Мұнай және мұнай өнімдерінің химиялық, физикалық қасиеттерін анықтау.

Кіріспе
1 Негізгі бөлім
1.1 Мұнай туралы жалпы мағлұмат
1.2 Мұнай және мұнай өнімдері
1.3 Мұнайдың физика.химиялық қасиеттері
1.4 Ұлттық сараптау туралы жалпы мәліметі
1.5 Бастапқы шикізат туралы мәлімет
2 Технологиялық бөлім
2.1 Мұнай өнімдерінің физика.химиялық қасиеттерін анықтау
2.2 Мұнай өңдеу физика.химиялық қасиеттерін анықтауда қолданылатын құрылғылар мен аппараттар
3 Есептеу бөлімі
4 Еңбек және қоршаған ортаны қорғау
5 Экономикалық бөлім
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Мұнай - ең маңызды сұйық пайдалы қазба. Бірақ оны дұрыс пайдалана білмесе, тіршілік атаулына зардабын тигізеді. Жыл сайын дүниежүзілік мұхитқа 10 млн тоннадай мұнай өнімдері төгіледі. Жердің жасанды серіктерінен түсірілген фотосуреттер, мұхиттар мен теңіздерде тікелей жүргізілген бақылау нәтижелері мұхит бетінің шамамен 1/3 мұнай кілегейі жапқанын көрсетеді. Бұл бүкіл әлем бойынша үлкен зардап келтіреді.
Мұнай мұхиттағы ірі сүтқоректілер: китке, дельфинге, итбалыққа және құстарға зиян келтіреді. Егер итбалық су бетіне мұнай жайылған жерден шығып, терісіне дақ түсірсек ондай тері жылытудан қалады. Сол сияқты мамығы бөлінген құс та суықты көтере алмайды. Онымен қоймай құстұмсығымен қауырсынын тазалаймын дегенде мұнай тамшыларын жұтып, уланады. Мұнаймен уланса кит те өледі. Сөйтіп, мұнайдан теңіз әр түрлі жолдармен ластанады. Мұнайдың суға төгілуі көбінесе теңіздің таяз жеріндегі мұнай таситын кемелер апатқа ұшырағанда жиі кездесетін жағдай. Сонымен бірге теңізге құятын ластанған өзендер де өз үлесін қосады [2].
Мұнай түзілу - өте күрделі, көп сатылы және көп уақыт жүретін химиялық процесс, оның тетігінің кейбір сәттері әлі белгісіз. Себебі бастапқы органикалық материалдар шашыранды түрінде, оның мұнай мен газға айналу өнімдері де, әуелгі кезде мұнай аналық көбінесе балшық қабатында кездесуі әбден ықтимал.
Мұнайдың жер бетіне шығуын Каспий теңізінің жағалауында 500 жыл бұрын, ал газдың жер бетіне шығуын Кавказда және Орталық Азияда біздің заманнан 6 жыл бұрын ғалымдар байқаған. Мұнай өндірістік мәнге ХІІІ ғ бастап ие бола бастады. Мұнай жердің қалдық қабатына көп тараған сұйық, жанғыш минерал. Мұнай және одан жер бетіне бөлінетін табиғи өнімдер – асфальтендар және битумдар адам баласына көптен белгілі. ХІІІ ғ соңынан бастап мұнай өңдеудің өнімі – керосинді үйлерді және кұжарықтандыруда пайдалана бастады, ал ХІХ ғ бастап ішкі жану двигательдері ойлап табумен байланысты мұнай өнімдері әр түрлі жол көліктерінде негізгі отын болды.
Мұнайдың түзілуін анықтау қазіргі ғылымның ең күрделі проблемасы болып табылады. Мұнайдың анорганикалық түзілу теориясын алғашқылардың бірі болып Менделеев 1877 жылы ұсынды. Оның жорамалы бойынша мұнай көмірсутектері жер астында металл карбидтерінің сумен әрекеттесуінің нәтижесінде түзіледі. Бірақ мұнай құрамындағы көптеген әр түрлі құрылымды көмірсутектердің пайда болуына карбид теориясымен түсіндіру мүмкін емес.
1. Турганбеков Е.М. 5В072100 – Органикалық заттардың химиялық технологиясы мамандығы бойынша дипломдық жұмысты орындауға арналған әдістемелік нұсқау / Е.М. Турганбеков, С.Ш. Камалова, Г.Е.Калешева. РИО ЗКИТУ, 2013 г. – 30 с.
2. Г. Қ. Бишімбаева «Мұнай және газ химиясы мен технологиясы»/ Г. Қ. Бишімбаева, А. Е. Букетова. - Алматы : Бастау, 2007.-360 б.
3. Доғалова Г. Н. «Мұнай-газ секторындағы басқару»/ Доғалова Г. Н. - Алматы : Экономика, 2007.-282 б.
4. Серікбаева Ж.- «Мұнай, мұнай өнімдері»/Серікбаева Ж.- Химия мектепте, 2004ж. – 236 б.
5. Коныспаев С.Р. «Қазақстанның мұнай химиясы өнеркәсібінің жағдайы, проблемалары мен болашағы»/ Коныспаев С.Р. Алматы: 2005ж.-Б 36.
6. Сериков Т.П,. Оразбаев Б.Б. «Технические схемы переработки нефти и газа в Казахстане»/, Сериков Т.П,. Оразбаев Б.Б. Учеб.пособие для вузов, Атырау, 1993.-263б.
7. Мановян А.К. «Технология первичной переработки нефти и природного газа»/ Мановян А.К., Учеб.пособие для вузов, М., Химия, 2001.
8. Серіков Т.П., Ахметов С.А. «Мұнай және газды терең өңдеу технологиясы»/ Серіков Т.П. - 3 томды, Атырау, 2005.-320 б.
9. Омарәлиев Т.О. «Мұнай мен газдан отын өндіру арнайы технологиясы», Астана, Фолиант, 2005
10. Абайылданов Қ. Н., Нұрсылтанов Ғ. М. Мұнай мен газды өндіріп, өңдеу. /Омарәлиев Т.О. –Алматы: ҚазҰТУ, 2003.- Б 464-467.
        
        Мазмұны
|Кіріспе |6 |
|1 ... ... |8 ... ... туралы жалпы мағлұмат |8 ... ... және ... ... |13 ... ... ... ... |19 ... ... ... туралы жалпы мәліметі |30 ... ... ... ... мәлімет |32 |
|2 ... ... |39 ... Мұнай өнімдерінің физика-химиялық қасиеттерін анықтау |39 ... ... ... ... ... анықтауда қолданылатын |41 |
|құрылғылар мен аппараттар | |
|3 ... ... |48 |
|4 ... және ... ... ... |53 |
|5 ... бөлім |57 ... |60 ... ... ... |61 ... - ең ... ... пайдалы қазба. Бірақ оны дұрыс ... ... ... ... ... Жыл ... дүниежүзілік
мұхитқа 10 млн тоннадай мұнай өнімдері ... ... ... ... ... ... мен ... тікелей
жүргізілген бақылау нәтижелері мұхит бетінің шамамен 1/3 мұнай кілегейі
жапқанын көрсетеді. Бұл ... әлем ... ... ... ... ... ірі ... китке, дельфинге, итбалыққа және
құстарға зиян келтіреді. Егер ... су ... ... жайылған жерден
шығып, терісіне дақ түсірсек ондай тері ... ... Сол ... ... құс та суықты көтере алмайды. Онымен қоймай құстұмсығымен
қауырсынын тазалаймын дегенде ... ... ... уланады. Мұнаймен
уланса кит те өледі. Сөйтіп, мұнайдан теңіз әр ... ... ... суға ... көбінесе теңіздің таяз жеріндегі мұнай таситын
кемелер апатқа ұшырағанда жиі кездесетін жағдай. ... ... ... ... өзендер де өз үлесін қосады [2].
Мұнай түзілу - өте күрделі, көп сатылы және көп уақыт жүретін химиялық
процесс, оның ... ... ... әлі ... ... ... ... шашыранды түрінде, оның мұнай мен ... ... де, ... ... ... ... ... балшық қабатында кездесуі
әбден ықтимал.
Мұнайдың жер бетіне шығуын Каспий теңізінің жағалауында 500 жыл ... ... жер ... ... ... және Орталық Азияда біздің заманнан 6
жыл бұрын ғалымдар байқаған. Мұнай өндірістік мәнге ХІІІ ғ ... ие ... ... ... ... ... көп ... сұйық, жанғыш минерал.
Мұнай және одан жер бетіне бөлінетін табиғи өнімдер – асфальтендар ... адам ... ... ... ХІІІ ғ ... ... мұнай өңдеудің
өнімі – керосинді үйлерді және кұжарықтандыруда пайдалана бастады, ал ХІХ ... ішкі жану ... ... ... ... ... ... әр
түрлі жол көліктерінде негізгі отын болды.
Мұнайдың түзілуін анықтау қазіргі ғылымның ең күрделі ... ... ... ... түзілу теориясын алғашқылардың бірі болып
Менделеев 1877 жылы ... Оның ... ... мұнай көмірсутектері жер
астында металл карбидтерінің сумен әрекеттесуінің нәтижесінде түзіледі.
Бірақ мұнай құрамындағы ... әр ... ... ... ... карбид теориясымен түсіндіру мүмкін емес.
Мұнай түзілу өте күрделі көп сатылы және көп уақыт жүретін химиялық
процесс. Жер шарында ... 10 мың ... және газ кен ... бар. ... 1500 ... және ... астам газ кен орындары біздің елде ашылған.
Мұнайды өндіру басқа ... ... ... ... Оны ... іске ... және оны ... өңдеп өте көп әр түрлі ... ... ... Кез ... мемлекет экономикасы мұнайға көбірек
байланысты [4].
Дипломдық жұмыстың мақсаты: Мұнайды жер қойнауынан алу үшін әр ... ... Олар ... ... ... Жыныс бетінде
қозғалғанда оларды майдалайды және ұнтақтайды. ... ... ... ... ... ... ... қашау турбо бұрғы немесе ... ... ... ... тұру ... ... ... қашаумен бірге
жер астынан көп сатылы турбина немесе ... ... ... ... іске ... Бұл өте ... ... Жер астынан майда ұнтақталған
жыныстарды оған бұрғылау құбырлары арқылы ... ... ... ... Бұл ... ... ... өте зор.Оның көмегімен бұрғылау
инструменттері салқындатылады, жер беті цементтеледі.Бұл оның бұзылуынан
сақтайды және ... ... ... ... шығуын болдырмайды.Қазіргі
кезде бұрғылау 6–7 км. тереңдікке шейін жүргізіледі.Өнім қабатына жеткенде
оған жоғары жағынан құбырлар ... мен ... және ... ... ... ... ашық ... болдырмас үшін
қажет.
Жұмыстың міндеттері: біріншіден, мұнай өнімдерінің сапасына оның алу
технологиясының, ... ... ... ... ... таңдаудың,
мұнайдың құрамындағы қажетсіз және ... ... ... ... ... қарастыру. Екіншіден, мұнай өнімдерінің ... ... ... ... ... көрсеткіштерді анықтау арқылы
баға беру.
1 Негізгі бөлім
1.1 Мұнай туралы ... ...... газ ... және қатты заттар еріген табиғи дисперсті
сұйық көмірсутектер жүйесі. Мұнайда көмірсутектермен қатар, құрамында
көміртек пен ... ... ... ... оттегі және басқа да элементтер
бар гетероорганикалық гетероатомды қосылыстар кездеседі.
Басқаша сөзбен айтқанда, мұнай – бұл газ ... ... жән ... ... кең кешенін білдіреді.
«Табиғи мұнайдың» шығу тегін зерттеушілер алдында тұрған басты қиындық,
оның түзілуі туралы тура және ... ... ... – онда
бастапқы органикалық ұлпалардың болмауы. Зерттеуші әртүрлі болжамға
апаратын болжамдар мен ... ... ғана ... ... ... ... мұнайдың түзілгендігі туралы гипотезаны қолдайды. Мұнайдың
бейорганикалық түзілу гипотезасын қорғайтын геологиялық және ... анық ... ... ... [1].
Заманауи ғылымда мұнайдың шығуы туралы екі ... ... ... жеке ... ... теория мәні мынада. Барлық жанғыш көміртекті
қазбалар (мұнай, газ, көмір, жанғыш ... ... ... ... ... табылады. Олардың барлығы әртүрлі геологиялық сатыларда
Жерде өмір сүрген тірі организмдердің шірік ... ... ... түзілу көзі суаттар түбі мен су ... ... ... төмен
сатылы өсімдіктердің (планктон, балдырлар және т.б.) органикалық ... ... ... ... ортаның әсерінен өлген организмдер
ыдырайды. Нәтижесінде ... ... ... ... ... ... одан әрі оның ... барысында алынатын қосылыстар болады.
Алғаш рет мұнайдың органикалық шығу тегі туралы гипотезаны ... 1763ж ... М.В. ... пікірінше, «мұнай тасты
көмірлерге жер асты ... әсер ... ... ... мұнайлар және «тасты майлар» пайда болды.
Кейіннен осы гипотезаны растайтын көптеген ... ... 1932 жылы И.М. ... ... ... шығу тегі ... ... баяндағандай болды. Мұнайдың түзілуі үшін бастапқы ... ... ... ... – бұл ... ... ... мен суаттар микроорганизмдерінің шіріген қалдықтарынан тұратын
органикалық тұнбалар (қайырлар). Органикалық қалдықтарға бай жер қабатына
сапропелді ... ... ... ... ... мен ... артады.
Термокаталитикалық процестер нәтижесінде органикалық зат мұнайға ... ... ... ... ... ... ... дамыды.
Мұнайдың абиогенді шығу тегі туралы теорияны Д.И. Менделеев ... Осы ... ... ... балқыған карбидтерінің сумен
әрекеттесіп көмірсутектердің ... ... ... ... бұл ... бір кен орнында мұнай құрамының алуан түрлі
болуын, сондай-ақ мұнайды құрамында тірі организмдер қалдықтары бар ... ... ... алмады.
1892 жылы В.Д. Соколов мұнайдың бейорганикалық шығу тегінің «космостық»
теориясын ұсынды. Осы гипотезаға сәйкес мұнай Жер мен Күн жүйесінің ... ... ... ... космостық материяның басқа түрлерімен Жерге
түсуі мүмкін космостың біріншілік көмірсутектері-нен түзіледі. Бұған ... бар, ... ... көмірсутекті газдар мен көміртек атомының бар
екендігі анықталған, ал сутегі ... ... кең ... жылы Н.А. ... ... шығу тегінің ... ... Бұл ... ... ... ... азғана мөлшерде
түзіледі, ал сосын кеуек құмдақты толтыра отырып сызаттар мен ... ... ... Бұл ... қазір де жалғасуда.
Мұнайдың шығуының жаңа теориясының зор ... ... бар. ... мұнайдың түзілу жағдайларын ... ... ... ... ... болатынын білетін кен барлаушылары оны іздеу
орындарын тез анықтайды. ... ... ... мұнайдың
болатын жерлерін және оның мүмкін орын ауыстыру жолдарын ... ... ... ... дәрi ... де ... ... египеттiктер
асфальтты (қышқылданған мұнайды) өлi денелердi бальзамдауға пайдаланған.
Мұнайлық битумдар ... ... ... ... ... от» құрамына енген. Орта ғасырда мұнай Таяу Шығыста, ... ... ... қолданылған. 19 ғасырдың басында
Ресейде, орта кезiнде Америкада мұнайды ... ... ... ... ... ... 19 ғасырдың орта кезiне дейiн мұнай ... ... ... ... ... құдық қазу арқылы аз көлемде алынып отырды.
Мұнай - ... ... ... ... ... ... қызыл-қоңыр, кейде қара түске жақын, немесе әлсіз жасыл-сары,
тіпті түссіз түрі де кездеседі; ... иісі бар; ... ... ... пайдалы қазбалардың ең маңызды түрі.
Негізінен алғанда көмірсутектерінен (85 % -ға дейін) тұратын бұл заттар
дербес үйірімдер шоғыры түрінде ... ... ... және ... ... ... Оның ... оттегі, азот, күкірт, асфальтты шайыр
қосындылары да кездеседі.
Мұнайдың түсі қызғылт, қоңыр қошқыл, ... ол ашық ... ... ... та ... ... Әзірбайжанның Сурахана алқабында ақшыл түсті мұнай
өндіріледі. Мұнай судан жеңіл, оның ... ... ... ... өз ... электр тогын өткізбейді. Сондықтан ол электроникада
изолятор ... ... ... Осы ... ... ... ... астам халық шаруашылығына керекті заттар алынып отыр: бензин,
керосин, лигроин, парафин, ... ... ... ... парфюмериялық
жұмсақ майлар, дәрі-дәрмектер, пластмасса, машина дөңгелектері тағы басқа.
Ол қуатты әрі арзан отын — бір тонна мұнай үш ... ... 1,3 ... 3,3 ... шымтезектің қызуына тең [2].
Қазір "Қара алтын" деп бағаланатын мұнайдың өзіндік мол тарихы бар.
1539 жылы ол тұңғыш рет ... ... ... ... ... кіріпті. Сол жылы Венесуэладан Испанияға ... ... ... легі бірнеше темір құтыға ғана құйылған жүк екен. Ол
кезде дәрігерлер оны тек ... ... ... ғана ... ... 1. ... мұнай өндірісі
Қазақстан дүние жүзінде барланған мұнай қорының көлемі бойынша ... ... ... ... ... және газ ... 14 ... 3 мұнай өңдеу зауыттары мен 3 газ өңдеу зауыттары бар.
Сарапшылардың мәліметтеріне сәйкес Қазақстандағы ... мен ... ... 23 млрд. тонна, оның 13 млрд. тоннасы Каспий теңізінің астында
жиналған.
Басқа ... ... ... Жаңажол, Жетібай, Қаламқас,
Қаражанбас, Өзен, Кұмкөл.
Каспий теңізіндегі мұнай қорын ескермегендегі Қазақстанның дәлелденген
мұнай қоры 26 ... ... (3,6 ... ... газ қоры 1,9 ... ... кенорынындағы өндіруге болатын мұнай қорының көлемі 1 млрд. тонн
(7,3 млрд. ... ... ... мұнай-газконденсат кенорынындағы
өндіруге болатын мұнайдың қоры шамамен 700 млн. тонн (5,1 млрд. ... ... қоры 1,3 ... ... ... ... үлесіне тиісті секторындағы
көмірсутектердің жорамалды қоры 13 млрд. ... (100 млрд ... тең ... Бұл ... ... ... ... қорының 2 - 3 % мөлшерін
құрайды. Солтүстік Каспийдегі Қашан кенорынындағы мұнайдың ... ... ... ... (20 ... ... тең.
Жердің шөгінді қабатында таралған, ... ... ... ... ... Мұнай 1.2-2,0 км-ден астам тереңдікте газ тәрізді
көмірсутектермен бірге түзіледі. Түсі ... қою ... ... ... ... ... грамм/см3 аралығында. Мұнай жеңіл
(тығыздығы 0.83г/см3-ке дейін), орташа(0,831-0,860 г/см3), ауыр (0,860г/см3-
тен жоғары) болып бөлінеді. 28С ... ... ... ... ... 26-дан-60'С-қа дейін, меншікті жылу сыйымдылығы 1,7-2,1
кДж/(кг*К), меншікті жану жылуы 43,7-46,2 ... ... ... ... ... ... ... 35-120*С, органикалық еріткіштерде ериді,
суда ерімейді. Мұнай-көмірсутектердің күрделі ... ... ... аз ... ... Әр түрлі кен орындарында мұнайдың
көмірсутектік құрамы түрліше өзгеріп отырады. Негізгі ... ... ... асфальтты-шайырлы заттар, меркаптандар, моно-және
дисульфидтер, тиофендер және тиофандар, күкіртсутек, пиридин және ... т.б. ... ... С ... H 11.5-14.5%; O 0.05-
0.35%; S 0.001-5.5%; N 0.02-1.5%. Өнеркәсіптік ... ... ... оның ... ... ... құрамындағы
күкірт, шайыр асфальтен, парафиндердің мөлшерін және ... ... ... ... ... ... аз ... ,
күкіртті, жоғары күкіртті болып үш топқа бөлінеді. Әдетте мұнай құрамындағы
азот пен оттек 10%-дан аспайды, тек ... ... 1,8 және ... ... ... ... болу көзі – ... сутектің мөлшері
жоғары болатын ... ... ... зат және ... ... ... зат. ... 20-дан астам әр түрлі элемент
(V, Ni, Ca, Mg, Fe, Al, Si, Na, т.б) бар. ... ... ...... олар ... ... ... мұнай түзілетін басты
фактор – органикалық ... ... ... температурада ұзақ уақыт
қызады. Бұл белдемнің жоғ арғы шекарасы 1,3-1,7-ден 2,7-3 ... ... ... Төмен шекарасы -3,5-5 км. Мезокатагенез белдемінде көп
мөлшерде мұнай көмірсутектері ... олар ... және ... ... ... қозғалғыштығын жоғарылатады.
Мұнай дүние жүзілік жанар-жағар май-энергетикалық балансында орасан зор
үлеске ие: оның ... ... қуат ... ... 48% алады.
Болашақта бұл көрсеткіш мұнай өндірудің қиындай беруінен, және атом ... қуат ... ... ... кеми ... мен мұнай-химия өнеркәсіптерінің қарқынды дамуына байланысты
мұнайға деген сұраныс жанар-жағар майлар үшін ғана ... ... ... ... пластмасс, жуу құралдарын, пластификатор,
бояғыштар т.б. (әлемдік өндірістің 8%-нан астамы) ... ... ... ... ... ... ... заттар ретінде көп қолданылатындар:
парафиндік көміртектер – метан, этан, пропан, бутан, пентан, гексан, және
жоғарымолекулярлықтар (10-20 ... ... ... ... ...... ... бутадиен; ацетилен.
Мұнай-газ кендері – бірыңғай құрылымдық элементтермен сипатталатын жеке
алаң қойнауында орналасқан мұнай мен газ ... ... ... ... ... ... газ түрінде және аралас мұнайлы-газды, газды-
мұнайлы кендер ... ... жеке ... өте ... көбінесе топталған иірімдердің
жиынтығы түрінде жатады. Қазақстанның мұнай-газ ... ... мен ... ... әр ... болатын үш мұнайлы-газды
аймақта орналасқан. Ең көне ... ... ... Солтүстік Каспий
синеклизасымен байланысты. Мұнда өндіруге тұрарлық мұнай мен газ жүздеген м-
ден 5000 м-ге дейінгі тереңдікте жатқан ... ... ... ... шөгінділерде орналасқан.
Эпигерциндік платформа құрамына кіретін Маңғыстау ... ... ... — 300 ... 3000 ... ... тереңдіктегі
құнарлы горизонттар төменгі бордан ... ... ... ... Үшінші мұнайлы-газды аймақ ... және ... ... ... орын ... Шу – ... синеклизасында. Мұнда жанғыш
және азот-гелий газдарының қоры шағын кендері ашылған.
Барлық мұнай құрамындағы ... ... 20-50 % ... ... ... ... 60 % не одан көп ... мұнайда оның құрамы 1-2 % дейін ... ... ... ... ... ... , ... барлық мұнайға
ортақ заңдылыққа кезігеміз: алкан ... ... ... ... ... ... ... қайнайтын фракцияларда  (300 °С ... ... ... ... ... өзінде алкан
мөлшері көп болуы мүмкін.
Барлық жанғыш қазбалар бес негізгі элементтерден тұрады – ... ... ... және ... Дегенмен жанғыш қазбалардағы олардың
мөлшері әртүрлі. Элементтік құрамындағы, ал демек, ... ... ... ... материалына және мұнайдың түзілу жағдайларына
байланысты. Мұнайдың барлық компоненттері тұратын негізгі ... ... пен ... ... ... төмендеуі салдарынан газдар бөлінеді.
Мұндайда ... ... ... ... ... деп атайды. Олардың
құрамы мұнайдың орналасу жағдайына (температура мен қысым) тәуелді. [2]
1.2 Мұнай және мұнай ... ...... мен ... ... қоспасы; мұнай
мен мұнай газдарынан алынатын жеке химиялық ... ... ... ... ... ауыр көмірсутектер және әр түрлі ... ... ... ... ... Отын ... мұнай өнімдеріне
көмірсутекті газдар мен ... ... ... ... ... ... ... Мұнайға серік газдар пайда болуы жөнінен табиғи газдарға жатады.
Олардың бұлай ерекше аталуы мұнай ... ... ... ... ... мұнайда еріген күйде болады ... ... ... үстін "бүркеп"
жатады. Мұнай жоғары көтерілгенде, қысым кенет ... ... ... ... шығады. Ертерек кезде ... ... ... мұнай өндіретін жерде оны жағып ... ... ... ... ... өйткені олар, табиғи газ сияқты жақсы отын ... ... ... ... ... Құрамында метанмен бірге басқа да
көмірсутектер: этан, пропан, бутан, пентанның едәуір мөлшері ... ... ... ... табиғи газға қарағанда тіпті едәуір кең.
Сондықтан табиғи газға қарағанда химиялық өңдеу ... ... ... көп ... ... ... Серік газдарды тиімді пайдалану үшін
оларды ... ... ... ... Пентан, гексан және басқа
көмірсутектердің қалыпты жағдайда сұйық ... ... ... ... ... ... ... газбен бірге ұшып шығады). Одан кейін
пропан мен ... ... ... Газды бензин мен пропанбутан қоспасын
бөліп алғаннан кейін ... газ ... оның ... ... метан мен этан
қоспасынан құралады. Газды бензин құрамында өте ... ... ... ... оны двигательдерді от алдырған ... тез ... ... ... ... мен ... сұйылтылған газ түрінде, жанармай ретінде
тұрмыста пайдаланылады. Құрамы жөнінде табиғи газға ұқсас ... ... ... және ... да ... алу ... сол сияқты отын ретінде
пайдаланылады. Мұнайға серік газдар химиялық өңдеуге ... және ...... ... ... т.б. ... ... Ал олардын
қанықпаған көмірсутектер алады. Мұнай – молекулалық ... әр ... ... да ... емес ... қоспасы
болғандықтан, айдау арқылы оны жеке ... ... ... С5 – Сn көмірсутектері бар және 40-200°С аралығында
қайнайтын ... ... С8-С14 ... ... ... ... ... құрамында С12-С18 көмірсутектері болатын және
180-300°С аралығында қайнайтын керосин ... ... ... ... ... бәрі – ашық түсті мұнай ... ... ұшақ ... ... двигательдері үшін жанармай ретінде қолданылады. Сол
сияқты бензин майды, ... ... ... ... тазартуға, т.б.
қолданылады. Лигроин трактор үшін жанармай ... ...... ... мен ... ... Ал ... дизель
жанармайы өндіріледі.
Сурет 2. Мұнайдың құрамы
Мұнайдан ашық түсті өнімдерді бөліп алғаннан кейін қара түсті тұтқыр ... ... ... ол – ... ... ... ... мазуттан
автотрактор майы, авиация майы, дизель ... т.б. ... ... өңдеп жағрмай алумен қатар оны химиялық әдіспен ... ... ... ... бу ... ... ... отын ретінде
пайдаланылады. Мұнайдың кейбір сорттарынан қатты көмірсутектер қоспасы ... ... ... және ... ... араластырып вазелин
алады. Табиғи газ – жер ... ... ... ... ... болған газдар қоспасы.
Майлар – мұнайдың қалдық фракциялары мен ауыр ... ... ... Ауыр көмірсутектерге парафиндер, ... және ... ... ... ... ... – гудронды
ауамен тотықтыру арқылы немесе гудронды тереңдетіп айдау арқылы алынған май
фракцияларынан кейін қалатын жартылай қатты және сұйық ... ... ... ... ... ... мұнай коксы, күйе, мұнай пиролизінің әр алуан
өнімдері (бензол, толуол, ксилол, т.б.), асидолдар, ... т.б. ... ... өнімдерінің сапасы физикалық және
химиялық қасиеттеріне байланысты бағаланады.
Отын негізіндегі мұнай өнімі: Дизель ... ...... ... ... ... негізінен, мұнайды бірден айдау
арқылы алынатын керосин-газойль фракциялары (шапшаң жүрісті дизельдер үшін)
және одан гөрі ауыр ... ... ... өнімдерінің қалдықтары (баяу
жүрісті дизельдер үшін) жатады. ... ...... ... 180 ... тығыздығы 0,790 – 0,860 г/см3, тұтқырлығы 1,5 – 8,0 мм2/с, ... ... ... ... және ... ... 4%-ға
дейін болатын сұйықтық. Әр түрлі климаттық аймаққа ... және ... ... ... ... отынының арктикалық, қыстық және жаздық үш ... Олар ... қату ... фракциялық құрылымымен,
т.б. көрсеткіштерімен ажыратылады. Моторлық дизель отыны: отынды қолдануға
дайындау жүйесімен ... ... ... ... ... ... ... жабдықталмаған дизельдерге арналып жасалған екі сортпен
шығарылады.
Сурет 3. Дизель отынының сурет үлгісі
Отын негізіндегі ... ... ... ... ... өңдеу өнімі. 120-240 °С аралығында ... ... 0,760- 0,795 ... ... ... мен ... аралығына сәйкес келеді. Бұл фракцияны дербестеп алу ұдайы ... ... ... трактор жанармайы ретінде, лактау-сырлау
өндірісінде еріткіш ... ... деп ... 165-200 ... ... алынатын фракция) және кейбір аспаптарда
гиравликалық сұйық ... ... ... 4. ... ... ... ... өнімі: Керосин- мұнайдан бөлініп алынған, қайнау
температурасы 200-300°С болатын, ... ... ... ... ... 5. ... ... түрлі мұнай өнімдері: Күйе
Күйе – органикалық заттар толық жанбағанда немесе термиялық ... ... ... ... ... ... (94,5 – 99,8%)
тұратын өнім.
Күйе өлшемдері 9 – 600 нм ... ... ... ... салм. 1,8
– 1,95 г/см³. К. қара бояу ретінде ерте ... ... Одан қара ... қара сия ... Алыну тәсілдеріне қарай К-нің үш түрі бар: каналды
К. арнайы ... ... ... ... ... немесе оның мұнаймен
қоспасының жануынан түзіледі; пеш К-сі арнайы ... ... ... ... ... қоспасының толық жанбауынан түзіледі; термиялық. Күйе
арнайы реакторларда табиғи газды ... ... ... ыдырату
арқылы алынады. Өндірісте К. ацетиленді жағу ... әр ... ... ... арқылы алады. К. тех. көміртек күйінде толтырғыш ретінде,
резеңке, қара пигмент, лак, бояу өндіруде, баспа ісінде қолданылады.‎
Мұнай ... әр ... ... Толуол - медицинада ... ... ... кейбір дәрі-дәрмектерді даярлауда epiткіш
ретінде қолданылатын, адам үшін уытты, оның жүйке жүйесін және қан ... ... хош ... ... 6. Толуол
Толуолды бензолдан Фридел-Крафтс реакциясы бойынша алуға болады:
Барлық мұнай құрамындағы ... ... 20-50 % ... ... алкандардың мөлшері 60 % не одан көп болады,
азпарафинді ... оның ... 1-2 % ... ... алкандардың
мұнай фракциялары бойынша таралуын қарастырсақ , келесідей барлық мұнайға
ортақ заңдылыққа кезігеміз: ... ... ... ... ... ... алкандар төмен қайнайтын фракцияларда  (300 °С дейін)
кездеседі.Парафинді ... ... ... ... ... ... көп ... мүмкін.
|Мұнайдың алкандары түзу және тармақталған тізбекті ( н – алкандар –түзу, |
|изо-алкан – тармақталған) ... ... ... әртүрлі |
|типтегі алкандардың құрамы мен қатынасына байланысты. Ал, А.Петров ... ... ... ... химиялық жіктелуін шығарды.Олар келесідей 4 |
|топтан тұрады; А¹, А², Б², Б¹. Мұнай типін анықтау мақсатында ... 25-30 мың ... ... ... хроматографиялық талдау|
|жасайды. ... ... ... ... ... ... болып табылады.Мұнай
құрамындағы алкан құрамы 30-40 % дейін. А¹ типті мұнайға ... ... ... АҚШ және ... Өзен кен ... ... типті.  Парафин-нафтенді және нафтен-парафинді негіздегі мұнай түрі
жатады.Алкан мөлшері 15-25 % ... ... А¹ ... ... 2 есе аз.Бұл мұнай түріне ... және ... ... ... ... кен ... мұнайлары жатады.
Б² типті. Мұнай – нафтен негізіндегі мұнай жатады.н-алкан жоқ, ... ... 8-20 ... және ... ... ... жатады.
Б¹ типті. Мұнай – нафтен, нафтен-ароматты мұнай негізіндегі мұнай н-
алкан ... жоқ, ... ... 8-9 ... ... ( Азербайжан ), Ресей ( Батыс Сібір)[1].
Мұнайдағы арендер – моно ... ... ... ... Олар көбіне 15
– 20 % ті құрайды. Ароматтық көмірсутектердің мұнайдағы үлесі 35 % — ... ... ... ... ... ... ... фракцияларын
3 топқа бөледі:
1 топ. Ауыр шайырлы ... ... 0,9 — ға ... ... жоғары фракцияларында концентрленеді, көбіне ... ... топ. ... 0,85 — 0,9 ... болатын 2 классқа жататын
нафтенді және нафтен – ароматтық фракцияларында ... ... топ. ... ... ... фракцияларында 3000С — қа дейін
концентрленіп, жинақталатын ароматтық көмірсутектер.
200 0С – қа ... ... ... тек ... ... С9 қоса
табылған. Ал бүйір тізбегінде 4 не одан көп ... ... ... ... ... аз ... Ең көп ... этилбензол, ксилол (м-,п-,о- ксилолдардың ішінде ең көп кездесетіні
термотұрақтылығы ... м- ... ... ... пропилбензол
және метилэтилбензол.
200 0С – 3500С — қа ... ... ... ди және ... ... С7 – С8 құрамдағы алкил және ... ... ... ... ... бұл ... ... (моно-,би-,три -, тетраметилнафталиндер) болады [3].
Жоғары фракцияларда  -  полициклді конденсирленген сақиналары бар
ароматтық көмірсутектердің ... ... ... ... ... ... және перилен.Ал қалған ароматтық көмірсутектердің
негізгі ... ... ... ... ... (олефиндер
және диолефиндер) негізінен ... ... ... және
каталитикалық крекинг, пиролиз, кокстеу және т.б.) ... ... ... ... ... ... құрамында алкендер болмайды немесе болса өте аз мөлшерде
делінген еді. Бірақ 20 ғасырдың 80 жылдардың аяғында ... ... ... ... СССР ... ... ... 15 – 20 % дейін олефин
көмірсутектерінің ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді, жорамал бойынша, олардың
кендегі жату жағдайларындағы табиғи радиоактивті сәулеленуі нәтижесінде
алкандардың ... ... ... ... түсіндіріледі. Бәріне
мәлім радиолиз кезінде С – Н байланыс бойынша ыдырау ... ... ... ... ... ... ... бутилендер)
мұнайдың термиялық және термокаталитикалық өңдеу газдарында болады. Қысым
қатысында ... ... ... ... ... крекинг, 470 – 520 С,
қысым 20 – 50 атм.) 20 – 25 % ... ... ... ... (800 ... С, қысым 1 атм жуық) 40 – 50  % ... ... ... ... ... ... ... көбееді) Мұнай фракцияларының
(термиялық және каталитикалық крекинг, пиролиз, кокстеу және ... және ... ... ... өнімдерінде олефиндердің
біраз бөлігі кездеседі. Мысалы, термиялық ... ... 30 – 35  ... ... крекинг бензиндерінде 10 % — ға дейін олефиндер болады.
Мұнай өнімдерінде кездесетін қос байланысы бар ... ... ... болады:
1.Нормальды және изоқұрылысты олефиндер;
2.Циклоолефиндер (циклогексен, циклопентен және олардың гомологтары);
 3.Бүйір тізбегінде қос ... бар ... ... жатады
1.3 Мұнайдың физикалық және химиялық қасиеттері
Лап ету температурасы (температура вспышки) деп белгілі бір ... ... ... ... ... қоспасы қопарылғыш зат болып келетін
және отты жақындатқанда лап ете ... ... ... Ол ... ... ... ... Айдау температурасы төмен
болған сайын мұнай ... лап ету ... да ... ... ... температурасы (температура воспламенения) деп ... ... ... соң оған отты ... 5 сек. кем емес ... бойы
жанатын температураны айтады. Тұтану температурасы әрқашан жарқылдау
температурасынан жоғары болады. Өнім ауыр ... ... ... және
тұтану температуралары арасындағы айырмашылық өсе түседі.
Өздігінен тұтану ... ... ... ... ... ... оның ауамен қоспасы отты жақындатпаса да өздігінен
тұтана алатын ... ... Ол ... ... ... Мұнайдың ауыр фракциялары 300-3500С температурада өздігінен
тұтанады, ал ... ... ... температурада ғана өздігінен
тұтанады .
Қату температурасы деп ... ... ... ... ағу қасиетін жоғалтатын немесе қозғалғыштығы күрт төмендейтін,
тіпті кейде құрамындағы кейбір көмірсутектер кристалл және ... ... ... ... Ол ... ... ... ағу
қабілетін жоғалту қасиетін сипаттайды [13].
Бұл мұнай және мұнай өнімдерінің сапасының маңызды және ... ... ... ... ... бір ... бірлігі массасы ретінде анықталады және ... г/см3 ... ... Іс жүзінде көбінесе өлшемсіз шама – салыстырмалы тығыздық та бар.
Мұнай немесе мұнай өнімінің ... ... () деп ... ... ... (tанық) сол көлемде алынған
стандартты ... таза су ... (tст) ... ... Су ... өнімі үшін АҚШ пен Англияда стандартты температуралар ретінде tст
=15,6(С (60(Ғ), басқа елдерде, соның ішінде Ресейде ... ... =4(С, ал ... ... tанық=20(С қабылданған. Салыстырмалы
тығыздық белгіленеді. Құрамында салыстырмалы түрде азғана мөлшерде
қатты парафиндер мен ... ... бар ... ... ... аралығындағы мұнай мен мұнай өнімдері үшін тығыздықтың
температураға тәуелділігі ... ... ие, яғни мына ... t1 - ... ... ... (С; t2 - ... соңғы
температурасы, (С; ( - t2 – t1 = 1 болғандағы 1(С-ға тығыздықтың өзгеруінің
температуралық түзетуі; (1 мен (2 – ... t1 және t2 ... ... ... ... ... ... мына формуламен есептеуге
болады:
(1.2)
Егер анықтау t температурасында жүргізілсе, онда сол ... ... ...... ... ... ... тығыздығы,
кг/м3 ; – стандарты температурадағы ... ... ... кг/м3; - t2 – t1 = 1 ... ... ... ... ... t – берілген температура, 0С.
Көмірсутектердің салыстырмалы тығыздығы мына қатар бойынша артады:
алкандар ( олефиндер ( нафтендер ( ароматты ... ... ... ... бірден аз және 0,80 мен 0,90 г/см3
аралығында болады. Жоғары тұтқырлы шайырлы мұнайлар тығыздығы ... ... ... кен ... ... өте ... (= 0,75 ... г/см3).
Мұнай тығыздығының шамасына көп факторлар әсер етеді. Олардың бастысы –
еріген газдар мен шайырлар мөлшері, фракциялық, ал ... үшін ... ... ... ...... бір ... аралығында
қайнайтын және мұнайды айдағанда ... ... ... ... ... ... тығыздығы олардың қайнауының
температуралық аралығы артқан сайын өседі.
Сұйықтықтар тығыздығын ареометрлер және ... ... ... газ ...... мына формуламен
есептеуге болады:
(1.4)
мұндағы М – газдың молекулалық массасы, кг/кмоль; 22,4 – ... 1 ... ... көлемі, нм3.
Газ тәрізді өнімдер үшін стандартты жағдай деп 0,101 МПа ... және 273 К ... ((С) ... ... ... ... ... табиғатын бейнелейтін орташа
молярлық қайнау температурасы ... мен ... ... К – сипаттаушы фактор; Торт.мол – ... ... ... ... температурасы, К; - 15(С температурадағы ... ... ... ... ... ... орташа молярлық қайнау температурасы (Торт.мол, К) деп
фракцияның қайнауы басталған және аяқталу арасындағы орташа температураны
айтады.
Кейбір мұнай ... ... ... орташа мәні:
Парафинді мұнай өнімдері . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... өнімдері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... мәні ... ... ... ... ... әдетте тар мұнай фракцияларының молекулалық ... одан ... үшін ... және ... ... жеке ... мен ... да қосылыстардың
қоспасын білдіреді, сондықтан да олар ... ... ... ... ... ... молекулалық массасы 250-300
кг/кмоль-ге тең. ... ... ... ...... С5Н12 ... масасы 72 кг/кмоль. Молекулалық массасы жоғарылау ... ... және оның ... ... ... массасы 1200-2000 кг/кмоль-ді құрайды. Неғұрлым фракциялардың
орташа қайнау ... ... ... ... ... ... ... [17].
Қайнау аралықтары бірдей, ... ... ... ... ... массалары өзара жақын. Сондықтан да ... 1 ... ... ... ... қолдануға немесе
молекулалық массаны Б.П. Воинов формуласымен есептеп табуға болады:
Морт = 60 + 0,3Торт.мол+0,001Т2орт.мол
(1.6)
мұндағы Морт – фракциялардың ... ... ... – эксперимент
жүзінде және арнайы графикпен анықталатын ашық түсті мұнай дистилляттарының
орташа молярлық қайнау ... ... ... ... фактор К ескеріп шығарылған Воинов-
Эйгенсон формуласы береді:
Морт =7К– 21,5+(0,76-0,04К)Торт.мол+(0,0003К-0,00245)Т2орт.мол
(1.7)
мұндағы Морт – фракциялардың ... ... ... ... ... ... ... температурасы, К; К – сипаттаушы
фактор.
Кесте 1 - Мұнай фракцияларының ... ... ... ... |Морт |Фракция |Морт ... ... ... ... |
| | | | | | | | ... |90 |200-250 |155 |350-400 |260 |500-550 |412 |
| | | | | | | | ... |110 |250-300 |187 |400-450 |305 |550-600 |480 |
| | | | | | | | ... |130 |300-350 |220 |450-500 |350 | | ... Крэг ... ... ... ... молекулалық
массаның тәуелділігі шығарылды:
(1.8)
мұндағы - 15(С температурадағы мұнай өнімі мен судың салыстырмалы
тығыздығы.
Молекулалық массаны эксперимент жүзінде анықтағанда криоскопиялық ... ... ... ... заттың молекулалық массаны
анықтаудың крископиялық әдісі ерітіндінің қату температурасының төмендеуін
таза еріткіштің қату температурасымен салыстыруға негізделген. Таза ... ... ... ... ... ... ... анықтаудың
эбулиоскопиялық әдісі таза еріткіштің қайнау нүктесі температурасымен
салыстырғанда ... ... ... ... ... ... ... мен механизмдерді пайдаланған
жағдайда мұнай өнімдерінің қозғалғыштығын ... ... ... ... ... ... әсер ... ((), кинематикалық (() және шартты (ВУ) тұтқырлыққа бөлінеді.
Шартты тұтқырлық дегеніміз ... ... ... 200 ... мұнай өнімінің ағып өту уақытының 20(С-да 200 мл дистилденген
судың ағып шығу ... ... ... ... ...... өлшемсіз шама және шартты градуспен өрнектеледі [19].
Динамикалық тұтқырлық сұйықтықтың ... ... ... ... сан түрінде мұнай өнімінің динамикалық ... ... ... тең (=(/( ... тұтқырлық кеңінен
қолданылады. Динамикалық тұтқырлықтың өлшем бірлігі – Пуаз (П) немесе СИ ... ... с – ... түріндегі уақыт, Па – Паскаль (Па = н/м2, мұндағы
н – Ньютон, м2 – ... ... ... ... ... қатынас: 1
П = 10-1 Па(с. Кинематикалық тұтқырлықтың өлшем бірлігі – ... (Ст) ... ... – м2/с. ... ... ... 1 Ст = 10-4 м2/с.
Шартты (ВУ) және кинематикалық тұтқырлық (() шамалары арасында келесі
эмпирикалық тәуелділік ... ... 1 ден 120 сСт ... ... -
(1.9)
ал кинематикалық тұтқырлық 120 сСт дан жоғары ... ... ... ... t – ... ... ... температурасы, 0С; (1 – мұнай
өнімдерін сынау температурасындағы кинематикалық тұтқырлық, сСт (1 сСт ( ... ... ... ... ... ... және ... өнімдері үшін тұтқырлық
олардың химиялық құрамының, молекулалық массасының функциясы ... және ... ... күшімен анықталады. Мұнай
фракцияларының қайнау температуралары неғұрлым ... ... ... ... жоғары болады. Бензиндер үшін кинематикалық тұтқырлық
200С температурада 0,6 сСт ... ауыр ... үшін 300-400 сСт ... ... кен орындарынан ... ... ... 2 ден 300 сСт ... ... ... және көпшілік мұнайлар
үшін 40-60 сСт аспайды.
Жоғары молекулалық көмірсутектердің тұтқырлықтарын анықтау ... ... ... ... ... ... қорытындыларды
жасауға болады:
• молекуланың бірдей құрылымдарында ... ... ... ... ... ... едәуір шамада) ароматты
сақиналармен салыстырғанда ((50 – мұнай өнімдерін 500С, сП ... (10-2 П ... ... ... ... ... молекуладағы циклдар саны жоғары болған сайын, тұтқырлық жоғары
болады;
• күрделі көмірсутектердің молекулаларында бірдей сақина санында
бүйірлік парафиндік тізбектер саны ... ... ... ... ... бүйірлік тізбектердің тармақталуы өз кезегінде тұтқырлықты
арттырады.
Тұтқырлық температураға тәуелді болады, ... ... ... Мұнай өнімдері үшін жасалған техникалық талаптарда тұтқырлық
әдетте негізінен 50 және 1000С температураларда нормаланады.
Мұнай майларының тұтқырлықты-температуралық ... ... ... индексі ұсынылған: 500 және 1000С температуралардағы ... () және т.б. ... ... (ТИ) – шартты көрсеткіш, ол
сыналушы май және эталондық май салыстырмалы сипаттамасы ... ... ... мәні ... (50 және (100 ... негізінде құрастырылған
арнайы кесте бойынша есептеледі. Температура өзгерген сайын тұтқырлық мәні
аз өзгеретін болса, солғұрлым оның ТИ ... ... ... ... ... құрамына және көмірсутектердің құрылымына байланысты
екендігі анықталған. Тұтқырлық ... ең ... ... ... ие, ал ... ... бүйірлік тізбектері қысқа полициклді
ароматты көмірсутектер ... ... емес ... және ... ... ... ... үшін экспериментальды ... ... ... ... ... ... анықтау үшін арналған
талдаулардың химиялық ... ... ... сыну ... оптикалық
активтілігі сияқты оптикалық қасиеттерді пайдаланады. Бұл көрсеткіштер
кейбір мұнай ... үшін ... ... ... Одан ... ... бойынша мұнай өнімдерінің тазалану ... жасы және ... ... ... ... түсі бір кен орны ... өзгереді. Жалпы таралған пікірлер
бойынша мұнай үнемі қара түсті бола ... ... ... «ақ» ... ... ... болады. «Ақ» мұнай – ... кіші ... ... және ... ... ... табиғатты болып келеді.
«Қызыл» мұнай тығыздау, және ол бензин-керосинді фракцияларға бай келеді.
Мұнайлардың барлық ... ... ... Сарухан кен орындарынан
кездестіруге болады. Онда 200 м ... «ақ» ... ... ... ал 420 м ... «қызыл» мұнай, тығыздығы 0,810 г/см3; және одан
да тереңдікте ... түсі ... ... дейін жетеді. Мұнай және мұнай
өнімдеріне түсті ... ... ... молекулалық заттар, яғни
құрамында көміртегі, сутегі, оттегі, күкірт, азот және ... бар ... ... ... және ... ... неғұрлым ауыр болған сайын олардың
құрамында жоғарыда аталған заттар көп және түсі қара ... ... ... және оның ... ... ... ... табылады. Оптикалық активтілік дегеніміз заттардың олар арқылы
жазықполяризацияланған жарықты ... ... ... жазықтығының
бұрылуын тудыруы болып табылады.
Сыну көрсеткіші ортаның оптикалық тығыздығын сипаттайды және мұнай және
мұнай өнімдерінің ... ... ... ... ... сонымен қатар
тығыздық және молекулалық массамен ... ...... ... құрамын есептеуге мүмкіндік береді. Сыну көрсеткіші
немесе рефракция коэффициенті, және ... ... ... ... константасы болып табылады. Олардың көмегімен мұнайдан
синтезделген ... ... ... ... ... көрсеткішінің шамасы жарық екі ортасының шекарасына берілетін
толқын ұзындығына және ортаның температурасына байланысты ... ... ... ... ... екі ... те ... тиіс.
Көпшілік жағдайда n20D: бұл 200С температурада ... сары ... ... сыну көрсеткіші (толқын ұзындығы λ0(589 ммк). ... ... ... ... ... натрий буын арнайы приборларда қыздыру
арқылы жүргізіледі, ... ... ... 0,0001 ... ... ... үлкен маңызға ие, ... ... сыну ... бір – біріне жақын шамада болып келеді
(кесте 2).
Кесте 2 - Әртүрлі ... ... ... сыну ... ... ... |Ароматты ... | | | | ... | | | ... атомы| | | | ... | | | | |
| ... |
| ... ... ... ... ... |52,2 |0,7735 |326 |163,0 |
| |57,3 |0,7742 |389 |170,1 ... |60,9 |0,7746 |427 |174,7 |
| |65,4 |0,7750 |501 |183,9 ... ... ... жылуы – сұйық күйге соқпай бу тәрізді
күйге өткендегі 1 кг қатты дене сіңіретін жылу мөлшері. Ол балқудың ... ... мен ... ... массалық жылуының қосындысына тең.
Өндірісте сублимацияның ... ... ... нафталинді майсыздандыру
қондырғыларын есептеуде қолданады.
Заттардың жылу өткізгіштігі жылу өткізгіштік коэффициентімен ... және ... екі ... ... ... бір градус
болғандағы қалыңдығы 1 м , ауданы 1м2 материал қабаты арқылы 1 сағ ішінде
өтетін жылу ... ... ... ... заттың табиғаты мен температураға тәуелді. Газдар мен
булар ең төмен жылу ... ... ... мен ... ең ... ... ие. Орташа есепппен сұйық мұнай өнімдерінің жылу
өткізгіштігі 0,377-0,503 кДж/(м∙сағ∙К) ... ... ... ... ... ... туралы жалпы мәлімет
«Ұлттық сараптау және сертификаттау орталығы» АҚ Батыс ... ... 1928 ... басталады, сол жылы Орал қаласында қызмет
саласы шектелген Саратов өлшемдер және ... ... ... - өлшем құралдарының жағдайын қадағалау және салыстырып тексеру
қызметін жүргізді. Сол уақыттан бастап филиал ... дами ... ... жылы - ... ... мемлекеттік сараптау және өлшеу
техникасының пайда болуы деп аталды.
1993 жылы - ... ... ... ... ... және ... иеліктерінің өнімінің сапасын игеру болды.
1995 жылы - жаралған ... ... ... ... және оның ... ... ... ... жүйесінде .
1996 жылы - Батыс ... ... ... ... ... және сертификаттау" деп ... жылы - ... ... ... ... жылы - «Ұлттық сараптау және сертификаттау орталығы» АҚ Батыс
Қазақстан филиалы деп атала ... ... ... ... ... ... қызметтердің және
менеджмент жүйелерінің сәйкестігін растау, ... ... ... ... ... ... ... техникалық
байқауын өткізу бойынша қызметтерді ... ... ... ... болып табылады. Еңбек жағдайлары бойынша өндіріс
объектілеріне аттестаттау, ... ... ... ... ... ... қостау бойынша жұмыстарды орындайды.
Қазіргі уақытта филиалдың ұйымдастырушылық құрылымына төрт бөлім
кіреді – метрология бөлімі, сынау ... өнім және ... ... бөлімі, менеджмент жүйелерінің сәйкестігін растау және ... ... ... ... ... қызмет және
қосымша қызметкерлер.
Ашық және адал қарым-қатынасқа негізделген, ... ... ... ... жасайтын, тұрақты дамуға және үздіксіз жетілуге
бейімделген, ... ... ... ... мүмкіндіктері:
Менеджмент жүйелерінің сәйкестігін растау
Менеджмент жүйелерінің сәйкестігін растау өнім мен қызметтердің ішкі
және сыртқы нарықта ... ... ... ... ... ... ... кезеңі болып табылады. Сапа, қоршаған ортаны
қорғау, әлеуметтік жауапкершілік, ... ... және ... ... – бұл адал ... ойландыратын құндылықтар.
Филиал менеджмент жүйелерінің сәйкестігін растау бойынша жетекші орган
болып табылады.
Жоғары білікті сарапшы-аудиторлар ... ... ... Сапа менеджментінің жүйелері (ISO 9001);
- Экологиялық менеджмент жүйелері (ISO 14001);
- ... ... және ... ... жүйелері (OHSAS
18001);
- Тамақ өнімдері қауіпсіздігінің менеджмент жүйелері (ISO ... ... ... ... ... (SA 8000);
- Қаржылық емес есептілік.
Менеджмент жүйелерін енгізу - компанияның тұрақтылығын басқарудың
маңызды бағыты. 2008 ... ... ... ... ... ISO ... сапа ... жүйесі, ISO 14001:2004 және OHSAS 18001:2007
негізінде экологиялық менеджмент және ... ... және ... ... ... ... ... мақсаттары:
- блоктар бойынша басқару жүйелерінің басты элементтерін стандарттау:
қызметтердің сапасы, қоршаған ... ... ... және ... ... табиғатты қорғауды жүзеге асыру шегінде қоршаған ... ... ... және мердігерлік ұйымдардың қызметкерлерінің денсаулығына
және қауіпсіздігіне жағымсыз әсер тәуекелділіктерін азайту.
Филиал еңбек ... ... ... объектілерге аттестаттауды
өткізу бойынша қызметті жүзеге ... ... ... ... және ... ... ... шуыл, діріл, электромагниттік өрістердің және
басқа да физикалық ... ... ... асырады, өндірістік
ортаның факторларын бағалау және жұмыс орындарын аттестаттауды өткізеді.
Қажетті замануи жабдықпен және ... ... ... ол ... ... ... ... жағдай жасап,
автокөліктің техникалық байқауын сапалы түрде және ... ... ... ... ... ... ... бойынша көліктің
орналасқан жерінде өткізілуі мүмкін.
Қоршаған ортаның экологиялық ... ... ... ... субьектілердің әсерінің өлшемдерін бағалау және ... ... ... ... қадағалау мақсатында өткізіледі.
Мына параметрлердің өлшемдерін өткізу құқығына аккредиттелген:
- өнеркәсіптік шығарындылардың (газ ... ... ... ... анықтау және шығып жатқан газдардағы ластағыш
заттардың концентрацияларын өлшеу);
- атмосфералық ... ... ... ... ... ... ... сулардың.
1.5 Бастапқы шикізат туралы мәлімет
Мұнай - ... ... ... ... ... майлы
сұйықтық; қызыл-қоңыр, кейде қара түске жақын, немесе әлсіз ... ... түрі де ... ... иісі бар; ... тұнбалық қабатында
орналасады; пайдалы қазбалардың ең маңызды түрі.
Негізінен алғанда көмірсутектерінен (85 % -ға дейін) тұратын бұл заттар
дербес үйірімдер шоғыры ... ... ... ... және ... ... тізбектер. Оның құрамында оттегі, азот, күкірт, асфальтты шайыр
қосындылары да кездеседі.
Мұнайдың түсі қызғылт, қоңыр қошқыл, кейде ол ашық сарғыш түсті, ... та ... ... ... ... ... ... түсті мұнай
өндіріледі. Мұнай судан жеңіл, оның меншікті салмағы 0,65-0,95 г/см3. ... ... ... ... өткізбейді. Сондықтан ол электроникада ... ... ... Осы ... ... ... екі ... астам
халық шаруашылығына керекті заттар алынып отыр: бензин, керосин, ... ... ... ... ... ... жұмсақ майлар, дәрі-
дәрмектер, пластмасса, машина дөңгелектері тағы ... Ол ... әрі ... — бір ... ... үш ... ... 1,3 тонна антрациттың, 3,3 тонна
шымтезектің ... тең ... ... қазбалар бес негізгі элементтерден тұрады – көміртек,
сутегі, азот, оттегі және күкірт. Дегенмен ... ... ... ... ... ... ал демек, топтық ... ... ... ... және мұнайдың түзілу жағдайларына
байланысты. Мұнайдың барлық компоненттері ... ... ... ... пен ... ... ... жағынан мұнай жанғыш қазбалар ішінде
аралық орынды иемденеді және мына қатарға қарай артады:
Көмір ( ... ( ... ... көміртек пен сутегі мөлшері анағұрлым тар аралықта
тербеледі.
Кесте 5 - ... ... ... ... ... % ... (С) |85 - 87 ... (Н) |11 – 15 ... (S) |0,1 – 7,0 ... (О) |1 – 2 ... (N) |( 0,5 – 0,6 ... ... ... көміртек пен сутегімен қатар күкірт, ... азот ... Осы ... ... ... 8 – 10% мас асады.
Мұнайдағы азот 1,5% мас ... ... ол ... ... (шайырлы) қосылыстар құрамына енеді. Сонымен қатар,
жоғары шайырлы қосылыстар құрамына оттегі (0,1 - 2% мас) мен ... ... ... Азот пен оттегіден айырмашылығы күкірттің басым
мөлшері парафинді ... ... ... қосылыстарында шоғырланған.
Әртүрлі кен орындарында өндірілген мұнайлардың ... ... ... көміртек пен сутегіден тұратын мұнайлар (АҚШ-тағы
Пенсильвания ... ... ... ... ... ... ... облысы, Башқұртстан мен Татарстандағы кен орындардың мұнайлары)
бар. Уақытқа қарай мұнайдың элементтік құрамы да ... ... ... ... ... ... азот және ... мөлшері азаяды, көміртек пен
сутегі мөлшері артады. Гетероэлементтер-дің ... ... ... ... өтеді – CO2, H2O, H2S, NH3, S, N2.
Жоғарыда аталған элементтерден басқа ... ... ... өте
көптеген элементтер, соның ішінде Ca, Mg, Fe, Al, Si, Ge, V, Ni, Na, ... ... ... Осы ... ... ... азғана
үлестерімен өрнектеледі. Мысалы, мұнай өнімдерінде германий 0,15-0,19 г/т
мөлшерде анықталған. Барлығы мұнайларда 50 астам элементтер ... ... айта ... жайт, ванадий мен никель жер қыртысында микроэлементтер
болып табыла отырып, мұнайларда ... ... ... ішінде бірінші
орынды иеленеді. Сонымен қатар, ... тек ... және ... ... ... көп ... жүйені білдіреді. Мұнайдың топтық құрамын
білу мұнайдың шығу тегі туралы топшылауға және өндірілген мұнайды ... ... ... барынша нәтижелі қолдануға мүмкіндік береді.
Мұнай компоненттерінің негізгі массасы – бұл көмірсутектер. Мұнайда
көмірсутектердің үш ... бар: ... ... ... ароматты (арендер) және гибридті – парафин-нафтен-ароматты.
Айта кететін жайт, яғни ... ... ... ... ... ... құрамына газ тәрізді (С1 – С4), сұйық (С5 – С15) және қатты ... С60) ... енуі ... Бұл ... ... ... ... бар парафиндер пайыздық үлесін құрайды ... ... ... тұрғызылған:
- С – С – С -
(
С
Мұнайдағы метан газ тәрізді күйде ... ... кен ... ... ... ... ... гомологтары С2-С4 мұнайда
ерітінділер күйінде болады. Газ тәрізді алкандар С1 – С4 ... ... деп ... қатты комплекстер түзеді.
Мұнайды өндіргенде қысымның төмендеуі салдарынан газдар ... ... ... ... ... ... деп атайды. Олардың
құрамы мұнайдың орналасу жағдайына (температура мен қысым) тәуелді.
Қалыпты жағдайда (Р = 0,1013 МПа және Т = 273 К) ... ... ... және ... (С2- С10) пен ... (С11 – ... ... енеді. Олардың басым бөлігінің құрамы қалыпты. Көптеген
мұнайларды талдау, яғни молекула ... ... ... ... осы ... аз ... көрсетті. Көмірсутекті газдардың
сумен комплексі сияқты құрылысы қалыпты сұйық алкандар әлсіз ... ... ... ... ... ... қоспа
қосылыстарын түзеді.
Изоалкандар тиомочевинамен H2N-C(S)-NH2 қоспа қосылыстарын түзеді. Осы
қосылыстарда ... мен ... ... ... сутекті сутегі
байланыстарымен жалғасады да, Ван-дер-Ваальс күштері немесе әлсіз ... ... ... ... болатын арналар түзеді.
Мочевина тиомочевинаға ... кіші ... арна ... ... ... түзу ... қалыпты алкандарды тармақталғанынан
ажыратуға болады.
Сұйық парафиндер отынның октан және ... саны ... ... ... ... 16 асатын көмірсутектер қатты заттар болып табылады:
- құрылысы қалыпты көмірсутектер С16 – С35 – парафиндер;
- құрылысы изомерлі ... ( С36 – ... ... ... ... мен қайнау температурасының
жоғарылығымен ерекшеленеді. Химиялық ... ... ... қарағанда аз инертті. Олар күкірт, азот және ... оңай ... ... ... әртүрлі әрекеті күшті
реагенттер мен тотықтырғыштар әсеріне өте ... және одан да ... ... ... ... ... ... гудронда қалады. Мұнайда қатты парафиндер ... көп ... 10% мас ... ... Парафиндер мен церезиндер өнеркәсіптің
әртүрлі салаларында әртүрлі техникалық қолданыста болады: электр және радио
техникасы, қағаз, ... ... ... ... және т.б. Май
фракцияларында парафиндердің болуы олардың қату температураларын арттырады
және төмен температураларда майлардың ... ... ... ... ... тазартатын арнайы тазартуға – депарафиндеуге ұшыратады.
Нафтенді (циклоалканды немесе полиметиленді) көмірсутектер геологиялық
жасына қарай ... ... ... Орташа есеппен мұнайда 25-75% мас
дейін нафтендер болады.
Нафтендер мұнайларда моно-, би- және ... ... ... ... ...... ... және олардың
гомологтары мұнайларда байқалмаған. Әсіресе ... ... ... ... метилмен ... ... ... мөлшері жоғары. Полициклді конденсацияланған қосылыс-тар
мұнайдың қайнауы жоғары фракцияларында кездеседі.
Нафтенді ... ... ... ... ... ... мөлшері фракция ауырлаған сайын артады, және тек қайнауы жоғары май
фракцияларында ғана төмендейді. Кейбір мұнайларда нафтендер ... ... ... ... ... нафтендер парафинді және ... ... ... орынды иемденеді. Химиялық қасиеттері жағынан
олар парафиндерге ұқсас, мұны ... ... ... түсіндіруге
болады.
Нафтендер майлы дистилляттардың технологиялық қасиеттеріне жағымды әсер
етеді, өйткені жоғары қату ... ие және іс ... ... ... ... (құрамында бір немесе бірнеше соның ... ... ... бар ... ... мұнайда
келесі қатарда келтірілген:
- бензол және оның гомологтары, СnH2n-6;
- нафталин және оның ... ... 3, 4 және 5 ... ... тұратын күрделі
конденсацияланған жүйелер.
- Нафтенді және ... ... ... ... ... ... ... фракциясына өз ароматты көмірсутектері тән екендігі
тәжірибе жүзінде ... ... ... ... молекулалық
массасы артқан сайын құрамындағы арендер мөлшері арта түседі; ароматты
көмірсутектер ... ... ... ... барлық дерлік гомологтары кездеседі.
Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... соғұрлым фракциядағы оның мөлшері көбірек.
Бензиндік фракциялардағы бензол гомологтарының қатынасы:
С6 : С7 : С8 : С9 = 1 : 3 : 7 : ... ... ... ... ... ... көмірсутек – индан
бар.
Керосиндік фракцияларда ароматты көмірсутектер сол бензол гомологтары
түрінде кездеседі, бірақ оларға ... ... ... ... ... нафталин гомологтарының әжептеуір мөлшері де болады. Тағы
гибридті көмірсутектер – ... мен оның ... ...... және ... ...... өзімен консднацияланған және нафталин гомологтары ... ... ... ... ... ... ... болған сайын, соғұрлым молекула сақинасымен қаныққан, ал ... ... кеми ... ... майларда алкан-нафтен типтес гибридті
көмірсутектер ұзын ... ... бар ... және бициклді цикландар
түрінде кездеседі (50-70% мас.дейін).
Мұнайдан бөлінген арендерді органикалық және мұнайхимиясы синтезінде
(бензол, толуол, ... ... ... ... шикі зат ретінде,
мотор майларына үстеме ретінде қолдануға болады. Ал ... ... ... ... оның жану ... төмендетеді.
Детонациялық тұрақтылығы. Детонациялық ... ... ... тұтандыру, яғни жарылыссыз қозғалтқыш ... жану ... ... ... ... ... түзе
жанады, олар жарыла ыдырайды. Детанация ...... ... (ОАҚ) ... жану салдары.
Цилиндрдегі жалын алаңы тұтану нүктесінен жан-жаққа бірдей шашамен 20-
50 м/с тарағандағы жану қалыпты деп ... жану ... ... ... яғни оның пероксидтер
түзу қабілетімен анықталады.
Ең ... ... ... ... ... табылады, сонымен
бірге бүйірлік алкилді тізбектер ... ... ... детонациялық
тұрақтылық төмендейді. Оларға изоаолкандар ... олар ... ... осы ... ... болады.
Нафтенді көмірсутектер аралық орынды иемденеді. Олефиндер нафтендерге
жақын.
Қос байланыс тізбек ұшына ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығының шамасы шартты қабылданған бағана
бойынша октан саны (ОС) болып табылады. Осы ... 100 деп ... С8Н18, ал 0 деп ... С7Н16 ... қабылданған [7].
Автомобиль бензиндерінің детонациялық тұрақтылығын анықтаудың үш әдісі
бар.
Октан санын анықтаудың зерттеулік әдісі ... 8226-82) ... ... ... ... ... изооктанның гептанмен
қатынасын іріктеп эталонды қоспаның детонациялық тұрақтылығымен салыстыруды
білдіреді. Салыстыра сынауды сығылу дәрежесін ... ... ... детонация баста-луын электронды қосқышпен белгілейтін стандартты ... ... ... ... Сынақты тұтануды басып озудың
тұрақты бұрышы 13( болғандағы қозғалтқыш білігінің айналу жиілігі ... ... ... ауа ... 52(1(С ... ... ... алынған октан саны (ОСз) қозғалтқыш жұмысының
анағұрлым оңтайлы жағдайына сәйкес ... ... ... ... ... (МЕMСТ 511-82) де УИТ-65
қондырғы-сында жүргізеді және бензиннің детонациялық ... ... ... іріктелетін эталонды қоспамен салыстырып анықтайды; ондағы
изооктан мөлшеріне қарай ізделіп жатқан октан санын ... ... ... сынақ шарты қатаң: тұтануды басып озудың тұрақты бұрышы ... ... ... білігінің айналу жиілігі 900(9 айн/мин, ... ауа ... 50(5(С, ... ... ОАҚ температурасы
149(1(С.
Мұнай сапасының маңызды көрсеткіші фракциялық құрамы болып табылады.
Оны біртіндеп буландыру әдісін ... ... ... ... ... ... біртіндеп көтерілетін температурада мұнайдан бір-бірінен
қайнау шегімен ерекшеленетін бөліктер – фракциялар айдалады. ... ... ... және ... ... ... ... алынған октан санының мәні (ОСм) жүктемесі жоғары
қозғалтқыш жұмысына сәйкес келеді және ... ... ... ОСз – ... ... сезімталдығы деп атайды. Бензиндердің химиялық құрамына
қарай ол ... 8-12 ... ... және жол ... ... өлшемді сериялы қозғалтқыштарды
детонациялық сынау әдісі ... ... ... ... ... көп ... әрі ... қоспа шығынын талап етеді.
Бұл әдіс нәтижелері бойынша қозғалтқыштың маңызды параметрлері –
тұтануды басып озу, ... ... ... қозғалтқыш қуатына қатысты
тәуелділік қисықтарын тұрғызады.
Тура айдалған бензиндер үшін мынадай формула ұсынылады:
ОСм = 250,9 - 281 ... - ... ... ... ... 200(С дейінгі осындай тура айдалған бензиндер үшін:
ОСм = 100А + 70Н + 50ИП – 12НП ... А, Н, ИП, НП – ... ... нафтенді, изопарафинді, н-
парафинді көмірсутектердің массалық үлесі.
2 Технологиялық бөлім
2.1 Мұнай өнімдерінің физика - химиялық қасиеттерін анықтау
Бұл ... және ... ... ... ... және кеңінен
қолданылатын көрсеткіштерінің бірі. Тығыздық белгілі бір температурада
көлем бірлігі ... ... ... және ... г/см3 ... г/мл
өлшенеді. Іс жүзінде көбінесе өлшемсіз шама – ... ... та ... Заттың сумен салыстырғандағы тығыздығы деп заттың белгілі
көлемі массасының көлемі дәл ... ... ... ... ... ... ... 40С температурадағы судың массасымен салыстырады.
Кейде салыстырмалы тығыздықпен бірге немесе оның ... ... ... (API) ұсынған шартты градус (АPI0) өлшемі
қолданылады.
Мұнайдың тығыздығы төмен болған сайын оны ... оңай және одан ... ... ... жоғары болады.
Мұнайдың салыстырмалы тығыздығын (() 20°С температурада анықтау
қалыптасқан. Басқа ... ... ... ... ... ... аудару үшін Д.И.Менделеевтің теңдеуін пайдаланады.
Ол 0 - 500С аралығында тығыздықтың ... дәл ... ... = ( 420 - a (t - ... (420 - мұнай өнімінің 200С температурадағы салыстырмалы
тығыздығы; (4t - ... ... t ... ... а – 10С ... ... коэффициенті;
Мұнайдың тығыздығын ареометрмен, Мор-Вестфаль таразысының көмегімен
немесе дәлдігі біршама жоғары пикнометрлік әдіспен анықтауға болады.
Молекулалық массасы. Көптеген ... ... ... ... ... ал ... заттардікі- 1500-2000
аралығында болады.
Мұнай фракцияларының қайнау температурасы артқан ... ... ... 90-нан (60-100°С қайнайтын фракция) 480-ге (550—600°С
қайнайтын фракция) дейін өседі. Осы тәуелдікті ескере ... ... ... молекулалық массасын (М) анықтауға қажетті ... ... = a + bt + ... t – фракцияның орташа молекулалық қайнау температурасы; а,
в және с - ... ... = 60 + 0,3 t + 0,001 ... = 52,63 +0,246 Т +0,001Т2 ,
мұндағы t мен Т – 0С-пен және ... ... ... ... деп ... 1 м2 ... ... 1Н күш түсірілгенде
1 м/с жылдамдықпен қозғалатын сұйық қабаттарының бір-біріне түсіретін
кедергісінің (Па) ... ... ... ... біле ... ... ... дебитін есептеп шығарады.
Кинематикалық тұтқырлық ( деп берілген сұйықтың (газдың) динамикалық
тұтқырлығының оның тығыздығына қатынасын айтады:
( = (/
( ... - ... ... кг/(м сек); ( - ... ... ... тұтқырлықтың СИ системасындағы өлшем бірлігі ... , СГС ... ... (ст) - 1 ... ... мұнай негізіндегі майлардың физика-механикалық
сипаттамасының негізі болып саналады.
Сонымен бірге шартты тұтқырлық деген ұғым бар.
Шартты тұтқырлық деп ... 200 мл ... ... ... ... ағып ... ... дәл сол температурада
көлемі сондай судың вискозиметрден ағып ... ... ... ... ... салыстырмалы шама, сондықтан өлшем бірлігі болмайды. Оны
шартты градуспен (ВУ0) өрнектейді.
Шартты тұтқырлық ... ... ... практика тұрғысынан сипаттау
үшін қолданады.
Динамикалық және ... ... ... ... шыныдан жасалған вискозимерлерде анықтайды. ... ... ... тұтқырлықтарын металдан жасалған вискозиметрлерде
анықтайды. Шартты тұтқырлықты кинематикалық тұтқырлыққа ... ... = ... - 0,0631/ВУt
(2.4)
мұндағы (t - температурадағы кинематикалық тұтқырлық; ВУt – ... ... ... ету ... ... ... деп ... бір стандартты
жағдайда мұнай өнімдері буының ауамен қоспасы қопарылғыш зат ... ... отты ... лап ете ... ... айтады. Ол мұнай
өнімдерінің фракциялық құрамына байланысты. Айдау температурасы төмен
болған сайын ... ... лап ету ... да ... ... ... температурасы (температура воспламенения) деп ... ... ... соң оған отты жақындатқанда 5 сек. кем емес ... ... ... айтады. Тұтану температурасы әрқашан жарқылдау
температурасынан ... ... Өнім ауыр ... ... жарқылдау және
тұтану температуралары арасындағы айырмашылық өсе түседі.
Өздігінен тұтану ... ... ... ... ... ... оның ауамен қоспасы отты жақындатпаса да өздігінен
тұтана алатын ... ... Ол ... ... ... ... ауыр фракциялары 300-3500С температурада өздігінен
тұтанады, ал ... ... ... ... ғана өздігінен
тұтанады .
Қату температурасы деп мұнайдың құраушы ... ... ағу ... жоғалтатын немесе қозғалғыштығы күрт төмендейтін,
тіпті кейде құрамындағы кейбір көмірсутектер кристалл және ... ... ... ... Ол ... ... температурада ағу
қабілетін жоғалту қасиетін сипаттайды.
Сусыздандырылған мұнай мен мұнай ... ... ... ... ... ... нәтижесінде мұнай өнімдері мен мұнайдың
беттінде статикалық электр ... ... ... ... ... ... нәтижесінде мұнай өнімдерінің қопарылуы немесе ... мен ... ... ... мен оппаласценсия (жарықтың
шашырау) құбылыстары тән.
Мұнайда йод, күкірт, күкіртті сутек, күкіртті қосылыстар, шайырлар,
өсімдіктер мен ... ... ауа, ... ... газды алкандар
және т.б. жақсы ериді. Мұнай мен мұнай өнімдері суда іс жүзінде ерімейді.
Мұнайдың жылуөткізгіштік, ... және ... да ... қасиеттері оның құрамындағы көмірсутектердің молекулалық
массасына және ... ... ... Жылуөткізгіштік
температураға да байланысты. Жоғары жылуөткізгіштік ... би- ... ... құрылымдарға тән [18].
Жылусыйымдылық тығыздық пен температураға да тәуелді. Алкандардың
жылу ... ең ... ал ... ... - ең төмен болып
саналады.
2.2 Мұнай өнімдерінің физика химиялық қасиеттерін анықтауда
қолданылатын құрылғылар мен аппараттар
Вискозиметр (лат.тұтқыр ) — ... ... ... ... капиллярлық, шарикті, ротациялық, ... ... ... вискозиметр белгілі мөлшердегі сұйықтықтың ... ... өту ... ... ... вискозиметр түтік ішіндегі
зерттелетін сұйықтықта шарик батқанда екі белгі ... өту ... ... ... ... ... екі дене арасындағы
саңылауға зерттелетін сұйықтық құйып, ... ... ... оның
бұрыштық жылдамдығын немесе айналдыру моментін ... ... ... ... ішіне салынған магнитстрикциялық материал
тербелісінің өшу жылдамдығын өлшейді.
Сурет 7. Ротациялық визкозиметр
Манометр (грек. manos – сирек, тығыз емес және ...метр ) – ... ... ... ... арналған құрал. Манометрдің қысым шамасын нөлден
(вакуумнан) бастап есептейтін ... ... ... ... қысым мен
атмосфералық қысым айырмасын өлшейтін артық қысым манометрі (абсолют қысым
атмосфералық ... ... ... жағдайда) және екі түрлі ... тең ... ... ... өлшейтін дифманометр деген түрлері
бар. ... ... ... ... ... ... ал сиретілген
газдардың қысымы вакуумметрмен өлшенеді.
Манометрдің ең негізгі бөлігі – ... ... ... ... істеу принципі мен сезгіш элементінің құрылысына сәйкес манометр
сұйықтық, поршеньді және ... ... ... ... басқа әртүрлі заттардың қысым әсерінен физикалық қасиетінің
өзгеруіне ... ... ... ... ... ... бағанасы сұйықтық манометрдің сезгіш элементі болып
саналады. Сұйықпен қысым өлшеу идеясын ең алғаш рет итальян ... ... (1640ж) ... ... ... манометрді итальян механигі В.
Вивиани (1642ж) мен француз ғалымы Б. ... (1646ж) ... ... U ... (қос түтікті), тостағаншалы (сыңар
түтікті) және қос тостаганшалы түрлері бар. Қазіргі сұйықтық манометрдің
өлшеу ... 0,1 н/м2 – 0,2 Мн/м2 (10-2 мм су ... – 1,9 103мм ... ... ... ... сұйықтық манометрлерді микроманометр
деп атайды. Өлшеу шегі аз болғанда сұйықтық ... ... ... (су, ... толуол, силиконды май ), ал өлшеу шегі ... ... ... ... ... ... ... түтікке айдалып онымен жоғары көтеріледі.
Сурет 8. U тәріздес манометр
Сұйықтың деңгейі қысым шамасына сәйкес межеленген шкаламен анықталады.
Дәл өлшеулер және ... ... үшін ... ... микроманометр пайдаланылады. Оның бір тостағаншасы орнықты, ал
екіншісі қысыммен сұйық бағанасын теңестіру үшін қозғалмалы болып жасалған.
Ыдыстың жоғары ... ... ... түсу ... ... өте ... ... арқылы анықталады [19].
Тығыздық өлшегіш (ор. плотномер) — сұйық заттардың немесе газдардың
тығыздығын өлшейтін аспап. ... ... ... ... ... күш принципіне негізделген статикалық және ағыс ... ... ... ... 9. ... өлшегіш плотномер
Ареометр - сұйықтың тығыздығы мен сыбағалы салмағын өлшейтін шыны
аспап, онымен жұмыс жасау Архимед ... ... ... тығыздығын
өлшеуге арналған қарапайым құрал - ареометрдің ... осы ... ... ... ... бар ... түбі ... металл
кесектерімен ауырлатылған шыны құтыдан ... ... ... жағы
тығыздықтың градуирленген шкаласы орналасқан жіңішке түтікше пішінді өзекке
жалғасады. Сол ... ... ... ... тік ... жүзе ... тығыздығын өлшенетін сұйыққа батырған кезде оның шыны ... күші ... ... ... ... бір ... дейін сұйыққа
батады. Сұйық тығыздығы неғұрлым аз болса, соғұрлым ... ... ... Сұйық тығыздығы үлкенірек болса, оған ареометр ... ... кез ... ... ... ... керосиннің,
бензиннің, т.б. тығыздығын өлшеу үшін қолданылады. Қолдануға ыңғайлы ... ... ... ... аз ... көп ... ... өлшейтін етіп жасайды. Сонымен қатар ареометрлердің көмегімен
тұз, қант ерітінділерінің проценттік ... ... ... ... ... ... ... массаның проценттік мөлшері бойынша
градуирленеді. Сүттің майлылығын анықтау үшін қолданылатын ареометрлер -
лактометрлер деп ... ... ... ... ... ... оған су қосылғанын немесе қосылмағанын анықтауға болады.
Сурет 10. Тығыздық өлшегіш ареометр
Термометр - дененің температурасын ... ... ... ... ... ... ... арналған аспап. Термометрді ойлап
тапқан адам ретінде Галилео Галилейді атайды. Оның өз ... ... ... ... сипаттамасы жоқ, бірақ оның шәкірттері
Нелли мен Вивиани Галилейдің 1597 жылы ... ... бір ... ... ... ... бұл ... өзі жасап шығарған аспапқа
ұқсайтын құралдың сипаттамасы кездесетін Герон ... ... ... еді, ... ол ... температурасын өлшеу үшін емес,
судың температурасын жылыту арқылы көтеру үшін арналған еді. ... ... ... ... жасалған шариктен тұрды. Шарикті
аздап қыздырып, ... ... су ... ... ... ... ... шариктің ішіндегі ауа салқындайды, оның қысымы төмендеп, су
атмосфералық қысымның нәтижесінде трубка бойымен жоғары көтеріледі. ... ... ... ... соң, ... ... ауаның температурасы
төмендеп, судың деңгейі түсе бастайды. Термоскоптың көмегімен тек ... ... ғана ... ... еді, температураның сандық мәнін білу
мүмкін емес еді, өйткені шкала жоқ еді. Оған ... ... ... тек
дененің температурасынан ғана емес, атмосфералық қысымға да байланысты еді.
1657 жылдары Галилейдің термоскопын флоренциялық ғалымдар жетілдірді. ... ... ... шариктағы және трубкадағы суды алып тастады. Бұл тек
сапалық жағынан емес, ... ... ... ... ... берді. Осының нәтижесінде ... ... ... сала ... шаригімен төмен қаратып, трубкаға судың орнына спирт құйылды
және ыдысты алып ... Бұл ... ... ... ... ... сақталып тұратын нүктелер ретінде ... ең ... мен ... ең суық ... ... ... ... қатарында лорд Бэкон, ... ... ... ... ... есімдері де аталады және Галилеймен жақсы қатынаста
болған Порте мен Соломон де Каус та бар. Бұл ... ... ... ауа мен суға байланысты еді. Олар ... мен ... ... өз ... ... отырды. Бұдан кейін де біраз
италия және франция ғалымдары термометрді дамытты. Ал ... ... 1723 жылы ... ... және оны ... ... суреттеп
берді. Басында ол да өз трубкаларын ... ... ... ... сынапқа
көшті. Өзінің шкаласында нөл деп ол қар мен нашатыр ... ас ... ... ... Ал ... қатуының бастауы деп 32°
градусты, ал сау адамның денесінің ... ... ол 96° ... ... ... ... ... анықтады, ол 212° тең болды. Мұздың еруі мен
судың ... ... 1742 жылы ... ... ... бірақ
басында ол 0°-ты қайнау, ал 100°-ты қату температурасы ретінде ... ... ... ... ... керісінше орналастырды. Фаренгейттің
термометрлары жасалуы бойынша әдемі істелінген, бірақ ... ... ... ... ... 1736 жылы жасаған жұмыстары
Фаренгейттің жасағандарынан бір қадам артта тұрғандай болды. ... ... ... ыңғайсыз, ал оның шкалалары нақты температураны
көрсете алмады. 1848 жылы ... ... ... ... ... ... абсолютті шкаласын жасауға ... ... ... нөл, ... ... ... термометрді толтырып тұрған сұйықтыққа
еш қатысы болмайды. «Кельвин шкаласында» есептеу нүктесі ретінде абсолют
нөл ... ... Оның ... ... тең. Бұл ... ... ... ... өз ... ... бұдан
әрі салқындауы мүмкін емес. Қазір термометрлардың көп түрі бар:
Сұйық заттар арқылы жұмыс істейтін термометрлар – сыртқы ... ... ... ... ... ... көлемінің
өзгеруіне негізделген.
Электрлі термометрлар – бұл термометрлердің жұмыс істеу принципі сыртқы
температура өзгергенде өткізгіште пайда болатын қарсылыққа байланысты.
Механикалық ... – бұл ... ... істеу принципі
жоғарыда айтып өткен термометрлар сияқты, тек бір айырмашылығы мұнда ... ... ... ... ... жасалған лента қолданылады.
Инфрақызыл термометрлар – инфрақызыл термометрлер денеге жанаспай-ақ
температураны анықтай ... ... ... ... ... ... ... қойғанда, үй жағдайында да қолданбайды.
Инфрақызыл термометрлардың мүмкіндіктері өте зор:
... ... ... нақты нәтиже көрсетеді
• Нәтижені аз уақыт ішінде көрсетеді (шамамен 0,5 секунд) [12]
Сурет 11. Мұнай өнімдерін ... ... ... ... ... ... анықтау әдісі МЕМСТ 6258-85
Мұнай өнімінің шартты тұтқырлығын ВУ типті ... ... ВУ ... ... ГОСТ ... ... ... ТН-3, ТИН-2-1, ТИН-2-2, ТИН-2-3 МЕМСТ 400
бойынша.
Секундомер немесе секундомер-сағат – 0,2 с ... ... ... 150-250 мм, диаметрі 3-5 мм болатын шыны
таяқша.
Этил эфирі немесе петролей ... ... ... ... ... ... ... МЕМСТ 4166.
Ректификацияланған техникалық этил спирті МЕМСТ 18300.
Резина өнеркәсібіне арналған бензин еріткіш немесе жай айдау бензині
фракциясы 1800С аспайтын.
Нефрас ... ... НТД ... , жай ... ... ... аспайтын.
Тұтқырлығы 20-60 мм2/с және ашық тигельде лап ету температурасы 1800С
төмен болмайтын мұнай майы немесе визкозиметр ... ... ... ... ... ... 5,4 - 6,6 ... дистирленген су.
МЕМСТ 12026 бойынша лабораториялық сүзгіш қағаз.
МЕМСТ 4220 бойынша ұсақталған екі ... ... ... ... 500 см3 ... ... араластырғанда пайда болатын ... ... ... ... 6613 ... сетка.
Берілген мұнай өнімінің шартты тұтқырлығы t (ВУt) температурасында
мына ... ... : τt – ... ... ... 200см3 ... ағу ... с;
- визкозиметрдегі су саны;
Мысалы: берілген температурада визкозиметрден 200см3 ... ... ... 60 ... 800С болғандағы уақыт 472,8с;
Визкозиметрдегі су саны 51,4 с.
800С температурада мұнай өнімінің шартты тұтқырлығы
(3.2)
Кесте 6 – ... ... ... ... ... Па·с ... ... Па·с |
|2 ... |0,2 ... ... 64 |8 ... ... ... 250 |32 ... 250     »     1300 |160 ... ... ... 2300 |277 ... ... ... 4750 |540 ... ... »     5500 |614 ... Па·с ... ... Па·с ... 2 |0,3 ... |10 ... 2    ... 64 |39 ... ... ... 250 |204 ... 250     »     1300 |362 ... ... ... 2300 |754 ... ... »     4750 |880 ... ... ... 5500 | ... 3900-85 ... ... өнімінің тығыздығын анықтау.
Мұнай өнімін МЕМСТ 18481 бойынша ареометрмен өлшеу.
Кесте 7 – мұнай өнімдерін МЕМСТ бойынша ареометрмен өлшеу.
|Анықталатын ... ... ... ... |
|өнімнің түрі | | ... ... ... бу ... 180 кПа кем ... ыдыста 20С және төмен|
| | ... ... ... ... ... ... ... ыдыста 200С және |
| |120 °С ... емес ... ... |
| | ... ... ... ... қайнау температурасы |Жеткілікті аққыштыққа дейін|
|және тұтқыр |120 °С жоғары емес, 200С өте ... ... |
| ... ... ... емес ... ... температурасы |900С жоғары емес |
| |1200С ... ... ... ... және ... ... өнімдерінің тығыздығын келесі формуламен
анықтаймыз:
(3.3)
Сұйық мұнай өнімдерін мына формуламен анықтаймыз:
(3.4)
МЕМСТ бойынша мұнай өнімдерінің температірасын анықтау.
МЕМСТ 2517 бойынша мұнай өнімінің ағу температурасын ... 10С ... ... сулы ... ауа ... 12162 ... қатты көмір қышқыл , МЕМСТ 2603 бойынша ацетон
немесе МЕМСТ 18300 ... ... этил ... нефрас С2-
80/120, С3-80/120 НТД бойынша;
Секундомер.
МЕМСТ 2517 ... ... ... ағу температурасын анықтау.
Қолданылатыны:
Түбі сфералық ұзындығы 160мм, ішкі диаметрі 20мм болатын шыны
түтік;
МЕМСТ 12026 ... ... ... ... тәріздес сетка;
Гигроскопиялық мақта;
Сүзуге арналған воронка;
МЕМСТ 4166 бойынша сусыз натрий ... 4233 ... ... хлориді;
ТУ 6-094711 бойынша құрғатылған кальций хлориді;
Майыстырылған немесе түбі сфералық ... 130мм, ішкі ... мм ... шыны ... ТН-8 по ГОСТ 400, ТН-6 по ТУ ... типті термометрлер;
Әртүрлі формалы және өлшемдегі моншалар.
Кесте 8 – ... ... ... ... ағу температурасы
|Көрсеткіш атауы |Ағу ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... ... °С |-30 дан +50 |-80 нен +20 ... ... мм |108 |76 ... ... °С |1 |1 ... рет ... линияның ұзаруы |5 °С |5 °С ... рет ... ... |10 °С |10 °С ... қателігі, °С: |0,5 |- ... 33 °С ... ... |- |1 ... 33 °С ... ... |- |2 ... ... ... ... |100 |60 ... °С, | | ... ... мм |231±5 |232±5 ... ... мм |7-8 |7-8 ... ұзындығы (шариктің), мм |7-9,5 |8-9,5 ... ... мм | | ... ... арақашықтық, мм: |5,5-7,0 |5,0-6,5 ... 38 °С ... ... |120-130 |- ... 57 °С ... ... |- |120-130 ... түбінен арақашықтық, мм: | | ... °С ... ... |195-205 |- ... °С дейін бөлгенде |- |182-196 ... ... ... (81) ... ... ... — Кельвин   шкаласы қабылданған. Ол XIX
ғасырдағы ағылшынның көрнекті ғалымы I  лорд ... ... ... шкала бойынша есептеу -273°С-ка тең абсолют ... ... ... ... бойынша температура Г(С) деп ... онда ... ... ол Т(К) ... ... Абсолюттік термодинамикалық
шкаладағы температура бірлігі кельвин деп аталады, қыскаша К ... ...... ... ... ... бірлігіне, яғни
1 градусқа тең: 1 К = 1°С. ... ... ... ... ... бір ... қатты, сұйық және газ тәрізді — үш ... ... ... ... Мүндай күй үштік нүкте деп аталады. ... ... оның ... 0°С, ал ... ... бойынша -273,15
0К. Цельсий ... ... ... t°(С) ... Кельвин   шкаласы бойынша температураның Т(К) арасындағы
байланыс:T=(t+273)K  немесе    t=(T-273)0C ... ... ... ... 373 К-ге тең екені түсінікті.
Температураны өлшеу термометрлік дене (сьшап, спирт, газ) ... ... ... ол — температуралық ... ... ... болатын тәсілі. Электрмагниттік құбылыстарды ... ... дене ... ... табылатын термометрлердің бар
екендігін білетін боласыңдар. Онда ... ... ... ... ... ... анықтау үшін оптикалық
пирометрді пайдаланады. Бұл аспаптың температуралық шкаласы, қыздырылған
дененің жарықтығының температураға ... ... ... ... ... және қоршаған ортаны қорғау
Мұнай мен газдың қорларын белсендi түрде игеру экологиямен байланысты
алға тартады.
Мұнай мен ... кен ... ... iрi ... ... қорғау мәселелерiмен белсендi түрде айналысуына ... ... ... бұрынғысынша күрделi болып қалуда және
тұрақты бақылауға алынуы тиiс.
Атомдық және ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны ластаудың
басқа да көздерi болып табылады.
Таза газ бен газ ... газ ... ... ... беретiн негiзгi құралдары болып табылады. Қазiргi кезде
республикада газ ... ... ... ... жоқ.
Атмосфераның жай-күйiн бақылау саласында өлшеуiш талдамалық
мiндеттерiне ... ... ... ... және ауыл шаруашылық
өндiрiсiнiң өндiрiстiк және қойма ... ... ... ... ... ылғалдыққа және рН тәкілiне қатысты аспаптар сол
үшiн қажет. [18]
Қоршаған ортаның ластануын бақылау ... ... ... 1
және 2 сыныптарына (улар) жататын органикалық ластануды анықтауға арналған
аспаптар - эталондары жоқ ... ... беру үшiн ... бағалауға арналған рефрактометрлер қолданылады. Бiрлiк
өлшемiн рефрактометрлерге беруге арналған эталондар жоқ.
МГК барлау ... ... ... ... қорғау негізге
шаралармен қамтамасыз етіледі:
жер бөлудің қауіпсіз қашықтығы мен нормативтерін сақтау;
жерді минималды бұза отырып, коммуникацияларды салу;
ластануларды, олардың ... ... ... ... ... ... құралдарын қолдану;
физикалық және радиографиялық әдістермен дәнеркелеу тігістерінің
герметикалығы мен ... ... ... қайтарылатын суды тіркеуді ұйымдастыру;
ауа, су және топырақ сынамасын алу;
санитарлық-қорғаныс аумақтарын орнату;
тазарту ғимараттарын салу;
жерді рекультивациялау және өндірісітк аумақтарды көркейту.
Жер бетінің және су ... ... ... ... ... бар және ... қалдықтарды, метео түсулерді шығару
алаңдарында технологиялық қондырғыларда орналастыру;
сумен қамтамасыз ету және су құбырлары ғимараттарын санитарлық ... ... ... және басқа да ұқсас объектілер үшін
фильтрлеуге қарсы экрандар құрылғыларын әзірлеу;
ұңғымаларды жөндеу кезінде ластанған ағындарды инвентарлық түптер ... жою үшін ... ... жинау және шығару.
Қазіргі уақыттағы техниканың дамуы өндірісте «қауіпсіздік техникадан
қауіпсіз техникаға» принципі дамиды. Егер ... ... ... ... қондырғылар мен жабдықтар қамтамасыз етсе, онда қазір
өндірісте қауіпсіз процестер мен ... ... ... ... өндірісте энергоқанығу бірнеше есе өсті. ... ... ... ... ... параметрлердің: температура,
қысым, қауіпті заттардың құрамының өсуіне және олардың критикалық нүктеге
жақындауына әкелді. Аппараттардың бірлік ... ... ... ... саны ... береді. Замандас технологиясы бар ірі мұнайөндеу
немесе мұнай химиялық зауыттардың шығару номенклатурасы мыңнан асып, кейбір
өнделетін ... ... ... ... және ... ... келеді.
Экологиялық проблемаларды шешілуі рационалды проектілеуге тәуелді.
Қондырғыларды проектелгенде, оған ... ... ... ... ... қондырғының сенімді, апатсыз жұмыс
істеуін қамтамасыз етеді;
гигеналық талаптар: температура мен дымқылдық деңгейі, электро өрістің
қуаты, радиация, вибрация, шуыл, токсикалық ... ... ... ... ... ... ... қарсы шаралар енгізілуі керек:
өндірісте қолданатын өрт қауіпті заттарды төмендету;
технологиялық процестер мен жабдықтарды дамыту;
МЕMСТ-қа сай ... ... ... мен ... ... және ... газ кен ... өнеркәсіпті барлау процессінде
жобада көрсетілген мұнай, газ, конденсат және сумен ... ... ... ... ... және ... қамтамасыз етіледі.
МГК орналастыру және барлау жобасында мұнай газын қауіпсіз дәне тиімді
пайдалану шарттары әзірленеді.
Өнімдегі меркаптандар болуын ... ... және ... сәйкес газды меркаптандардан тиімді тазарту қамтамасыз етіледі.
Жұмыс аумағынына күкіртсутегі, меркаптандар және зиянды заттар ... ... ... және ... ... және ... ... аумағы шегінде ауа ортасының мониторингі жүргізіледі.
Жұмыс аумағында агрегаттар, ... ... ... ... ... ... жұмыстарды ұйымдастыру жоспарына, жер
асты және жер үсті коммуникациялар орналасуын ескере отырып, ... ... ... және технологиялық регламентке сәйкес ... ... ... қабат суы қатты өлшенген ... ... ... ... ... ... суда тазартылады, қабат
қысымын ұстау жүйесінде пайдаланылады немесе сіңірілетін деңгейжиектерге
айдалады.
Мұнай және суда ... ... ... ... ... ... алдын алу үшін өнімді қабаттарға айдалатын ... ... іске ... ... ... өрістеріне, жер бетіндегі су көздеріне жіберуге,
жер асты суларының ластануына әкеліп соғатын жер асты ... және ... бар, ШЖК ... ... ... ... ... жол берілмейді.
Барлық мүмкін жағдайларда жарылыс қауіпті аумақтың қалыптасуының алдын
алуды, технологиялық қондырғыларды ... ... ... ... ... аварияға қарсы және өртке қарсы қорғаныс ... ... мен ... ... және ... ... арналған инертті газдарды қолдануды қоса алғанда жобалау
шешімдерінде ... ... ... ... жою және ... ... тәсілдері мен құралдары қарастырылады.
Жобалау құжаттарында төтенше жағдайлар, авариялар, өрт және ... ... алу және жою ... ... қорғаныстың инженерлік
техникалық шаралары әзірленеді.
Күкіртсутегі бар, ШЖК ... ... ... ... ... ыдыстарда сақталады.
Объектілер аумақтарында мұнай қоқыс ... ... ... ... жинағыштардағы заттар қайта өңделеді және полигондарда
жойылады. [18]
Қазіргі уақытта, республикада зиянды және ... ... ... ... ... ... ... етеді. Жыл сайын еліміздің ұйымдары ... үш ... ... жазатайым оқиға орын алып отырады, олардың
үш ... ... ... қаза ... ... ... жағдай, ең алдымен, жұмыс берушілердің еңбек қауіпсіздігі ... ... ... ... ... аудармайтынынан, жұмыс
берушілердің және ... ... ... нормалары мен
ережелерінің сақталуына деген жауапкершілігінің төмендігінен, ... ... ... ... ... және салауатты еңбек
жағдайлары көп ретте техникалық тұрғыдан алға ... ... ... мен ... ... ... ... Алайда еңбек инспекциясы жүргізетін тексерістер еліміздің көптеген
кәсіпорындарында қолданылатын мәшинелердің, құрал-жабдықтың, тетіктердің
және ... ... ... күйі ... ... және ... ... ережелеріне сай келмейді. Шектес тыс
тозған негізгі өндірістік қорлар мен ... ... ... ... ... ... орта мен халыққа тигізетін
зиянды әсері күннен-күнге ұлғайып келеді. Бұл ... аса ... ... металлургиясы саласының кәсіпорындары туғызады,
себебі, мұндағы ... ... 40 ... ... тозған. Өндірістік
жарақаттанудың, әсіресе жұмыскерлердің өліміне әкеліп соқтыратын жазатайым
оқиғалардың ең ... ... ... ... тіркеліп отыр. Биікте
орындалатын және жер қазумен, көтергіш тетіктерді пайдаланумен байланысты
жұмыстар жұмыскерлердің қауіпсіздігіне ... ... ... ... қажетті қауіпсіздік шаралары, жеке қорғану
құралдары ... ... ... ... ... ... және еңбегін қорғауға бағытталған барлық қажетті
шараларды қолдану қажет. Ағымдағы жылы талқылауды және ... ... ... ... ... ... ретінде еңбекті қорғау
мәдениетін қалыптастыру, өндірістегі жазатайым оқиғалардың алдын ... және ... ... ... ... қорғау
көзделіп отыр. Еңбекті қорғау мәдениетіне барлық деңгейлерде трипартизм
қағидаттары ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету кіреді. Трипартизм қағидаты ... ... ... және ... ... ... Үкіметтің, жұмыс
берушілердің және жұмыскерлердің еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз ету
процесіне ... ... ... ... ... ... аударылуын көздейді. Жазатайым оқиғалардың алдын алу мақсатында
еңбекті қорғау мәдениетін ... және ... ... ... және
қатер мен олардың алды қалай алынуы және бақылануы мүмкін деген түсініктер
жөнінде хабардар болу және ... ... ... ... ... бар
кұралдардың қолданылуын талап етеді [18].
5 Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... қорларының құндарының
сомасымен есептеледі. Негізгі қорлардың құны 1004467,7 теңгені құрайды.
Өңделетін шикізат бірлігіне жалпы капитал салымының есебі мына ... ... = Q ... қор / ... ... ... көлемі, т/жыл;
Q негізгі қор –негізгі өндірістік қорлар, мың теңге;
Кжалпы = ... / 3000000 = ... ... ... ... ... ... Q1 / Q негізгі қор ;
(5.2)
Мұндағы: Q1- шығарылған өнімнің саны;
Ф = 1443000 / 1004467,7=1,44
Қорқайтарымы-бұл негізгі қорларды пайдалану көрсеткіші.
Еңбекақыны ... қоры және ... ... жұмыс күнінің ұзақтығы өңделетін мұнай ... ... ... , ... ... байланысты, жұмыс
үшін құру кезекті жұмыс пен демалысты дұрыс ұйымдастырумен байланысты.
Осы мақсатта ауысым графигін ... ол ... ... ... ... етіп жатырғандарды жан-жақты дамытуды сақтауды қамтамасыз етеді.
График құру кезінде орташа айлық нормамен жұмыс күнінің ... ... ... пен ... ... кезектілігімен
жетекшілік етеді.
Ауысым ішінде үзіліс қарастырылмаған, жұмысшылар бірін-бірі ауыстырады,
үзіліс ұзақтылығы жұмыс күні есебіне кіреді.
Зертханаларда қызмет көрсетудің төрт бригадалық графигі ... ... ... ... ... балансы.
Баланс жылдық еңбек ақы қорын жоспарлау үшін жылына бір оташа айлық
жұмысшының еңбекпен өтеуге жататын күн ... ... үшін ... 7 - ... ... ... ... жұмыс уақытының балансы
|Көрсеткіштер |12 ... ... |
| ... ... | |
| ... | ... күн саны |36 | ... күндері |91 |365/4 =91 ... ... ... ... ... ... ... демалыс емес күндер: | | |
|- ... | | |
|- ... ... |24 | |
| |6 | |
|- өзге ... |1 | |
| | | ... ... ... қоры |243 ... : 31 |
| | ... |
Базалық зертханада жұмысшылардың ... ... ... ... қызмет
етеді. Еңбекақы төлеудің уақытша жүйесінің тиімділігін ... ... және ... ... ... ... ... беру
түрлерімен толықтырылады.
Еңбек ақы қоры және санын есептеу
Базалық ззертхананың берілгендері бойынша
Мысалы:
Қондырғы бастығы:
Айлық-80000 ... ... ... ... ... ... ... 46000 теңге
Зияндылықты есептегендегі төлемі- 4600 теңге
Еңбек ақы қоры- 46000*12=552000 теңге
Еңбек ақықорының барлығы: 758763,63 теңге
Кесте 8 - Негізгі ... ... ... |Тарифтік |Сағаттық ... ... ... |разряд ... ... | |
| | ... ... | ... оператор |6 |92,55 |740,4 |3 ... |5 |80,85 |640,8 |3 ... |5 |80,25 |646,8 |3 ... |4 |70,35 |562,8 |6 ... ... | | | | ... |6 |92,55 |740,4 |7 ... штаты |4 |70,35 |562,8 |6 ... ... | | | | ... |6 |92,55 |740,4 |3 ... ... |5 |80,85 |646,8 |3 ... тобы |6 |92,55 |740,4 |3 ... | | | | ... |6 |102,0 |816,0 |1 ... |5 |88,75 |698,0 |2 |
| |4 |17,25 |618 |4 ... - ... ... ... таралған, жанғыш майлы сұйықтық;
маңызды ... ... ... ... ... ... көміртек
пен сутегіден басқа азот, күкірт, ... және ... да ... ... ... ... ... Мұнай дүние жүзілік
жанар-жағар май-энергетикалық балансында орасан зор ... ие: оның ... қуат ... ... 48% ... ... жобада мұнайдың тығыздығын, тұтқырлығын, лап ету
температурасын, қату температурасын, ... ... ... ... жану ... ... тәсілдерін қарастырдым.
Мұнай және мұнай өнімдерінің физика химиялық қасиеттерін ... ... ... ... ... аппараттары мен құрылғыларымен
жақынырақ таныстым. МЕМСТ ... ... ... ... ... мен ... ... Еңбекті қорғау, қауіпсіздік ережелері,
қоршаған ... ... ... таныстым. Экономикалық бөлімде
аппараттың, жұмысшылардың және еңбек ақы қоры есептелді.
Осы анықталынған әрбір физико-химиялық көрсеткіш мұнайдың ... ... оны ... ... ... да ... ... Мысалы,
тұтану температурасы мұнайдың суық күйінде қыздырмай-ақ ағуын, мұнайды жаз
мезгілінде қолдану жағдайын да ... және ... ... ... өрт
қауіптілік категорияларын бөлуге мүмкіндік туғызады. Сондықтан да ... ... ... ... ал жазда қажетті үйкеліс режимін ... ... ... және ... өнімдерінің әрбір түрі үшін МЕМСТ- да
көрсетілген физико-химиялық көрсеткіштері ... Оған ... және ... ... тұтқырлық индексі есептелінеді, қату ... ... ... ... ... және механикалық
қоспалардың массалық үлестері, мұнайдың металға ... ... ... Осы әрбір мұнай өнімдерінің түрі үшін анықталынған физико-
химиялық көрсеткіштерден ... ғана ... ... ... толық мәлімет
беруге болады.
Қолданылған әдебиеттер
1. Турганбеков Е.М. 5В072100 – ... ... ... ... ... ... ... орындауға арналған
әдістемелік нұсқау / Е.М. ... С.Ш. ... РИО ... 2013 г. – 30 ... Г. Қ. ... ... және газ ... мен технологиясы»/ Г.
Қ. Бишімбаева, А. Е. Букетова. - Алматы : ... ... ... ... Г. Н. ... ... басқару»/ Доғалова Г. Н.
- Алматы : Экономика, 2007.-282 б.
4. Серікбаева Ж.- «Мұнай, ... ... Ж.- ... 2004ж. – 236 ... ... С.Р. ... мұнай химиясы өнеркәсібінің жағдайы,
проблемалары мен болашағы»/ Коныспаев С.Р. Алматы: 2005ж.-Б 36.
6. ... Т.П,. ... Б.Б. ... ... ... и газа в ... ... Т.П,. Оразбаев ... для ... ... ... ... А.К. ... первичной переработки нефти и природного
газа»/ Мановян А.К., Учеб.пособие для ... М., ... ... ... Т.П., ... С.А. ... және ... терең өңдеу
технологиясы»/ Серіков Т.П. - 3 томды, Атырау, 2005.-320 б.
9. Омарәлиев Т.О. ... мен ... отын ... арнайы технологиясы»,
Астана, Фолиант, 2005
10. Абайылданов Қ. Н., ... Ғ. М. ... мен ... ... ... Т.О. ... ... 2003.- Б 464-467.
11. Альбом технологических схем процессов в ... ... и ... ... ред. Б. И. ... – М.: ... 1983. С29-33.
12. Сарданашвили А.Г., Львова А.И. «Примеры и задачи по ... ... и ... Сарданашвили А.Г., Львова А.И. -
М.:Химия, 1980.-285 с.
13. Кузнецов А.А., ... Е.Н. ... ... процессов и
аппаратов переработки углеводородных газов», Справочное пособие,
М.: Химия, 1983.-185 ... ... Б.В., Эрих В.Н. ... ... ... ... ... Б.В., Эрих В.Н. - М.: Химия, 1979.- 302 б.
15. Эмирджанов Р.Т., ... Р.А. ... ... ... ... и нефтехимии»/ Эмирджанов Р.Т., Лемберанский Р.А.-
М.,19 94.-294 с.
16. ... В.П. ... ... ... средних проф.-техн.
учебных заведений, М., Высшая школа, 1979
17. Эрих В.Н., Расина М.Г., Рудин М.Г. «Химия и ... ... ... Эрих В.Н., ... М.Г., ... М.Г. - М.: Химия, 1985.
-286 с.
18. Ахметов С.А. ... ... ... ... и ... С.А. - Уфа: ... 2002.-218 с.
19. Суханов В.П. «Безопастность труда в нефтеперерабатывающих ... ... ... и ... ... В.П.
- М.: Недра, 1989.-189 с.
20. Каган С. З., Плановский А. Н., Рамм В. М. ... и ... ... ... для ... Изд. «Химия». ... – 848 ... ... С. В., Дигуров Н. Г., Синицин С. А. ... ... ... и ... ... ... – М.: ... – ИНФРА – М,
2007. – ил. – ... ... ... мен ...

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұнай және мұнай өнімдерінің құрамы22 бет
Мұнайдың физика-техникалық және реологиялық қасиеттері57 бет
Мұнай өнімдерінің физика-химиялық қасиеттерін анықтау үшін әртүрлі температураларын талдау21 бет
Мұнай мен ауыр металдың тірі ағзаларға әсерлері42 бет
"Темперамент."11 бет
Бірқатар кремний органикалық гидрофобизаторлар жөнінде анықтамалық деректер8 бет
Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамыту52 бет
Дене тәрбиесінің әдіс- тәсілдері26 бет
Дене шынықтыру жүйесі7 бет
Мектеп педагогикалық ұжымының оқушы отбасымен байланыс орнатудың психологиялық-педагогикалық негіздері50 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь