және т.б. ... ... арнайы топтастырылған
еңбектерде көрініс тапқан./1/. Осы деректерге көз жіберте отырып, мемлекет
және үкімет басшыларының, елшілердің, белгілі ... ... ... ... болады. Осы арқылы Мюнхен келісіміне ... ... ... ... ... ... аламыз.
Мюнхен келісімін қарастырған зерттеушілер көп-ақ. Олардың әрқайсысы
оны өз ... ... баға ... ... Сондықтан олардың Мюнхен
келісімінің қыр-сырын барынша ашып көрсетуге тырысқандығы байқалады.
Мюнхен келісіміне қатысты алғашқы ғылыми еңбектер сол уақытта-ақ жарық
көре ... ... ... ... ... ... тұжырымдар
айтылған бұл жинақтарда ғылыми негіз жоқ еді. ... ... ... ... ... 40-шы ... соңына қарай шыға бастады./3/. Бұл
еңбектер Мюнхен келісімі проблемасын ғылыми ортаға енгізуімен ... ... ... ... ғылыми талаптарға сай зерттелінуі 50-ші
жылдарда жүзеге аса ... Осы ... ... Н.Я Попов, В.А. Матвеев,
Э.Ротистейн сынды зерттеушілер монографиялық еңбектерін жариялады./4/. Бұл
жылдары Мюнхен келісімі проблемасын өз ... ... да ... ... келісіміне қатысты 60-шы жылдары жарық көрген зерттеу жұмыстары
біршама аздау. Мүнда В.Т.Поляков пен В.Т.Трухановский монографияларын атап
өтуге болады./б/. Өз ... ... ... ... қадамдарына арнай
отырып, бұл зерттеушілер Мюнхен проблемасындағы англия орнын көрсетеді. ... ... ... ... ... жұмыстары Мюнхен проблемасын жекелеген
мемлекеттің саясаты негізінде ашып беруге ... ... ... ... ... ... В.Крал,
И.Д.Овсяный, В.Я.Сиполе, В.К.Волков, З.С.Белоусова сынды зерттеушілердің
жұмыстарын атап ... жөн. ... чех ... ... ... ... жұмысы
мәселені ашып көрсетудегі толыққандылығымен, жүйелілігімен ерекшеленеді.
Бұған қоса ғалымның сүйенген дерек көздерде оның еңбегін қомақты етіп ... ... ... ... Мюнхен келісіміне тікелей болмаса
да, көп мөлшерде жанасатын түрғындағы монографияларын жазған.
Мюнхен келісімі, оған ... ... ... ... соғысқа дейінгі халықаралық жағдай туралы ... ... 80-ші ... да ... ... ... ... ішінде жоғарыда аты
аталған ғалымдардың еңбектері елеулі орын алады. В.Крал, в.Г.Трухановский,
В.Я.Сиполе, Ф.В.Волков, Н.Ю.Борисов сынды зерттеушілердің ... ... ... кездестіреміз./7/.
Осы 90-шы жылдары Мюнхен келісіміне тоқталып, ол туралы ... ... ... ... ... айтуға болады. Бұл еңбектің
құндылығы сол мезгілде, яғни оқиға ... ... ... болып
түр./8/.
Монографиялық зерттеу еңбектерінің бірқатары айтылып, оларға қысқаша
тоқталып өткен соң, осы ... ... ... жұмыстардың да бар
екендігін айту керек. ... ... бір ... ... жинақ ретінде жарық көріп, көптеген құнды ойлар айтқан еді./9/.
Мюнхен ... ... ... ... ... ... ... беттерінде жарық көрген мақалалар өте көптеп саналады./10/.
Олардың әрқайсысы өзіндік пікірін білдіре отырып, мәселені аша ... ... үлес ... келісіміне қатысты әдебиеттер осы көлеммен ғана ... жоқ. Біз, ... ... ға ... әдебиеттерді үйлестіре
отырып пайдалануға тырыстық. Сондықтан, көптеген зерттеу жұмыстарының,
мақалалардың және т.б. назардан тыс ... ... ... ... пайдаланған әдебиеттерге келетін болсақ, ондағы құнды
ойларды дұрыс қолдану ... дер ... Өз ... ой ... сай ... тіптен шындыққа сай келетін тұжырымдарын таба ... ... ... ... ... ... ... екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына тікелей алып
келген үлкен қателік еді. Өз еңбегімізде біз осы қателікті ашып ... ... жол ... соны ... Бұл ... ... болсақ, ең алдымен ірі мемлекеттердің ... көз ... ... одан ... әр ... өзіндік ерекшеленген
ескерген саясаты болуы ... ... алар ... Осы екі мәселеге
кеңірек көңіл бөлу, Мюнхен келісімі арқылы жүзеге асады. Осы ... ... ... өр ... өзі үшін ... ету ... ... Мюнхен келісімін Еуропадағы халықаралық жағдайы түбірімен
өзгертіп, жаңа күш салмағын байқатқан алғашқы ірі ... ... ... ... қасыретке толы, екінші дүниежүзілік соғыстың бастамашысы деп
бағалар ... ... ... ... ... ... халықаралық жағдай.
1.1. Басқыншы мемлекеттер одағының құрылуы және батыстың ірі
мемлекеттерінің ұстанған саясаты.
Версаль бітім шарттары (1919 ж) және ... ... ... ... ... мемлекеттер арасындағы қайшылықтары жойған
жоқ еді:
Мұның өзі, бірінші дүниежүзілік соғыста жеңіліс ... ... ... ... ... берді.
Версаль бітім шарттарымен тығыс байланысы бар Вашингтон конференциясы
да (1921-1922) тынық мұхиты аймағында жаңа тартыстарға итермеледі.
Бірінші ... ... ... ... ... ... түбегейлі өзгерістер алып келді. Бірінші дүниежүзілік
соғыс қарсаңында ірі империалистік ... отар ... ... ... ... ... бағындыруға кірісе бастаған болса,
соғыстан кейінгі жағдайда толықтай отарлауға кірісті.
Бірінші дүниезүзілік соғыстан кейінгі кезеңде халықаралық ... ... ... орын ... ... ... мен соғысқа
ұмтылушылар арасындағы салмақ өзгерген-ді. Бірінші дүниежүзілік соғыста
қағылып ... ... ... ... ... ... реваншистік ұрандар көтерді. Версаль шарттарының әділетсіздігін,
оның халықтар құқын төмендететіндігін және т.б. айта ... оны ... ... қоса 20-шы ... соңы 30-шы ... ... ... дағдарыс орын алды. Осындай жағдайда Европаның бірқатар
мемлекеттерінде ел ... ... ... ... ... ... ... негізделген мемлекет жүйесі 20-шы жылдары Венгрияда
(1920 ж), Италияда (1922 ж), Болгария мен ... (1923 ж), ... ж), ... (1925 ж), ... ... және ... (1926 ... еді./11/. 20-шы жылдардың соңымен 30-шы ... ... ... ... ... ... алдыңғы қатарлы мемлекеттер
ішіндегі реакцияшыл күштердің белсенді әрекет етуіне негіз болды.
АҚШ, Англия, ... ... ... ... ... келу үшін
әрекет жасағанымен кең қолдауға ие болған жоқ. Ал, Германиядағы фашистік
күштер 1933 ж ... ... ... ... ... ... ... келуі, халықаралық жағдайдың өзгеруіне ... ... ... ... алып ... ... ... сөз қозғар болсақ, ең алдымен Германия мен
Италияға тоқталатынымыз сөзсіз. Өйткені бұл екі ... де ... түрі өмір ... еді. ... да, ... да, ... басшылары монополистік капиталдың, ірі жер ... ... ... ... ... шовинистік, аса агрессияшыл
топтарының мүддесін көздеді./12/. Бұл ... ерте ме, кеш ... ... ... ... еді. ... ішкі ... толық
қамтамасыз етіп, өз билігін орнатқан ірі ... ... сырт ... ... табу ... ... Бұл ойларына жету үшін ірі монополия
иелеріне басқыншы идеология мен сол басқыншылықты ... ... ... Біз, ... ... ... ең ... 30-шы
жылдардағы халықаралық жағдайға тоқталып өтейік.
Бірінші дүниежүзілік ... ... ... соғыста жеңіліс
тапқан мемлекеттер өзді-өзіне келумен болды. Ал 30-шы жылдарға қарай бұл
мемлекеттер өз өкпелерінен ... ... еді. ... ... ... ... ... жағдайдың күрт өзгеруіне алып келді.
Кеңестер ... ... ... ... мемлекеттердің екі топқа
бөлінгендігін байқауға болады. Оның бірін, әлемдікке үстемдікке ие ... АҚШ, ... ... ... ... ... ... Жапония
секілді "өкпелі" мемлекеттер кірді. Бұлардың бірі өз үстемдігін нығайта
түсуге ұмтылса, екіншілері "өз ... ... ... әрі ... ... ... арқылы көрді. Империалистік соғыста Жапон ... ... ... ... ... келетіндігін анық көрсете бастады./13/.
1931 ж. Жапония Солтүстік-Шығыс Қытайда жаулап алып, Маньчжау-Го қуыршақ
мемлекетін ... ... ... ... ... ... ... генерал С.Аракидің 1933 ж"өзініің мемлекеттік саясатын жүзеге
асырып отырған Жапония Кеңеңс Одағымен қақтығысатыны сөзсіз және ... мен ... ... ... ... ... ... деп
мәлімдеуінен анық байқауға болды.
Жапонияның мұндай саясатына АҚШ, Англия наразы болды. Әрине, мұнда
олар өз мүдделеріне нұқсан ... ... ғана ... Бұл ... ... еді. ... келісімдері бойынша Қытайда АҚШ ұсынған
"ашық есік" және "тең ... ... ... ... ... ... қуаты мол мемлекеттер үшін тиімді болды. Сондықтан
да Жапонияның Қытайды жаулап ала бастауы осы тұрғыдан ... еді. ... ... ірі ... ... жөн ... Бірақ АҚШ Жапониямен
ашықтан-ашық соғыс жүргізуге даяр еместін. Бірден-бір ... ... деп ... да, ... күрес сол арқылы жүрді. ... ... өз ... айырылғысы келмегенімен, Жапонияға қарсы күш
қолдануға ... еді. ... ірі ... ... болғанымен Қиыр
Шығыстағы әскері күшімен Жапониямен тіке-тіресе алмайтын. ... ... ... саяси қайраткері Лорд Сесілдің "Англияның Қиыр ... ... ... ... ... ... сүйене
отырып, Англияның да ... ... ... ... байқаймыз.
Жапонияның күшеюіне АҚШ-та, Англия да қауіппен қарады, бірақ ашық ... ... ... ... ... жолдары Жапонияның бетін Кеңестер
Одағына бұру болды, яғни ... ... ... Одағын әлсірету
мақсатында пайдалану. Кеңестер Одағының бұл бағыттағы әрекеттері, келесі
бөлімде болатындықтан тоқталмадық. Қиыр ... ... ... бір ... ... ... Европадағы жағдай күрделірек еді. Үкімет
билігіне 1922 жылы келген Муссолини Италияны ... ... ... Римнің құдыретін" қалпына келтірмек болған Муссолини 1930 жылы "сөз
тамаша ғой әріне, бірақ мылтық, ... ... ... мен ұшақтар тіптен
керемет",~деген еді./15/. Муссолинидің былайша сөйлеуі, оның соғысқа
әзірлігін көрсетсе керек. ... ... ... куаты Европаның
басты мемлекеттерінен әлсіз болды. Мұның өзі оның басқыншы әрекеттерінің
жүзеге асырылуына тосқауыл қойды.
Муссолини ... ... ... яғни ... бас кезінде
бірінші кезекке дипломатиялық күресті қойды. Осы арқылы Италия өзі тиімді
жағдайларға қол ... ... ... ... ... Италияның
дипломатиялық қадамдары туралы, алда сөз болатындықтан, келесі бір соғыс
ошағына айналған мемлекетке тоқталайық. Бұл ... ... ... еді.
1933 жылы 30-шы қаңтарда үкімет билігіне келген Гитлер алғашқы ... ... ... ... 1933 жылы 3 ақпанда Герман әскери күштерінің
басшыларымен өткен мәжілісте Гитлер "саяси ... жету ... ... турасындағы өз ойларын білдіріп өтті. Гитлердің
басшылығындағы Германия 1914 ... ... ... және ... жаулап алуға ұмтылатындығын жасырған жоқ./16/.
Германия жаңа территориялардың ... айта ... ... соғыстың қателіктерінен аулақ болуға ұмтылды. Гитлердің сөзіне
сүйенетін болсақ "Европаның оңтүстігіні мен батысын жаулауға бағытталған
германдық ... ... бас ... өз ... ... ... аударған"./17/. Германия, дипломатиялық күреске де
айрықша мән берді. Германияның ... ... 1933 ... ... ... Бұған Гарманияның 1933 ж. 14 қазанда Женевада өтіп жатқан
қару-жарақты қысқарту мен шектеу туралы ... ... ... 19
қазанда Ұлттар Лигасының шығатындығын мәлімдеуі дәлел бола алады. Жаппай
қарулануға және басқыншы ... ... ... ... арылған
Германия өз мақсаттарын жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... тоқталуымыз еңбегіміздің ауқымына сай
негізделіп отыр. Бұл мемлекеттердің негізгі ерекшеліктерше тоқталмай ... ... ... ... ... мүмкін емес.
Ендігі мәселе, басқыншы бағыттағы мемлекеттердің алғашқы дипломатиялық
қадамдары мен бұл ... ... ... тіл табысуы турасында болмақ.
Дипломатиялық жолдармен, халықаралық жағдайды өзгерту усынысы, 1932 жылы
Муссолини ... ... десе ... ... бұл ... басқыншы мемлекеттер
тарапынан болған қадамдар, сөз болып отыр. ... ... 1932 ... сөз сөйлеген Муссолини Европадағы бейбіт өмірді қамтамасыз етуде,
Ұлттар Лигасының дәрменсіз кейіпін айтып өтті. Бұл ... ... ... Лигасын жойып, 19 ғасырдың ... ... ... ұсынды.
Европадағы мәселелердің барлығын Англия, Франция, Германия және ... өз ... алу ... ... ... ... деп
атауға сай келмесе де, үстемдік етуші мемлекеттердің ... құру ... ... тек сөз ... ғана ... ... бүны ... асыруға бағытталған әрекеттерге кірісті. 1933 жылдың көктем айлары
аталған төрт ел арасында ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде 15 шілде де Римде төрт мемлекет "келісім және
ынтымақтастық туралы пактіге" қол қойды./19/. Бұл ... ... ... ... ... және Муссолини қол ... ... ... ... ... енуі ... еді. ... ең алдымен Франция
және Германия мен Италия арасындағы қайшылық мүмкіндік бермейтін. Бұған
қоса ... ... ... кіші ... ... ... мен ... да көзқарастары кереғар ... ... ... ... күшіне енген жоқ. Алайда, оның халықаралық жағдайдың
өзгергендігін анық ... ... ... ... жетекшілікті иеленіп
тұрған Францияны Англия ығыстыра бастады. Бұл орайда Англия ... ... ... өз ... үшін ... ... ұстанған солқылдық саясат, оған сенім артқан мемлекеттер тарапынан
көңіл қалушылқ кейіпті қалыптастырды. Германия мен Италияның жағдайын ... бұл ... ... ... ... еді. Екі елді өз саясаттарын
басқыншы бағытта жүргізу мүмкіндігін алды. Өйткені, Англия мен ... ... ... соны ... ... Лигасының шыққан уақыттан кейінгі жерде Германияның басқыншы
әрекеттеріне көз жұмған ірі мемлекеттер, басқыншы мемлекеттер ... бар ... ... да, ... да ... ... ... болатынын түсінді. "Төрттік
пакт" болашақтағы Мюнхен келісіміне бағытталған даярлық іспетті болды.
Германия мен ... ... ... өз ... ... бастады.
1934 ж. 26 қаңтарда Германия мен Польша арасында қаруға жүгінбеу ... қол ... Бұл ... соң ... бірқатар келісемдермен толықтырылды./22/. Германия Польшаны
қара теңізден солтүстікке қарай жатқан жерлерді бөлшектеуге қатыстыратынын
сездірді.
Франциядан ... ... ... ... қуана келіскен еді. Ал
Германияның негізгі мақсаты ... ... КСРО және т.б. ... жол ... ... ... мемлекеттер сыртқы саясатын-да
дербестік алуы, олардың тезірек жақындауына жол ашты. 1935 ж. 3 ... ... ... ... Ірі державалар Италияның бұл әрекетіне
көз ... ... десе де ... Ұлттар Лигасының жарғысы бойынша
басқыншыға қарсы қолданатын шаралар өз ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік міндетін атқара алуына,
көптеген елдер күмәнмен қарай ... Ал ... ... ... ... де болатынын түсінді. Басқыншы мемлекеттердің өзара
тілеулестігі осы соғыс мәселесінде анық ... ... ... ... жарияланғанда Германия қол ұшын беретіндігін
мәлімдеді.
Германия мен ... ... ... кейбір мәселелердің жойылуына
алып келді. Атап айтқанда 1935 ж. 11-14 сәуірде Стреза қаласында ... ... ... жоқ ... ... ... ... және Рейн аймағын жаулап алуына тосқауыл
қоюы тиіс болатын.
Германияда қарудың көшегімен әрекет етуге көшті. 1936 ж. 1 ... Рейн ... ... өз ... ... Бұл ... бағышталған әрекет еді. Алайда, Англия бұл ... ... ... Германия әрекетін мойындау болып табылды. Германия
қарулы күштерін нығайта ... ... ... ... ... ... ... әрекетке көшуі, халықаралық ... ... ... ... ... заңдық негізін қалыптастыру
үшін бақыншы мемлекеттер өзара келісім жасауы ғана ... еді. 1936 ж. ... де ... ... бастаған реакцияшыл күштер халық майданы үкіметке
қарсы шықты./25/. Германия мен ... ... ... ... жан-
жақты көмек көрсетті.Олардың бірлесе қимыл жасауы, яғни бір бағытта ... ... ... ... ... 1936ж. 26 ... Гитлер соғысқа
экономикалық даярлық туралы меморандумында ... ... ... мен Жапониямен атап өткен-ді./26/. Германия өз одақтастарын
анықтамаған еді. ... мен ... ... байланыстарды нығайтуға
бағытталған қадамдар 1935 ... ... 1935 ж. ... ... ... ... құру жайын талқылау үшін бас штаб
өкілі аттандырылады. 1936 ж. ... ... ... ... ... 21 ... Жапон үкіметі бұған дейін қол қойылатын герман-
жапон ... ... ... ... ... Германияның ойынан
шығатын. Германия Жапониямен тығыз қатынас орнатқаннан кейін, ... ... ... ж. 23 ... ... өзінің сенімді адамы Г.Франкты ... ... ... ... ... ... Г.Франк
Жерорта теңізі аймағы Италияның ықпал ету аумағына кіретіндігін атап өтті.
Бұған қоса Г.Франк ... ... ... ... тілегін
жеткізді./28/. Германия тарапынан жасалған бұл қадам Муссолинидің көңілінен
шықты. Келіссөздерді жалғастыру үшін ... ... ... министрі
Г.Чианони Берлинге жіберді. 23 қазанда ... ... ... ... ... пен Г.Чиано құпия протоколға қол қойды./29/. Бұл протокол герман-
итальян одағын біріктірген алғашқы ресми құжат еді. 1936 ж. 24 ... ... мен ... ... отырып, Жапониямен жақындасу керектігін
де айтып өтті. Осы уақыттан бастап екі мемлекет арасындағы ... деп ... ... ... мен ... ... кейін
Италия үкіметі Жапония мен қарым-қатынасты нығайтуға ... 1936 ж. ... ... үкіметі Италияның Эфиопияны жаулап алғандығын таныды. ... ... ... ... мойындады. Басқыншы саясат ұстанған
мемлекеттер арасындағы қатынас нығайған сайын, өзара келісімге келу уақыты
да жақындай ... 1936 ... күз ... ... ... ... ... қапсы келісімді " атап өтуіміз керек.
Германия мен Жапония 25 қарашада қол қойған бұл ... ... ... атаумен танымал. Құжаттың атынан көрініп тұрғандай, екі ел
коммунизмге қарсы бірлесе отырып ... ... ... ... қоса екі ... "қосымша құпиялы әскери ... қол ... Бұл ... ... Одағымен келісімге келмеу және онымен соғыс болған жағдайда
бір-біріне көмекке келу келісілді.
Герман-жапон арасындағы ... ... ... ... ... ... әлемге ашықтан-ашық өйгіледі. Жапонияның
Тынық мұхиттағы үстемдікке ұмтылғанын ... ... ... ... бас тартты. Оның есесіне Германия Жапонияның қолдауына ... ... 1938 ж. 20 ... ... ... мен болған кездесуден
кейін Италия үкіметі Жапония мен қарым-катынасты нығайтуға кірісті. 1936 ж.
18 қарашада жапон ... ... ... ... ... таныды.
Италия өз тарапынан Маньчжоуго үкіметін мойындады. Басқыншы саясат ұстанған
мемлекеттер арасындағы қатынас нығайған сайын, өзара келісімге келу ... ... ... 1936 ... күз ... дипломатиялық қадамдары
ішінде "Коммунистік интернационалға қапсы келісімді " атап ... ... мен ... 25 ... қол ... бұл ... "Антикоминтерндік
пакт" деген атаумен танымал. Құжаттың атынан көрініп ... екі ... ... ... ... ... ... келісті. Бұған қоса екі ел
арасында "қосымша құпиялы әскери ... қол ... Бұл ... ... Одағымен келісімге келмеу және онымен соғыс болған жағдайда
бір-біріне көмекке келу ... ... ... ... ... ... ... пиғылды әлемге ашықтан-ашық әйгіледі. ... ... ... ұмтылғанын қолдаған Германия ондағы өз
мүдделерінен бас тартты. Оның есесіне Германия Жапонияның ... ... ... 1938 ж. 20 ... ... ... ... Гитлер
Маньчжоу-го қуыршақ мемлекетін танып, жапон әскерлерініқ ... ... ... Герман-Жапон арасындағы "Антикоминтерндік
пактісі" Италияның да мүддесіне сай келетіндігі Муссолини саясатынан көріне
бастады. Италия ... ... ... ... ... Германияда Италияның "пактіге" қосылғанын қалаған еді. 1937ж. 22
қазанда Римге келген Риббентроп Муссолиниге "пактіге" ... ... ... Екі арадағы кейбір даулы ... ... ... ... "пактіге" қосылатындығын білдірді. 1937 ... 6 ... ... ... ... ... ... қол қойды. Германия мен Жапония Италияны тең дөрежелі ел ретінде
мойындады. Бұл дегеніміз Германия мен Жапония арасындағы ... ... де ... ... сөз еді. Осы ... ... ... сыртқы істер
министрі Чиано күнделігінде ... ... ... еді: "Үш ұлт ... ... ... Бұл бағыт түптің-түбінде соғысқа алып келері
сөзсіз"./32/. Италия келісімге қол қойғаннан ... бір ... соң ... ... ... ... пакт " ... біріккен
Германия, Италия және Жапония, әлемдегі қауіпсіздікті қамтамасыз етпек
болған Ұлттар Лигасын ... ... ... ... ... ... ... одағы фашистік-милитаристік блокты құрудағы
алғашқы кезеңі еді. Міне, 1938 ж. дейінгі Германия, Италия және ... ... зер сала ... ... ... ... ... бұл үш
мемлекет арасында кей мәселелер бойынша келіспеушіліктер ... ... ... "австрия мәселесінде", Германия мен Жапония "Қытай мәселесінде"
бір-бірімен толықтай келісе алмады. Дегенменен, бұл ... де ... ... ... ... ... құрылуы халықаралық жағдайды
түбірімен өзгертті. Бүны неден көруге болады дегенге келетін болсақ ... ... ... өз міндеттерін жүзеге асыра алмауын айтар едік.
Қауіпсіздік кепілі саналуы тиіс ... ұйым ... ... ... ... бере алмады. Өздерін еркін сезіне бастаған басқыншы
мемлекеттер өзге елдерді жаулауға кіріскен еді. ... ... ... ұстанған саяси бағытқа өлемнің ірі мемлекеттері қалай ... ... ... 30-шы жылдардағы сыртқы саясаты дәстүрлі негізгі бағыттарынан
ауытқыған жоқ еді. Латын Америкасында "Монро доктринасы", Азияда ... ... "тыс ... саясатын ұстану АҚШ сыртқы саясатының негізгі
қағидалары болды.
АҚШ-тың Европаға қатысты "тыс қалу" ... ... ... ... ... АҚШ ... ... өз мүддесі үшін тиімді пайдалану
арқылы көрді./ЗЗ/. 1935 ж. 31 ... ... қол ... ... заң ... ... саяси бағытын әйгіледі.
АҚШ-тың бейтараптығы сыртқы саясатындағы ұстанған бағытына ... ... Өз ... еш ... алмай, қажетті жағдайда еркін қимылдап шешуші
дауысқа ие болу АҚШ-тың көздеген бағыты болды. ... АҚШ ... ... және сол үшін ... ... де. Басқыншы мемлекеттерге қарсы АҚШ
тек қана экономикалық мүдделеріне нұқсан келген жағдайда ғана әрекет ... ... ... ... соң, екі ел ... шиеленіие түсті. Сауда
қатынастары бірте-бірте "Экономикалық ... ... Екі ... ... сипат алуы, АҚШ-тың Англия және Франциямен жақындасуына
итермеледі. Бірақ АҚШ ... ... ... ... ... нығайтуға ұмтылған жоқ./34/. АҚШ үшін ... ... ... ... еді. Сондықтан да болар Италия Эфиопияны жаулап
алғанда оны айыптаудан бас тартып, Италияға ... ... ... ... қатысты саясатында да АҚШ "қымсынып" жатпады.
Жапонияны Азиядағы басқыншылық саясатына ... ... ... ... ... КСРО-ның ұсыныстарын қабылдамай АҚШ Жапониямен
экономикалық ... ... ... ... ... "іштей құптаған" АҚШ оның бағытын Кеңес Одағына бұруды көздеді.
Басқыншы бағыт ұстанған мемлекеттердің "Антикоминтерндік ... ... ... үн қатпаған АҚШ, жоғарыда аталған саяси бағытынан
танбайтындығын анық ... ... ... ... ... ... өзіндік
ерекшеліктерімен сипатталады. Германиямен Италиядағы фашистік тәртіпті
қолдай отырып, ағылшын үкіметі ... ... ... ... ... ... Одағын жоқ ететін күш ретінде қарастырды. Англияның ... ... ... ... 1933 ... 15 шілдедегі келісімдерін-
ақ көре алар едік, "төрттік пакт" туралы бұған дейін айтылғандықтан ... ... ... 1934 жылы ... Иден ... ... ... Гитлермен
жолықты./37/. Екі арадағы нығаюын жақтаған Иденге Гитлер қарулану
мәселесіндегі ... ... ... ... ... Версаль бітім
шарттары бойынша қарулануға тыйым салынған баптарды ... ... ... 1-3 ... ... ... келіс сөздері өтті./38/. Онда
Германиямен келіссөздер жүргізу мәселесі қаралды. Екі жақтың ақылдаса келе
Германиямен ... ... ... мәлімдеуі ең алдымен Англияның
"сіңірген" еңбегі болатын.
Англияның, Германияның ... ... ... 1935 ж. ... ... ... кемелері туралы келісімнен байқаймыз./39/.
Германияның әскери теңіз флоты 5 есе ұлғаю мүмкіндігін алды.
Англияның ... және ... ... ... орнатып, олардың
әрекеттеріне көз жұмып қарауы ... ... ... Рейн ... ... алуы да, ... ... басқыншылығы да, Германия мен
Италияның Испаниядағы басқыншылығы да Англия үшін тиімді еді. ... ... да ... ... ... ... ... ұстанған "бітістіру" саясаты өзі үшін ... ... еді. ... ... ... сақтау мақсатында Англия
Кеңес Одағына соққы беруі тиіс болды. Бүнымен катар Францияның да күшеймеуі
Англия үшін тиімді еді. Осы екі ... ... ... және ... сынды
басқыншы мемлекеттер көмектесе алады деп қарастырылды. ... ... ... ... ... ... ... қарады. Әрине,
Англия бұл мемлекеттерден қауіптенбеді деп айта алмас едік. Бұған 1935 ж.
шілдедегі У.Черчильдің ... ... ... үшін аса ... ... ... сөздері куә./40/. Англияның "бітістіру" саясатының
нәтижесі Мюнхен ... алып ... ... ісіндегі жетекшілігін,
басқыншылармен келісімге келуге ... ... ... ... ретінде қарастырылуын біз заңды деп табамыз. Өзге
мемлекеттер ... ... ... неге алып ... ... ... ... келетін болсак, оның жағдайы басқаша еді. ... ... кіші ... ... ... болатын. Бұған
қоса Германияның күшеюі оның өз қауіпсіздігіне де ... ... ... ... ... ... ... жүргізіп
көрді. Айталық ол Европадағы ұжымдық қауіпсіздік жолында біршама қадамдар
жасады. Бүның ішіне француз-кеңес өзара келісімін де ... ... ... ... ... Англия үшін тиімсіз болатын.
Франция өз тарпынан батыл саяси қадамдар жасаудан ... ... ... ... ... ... ... Европадағы ұжымдық
қауіпсіздік жолындағы дипломатиялық ... ... ... ... және Кеңес Одағын біріктіруге бағытталды./41/. Франция
Германиямен қатынасын Англия ... ... ... ... ... дипломатиялық әрекеттерді жүзеге асырды. 1935 ж. 7 қаңтарда Римде қол
қойылған француз-итальян келісімі ойымызды дәлелдей түседі./42/.
Италияның Эфиопияны ... ... ... ... ... ... ... анық. Бірақ, Франция қателескен болатын. Басқыншы
мемлекетпен одақтас болу үшін, ... ... ... еді, яғни ... ... ... ... саясатын жүргізе алмаған Франция, Англияның қуыршағына
айналды. Бұл әсіресе Рейн қарусыз аймағына Герман әскерлері басып кіргенде
анық ... ... ... ... бола отырып Франция, Англия
ұстанған саясатқа көнді. Әрине мүнда, Францияны ақтап, Англияны қаралауға
ұмтылып ... ... ... ... сыртқы саяс ат жүргізе алмауы, ең
алдымен өзінің әлсіздігінен болды. Ойымызды қорыта айтар болсақ, ... ... ... ... аса ... еді. Оның ... ... пактіге" біріккен басқыншы мемлекеттер түрса,
екінші жағында өз ... ... ... турды. Алайда
халықаралық саясатта өзіндік орны бар ірі ... ... ... көп кешікпей-ақ нәтижелерін көрсетті.
1. 2. Ұжымдық каупсіздік жүйесін құру мәселесі.
Европадағы 30-шы жылдардың бас кезіндегі ... ... ... үшін ... ... ... күннне-күнге бел алып
күшейе түсуі, бұл мемлекеттердІң қауіпсіздігіне қауіп төндіретіндігі айқын
болды.
Фашистік Германияның "Шығыстағы жерлерге" ... ... ... ... КСРО-ң бей-жай отыруна мүмкіндік бермейтін еді. ... ... ... ... бұл ... ... ... асқанда, фашизмнің кең қанат жайып, соғыс өртін тұтатуына
тосқауыл қояр еді. Төменде осы мәселеге кеңінен ... ... ... көз ... ... КСРО ... мемлекетті анықтау туралы
декларацияның жобасын 1933 жылы 6 ақпанда Женевада өтіп жатқан ... ... мен ... ... конференциясында ұсынды. Бұл ... ... отар орны аса ... еді. ... ... ... анықтау онымен күресуді жеңілдете түсетін. Конференцияға
қатысушы мемлекеттерден КСРО ның ұсынысын Франция, Кіші ... ... ... және т.б. ... ... қолдады./44/.
Ұсынысты Европаның көптеген мемлекеттері қолдағанымен, АҚШ, Англия,
Германия, Италия, Жапония ... ірі ... ... ... Мұның өзі КСРО
ұсынысының қолдауға ие болмайтындығын ... КСРО ... ... ... ... сәтсіздіктен қаймықпай жалғастыра берді. 1933 ж.
19 сәуірде М.М.Литвинов ... ... ... ... ... ... ... туралы ұсыныс білдіреді. Конференцияда
Кеңес Одағымен ... ... ... ... ... ... Европа
елдерімен арада басқыншылықты айқындау туралы протоколға қол қою көзделді.
Бірақ поляк ... ... ... ... ... ... Одағының бұл бағытта жүргізген дипломатиялық қадамдары
өз нәтижелерін берді десе де ... 1933 ж. З- ... де ... ... конвенцияны КСРО, Эстония, Латвия, Польша, Румыния, Туркия,
Иран және Аүғанстан қабылдады. Оның ертесінде, яғни 4 ... де ... ... ... Чехословакия, Туркия және Югославия мемлекеттері
арасында да қабылданды. Ал 5 шілде де ... ... ... ... ... ... конвенцияға қол қойылды. Осы конвенцияға 22 шілде де
Финляндия ... Бұл ... ... ... өте ірі ... еді. ... Одағының кез-келген елмен бейбіт
өмір сүру үшін ... ... ... ... өтіп жатқан
Дүниежүзілік экономикалық конференцияда мәлімдеді./47/. ... оған ... ... ... ... ... ірі ... орны ерекше еді.
Францияның келісім жүргізуге келісе отырып Кеңес Одағы мынадай
ұсыныстар айтты.
КСРО белгілі бір шарттар негізінде Ұлттар Лигасына ... ... ... тарапынан болатын басшылыққа Ұлттық Лигасы ... ... ... қарсы емес.
КСРО бұл келісімге Франция, Бельгия, Чехословакия, Польша, Литва, Латвия,
Эстония және Финляндияның не осы ... ... ... ... ... мен ... ... қалайды./48/.
Кеңес Одағының Ұлттар Лигасына мүшелікке ұмтылуы халықаралық ұйымның
мүмкіндіктерін ... еді. ... ... ... ... ... ... экономикалық және соғыс шаралары қарастырылған.
Бұған қоса Ұлттар Лигасына мүше болу Франция мен жасалатын келісім үшін де
қажет еді. ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан екі ел арасында келісім жасалуы үшін КСРО
Ұлттар Лигасына мүше болуы тиіс болатын.
Кеңес ... ... ... ... 1934 ж. ... ... ... жобасын ұсынды. Олардің бірі жүгізіп отынған саяси бағыттарына сәйкессіз
деп тапты./49/. Бұл Германия еді. Ал, ... мен ... тыс ... ... ... ... және ... чехословак келісімдері Европадағы ұжымдық
қауіпсіздік ... ... ... мүмкіндік берді. Кеңес Одағы
Франциямен арадағы қатынастарын дұрыс ... қоя ... ... сынды ірір
мемлекетпен де бір бағыттағы саясат жүргізуге келіспекке ұмтылды. 1936 ... ... ... ... ... ... А.Иденмен болған
кездесуінде, М.М.Литвинов екі ел ... ... ... Франция және Англия арасында келісім жасау мәселесін айтады. Әрине,
Европадағы халықаралық жағдайдың басты реттеушісі ... ... ... ... ... ... ... еді. Ұлттар Лигасымен санасуды
әлдеқашан қойған еді. 1935 ... ... ... ... ... мүшесі
Эфиопияны жаулап алуға кірісті./51/. Кеңес Одағы Италияға қарсы Ұлттар
Лигасы жарғысында сай әрекет ... әзір ... ... еді. Мұны ... 1 ... Ұлттар Лигасы ассамблеясының мәжілісінде М.М.Литвинов
сөйлеген сөзінен аңғарамыз.
Кеңес Одағы ұжымдық қауіпсіздік құру идеясын мен ... ... ... ... де әрекет етті. Айталық француз делегаттарының
басшысы Л.Блюммен болған ... ... ... ... кіші ... ... елдері қатысқан өзара көмек туралы келісім жасалуды
ұсынады./52/. Алайда Л.Блюм бұл ойды құптамайтындығын ... ... ... етуде Кіші Антанта секілді сыртқы
саяси одақтың да өзіндік орны болды. ... оның ... ... етіп ... ... ... елеп ... мүмкін емес.
Германия Европаның Оңтүстік - шығысын өзінің ықпал ету аймағы деп
қараған еді. ... ... ... ... ... сыртқы саяси
бағыттарының талаптарынан туындады.
Кіші Антанта Одағына кірген Чехословакия, ... және ... ... ... ... ... ішкі келіспеушіліктері, олардың Европадағы
ұжымдық ... ... ... ... асыруға мүмкіндік бермеді.
Англияның басқыншысы "бейбіттендіру" саясаты Кіші ... ... ... ... ... ұжымдық қауіпсіздікті сақтау
міндеттерін аутқып, Англия ыңғайына ... ... мен ... саясаты жаңа бағыт ұстануына алып келді.
Италияның Эфиопиядағы басқыншылығы Югославияға қаіуп туғызды. Егер екі
арада қақтығыс болса, Англия мен ... ... ... ... жаңа ... ... ... Ұжымдық қауіпсіздікті ... деп ... ... ... жетекшілері, бұған деген, өз
қатынастарын көрсеткені еді./53/. Сыртқы саясатындағы жаңа бағытты 1936-
1937 ж.ж. ... ... ... енді ... ... Бұл ... ... Франция және Кіші Антанта араснындағы байланыстардан бірте-
бірте бойын аулақтата ... ... ... ... және ... ... ... күш алып келе жатқан фашистік мемлекеттермен жаңа
байланыстар жүйесін жасау керек еді. Сонымен, ... ... ... ... араласпауды негізетіп алады.
Сондықтан, оның 1937 жылғы 21 ... ... ... ... ... мен 1937 ... 25 -ші ... Италиямен арадағы "саяси
келісімі" Европадағы ұжымдық қауіпсіздік жүйесіне ауыр соққы болды./54/.
Румынияға келетін болсақ 1936 ... ... ... ... ... ... босауы, оның да сыртқы саясатта жаңа бағытқа
өтуін көрсетті. Оған қойылған басты айып ... Кіші ... ... Бұл ... қауіпсіздікті барынша қолдаған Н.Титулескуге ғана емес,
Румынияның ... ... ... ... еді. ... жетекші
саяси күштер Польша және Югославия секілді бетарап - саясат ұстануды
жақтады. ... ... ... ... ... мен ... жақынырақ тұрды. Кіші Антанта мемлекеттерінің ішінде Чехословакия
ғана ұжымдық қауіпсіздік құру ... ... ... ... ... және Италиямен болған келіссөздерінде біртұтас күш
ретінде әрекет етуін жақтаған Чехословакия, бұдан ... Кіші ... ... ... ... көмек туралы шарт жасауды ұсынды. Бұл ... ... ... ... ... еді. ... ... мен Италия
тараптарынан наразылық болар деп қауіптенген Франция, бұдан бас тартты.
Чехословакияның ... КСРО мен ... ... оның ... ... ... де десе ... Кіші Антанта одақ ретінде
әлсіздік танытқан еді. ... ... ... елеулі орын алудың орнына,
жеке мүдделер аясынан шыға алмаған олар, ақырында соның құрбанына айналған
болатын.
Бұл ... әр ... ... ... орай ... ... сөзсіз.
Бірақ, өз мүдделерін басқыншылыққа қарсы одақ төңірегінде ... ... ... ... ... ... үшін ауыр ... болып
тиді. Соғысқа әзірлігін сезінген басқыншы мемлекеттер, ашықтан-ашық өктем
саясат жүргізуге көшкен еді.
ІІ тарау. Мюнхен келісімі және оның ... 1. ... ... және ... ... ... қарай Европадағы саяси жағдай аса шиеленісе түскен еді.
Күннен-күнге күшейіп, ... ірі ... ... аңсаған Германия
басқыншылық әрекеттеріне ашық кірісті.
1938 жылғы 12 наурызда Авсрияны басып алған Германия өзінің алғашқы
басқыншылық ... ... ... ... жаулап алу арқылы,
Германия халықаралық құқты, ... ... ... келісімдеін,
бұларға қоса, 1936 жылғы 11 шілдедегі автрия-герман келісімін ... ... ... Әлем ... ... ... ірі мемлекеттер, 1938 жылғы
21 ақпандағы Англия премьер-министрі Н. ... ... ... ... Австрияға Ұлттар Лигасы тарапынан еш қолдау
көрсетілмейтіндігі айтылған бұл мәлімдемеде, Германия сынды басқыншыға
еркін ... жол ашу ... ... ... ... ... жүрген әрекетін еш кедергісіз жүзеге
асырды. Келесі кезекті Чехословакия тұрды.
Әлемді қайта бөліске салу үшін Германия ... үш ... ... еді. Оның бірі ... ... мемлекетке айналу, ал екіншісі
мемлекет билігіне ... ... ... ... ... еді. Біз
қарастырыап отырған уақытта Германия екі шартты толықтай ... ... ... ... Бұл ... байланысты болатын.
Чехословакияны өзіне бағындару Германияның өз қауіпсіздігі, ... ... ... ... ... ... ... айналар
еді./57/.
Бұл кезде Чехословакия Орталық және оңтүстік -шығыс Европадағы ... ... ... ... Оның үстіне Чехословакия Оталық
Европа ... ... ... мықты әрі сенімді ... ... ... да ... ... болды.
Германия Чехословакияға қатысты әрекеттерін 1936 жылдың соңына қарай
бастады. 1936 жылғы ... және ... ... Гитлер Генешпен болған
құпия келіссөздер барысында, шекара, екі елдің достығы және ... ... ... ... ... ... Германия, Чехословакияда фашистік партия құруға қол ашуды
және ... КСРО ... ... келісімдерден бас тартуға
шақырды. Чехословакия ... ... ... ... білдіргеннен кейін, Германия Чехословакияға қарсы жаулық
бағыттағы ... ... ... ... ... ... ... немістерін қалқан етіп алды. Гитлер-үкіметінің жоспары бойынша,
Чехословакиядағы 3 млн 250 мың ... ұлты ... мен ... ... ... шешілмегендігін әлем қауымдастығы алдында
көрсетуі тиіс деп ... ... ... ... мүддесіне орай тиімді пайдалану,
жергілікті жерде ұлтшыл бағыттағы ... ... ... ... ... ... басқыншылыры жақсы түсінді. Германия сыртқы істер министрі
Нейрат 1933 жылғы 7 сәуірдегі министрлер ... сырт ... ... "Германияның ұлтшылдық қозғалысына қосылуын" қамтамасыз
етуде, ақшаны аямау ... ... мен ... облысындағы немістер арасында ежелден-саяси,
экономикалық және мәдени байланыстар қалыптасқан еді.
Гитлер осы байланыстарды барынша ... ... ... ... ... ... ... судет облысындағы немістерді өзіне тарту үшін ұлтшыл
бағыттағы партияларға арқа сүйеді.
Судет облысындағы ... ... ... ... ... (ДНСАК)
және Неміс ұлттық партиясы (ДНТ) Чехословак үкіметінің шешімімен жұмыс
істеуіне тыйым салынған ... ... 1933 ... 1 ... ... ... ... Отандық майданы" атты партиясын құрды./62/. Осы
партия жоғарыдағы партиялардың ісін жалғастырушы ғана болып ... ... арқа ... ... айналды. Сонымен бірге, Генлейн
партиясы ұлтшыл бағыттағыладың бәрін біріктіруге ұмтылды. Алғашқы ... ... ... ... ... ауыз ... ... мен Чехословакия арасындағы шиеленіс ұлғайған сайын, үнін ... ... ... ... ... ... облысындағы ең ықпалды саяси
күшке айналып, өз қатарында 400 мың ... ... ... күшке айналған әрі Германия қолдауына сүйенген ... ... ... ... ... ете бастады.
Чехословакияны басып алуда Гитлер саяси ... ... ... 1937 ... 24 маусымда әскер министрі фон Бломберг ... ... ... ... "Грюн операциясының" алғашқы нұсқасын
қабылдады.
Чехословакияға шабуыл жасауы мәселесін Гитлер 1937 ... 5 ... ... мәжілісінде айтты./64/. Ал, Чехословакияны жаулап
алудың "Грюн операциясы" жобасы 1937 жылғы 7 желтоқсанда бекітілді.
Чехословакияны жаулауға ... ... ... 1938 ... ... Гитлердің рейхстагтағы сөздерінде жатты. Өз ... ... ... ... орналасқан миллиондаған немістерге қысым
көрсетілуіне жол бермейтіндігін айтқан ... ... ... ... Оның ... ... облысына арналған ұлтшыл партияларының
маслихаты болды.
Германияның Судет ... ... ... ... тез ... 1938 жылғы 28 ... ... ... ... де ... ... Гейнлейнге бірқатар нұсқаулар берді.
Соның ішінде Чехословак үкіметінен орындалмас талаптарды сұрау болды.
Генлейн ... ... ... ... наурыздың ортасында
Судет облысындағы өзге неміс партиялары Генлейн партиясына біріктірді.
Генлейн партиясының 1938 жылы 23-24 сәуірде Карловы Вары ... ... ... ... ... ... Чехословакия тұтастығына
балта шабуды көздеді. Атап айтар болсақ, Судет облыстарына ... ... ... ... ... ... ... КСРО-мен арадағы келісімді үзу, сыртқы саясатта Германия бағытында
болу секілді талаптар қойылды. Съезд ... ... ... ... жергілікті үкімет орындарын күштеп жаулап алу әрекеттері кездесті.
Чехословакияға қатысты дағдарыс шиеленісіп келе жатты.
Германияның ашықтан-ашық Чехословакияға соқтығуына, Англия да, ... ... ... ... 1937 жылы 19 ... лорд ... кездесті./68/. Берхтесгаденде өткен бұл кездесуде ... ... ... ... ... Бұл үшін ... ... Дантисті Германия ... ... ... 1938 жылғы көктем айларындағы басқыншылық әрекеттерін осы
кездесуден іздеу ... ... ... ... ... ... ... тіл табысуға болатынын жазған
еді./69/.
29-30-шы қарашада Лондонда ағылшын және француз ... ... ... ... әрекеттеріне кедергі келтірмеу
келісілді./70/. Бұл Францияның ірі жеңілісі ... Екі ... ... ... ... ... ... қатысты саясатын 1938 жылы 18 наурыздағы Сыртқы
істер министрлігінің үкіметке ... ... ... жылы 22 ... ... ... ... жолдаған нотасында
Европа ісінде жаңа міндеткерліктерді алмайтындығын мәлімдеді./72/.
Ағылшын үкіметінің Чехословакияға ... ... 1938 жылы ... ... ... палатасы мүшелерінің алдында ресми түрде
мәлімдеді./73/.
Чехословакияның Судет немістері талаптарын орындауы керектігін айтқан
Н.Чемберлен, ... ... ... ... ... ... отырғаны белгілі, сондықтан
оның жағдайы қиынырақ еді. Алайда, 1938 жылдың ... ... ... сыртқы саясат жүргізуден қалған болатын. Бұған ... ... ... ... ... ... ... комитетінің мәжілісін айтуға
болады.
Э.Даладьенің төрағалық етуімен өткен мәжіліс "Чехословакияға ... ... ... бола ... ашып ... сәуірде құрылған үкімет басына Э.Даладье отырған соң, Франция
сыртқы саясатындағы қадамдарын Англияның ... ... ... ... ағылшын-француз үкіметтерінің маслихаты
Чехословакияға қатысты ортақ саясатты белгіледі./74/.
Англия мен Франция Чехословакияны Германияға ... ... ... ... ішкі жағдайы да бұл кезде шиеленісті еді. Коалицялық
үкімет ... ... ... ... ... ауысқан болатын. Сонымен
қатар Чехословакия Францияға емес, Англияға бет бұрған еді.
Ел ішіндегі саяси күштер екіге ... ... ... ... шақырса, екіншілері Генлейн партиясымен одақтасуға тырысты. Бұл екі
саяси күштердің ... ... ... ... ... ... орай өрши ... Бұлардан тыс Глинка ... ... ... да ... ... ... туғызды. Венгриямен қосылу
туралы, құпия келіссөздер жүргізген Глинка республиканы бөлшектеуге
ұмтылыды./77/.
Осындай ... ... бас ... ... жағдай шиеленисе түскен
еді. Генлейн партиясы мен ... ... ... ... ... жете ... ... өрбуіне наразы болған Англия мен Франция
Чехословакияға қысым ... ... ж. 7 ... ... үкіметінің генлейн партиясының
талаптарын орындауын талап ... ... мен ... ... ... мен ... ... қадамдарына 15 мамырдағы Э.Бенештің
жауабы ... ... ... ... ... нұқсан
келтімеуіне баса назар аударатындығын бідірген болатын.
15 мамырдан бастап Судет облысындағы саяси жағдай асқына ... ... ... қарсы ашқы әрекеттерге көшті. Бұған жауап ретінде
Чехословак үкіметі 17 мамырда тәртіп бұзушыларға қарсы жаза ... 19 ... ... ... Чехословакия шекарасында шоғырлана
бастады. 20 мамырда Генлейн ... ... ... ... Бұл ... ... шекарасына Германияның
оншақты дивизиясы шоғырландырылған еді./81/. Өзіне төнген ... ... ... ... ... ... ... үкіметінің
батыл қадамдары, Англияның берекесін кетірді. Германия да бастапқы арынынан
басылып қалды. ... ... ... ... өз ... атап өтті. Англияның Германия және Франциямен жүргізген
дипломатиялық әрекеттері шиеленістің соғысқа ұласпауына жағдай жасады./83/.
Тарихта ... ... ... осы ... шиеленіс Мюнхен келісімі
алдындағы саяси күштер арасалмағын ... ... ... көзі ... 30 ... ... ... алуды қарастырған ... қол ... ... ... ... ... қысым көрсету
әрекеттеріне жаңа серпін берді. 26-27 мамырда Чехословакияға келген ағылшын
дипломаты У.Стрэнг Англияның талаптарын білдірді./85/.
Англия ... ... " ... ... ... ... ең ... Чехословакияның басқа мемлекеттермен жасасқан әскери көмек
туралы келісімдерін жоюға әрекеттенді. Франция үшін қауіптенбеген Англия
жаз айларында Чехословакияны ... ... ... ... ... ... үкіметі мен генлейн партиясы арасындағы
келіссөздер еш нәтижеге жеткізбеді. Англия бұл ... ... ... ... ... жығып берудегі бірден-бір мүмкіндік деп
қарастырды. Мұны осы келіссөздерді бақылаушы ретінде, мол құқықтарға ие
болған лорд ... ... ... ... айларының соңына қарай судет немістеріне қатысты мәселе қайта
шиеленісе түсті. ... ... ... ашық ... Мұндай жағдайда
Чехословакия да әскери даярлықтарын күшейтуге мәжбүр болды.
Чехословакия мен Германия арасындағы шиеленістің ... ... ... ... үкіметінің мәжілісінде арнайы талқыланды. Англияның
ұстанатын ... ... ... ... ... таяп ... білдірді./86/. Дәл осы күні ағылшын ... ... "Зет" ... ... көрсетті./87/.
Қыркүйек айының алғашқы аптасы Чехословакия президенті Э.Бенеш ... ... ... ... жаңа ... ... алып ... 2-
ші қыркүйекте Э.Бенеш пен генлейн партиясы арасында ... ... ... ... ... "карловар" бағдарламасын қабылдауды
талап етті. Кездесу нөтижесіз аяқталды. Бірақ, Англия жағдайдың ... ... ... ... ... ... қабылдату қадамдарын
жасады./89/. Нәтижесінде 5 қыркүйекте болған ... ... ... ... ... 7-ші ... Э.Бенеш
генлейн партиясына екіарада жүрген келіссөздер барысындағы төртінші жобасын
табыс етті. Бұл Чехословакияның жеңілісі еді.
Э.Бенеш екі елдің қысымына төтеп бере ... ашық ... жоба ... ... тиімсіз жағдайға қойды.12 қыркүйекте
Гитлер Нюрнбегте өткен партия съезінде сөз ... ... ... ... ... ... облысында арандату әрекеттеріне кірісті.
Жағдайды шиеленестіре түсіп, Гитлер Чехословакияға әскер енгізбек еді./91/.
Гитлер әскерін соғысқа әзірлей бастады. Бұл ... ... ... ... ... ... кездесу туралы ұсынысын
жолдайды./92/. Мұндай ұсынысты қуана кабылдаған Гитлер мен Н.Чемберлен 15-
қыркүйекте Берхстесгаден ... ... ... ... ... ... ... болса да , амалсыз көнуге мәжбүр болды.
Чехословакия немістер халықтың 50 -ін құраған аудандарды Германияға
берді, өзара ... ... ... ... үзуі ... ... ... шешімге қарсылығы ештеңені шешпеді. Англия мен ... ... ... ... ... ... бұл талаптарды қабылдамады./94/. Жағдайдың
Бұлайша өріуі Англияға ... еді. ... ... ... ... аталған талаптарды орындауға көндіру керек болды. Ньютон мен
де Лакруа Э.Бенешке қайта барып екі жақты қысым ... ... ... ... ... ... міндеттерін
толықтай жүзеге асырған Н.Чемберлен онымен жаңа кездесу ұйымдастырды.
Екі арадағы кездесу 22-ші қыркүйекте Германияның Годесберг қаласында
өтті./96/. ... жаңа ... алға ... ... ... ... және Польша мен ... ... ... жер ... ... ... Гитлерге Н.Чемберлин не жауап беретін білмеді. Гитлер
Германияға берілетін аудандардан чехтардың көшуі 26-шы қыркүйекте ... ... ... ... шарт етіп ... еді. ... келіссөздер
барысында бұл мерзім 1-ші қазанға дейін ұзартылды./97/.
Н.Чемберлен 24-ші қыркүйекте Лондонға қайтып кетті. Лондонға келген
Н.Чемберлен ... ... жаңа ... көндірмек болғанымен,
қатты қарсылыққа кезекті. Фанцуз үкіметі де ... ... ... мобилизация жариялады.
Н.Чемберлен ағылшын үкіметін көндіре алмады. Сол ... ... ... одан соң ... қайта сөйлесуді үйғарды.
Францияның премьер-министрі Э. Даладе бастаған министлер тобы Лондонға
25-ші қыркүйекте келді./98/. 25-26-шы ... ... ... толықтай жеңісімен аяқталды. Чехословакияға көмектесетін
мәлімдеген Э.Даладье Н.Чемберленнің дегенінен шыға алмады./99/.
Чехословакия 25-ші ... ... ... ... ... Жағдайдың Бұлай өрбуі Англиянға ... ... ... Н.Чемберлен Гитлерге хат
жолдады./ЮІ/. ... ... ... ... ... ... ... ол үшін осы мәселелерді шешетін комиссия ... ... ... ... ... өткен кездесуі
жағдайды ұшықтыра түсті./ЮЗ/.
Годесберг меморандумын қабылдамаған Чехословакияға бұл кезде жан-жақты
дипломатиялық қысым күшейе ... ... АҚШ ... ... ... келіссөздер арқылы шешу" туралы ұсынысы, Англия ұстанған
бағытты қолдағандығы болды./104/.
Бірақ қатты қысым ... ... еді. ... Э.Бенешке хат
жолдап, егер 28-ші қыркүйекте ... ... ... ... годесберг
меморандумын қабылдамаса, оған басқыншылық жасалатынын айта келе, қолдау
таппайтындығын ... ... ... ... ... ... ... меморандумын қабылдауға мәжбүр болды./105/. 28-ші
қыркүйекте Италия, Франция, АҚШ, Англия жүзеге ... ... ... халықаралық конференция шақыруға келісім беруіне алып
келді. Конференция ... ... ... ... өтетін болып
шешілді. Италияның конференцияға ... АҚШ пен ... ... ... Муссолини 28-қыркүйекте Гитлерге телефон соғып, Англия, ... ... ... ... ... ... еді. ... қадамының артында АҚШ президенті Ф.Рузвельт пен Англия пермьер-министрі
Н.Чембелелен ... ... ... и ... ... Далалье арасында
еш келіспеушілік болған жоқ. Күн ... тек ... ... ... ... ... ел ... аса қатты
алаңдаушылық білдіре қойған жоқ ... ... ... Муссолини ұсынған жоба негізінде
жасалды./107/. Бұл жоба Муссолини ... ... ... ... яғни ... ... ... деген сөз.
Конференцияның алғашқы отырысында ақ судет облыстарын жаулау 1 қазанда
жүзеге асырылатыны келісілді./108/. Конференция ашықтан-ашық ... ... ... ... ... ... ... әскерлерінің
тоқтайын мәселесі де көрсетілмеген еді./109/.
Мюнхен конференциясы біткеннен кейін, ... ... ... ... ... ... Чехословакия жағдайы шешіліп
тапқандығына көңілдері тола отырып, ел ... ... ... қол
қойды./ПО/.
Мюнхен келісімі әскери-стратегиялық бағытта да өзгерістер алып келді.
Күш арасалмағы ... ... ... ... ... ... еді.
2. 2. Германияның Чехословакияны толық жаулап алуы.
Мюнхен келісімінен соң Европадағы саяси жағдай күрт өзгерді. ... ... және ... ... сенімі күшейген фашистік Германия
жаңа басқыншы әрекеттерді ойластыра бастады.
Мюнхен келісімі Версаль ... ... ... ... ... ... ... Европа істеріне күш қолдану
арқылы араласқан фашистік ... ... соң бұл ... ... келісімі өткеннен кейінгі бірнеше күн ... ... ... ... ... ... ... сыртқы құрылымын
фашистік Германия талаптарына негіздеп қайта құра ... ... ... ... 20 жыл бойы ... ... ... саяси бағыты жоқ
етілді. Чехословакияның Англия мен Францияға керексіз ... ... ... ... анық ... еді.
Мюнхен келісімінің шешіміне сәйкес Германия Чехословакияның шекаралық
аудандарын 1-ші қазан 28 ... ... ... ... ж. ... бас кезінде Чехословакияның Словакия, Закарпатье
жерлерінде фашистер ұйымдастырған бас ... орын ... ... келе бұл ... өрши ... ... бөлүге үгіттеп жүрген
саяси жетекшілер қамауға алында. Чехословакияның ішкі жағдайының осылайша
ушығуы Германияның көптен күткені еді. Словак сепоратистерін ... ... ... ... кіруге даярлана бастады. ... ... ... ... өкілдері, Гитлердің бар айтқанын орындап
шықты.
Чехословакияның тәуелсіздігін жойған құжатқа ел ... ... ... таң атып келе жатқанда қол ... Екі ... соң, ... ... мен Моравия территориясына енді. Ешбір қарсылық ... ... ... ... ... ... Прагаға Гитлер келіп,
Чехословакия өмір сүруін тоқтатты деп мәлімдетті.
16 наурызда Гитлер Богемия мен ... ... ... Оны ... ... ... Осы күні Словакия да
Германияның қол астына өтті. 23 ... ... пен Тука ... ... қол ... ... ... құпия протокол негізінде
Германия Словакияның экономикалық мүмкіндіктерін пайдалану ... ие ... ... тәуелсіз Чехословакия жоқ етілген еді. Гитлердің бір жылдан
аса ... ... оның ... аяқталды.
Англия мен Францияның әрекеттеріне келетін болсақ, ол сол күйінде қала
берді. Яғни Мюнхен ... ... ... ... қол ашқан екі
мемлекет те Чехословакияның басып алуына салғырт қарады.
Мюнхен келісімінің шешіміне сәйкес Германия ... ... 1-ші ... 28 қатар паровоздар жүргізе бастады. Бірақ одан
кейінгі ... ... ойын ... ... ... ... ... өзгерте бастаған болатын. Алайда Германия соғысқа алып ... ... те ... еді. ... ... екінші дүниежүзілік соғыс
тұрды.
Қорытынды
Мюнхен келісімін қарастыра ... ... ... ... ... ... Франция, АҚШ сынды бірінші дүниежүзілік соғыста жеңімпаз
болған ірі мемлекеттер өз мүдделері үшін ... ... ... анық ... ... ... Европа істеріндегі кейбір
мәселелерде ... ... ... ... ... ... өте келе ... тізгінді қолдан шығарып алды. Германия
болса, бірінші дүниежүзілік соғыс ... ... ... беделін
қайтарып алуға жанталаса кірісіп, оны басқыншылық әрекеттері арқылы жүзеге
асырды. Англияның Германияның Кеңес ... ... салу ... ... ... асырды. Бірақ, ол Англия ойлаған, жолмен емес,Германияның
өзі ... ... ... іске ... мен ... Одағы да өзіндік саясат ұстанғанымен бұл ... де ... ... еді. ... ... ... шыға алмаса,
екіншісіне көптеген мемлекеттер сенімсіздікпен қарады.
Сондықтан, бұл екі ... ... ... болдырмауға дәрмексіз
еді.
Кіші мемлекеттерге келетін болсақ, Мюнхен келісімі бұл мемлекеттердің
қаншалықты осал ... ... ... ... ... ... шамасы
жететін Чехословакияның тағдыры аянышты-ақ. Егер жалтақтық танытпай, нақты
саясат ұстанғанда Чехословакияның жағдайы мүлде басқаша болар ма еді.
Ойымызды аяқтай келе, ... ... ... ... ... ... ... келеді.Мұндай жағдайдың қайталанбауы кез-келген
тәуелсіз мемлекетке құрметпен қарап, тең дәрежелікті сақтағанда ғана ... ... ... орай ... ... ... ... тәуелсіз
өмірін қамтамасыз етудің бірден-бір кепілі дер едік.
Сілтемелер:
1. Новые документы из ... ... М., 1958, ... и ... ... мировой войны, 1937-1939: В-2-х т. М., 1981; Документы и
материалы мюнхенского сговора, 1937-1939. М., 1979; Год ... ... ... и материалы В 2-х т. М., 1990.
2. Чехословакия под угрозой фашисткой агрессии. Сб.статей и материалов. Л.,
1938.
3. ... Л.Н. ... ... ... ... и роль СССР ... фактора мира (1937-1940гг) М., 1947; Ивашин И.Ф.
Мюнхенский сговор и развязывание войны в ... М., ... ... А.Е. ... и ... участник мюнхенского сговора с
фашистскими агрессорами. М., 1952; Матвеев В.А. ... ... ... М., 1955. ... Э. ... ... М.,
1959.
5. Некрих А. Политика английского империализма в ... (окт ... М., 1955; ... Ю.М. США и ... ... 1933-1939 гг.
М., 1959.
6. Поляков В.Т. Англия и мюнхенский сговор. ... 1938г) М., ... ... ... ... ... на первом эт.об. кризиса ... ... ... В План Зет. М., ... Овсяный И.Д. Тайна в которой ... ... (как ... и ... ... мировую войну) М., 1971; Сиполе В.Я.
Советский союз в ... за мир и ... ... М., ... З.С. Франция и Европейская безопасность. М., 1976; Волков В.И.
Мюнхенский сговор и балканские страны. ... Крал В. Дни ... ... Чехословакию. М., 1980; Волков В.Д. Тайны
Уайт-холла и Даунинг ... М., 1980; ... В.Г. ... ... М.,
1983; Борисов А.Ю. Мюнхенская трагедия: (Размышления спустя полвека) М.,
1988; Сиполе В.Я. Дипломатияеские ... ... ... ... ... ... Ширер У. Взлети падение третьего рейха. М., 1991.
12. .Внешняя политика Чехословакий 1918-1939. Сб.статей. М., ... в ... ... ... М., 1979., ... ... М., 1990.
13.Иванов А.Т. Великобретания и ... ... В ... ... ... и ... история. 1988, №6, с. 21-38;
14.Матвеев В. Ист.учит и предостерегает: К 50 ... ... 1988, №14, ... Документы внешней политики СССР
. М., 1970,Т.16 с.388-392, 403-406,408-411,459-460.
15.1939 год. Уроки истории. М., 1990, с.11.
16.Сиполе В.Я. Дипломатическая борьба накануне ... ... ... ... ... ... В.Я. Дипломатическая оьба накануне второй мировой войны. М.,
1989, с.11.
19.Овсяный И.Д. ... в ... ... рождалась. М., 1975, с.20.
20.Ротштейн Э. ... ... М., 1959, с.44. ... с.44.
22.Овсяный И.Д. Тайна в которой война рождалась. М., 1975, ... ... ... 1933 ... ... и новейшая история,
1972, №2, с.153.
24.Сонда, с.153.
25.Климовский Д.С. Зловещий пакт " (Из истории ... ... ... ... 1968, ... ... год. ... историй. М., 1990, с.25.
28.Сиполе В.Я. Дипломатическая борьба накануне второй мировой войны. М.,
1989, ... год. ... ... М., 1990, ... В.П. Дипломатическая борьба накануне второй мировой войны. М.,
1989, с. 109.
31.История ... ... и ... политики СССР. 1917-1945, М.,
1986,т.1,с.176.
32.1939 год. Уроки историй. М., 1990, ... В.Я. ... ... ... ... ... войны. М.,
1989, с. 129.
34.1939 год. Уроки историй. М., 1990, с.33.
35.Сонда, с.ЗЗ.
36.1939 год. Уроки историй. М., 1990, с.34. 37.Сонда, ... год. ... ... М., 1990, с.37. ... ... США. 1918-1945. М., 1985, т.3, с.283.
41.Цветков Г. Политика США в отношений СССР накануне второй мировой войны.
Киев., 1973. С.88. ... ... да ... ... В. План Зет. М., 1978, с.20.
45.Сиполе В.Я. Дипломатическая борьба накануне второй мировой войны. М.,
1989, с. 100.
46.Трухановский В.Г. ... ... ... на ... этапе общего кризиса
капитализма (1918-1939гг.) М., 1962, с.255.
47.Ист.междунардных отношний и внешней политики СССР М., 1986, т.1, ... З.С. ... и ... ... ... М., ... ... З.С. Франция и европейская безопасность. 1929-1939. М.,
1976, с.178.
50. ... В.Я. ... ... ... ... ... войны. М.,
1989, с.111.
51.Сиполе В.Я. Дипломатическая борьба накануне второй мировой войны. М.,
1989, с.36.
52.Документы внешней политики СССР М., 1959, т.16, ... ... ... ... ... ... ... войны. М, 1989, с.45.
54.Документы внешней политики СССР М., 1959, т.16, С.564-565.
55.Сиполе В.Я. Дипломатическая борьба накануне второй мировой ... ... ... ... ... СССР М., 1959, т.16, ... Д. ... пакт. Из истории германо-польских отношений
межвоенного двадцатилетия. М., 1961.
58.Белоусова З.С. Фанция и ... ... М., ... В.Я. ... ... ... второй мировой войны. М.,
1989, с.55.
60.Документы внешней политики СССР М., 1959, т.16, с.876-877. ... ... и ... безопасность М., 1976, с. 178-180.
62.Сиполе В.Я. Дипломатическая борьба накануне второй ... ... ... ... ... Чехословакий 1918-1939. М., 1959, с. 366.
64.Внешняя политика Советского Союза 1936-1939 гг. М., 1987, с. ... Г. ... США в ... СССР ... второй мировой войны.
Киев ., 1973, с. 92-94.
66.Документы внешней политики СССР. Т.19, М., 1959, ... В.Я. ... ... ... ... ... ... М.,
1989, с.32.
68.Документы внешней политики СССР. Т.19, М., 1959, с.161.
69.Сиполе В.Я. Дипломатическая борьба накануне ... ... ... ... ... В.К. Мюнхенский сговор и балканские страны. М., 1978, с.17.
71.1939 г. Уроки истории. М., 1990, с.146.
72.1939 г. ... ... М., 1990, ... г. Уроки истории. М., 1990, с. 150-151.
74.1939 г. Уроки ... М., 1990, с. 110. ... с. ... Э. ... ... М., ... г. ... истории. М., 1990, с. 115.
78.Ширер У. Взлет и падение ... ... М., 1991, т. ... В.Г. ... ... ... на первом этапе общего
кризиса ... ... гг.) М., 1962, с. ... с. ... В.Я. Дипломатическая борьба накануне второй мировой войны.М.,
1989,с.171-172.
82.Трухановский В.Г. Внешняя политика Англии на ... ... ... ... ... гг.) М., 1962, с. ... В. План Зет. С. ... по истории Мюнхенского сговора. 1937-1939, М., 1979,с.119.
85.Внешняя политика Чехословакий. 1918-1939. М., 1959, с. ... В. План Зет. С. ... по ... ... ... ... М., ... политика Чехословакий. 1918-1939. М., 1959, с. 497.
89.Крал В. План Зет. С. ... ... .М., 1990, ... В. ... С. ... В. План Зет. С. 175.
93.Сонда, с.190.
94.Документ по истории ... ... ... М., ... В. План Зет. С. ... ... Чехословакий. 1918-1939. М., 1959, с. 317.
97.Крал В. План Зет. С. 228.
98.Ширер У. Взлет и падение третьего ... М., 1991, т.1. с.412. ... ... В. План Зет. С. 266.Документ по истории Мюнхенского договора. 1937-
1939, М., 1979, с.291-293.
Крал В. План Зет. С. 236.
Крал В. План Зет. С. ... ... ... У. ... и падение третьего рейха. М., 1991, т.1. с.434- 436.
Крал.В. ПланЗет. С. 216.
Документ по ... ... ... политика Чехословакий. 1918-1939. М, 1959, с. 542.
Крал В. План Зет. С. 322.
109. Документ по истории Мюнхенского сговора. ... М., 1979, ... с. ... әдебиеттер.
1. Құжаттар мен деректер.
1. Новые документы из ... ... ... ... и ... Мюнхенского сговора, 1937-1939 .М.-Политиздат,
1979.-471с.
3. Год кризиса, 1938-1939; Документы и материалы : В 2-х ... ... ... ... З.С. Франция и Европейская безопасность.-М.: Наука, 1976.-
418с.
2.2. Борисов А.Ю. Мюнхенская ... ... ... ... ... Франций, Германий и Италий 1938 г.
по Чехословак] -М: Знание, 1988.-63с.
3. Волков В.К. Мюнхенский сговор и Балканские страны.-М.:Наука, 1978.-
327с.
4. ... Ф.Д. ... ... ... и ... -М.: ... ... Климовский Д. Зловещий пакт из историй ... ... ... изд БГУ. 1968. ... Крал В Они, ... потрясли Чехословакия: Пер. с чешк.-М.:Прогресс
, 1980. -386 с.
Крал В. Пкан Зет: Пер. с чешск.-М.: ... 1978. ... ... В.А. ... ... ... (1938-1939гг.)-М.:
Госполитиздат, 1955. -264с.Овсяный И.Р. Тайна в ... ... (как ... ... и развязали
вторую мировую войну).-М.: Политиздат, 1971. -320с.
3. Поляков В.Т. Англия и ... ... ... 1938г.) М.: ... Акад наук ... 1960. -334с.
4. Попов А.Я. ... и ... ... ... с ... ... ... 1952.-
ЗІС.
5. Проэктор Д.М. Фашизм: путь агрессий и гибели.-М.: Наука, 1985.-544с.
6. Ротштейн Э. Мюнхенский ... с ... -М.: ... ... Сиполе В.Я. Совестский союз в борьбе за мир и ... ... ... 1974. ... ... и падение третьего рейха. В 2-х Т. -М.: ... ... ... Цветков Г. Политика США в ... СССР ... ... ... ... ... 1973. ... Жалпы әдебиет.
3.1. ... ... ... 1918-1939. Сб.статей ... ... ... ... 1938-1945. -М.: Прогресс, 1988. -414с.
3. История международных отношений и ... ... ... ... В 3-хт. -М.: Межд.отношения, 1967, Т.1, 440с.Мюнхен-предверие
войны: (Итс.очерки). -М.: Наука, 1988.-ЗО8с.
2. 1939 год. ... ... -.: ... ... ... ... ... войны. Сб.Статей. -М.: Наука,
1982.
4. Европа в международных отношениях. 1917-1939 гг.-М.:Наука,
1979. -458с.
4 Мерзімдік ... ... Э. ... ... о ... // Новое время-1989,
№11, с.39-42.
2. Иванов А.Т. Великобретания и мюнхенский сговор: В свете архивных
документов. //Новая и новейшая ... 1988, №6, ... ... А.С. ... ... к войне. // Военно-исторический журнал,
-1988, №9, ... ... Ф. ... проигранное без боя. //Новое время, 1988, №39,
с. 31-32.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1916 жылғы Ұлт-азаттық көтеріліс қарсаңындағы елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайы26 бет
XIX ғасырдың бірінші жартысыңдағы Батыс Европадағы саяси және құқықтық ілімдер22 бет
XХІ ғасырдың қарсаңыңдағы ҚР-ның әлеуметтік-экономиқалық саясаты22 бет
ІІ-ші дүниежүзілік соғыс қарсаңындағы Маньчжуриядағы Жапон империализмінің отарлау саясаты48 бет
Бірінші дүниежүзілік соғыс қарсаңындағы халықаралық жағдай26 бет
Базель келісімінің құрылуы6 бет
Биполярлы жүйенің аяқталуы және Европадағы интеграциялық және дезинтеграциялық үрдістердің күшеюі128 бет
Вашингтон конференциясы және «Тоғыз держава келісімі»69 бет
Еңбек келісімі5 бет
Революция қарсаңындағы саяси күштердің қалыптасуы26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь