Азаматтық құқықтық қатынастардағы мәмілелер

МАЗМҰНЫ
 
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.4
1 АЗАМАТТЫҚ ҚҰҚЫҚТАҒЫ МӘМІЛЕ ТҮСІНІГІ
1.1 Мәміленің түсінігі және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5.9
1.2 Жарамды және жарамсыз мәмілелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10.16
1.3 Сыртқы экономикалық мәмілелер және оларды жасау тәртібі ... ... ... ... .17.31

2 АЗАМАТТЫҚ.ҚҰҚЫҚТЫҚ ШАРТТАР МӘМІЛЕНІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ НЫСАНЫ РЕТІНДЕ
2.1 Шарт ұғымы және оның маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32.34
2.2 Азаматтық . құқықтық шарттардың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35.48
2.3 Шарттарды жасасу тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .49.63

3 ҚАЗІРГІ АЗАМАТТЫҚ . ҚҰҚЫҚТЫҚ ШАРТТАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТАБИҒАТЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..64.70

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 71.72

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...73.74
КІРІСПЕ
 
Азаматтық-құқықтық қатынастардың басым көпшілігі мәмілелер (келісім-шарттар) арқылы туындайтыны белгілі.
Мәміле (шарт) негізінен бұдан бірнеше ғасыр бұрынғы ежелгі мемлекеттердің өзінде-ақ кең көлемде болмаса да, айтарлықтай өзіндік роль атқарған. Ол кезде қазіргі нарықтық экономикадағы сияқты заңды тұлғалар немесе өзге де жеке кәсіпорындар болмағандықтан, ол тек екі немесе бірнеше адамдар арасында ауызша немесе жазбаша жасалатын дәлелді құжат болып табылған.
Мәмілелерді оның субъектілері бойынша жіктеудің құндылығы қоғамның әлеуметтік – экономикалық ақиқатына сәйкес келуі тұрғысынан мәміленің нормативтік өкімін бағалауға мүмкіндік береді. Атап айтқанда, азаматтық айналым әртүрлі субъектілер мүдделерінің теңдігін қамтамасыз ету үшін мемлекеттік органдардың кәсіпкерлермен жасатын мәмілелеріндегі ықтимал қиянаттарды заңдық жолмен шектеу қажет. Заңмен қандай да бір саладағы кәсіпкерліктің дамуына жеңілдіктер беру басқа саладағы әсіпкерлердің мүдделеріне қиянат әкелмеу керек. Сонымен тұтынушылардың құқықтық кепілдіктері кәсіпкерлер қиянатынан сақталуы күшейтілуі тиіс.
Одан берігеректе тарап кеткен Кеңес Одағы кезеңіне келсек, бұл кезде де қазіргідегідей нарықтық экономика болмағандықтан оның маңызы дәл қазіргідегідей болмады.
Қазіргі уақытта нарықтық экономикаға және даму сатысына байланысты оның атқаратын ролі де маңызы да кеңейді. Мысалы, мәміленің жекелеген түрі – сатып алу-сату шарты, оның ішінде: бөлшектеп сатып алу-сату шарты, тауар жеткізілімі шарты, энергиямен жабдықтау шарты, кәсіпорынды сатып алу-сату шарты. Мысалы, осы жерде айта кететін нәрсе, бұрын Кеңес одағы кезінде кәсіпорынды сату шарты, энергиямен жабдықтау шарты болмаған, ал қазіргі нарықтық экономикада «жаппай жекешелендіру» бағыт-бағдарына сәйкес пайда болды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. З.О. Ашитов, Б.З. Ашитов Қазақстан Республикасының құқық негіздері., -Алматы, 2003ж
2. Оспанов. Қ. И. Құқық негіздері Алматы, 2007.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі , Алматы:, 2008.
4. Қазақстан Республикасының азаматтық құкығы., Алматы, 2001
5. Сапарғалиев Ғ. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы: Академиялық курс. Өнделіп, толыктырылған, 2-басылымы / Ғ. Сапарғалиев. – Алматы: Жеті жарғы, 2004.
6. Толеугалиев Ғ.И. Қазақстан Республикасының Азаматтық құқықғы. –
Алматы: ҚазМЗА,2001.380 бет
7. Комментарий к гражданскому кодексу Республики Казахстан (общая, особенная часть) /Отв. редактор М.К. Сулейменов, Ю.Б. Басин. – Алматы: «Жеті жарғы», 2000. 800 с.
8. Гражданское право. Учебник / Под ред. Сергеева А.П., Толстого Ю. К- Т. 1,2 и 3 – М., 1997-1998 гг.
9. Гражданское право Казахской ССР. Учебное пособие.- Т.1 – Алма- Ата, 1978 г.
10. Гражданское право Казахской ССР. Учебное пособие.- Ч.1– Алма- Ата, 1980 г.
11. Ғылыми-құқықтық, саяси – қоғамдық журнал «Тураби» 1-96 62 бет
12. Аскназий С.И. Обоснование правовых отношений междугосударственными социалистическими оргнизациями // Учен. Зап. Ленингр. Юрид.
Ин-та. Вып.IV-Л., 1947, 33 бет.
13. Венедиктов А.В. Государственная социалистическая собственность.-
М. –Л., 1948, 665 бет
14. Генкин Д.М. Значение применения института юридического лица во
внутреннем и внешнем товарообороте СССР. – В кн.:Сб. Научных тр-в
Ин-та Народного хоз-ва им. В.Г. Плеханова вып. IX- М.,1955.
15. Толстой Ю.К. Содержание и гражданско-правовая защита права
собственности в СССР – Л.,1955, 88 бет
16. Красавчиков О.А. Сущность юридического лица. Сов.гос-во и право,
1976.
17. Гражданское право. – Т. 1 / Под ред. Суханова И.А. – М: Век. 1993 г.
        
        МАЗМҰНЫ
 
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................................3-4
1 АЗАМАТТЫҚ ҚҰҚЫҚТАҒЫ МӘМІЛЕ ТҮСІНІГІ
1.1 Мәміленің түсінігі және
түрлері.....................................................................
.5-9
1.2 ... және ... ... ... ... және оларды жасау
тәртібі.................17-31
2 АЗАМАТТЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ ШАРТТАР МӘМІЛЕНІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ НЫСАНЫ РЕТІНДЕ
2.1 Шарт ұғымы және оның
маңызы..................................................................32-
34
2.2 Азаматтық – құқықтық шарттардың
түрлері...............................................35-48
2.3 Шарттарды ... ... ...... ... ... ... қатынастардың басым көпшілігі мәмілелер (келісім-
шарттар) арқылы туындайтыны ... ... ... бұдан бірнеше ғасыр бұрынғы ежелгі мемлекеттердің
өзінде-ақ кең көлемде болмаса да, ... ... роль ... ... ... ... экономикадағы сияқты заңды тұлғалар немесе өзге де
жеке кәсіпорындар болмағандықтан, ол тек екі ... ... ... ... ... ... ... дәлелді құжат болып табылған.
Мәмілелерді оның субъектілері ... ... ... ...... ... ... келуі тұрғысынан мәміленің
нормативтік өкімін бағалауға мүмкіндік береді. Атап айтқанда, азаматтық
айналым әртүрлі ... ... ... ... ету ... органдардың кәсіпкерлермен жасатын мәмілелеріндегі ... ... ... ... қажет. Заңмен қандай да бір саладағы
кәсіпкерліктің дамуына жеңілдіктер беру ... ... ... ... ... керек. Сонымен тұтынушылардың құқықтық
кепілдіктері кәсіпкерлер қиянатынан сақталуы күшейтілуі тиіс.
Одан ... ... ... ... ... кезеңіне келсек, бұл ... ... ... ... ... оның ... дәл
қазіргідегідей болмады.
Қазіргі уақытта нарықтық экономикаға және даму сатысына байланысты оның
атқаратын ролі де ... да ... ... мәміленің жекелеген түрі –
сатып алу-сату шарты, оның ішінде: бөлшектеп сатып алу-сату шарты, ... ... ... ... ... кәсіпорынды сатып алу-сату
шарты. Мысалы, осы жерде айта кететін ... ... ... ... ... сату шарты, энергиямен жабдықтау шарты болмаған, ал ... ... ... ... ... ... ... қазіргі сатыдағы дамуы азаматтық-шарттық қатынастардың ... ... ... ... ... өзі Қазақстан Республикасының
әкімшілік басқару жүйесінен бас тартып ... ... ... бет
бұрғандығының куәсі. Нарық субьектілерінің ... ... ... ... ... ... және ... «көлеңкелі бизнеске» қарай ойысуына апаратын бірден-бір себеп
болар еді.
Жұмыстың ... мен ... ... ... дамуы барысында
мәміле институтының элементтерінің маңызы зор. Осыған байланысты туындайтын
қатынастардың ерекшеліктерін талдап, ... ... ... мәні зор.
Жұмыстың объектісі. Мәмілеге негізделген азаматтық құқықтық қатынастар.
Азаматтық Кодексте мәмілелердің түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... Кодекстің 7-бабы).
Сондықтан кез-келген заңда көрсетілмеген мәмілені жасасуға болады, ... ... ... ... ... ... ... керек.
Бұл диплом жұмысында мәміленің күнделікті қарым-қатынастар барысындағы
маңыздылығына талдау жасалып, ... ... ... ... ... ... талдап қорытынды жасалады.
1 Азаматтық құқықтағы мәміле түсінігі
1.1 Мәміленің түсінігі және түрлері
Мәміле – азаматтық құқықтар мен ... ... ... ... бағытталған әрекет болып табылады.
Мәміленің ең көп тараған түрі – шарт, яғни екі ... ... көп ... ... ... Бір ... ... білдіретін бір жақты мәміле болып
саналады. Бір адамның еркін ... бір ... ... де ... ... ... Азаматтық кодекстің 147 бабынан туындайды.
Нақтылы айтар болсақ мәміле дегеніміз – заңды факті. Заңды ... ... ... тұратындығы белгілі. Мәміле соның ішінде
әрекет болып саналады. Әрекет болғанда да ол азаматтық құқық ... ... Міне осы ... ... белгілері мен өзіндік ерекшелігі
көрінеді. Мәміленің басты ерекшелігі оны жасағанда ... ... ... ... бір ... мен ... белгіленіп, өзгеріп, тоқтатылып
жататынында.
Мәміленің өзіне тән бірқатар белгілері бар. Мәміле – ... ... ... ... ... ... қатнастары қатысушыларының еркі көрінеді ... біз ... ... ... және ... тыс ... оқиғалардан
ажырата білгуіміз керек. Бұл арада ерік саналы мақсатқа жету үшін белгілі
бір ... ... ... ... Атап ... ... ... тұрмыстық, мәдени және басқа да қажеттіліктерін
қанағаттандыру үшін ... ... ... азық –түлік
тауарларын сатып алуы және т.б. ... ... ішкі ... және оның ... ... ажырата
білу керек. Егер ішкі ерік ... ... ... ... ... онда ол заңдық салдарды туындата алмайды. Осы сияқты, егер
сыртқа ... ерік ... ... ішкі ... ... ... ... болып саналады. Мысалы, кіріптарлық мәміле. Ол Азаматтық
кодекстің 159 ... ... ... құқықтық мәмілелер ауызша, жазбаша нысанда жасалады.Жасалған кезд
атқарылатын, жетон, билет немесе ... ... өзге де ... ... ... мәмілелер ауызша жасалынады.Мұндай мәмілелер адамның
мінез-құлқынан, оның ... ... еркі ... ... ... ретте де
жасалған деп саналады. Үндемей қалу заңдарда немесе тараптардың келісімінде
көзделген реттерде мәміле жасауға ерік ... деп ... ... жәй және ... ... ... ... мәілелер:
- кәсіпкерлік үрдісінде жүзеге асырылатын;
- мәмілелерді ... ... ... ... ... жүз
еселеген есептік көрсеткіштен жоғары сомаға;
- заңдарда немесе ... ... ... өзге ... ... ... ... заңи нұсқаулар жоқ. Сондықтан
бұл жерде баршаға тән ... ... ... ... ... ... ... тараптардың келісіміне қайшы келетін жағдайлардан басқа
реттерде мәмілені қашанда ауызша түрде жасасуға рұқсат етіледі.
АК-ның 151- ... ... ... ... түрі ол ... кезде
атқарылатын жағдайда қолданылады. Бұл арада ауызша мәміленің ең жоғары ... ... ... ... ... АК 152б, 1т. Жазбаша
мәміле жасамай-ақ құны ... ... ... ... ... ... Бірақ
мұнда тараптар уағдаласқан соң біріне-бірі затты да, ақшаны да қолма-қол
береді. Алайда, егер, нақ сол зат ... ... ... ... ала төлеу
арқылы сатылса, сатып алу-сату мәмілесі жазбаша түрде жасалуы ... беру ... ... ... ... ... ... несие иесіне
қолхат беру жолымен жазбаша ... ... ал ... ... ... , ... ... арқылы жүргізіледі.
Ауызша мәміле жасауға кең  мүмкіндіктер беретін АК-ның 151-бабынан өзгеше,
оның 52-бабы жазбаша мәміле қажеттігін едәуір қатаң шекарасын белгілейді.
52 бапқа сәйкес мынадай  мәмілелер жазбаша түрде жасалуы  тиіс:
егер мәмілелердің ... ... үшін ... ... ... арнайы
көзделмесе немесе іскерлік ... ... ... құқықтарынан
туындамаса, мәмілелердің жасау кезінің өзінде ... ... ... ... жүзеге асырылатын;
мәмілелердің жасалу кезінің өзінде орындалатындарынан басқа, 100 айлық
есептік көрсеткіштен астан сомаға;
заңдарда ... ... ... ... ... реттерде.        
Заң құжаттарында немесе тараптардың келісімінде тікелей ... ... жай ... ... ... оның жарамсыз болып қалуына
әкеліп соқтырады. Сонымен қатар, нотариалдық куәландыруын ... ... ... ... ... ... куәландырғаннан кейін ғана
жасалады деп саналады.
Мәміле жарамсыз деп танылған жағдайда тараптардың ... ... ... ... алынғанның бәрін қайтарып беруге, ал заттай ... ... ... ... ақшалай өтеуге міндетті.
Негізгі және қосымша (акцессорлық)  мәмілелер (шарттар) арасындағы 
айырмашылықтың практикалық маңызы  бар. 
Акцессорлық мәміле негізгі мәмілені  ... Егер ... ... мәніне не тараптардың келісуінен
өзгеше жағдай туындамаса, акцессорлық мәміленің тағдыры негізгі мәміленің
тағдырына тәуелді болады.
Заңдар кейбір мәмілелер үшін  ... ... ақ ... ... ... қойылған  ... ... ... жай ... ... куәләндіре түседі.
Егер олар заңда не тараптардың ... ... ... ... ... ... қою міндетті болады. Қалған жағдайларда, егер тіпті
мәмілені заңды тұлғалар жасайтын болса да, ... ... ... ... ... ... жазбаша түрде жасаудың жалпы ережелерінің
бұзылмауы жеткілікті болады.
Егер азамат дене кемістігіне,  ... ... ... ... ... қол қоя ... Егер ... өзгеше көзделмесе, басқа
адамның қойған қолын нотариус немесе осындай нотариалдық әрекеттер жасауға
құқөылы басқа лауазымды адам ... ... оған ... өзі қол ... ... ... отырып, куәләндыруы тиіс.
Жазбаша түрде жасалған мәмілені  орындаған тарап келесі тараптан 
да орындағанын растайтын құжатты  ... ... ... басқа, ауызша   жасалған кәсіпкерлік 
мәмілені орындаған тарап та осындай талап қоюға  құқылы. Қолхат, квитанция,
жүк қағаздары, әдетте, осындай құқық бола алады.
Заң құжаттарына немесе тараптардың  ... ... ... куәләндыру қажеттігі туралы талаптарды ... ... ... ... ... етеді. Заң талап етілетін нысанды 
оны қарапайымдату жолымен бұзуға  тыйым салады. ... ... ... ... ... Керісінше, мәмілеге
қатысушылардың өзара келісіп отырып, ... ... ... ... ... әбден күрделі және ол тараптар үшін ешқандай
теріс зардаптар туғызбайды. Мысалы, заң ... ... ... жол ... де, ... ... жазбаша түрде жасауға құқылы; заң мұны ... де, ... ... мәмілені нотариалдық куәләндыруға құқылы.
Мәмілелердің түрлері. Мәмілелердің ... ... ... ... ... өтелмелілігіне т.б. жайттарға байланысты ... ... үшін бір ... ерік ... қажет және сол жеткілікті болатын
мәмілелер – бір ... ... деп ... Мысалы, меншік құқығынан бас
тарту(Азаматтық Кодекстің 250бабы), сенімхат беру (Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... екі немесе одан
да көп адамдардың жасауы да ... ... үшін екі ... ерік ... ... ... ... екі жақты
мәмілелер деп танылады. Шарттар деп аталатын мейлінше көп тараған мұндай
мәмлелерге ... ... ... ... т.б. шарттар жатады.
Әрбір қатысушысы дербес тарап болып табылатын үш және одан да көп ... ерік ... ... – көп ... ... ... ... Азаматтық кодекстің 228-бабы бойынша жасалатын бірлескен ... ... атап ... болады.
Осылармен қатар, белгілі бір себеп бойынша да бөлінеді. Бұл белгі бойынша
мәмілелер: казуалдық және ... ... ... жарамдылығы оны жасау ушін негіз болған нәрсеге
байлансыты болады. ... ... ... жо, ... ... үшін ... ... әсіресе заңды күші болмаймайды.
Егер мәмілеге қатысушылардың шынайы еркі көрінбесе онда олар абстрактілі
мәмілелерге жатады.
1.2 Жарамды және ... ... ... ... жүзеге асыру Азаматтық кодекстің 5
тарауында қарастырылған. Соттық ... өкіл ... ... ... ... ... әрекеттерін жасай алады. Әсіресе, ол айғақтар,
сотқа ауызша және жазбаша түсінік бере ... сот ... ... ... және бейбіт келісім жасауға құқығы бар.
Өкілеттік деп басқа адамның атынан бір адамның ... ... ... не ... құжатқа негізделген өкілеттігі күшімен жасалған
мәмілесін ... ... ... ... ... мен міндеттерін
тікелей туғызады, өзгертеді және тоқтатады.
Өкілеттік өкілдің (бөлшек сауда жүйесіндегі сатушы, кассир) әрекет жасаған
жағдайынан ... ... ... ... ... маңыздылығы сонда, ол тұлғаға бір мезгілде бірнеше
рынокта, оның ... ... ... ... мүмкіндік береді, сондай-ақ
істің көзін білетін әрі ұйымдастыра алатын мамандарды тартуға ... ... ... арқылы істеуге бола бермейді. Заң бойынша
кейбіреулер үшін оның өзі қатысуы ... ... ... ... ... ... керектігі заңда айтылмаған немесе сол әрекеттердің сипатынан
тумаған жағдайлардың бәрінде де ... ... ... ... ... ... өкілдік болмайды, өйткені, қағазға өсиет қалдырушы өзі
қол қоюы керек,некені тіркеуде, ... оқу, ... ... ... ... ... орындағанда арада өкілдік жүрмейді (АК-тің 163-бабы,5-
тармағы).
Өкілдік институтының ... ... ... ... ... ал ол ... құқықтар мен міндеттердің пайда болуына,
олардың мазмұндарына, ... ... ... ... ... сипаты өкілдік ұғымы арқылы көрінеді.
Өкілдіктің негізгі белгілері:
1. Өкілдіктің субъектілерінің құрамы үш адамнан-өкілдік беруші, өкіл және
үшінші жақтан ... ... ... ... іс-әрекеттерді жасауды
тапсырып, тиісті ... ... ... ғана немесе заңды тұлғаның құжаттары
бойынша істейтін болса ғана ... ... ... ... ... мен ... ... алады. Азаматтық құқықтың кез келген
субъектілер, құқық қабілеттілігі бар немесе жоқ адам да, ... ... ... ... бола ... ... ... асыру кезінде екі бірдей
құқықтық қатынас ... ... ... ... мен өкіл ... ... өкіл мен үшінші жақ арасындағы ... ... ... ... ... ... өкіл ... өз атынан
түспейді.
Ал азаматтық құқық субъектілерінің бәрі бірдей өкіл бола ... ... ... бар ... ... яғни ... мен ... өкіл бола алады. Мұның өзі ... ... 18 ... ... көрсетеді, бұл жаста оған азаматтық әрекет қабілеттігі толықтай
тән, ал заңды ... ... ... айқындалған құқықтық
қабілеттілікке қайшы келмеуі тиіс. Азаматтық Іс жүргізу кодексі сотта өкіл
бола ... ... ... белгілейді. Олар: судьялар, тергеушілер,
прокурорлар, істі қарауға ... бар ... ... туыстық қатынасы
бар тұлғалар.
Өкіл беруші кез-келген азаматтық құқық субъектісі бола ... ... ... ... тек ... ... өкілдік үшін қажет.
Үшінші жақ - азамат ... ... ... ... ... ... ... өкілдік берушінің азаматтық құқық қатнастары белгіленеді,
өзгереді және тоқтатылады.
2. Өкілдік шартсыз болуы ... ... ... ... ... атынан заңды өкіл болу шартын қарастыратын 164-бабынан басқа АІК-
де соттағы заңды өкіл туралы  ереже ... АІК ... ... ... ... әрекет қабілеттігі жоқ азаматтардың, әрекет
қабілеттігі шектеулі деп танылған ... ... мен ... ... ... ... ... асырап алушылары,
қамқоршылары мен қорғаншылары сотта өздерінің ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының "Неке және отбасы туралы”
Заңының 111 – бабына сәйкес ... мен ... заң ... ... ... ... табылады және барлық қажетті
мәмілелерді олардың ... және ... ... көздеп жасайды.
Қамқоршылар өздерінің қамқоршылығындағы адамдардың өз бетінше жасауға
құқығы жоқ мәмілелерді жасауға келісім ... ... ... жүзеге асыруына және міндеттерін атқаруына жәрдем ... ... ... бір ... ... ... қиянаттардан
қорғайды.
3. Өкілдіктің құқығы мен міндетінен ... ... бір ... ... үшін ... ... ... әрекеттері  өкіл беруші үшін
заңды салдарлар туғызады.
4. Өкіл өкілеттік негізінде әрекет етеді. Өкілеттік бұл - ... ... ... ... ... қатынастардағы өкілдің мәміле негізінде
белгіленген мүмкіндіктерінің шектері.Өкілдіктің ... ... ... ... ... ... өкілдікте өкілеттік екі жақтың
келісімімен жүзеге асырылатын әрекеттер сипаты шарт ... ... ... ... бір ... (өкілдік беруші, сенім беруші) екінші тұлғамен
(өкілмен) өкілеттікті бөлісуі жатыр. Мұндай өкілеттік болмаған және өкілдік
қатнасын асыра пайдаланған екінші ... ... ... ... атынан
жасалған мәмілесі жарамсыз болып табылады. Бірақ Азаматтық кодекстің 165-
бабына сәйкес өкілдігі жоқ басқа бір ... ... ... ... ... жасаған мәмілесі өкілдік беруші кейін осы ... ... ... ғана үшін ... құқықтар мен міндеттерді
туғызады, өзгертеді және тоқтатады. Әрі ... ... ... ... ... оны жасаған кезінен бастап жарамды етеді.
Өкілеттік туындауының негізі – заң фактісі болып табылады. Заңда ... ... бар: ... ... ... ... көрсетілген
өкіл ұстауға тілек білдірген өкілдік берушінің ... ... ... ... ... ... балаларының заңды өкілдері бола алады,
әрі олардың құқықтары мен міндеттерін кез келген жеке және заңды ... ... ... ... ... үшін сотта арнайы өкіл болып
қатыса алады ... ... ... органның актісі-тұлғалар өкіл
болып қатысуға рұқсат беретін акт. Мысалы өкілеттік міндетті атқаруды талап
ететін лауазымға ... ... ... өкілдің (бөлшек сауда
жүйесіндегі сатушы, кассир және ... ... ... ... да
көрінуі мүмкін (АК-тің 163-бабының 1-тармағы).
Өкілдік заңды және ерікті деп ... ... ... ... ... әрі ол ... ... еркіне қарамайды. Мысалы, Теңіз жолы
сауда кодексі бойыншакеме капитаны ... ... ... ... кеме ... және жүк ... ... болып табылады, жолшыбай не
барған жерінде кеме иесінің немесе жүк иесінің өкілдері ... ... ... қою мәселесін өзі шеше береді, кейбір мәмілелерге билік
етеді (ТЖСК-нің 50-бабы) Шартқа ... ... ... ... ... ... өзі ... берушінің еркіне байланысты болады. Өкілдік
беруші өкілдік тауып қана қоймай, оның өкілеттігін де айқындайды ... ... ... сот ... ... ... актіге негізделеді. Азаматтық
хал актілерін тіркеу органында тіркелген туу куәліктері ... ... өз ... ... бола алады. Балаларды асырап алу жағдайында дәл
солай тіркеу жүргізіледі және асырап алушыларды ата-ана ... ... жаңа туу ... куәліктің берілуіне жергілікті атқарушы органның
әкімшілік шешім-актісі негіз бола алады.
Азаматтық кодекске ... ... ... жоқ ... ... ... азаматтарға, жасөспірімдерге, психикалық ауыратын азаматтарға
қамқоршы, ішімдікке ... ... мен ... сот қорғаншы
тағайындайды. Бұл өкілдердің өкілеттігі заңмен анықталады, сондықтан олар
заңды өкілдер деп аталады.
Өкілетсіз ... бір ... үшін ... ... ... өкіл болып
табылмайды. Өкілетсіз әрекетке АК ... ... ... да жатқызады.  Өкілеттікті асыра пайдалануға ... ... ... ... жатқызылады. Мысалы, пәтерді мәміле
бойынша жалға алу керек болса, өкіл оны ... ... ... ... ... ... ... өкілдік беруші қолдаса, онда әрекет
негізінде туындаған құқықтар мен міндеттер осы ... ... ... өкіл ... ... ... Егер өкіл беруші әрекетті қолдамаса,
оның ... ... ... ... ... жасалған мәмілелерді
дұрыс деп таппаса, онда үшінші жақ алдында жауапкершілікті өкіл ... ... адам ... ... өту және ... айналымның дамуы жағдайында тауар-ақша
қатынасында коммерциялық өкілдік маңызды орын алады. ... өкіл ... шарт ... ... ... ... ... және еркіті өкіл бола
алатын тұлға. 
Егер мұндай шарттың тарабы кәсіпкерлік жүйеде шарт жасасқан кезде ... ... және ... өкілдік етуші болмаса, онда коммерциялық өкілдік
туындай (АК-тің 166-бабының 1- тармағы). Мұндай жағдайда коммерциялық өкіл
өкілдің ... ... ... шарт ... ал ол көрсетілмеген
жағдайда- сенімхат негізінде әрекет жасайды. Коммерциялық өкілдік екі түрге
бөлінеді: өз өкілдігі және бөтен ... ... ... өкілдік.
Өз атынан болу – заңды тұлға өкілді өз құрылымына тағайындайды және ол
арқылыөзінің құқықтарымен міндеттерін ... ... ... ... бір ... ... ... бөтен тұлғаны айналымға қатыстырмайды
(АК-тің 163-бабының 1- тармағы).  ... ... ... ... басқа
субъектілермен құқықтық қатынаста өзінің қызметтік міндетін атқаратын
жұмысшы, ... ісін ... ... ... ... ... қызметкері сәйкес заңды тұлғаның өкілі ... ... ... ... ... ... ... атынан өкіл болу сонымен қатар басқа да тәсілмен ... ... олар ... ... өз ... ... қосымша құрылымдық
бөлімдерді құру кезінде ... ... ... оған ... ... ... және шаруашылық серіктестіктерін  жатқызуға
болады. Олар өздерін құрушылардың ... үшін ... ... ... ... жаңа ... құқықтық жағдайының тең болатынын ... ... ... олар ... ... бола алмайды. Бұл құрылымдық
бөлімдердің жетекшілерін құрушы ... ... ... ... ... және олар ... ... функцияларды ғана
атқара алады.
 Коммерциялық өкілдіктің екінші түрі-басқалардың мүдделері үшін болса да ... ... ... ... ... ... ... кезінде
өсиетті орындау тапсырылған адамдар және т.б.). Өкілдіктің бұл түрі бизнес
сферасында қызмет көрсетудің ... түрі ... ... ... бұл ... ... делдалдық түрі ретінде қолданылады.
Рыноктың қажеттілігіне сәйкес делдалдық қызметтің ... ... ... ... ... актілермен реттеледі.
Қазақстан Республикасы Президентінің "Тауарлық биржа туралы” Жарлығында
биржалық сауда қатысушыларының арасында ... ... мен ... және оның ... биржалық мәміле жасай алатын брокерлер аталған.
 Коммерциялық өкілдің өкілеттігі жазбаша шартта ... ... ... оған ... ... да ... ... өкіл бір
мезгілде өзінің қатысуымен жасалатын шартың түрлі тараптарын ... ... Бұл ... ол ... ... ... кәсіпкердің
ыждағаттығымен орындауға міндетті.(АК-тің 166-бабының 4-тармағы).
Кәсіпкерлік қызметтің жекелеген салаларындағы коммерциялық ... ... ... ... ... сипаты төмендегі ережелерден көрінеді:
1) коммерциялық өкілдердің өкілеттігі ... ... ... ... ... беруші атынан өз мүддесі үшін немесе ... ... ... ... жол берілмейді, сонымен қатар бір уақытта
өкілге оның қатысуымен жасалған шарттың әртүрлі тараптарының мүдделерін
білдіре ... ... ... мен ... ... ... беруші мен жалға
алушының және т.б.).
3) комерциялық өкіл өзара жасасқан ... ... ... ... сыйлық ақы алуға құқылы;
4) коммерциялық өкілге сауда мәмілелерін жаса кезінде мәлім ... ... ... ... ... бір ... сақтандыру құқықтық қатынасы  болып
табылады. Қазақстан Республикасы Президентінің "Сақтандыру туралы” Жарлаығы
бойынша сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру брокерларының қызметіне жол ... ... ... мен заңды тұлғалары үшін ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалар Қазақстан
Республикасының территориясында сақтандыру брокерлік қызметтерін өздерінің
филиалдары немесе өкілдіктері ... ... ... ... ... ... экономикалық мәмілелер және оларды жасау тәртібі
Қазақстан Республикасының Заңы ... ... ... Заң ... және ... ... мүддесіне орай қару-жараққа,
әскери техникаға, ядролық және ... ... емес ... ... өнімге, екіұдай қолданылатын (мақсаттағы) тауарлар ... ... ... мен пайдалануға байланысты шикізатқа,
материалдарға, жабдықтарға, технологияларға, ғылыми-техникалық ақпарат пен
көрсетілетін қызметтерге экспорттық бақылауды ... ... және ... қаруды таратпау режимін нығайтудың негіздері мен тәртібін
белгілейді.
Осы Заңда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады:
1) ... ... ... тауарлар мен технологиялар – азаматтық
мақсаттарда пайдаланылатын, бірақ қару-жарақ, әскери ... мен ... оның ... ... қырып-жоятын қару мен жеткізу құралдарын өндіру
үшін қолданылуы мүмкін жабдықтар, материалдар, ... ... ... ... ... қырып-жоятын қару – химиялық, бактериологиялық (биологиялық),
радиологиялық, ... және ... ... ... ... ... ... қаруды жеткізуге қабілетті
зымырандар мен ұшқышсыз ұшу аппараттары (500 килограмнан кем емес пайдалы
жүктемені 300 ... және одан да ұзақ ... ... ... ... шығармашылық қызмет нәтижелеріне құқықтар – қару-жарақпен,
әскери техникамен, ... ... ... ... ... ... жабдықпен және жаппай қырып-жоятын қаруды жасауға
арналған технологиямен байланысты ғылыми еңбектерге, ... ... ... ... жоспарларға, эскиздерге,
иллюстрациялар мен үш деңгейлі ... ... ... пайдалы модельдерге, өнеркәсіптік үлгілерге, ... ... ... ашылмаған ақпаратқа, оның ішінде “ноу-
хау” өндірісінің құпияларына құқықтар;
5) ...... ... ... ... ... ... және тұтыну үшін әкелу;
6) импорттаушының ... ... ... ... ... ... мәлімделген мақсаттарға
пайдалану туралы, оны басқа тұлғаларға бермеу  және оны уәкілетті органның
келісімінсіз үшінші елдерге кері ... жол ... ... жазбаша
сендіруі;
7) кепілдік міндеттеме (түпкі пайдаланушының сертификаты) – импортталатын
өнімді мәлімделген мақсаттарда пайдалану және оны ... ... ... ... кері ... жол бермеу туралы алушы ... ... ... ... ... ... ... кері импорт – Қазақстан  Республикасының кеден заңнамасына сәйкес
Қазақстан Республикасының кеден аумағынан бұрын ... ... ... ... ... ... кері ... Қазақстан Республикасының кеден аумағынан тыс жерде
өндірілген, оның кеден аумағына бұрын әкелінген өнімді әкету не ... ... ... ... ... кеден аумағынан үшінші
елдерге әкету;
10) Қазақстан Республикасының экспорттық бақылау жүйесінің ...... ... құзыреті шегінде экспорттық бақылауды
жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... тауарлар, технологиялар, жұмыстар,
көрсетілетін қызметтер, ақпарат;
12) өнімді Қазақстан Республикасының кеден аумағынан тыс ... ... ... Республикасының кеден заңнамасына сәйкес жүзеге асырылатын,
қазақстандық ... ... ... ... ... кеден аумағына әкелу мақсатында оларды Қазақстан
Республикасының кеден ... тыс ... ... және ... өнімнің номенклатурасы (тізімі) – экспорттық бақылауға жататын
тауарлардың, технологиялардың, жұмыстардың, көрсетілетін ... ... ... ... ... ... ... (мәлімдеуші) –
өнімнің  экспортын, кері экспортын, импортын, кері импортын, транзитін және
Қазақстан Республикасының кеден аумағынан тыс ... ... ... ... ... заңды тұлға;
15) транзит – өнімге кедендік бақылау жасай отырып оны ... ... ... арқылы өткізу;
16) тұтастай қамтитын бақылау – өнімнің номенклатурасына ... ... ... ... орган – экспорттық бақылау саласында мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жүйесі – экспорттық бақылау ережелерін
сақтау мақсатында сыртқы экономикалық қызметке қатысушылар ... ... ... әкімшілік, ақпараттық және өзге де
сипаттағы іс-шаралар кешені;
19) экспорт – өнімді ... ... ... ... тыс ... орналастыру немесе тұтыну мақсатында  осы аумақтан әкету;
20) экспорттық бақылау – өнім экспортының, кері экспортының, импортының,
кері импортының, транзитінің ... ... ... Республикасының кеден
аумағынан тыс жерде өңдеудің тәртібін Қазақстан Республикасының экспорттық
бақылау жүйесінің мемлекеттік органдары мен фирмаішілік экспорттық ... ... ... экономикалық қызметке қатысушылардың
(мәлімдеушілердің) іске асыруы жөніндегі  осы ... және ... ... бақылау саласындағы өзге де нормативтік құқықтық
актілерінде белгіленген шаралар жиынтығы;
21) ядролық және арнайы ядролық емес ...... ... ... халықаралық режимнің талаптарына сәйкес осындай деп айқындалған
материалдар.
Қазақстан Республикасының экспорттық бақылау туралы заңнамасы
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Конституциясына негізделеді, осы Заңнан және Қазақстан
Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерінен тұрады.
Егер Қазақстан ... ... ... ... осы ... ... ... белгіленсе, онда халықаралық шарттың
ережелері қолданылады.
Осы Заңның күші осы Заңның 8-бабында ... ... ... ... ... кері ... ... және Қазақстан
Республикасының кеден аумағынан тыс жерде өңделуіне, сондай-ақ ... ... ... ... ... органдарының, сыртқы
экономикалық қызметке қатысушылардың ... ... ... ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету;
2) жаппай қырып-жоятын қаруды таратпау режимін нығайту;
3) халықаралық қатынастардың тұрақты және қауіпсіз ... ... ... ... пен ... ... ... қырып-жоятын
қару мен оны жеткізу құралдарының таралуын болдырмау болып табылады.
Экспорттық бақылаудың негізгі принциптері:
1) жаппай қырып-жоятын ... ... ... және ... ... ... өзге де түрлерін таратпау жөніндегі ... ... ... сақтау;
2) экспорттық бақылауды жүзеге асыруда саяси мүдделердің басымдылығы;
3) Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... халықаралық терроризм мен экстремизмді қолдауға жол бермеу;
5) экспорттық бақылау рәсімдері мен ережелерінің ... ... ... ... мен ... ... болып табылады.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің экспорттық бақылау саласындағы құзыреті
Қазақстан Республикасының Yкіметі экспорттық бақылау ... ... ... саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын
әзірлейді;
2) Қазақстан Республикасында мемлекеттік ... ... ... ... экспорты мен импортын лицензиялаудың ережелерін бекітеді;
4) импорттаушылардың (түпкі пайдаланушылардың) ... ... және ... орындалуын тексеру ережелерін бекітеді;
5) өнімнің транзитіне рұқсат беру ... ... ... ... ... кеден аумағынан тыс жерде өңдеуге
рұқсат беру ережелерін бекітеді;
7) сыртқы экономикалық ... ... ... ... бақылау жүйесіне қойылатын біліктілік талаптарын
бекітеді; 
8) өнімнің ... ... ... ... құзыреті
Уәкілетті орган:
1) экспорттық бақылау саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруды жүзеге
асырады және ... ... ... бақылау жүйесі
мемлекеттік органдарының қызметін үйлестіреді;
2) экспорттық бақылау саласындағы нормативтік құқықтық актілерді ... ... ... ... бақылау жүйесінің мемлекеттік
органдарымен бірлесе отырып, өнімнің номенклатурасын (тізімін) әзірлейді;
4) белгіленген ... ... ... ... кері ... кері ... транзитін және Қазақстан Республикасының кеден
аумағынан тыс жерде ... ... ... ... мен ... ... ... асырады;
6) шет мемлекеттермен және ... ... ... ... ... әзірлейді және ынтымақтастықты жүзеге асырады;
7) Қазақстан Республикасының ... ... ... ... бірлесе отырып, қажет болған жағдайда ... тиеп ... ... және оның ... ... ... ... кепілдік міндеттеме (түпкі пайдаланушының сертификатын) береді;
9) өнімнің транзитіне рұқсат береді;
10) мәлімдеушілер мен ... ... ... ... ... ... қызметтерді, ақпаратты өнімге
жатқызу туралы қорытынды береді;
11) өнімді Қазақстан  Республикасының ... ... тыс ... ... береді.
Қазақстан Республикасының экспорттық бақылау жүйесі ... ... ... Республикасы экспорттық бақылау жүйесінің
мемлекеттік органдары:
1) өнімнің ... ... ... ... арқылы заңсыз
өткізілуінің алдын алады және жолын кеседі;
2) өз құзыреті ... ... ... кері ... ... транзиті
және Қазақстан Республикасының кеден аумағынан тыс жерде ... ... ... ... ... түрлері. Экспорттық бақылануға тиіс
өнімнің түрлеріне мыналар жатады:
1) жай қару-жарақ пен ... ... ... ... ... мен ... оларды өндіруге байланысты жұмыстар мен
көрсетілетін қызметтер;
2) ядролық және ... ... емес ... жабдықтар, қондырғылар,
технологиялар, иондық сәуле шығаратын ... ... ... жабдықтар және тиісті тауарлар мен ... ... ... ... мен ... қызметтер;
3) экспорттық бақылаудың халықаралық режимдерінде белгіленетін тізімдер,
тізбелер бойынша химиялық қару ... ... ... ... ... қолданылатын (мақсаттағы) тауарлар мен технологиялар;
4) бактериологиялық (биологиялық) және ... қару ... ... ... ауру қоздырғыштар, олардың генетикалық жағынан өзгерген
нысандары мен генетикалық материалдың фрагменттері, олардың тізімдерін,
тізбелерін экспорттық ... ... ... ... ... техника, қозғалтқыштар, олардың компоненттері, зымырандық
техника жасау кезінде қолданылатын жабдық, материалдар мен ... ... ... ... ... ... ... жаппай қырып-жоятын қару түрлері;
7) ғылыми-техникалық ақпарат, көрсетілетін қызметтер және әскери мақсаттағы
өнімге, екіұдай қолданылатын ... ... мен ... ... ... қызметтің нәтижелері.
Экспорттық бақылау және оны жүзеге  асыру  тәртібі.
1. Экспорттық бақылау Қазақстан Республикасының ... ... ... ... қырып-жоятын қаруды, жеткізу
құралдарын  және қару-жарақ пен ... ... өзге де ... ... Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарына сәйкес жүзеге
асырылады.
 2. Өнімнің экспорты мен импорты ... ... ... ... ... ... мен ... лицензиялау Қазақстан Республикасының
лицензиялау туралы заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.
4. Қазақстан Республикасынан шығарылатын ... кері ... ... ... ... бойынша, кепілдік міндеттеме (түпкі
пайдаланушының ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының кеден аумағына әкелінген өнімнің кері экспорты
өнім шығарылған елдің құзыретті органының рұқсаты бойынша жүзеге ... ... ... ... Күштерінің, басқа да әскерлері мен
әскери ... ... ... ... ... Республикасы
аумағында уақытша ... ... ... ... қолданылып жүрген жарақтарды, өнімдерді жөндеу ... ... ... ... ... ... өткізу, сондай-
ақ өнімді Қазақстан Республикасының кеден ... тыс ... ... ... ... ... ... асырылады.
7. Экспорттық бақылауға жататын шикізат не өнеркәсіп өнімі үлгілерінің ең
аз ... ... ... ... экспорттық бақылауға жататын,
коммерциялық ... жоқ осы ... не ... ... ... ... ... зерттеулер (сертификаттау) жүргізу үшін
өнімді, сондай-ақ  Қазақстан Республикасы ратификациялаған ... ... үшін ... ... ... ... алатын
сынамалар үлгілерін Қазақстан Республикасынан әкету ... ... ... ... ... ... шекарасы арқылы өткізілуіне
бақылау жасауды Қазақстан Республикасының кеден органдары жүзеге асырады.
9. Егер ... ... ... ... ... ... сыртқы экономикалық мәмілелерді жүзеге асыру кезінде
мәлімдеуші келісімшарт талаптарында ... ... ... ... ... органдарының өнімнің түпкі пайдаланылуын
тексеруге қол жеткізуін қамтамасыз ... ... ... ... ... өнім шығарылған елдің құзыретті органы берген рұқсаттың
дұрыстығын айқындауға ... ... ... ... ... ... бақылау талаптарын қамтамасыз ету мақсатында, егер
сыртқы экономикалық қызметке қатысушыларға ... осы өнім ... ... ... ... шет ... не шетелдіктердің
немесе шетелдік заңды тұлғалардың жаппай қырып-жоятын қару мен ... ... ... үшін пайдаланылатыны анық белгілі болса, оларға
бұл ... ... ... ... ... ... мәмілелер жасасуға немесе оларға өзге де кез ... ... ... ... ... ... қызметке қатысушылар (мәлімдеушілер) ... ... ... ... ... ... осы
Заңның 8-бабының қолданылу аясына жатпайтын өніммен, ... ... ... ... экономикалық мәмілелерді жүзеге
асыру үшін уәкілетті мемлекеттік органның лицензиясын:
1) оларды Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... өзге де ... ... аталған өнім мен зияткерлік
шығармашылық қызмет нәтижелері осы ... ... ... ... ... ... ... туралы хабардар еткен;
2) олардың  аталған өнім мен зияткерлік шығармашылық қызмет ... ... ... ... көрсетілген мақсаттарда пайдаланылуы мүмкін деп
пайымдауларына негіз болған жағдайларда алуға міндетті.
11-бап. ... ... ... ... ... Заңда және Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік ... ... ... ... ... орындалуын
қамтамасыз ету үшін жаппай қырып-жоятын қаруды, жеткізу ... ... пен ... ... өзге де ... ... кезінде
пайдаланылуы мүмкін өнімге қатысты сыртқы экономикалық қызметті жүзеге
асыру ... ... ... ... ... ... ету,
аталған салада құқық бұзушылықты болғызбау үшін ... ... ... (мәлімдеушілер) фирмаішілік  экспорттық бақылау
жүйелерін құрады.
12-бап.  Өнімді тиеп жіберу алдындағы кезеңде және ... оның ... ... ... тиеп ... алдындағы кезеңде және ... оның ... ... ... ... ... және
Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық ... ... ... ... ... экспорттық бақылау жүйесінің
мемлекеттік органдарымен бірлесе отырып, мына негіздер бойынша өз құзыреті
шегінде жүзеге ... және ... ... ... заңнамасында белгіленген тәртіппен сыртқы
экономикалық қызметке ... ... ... ... бақылау туралы заңнамасының талаптарын бұзуы
туралы куәландыратын мәліметтерді алу;
2) сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... ... құралдарын және қару-жарақ пен әскери
техниканың өзге де түрлерін таратпау ... ... ... шарттарын сақтамауы.
2. Тексеру уәкілетті орган берген тексеруді тағайындау туралы актінің
негізінде жүргізіледі.
Тексеруді ... ... акт ... ... ... тәртіппен
тексеру актілерін тіркейтін арнайы журналында тіркелуге тиіс.
Тексеруді ... ... акт ... ... ... тәртіппен құқықтық статистика және арнайы ... ... ... ... ... ... ... органда
(бұдан әрі – құқықтық статистика жөніндегі орган) ... ... ... ... ... ... тексеруші лауазымды тұлғаның (тұлғалардың)
қызметтік куәлігін ... ... ... ... ... қызметке қатысушыға (мәлімдеушіге) тексерудің тағайындалуы
туралы актіні тапсырған кезден ... ... ... тиеп ... ... ... және ... оның
түпкілікті пайдаланылуын тексеруді тағайындау туралы актіде көрсетілген
лауазымды тұлға (тұлғалар) ғана ... тиеу ... ... және ... оның ... ... тағайындау туралы бір актінің негізінде бір ғана ... ... ... жүргізу мерзімі күнтізбелік отыз күннен аспауға ... ... ... ... ... ... ... кездегі ерекше
жағдайларда, сондай-ақ тексеру көлемінің ... ... ... ... басшысы (не оны алмастыратын адам) ... ... ... ... бірақ ол күнтізбелік отыз күннен аспауға тиіс.
Тексеру мерзімін ұзартқан жағдайда уәкілетті орган тексерудің ұзартылғаны
туралы құқықтық статистика ... ... ... ... ... ... акті ресімдейді, онда  тексерудің тағайындалғаны  туралы ... ... ... мен күні және оның ... себептері
көрсетіледі. 
5. Тексеруді тағайындау ... акт ... ... қызметтің бір
қатысушысына (мәлімдеушісіне) ресімделеді.
6. Тексеру аяқталғаннан кейін оны ... ... ... органның
лауазымды адамы Қазақстан Республикасының экспорттық ... ... ... ... ... нәтижелері туралы екі данада акт
жасайды.
7. Сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... туралы актінің тапсырылған күні тексеру мерзімінің
аяқталуы болып есептеледі.
Тексеру ... ... акт ... ... ... актіде
көрсетілген тексерудің аяқталу мерзімінен кешіктірілмей тапсырылады.
13-бап. Сыртқы ... ... ... ... экономикалық қызметке қатысушылар (мәлімдеушілер) ... ... үшін ... ... ... ... есебін
жүргізуге міндетті.
2. Өніммен, зияткерлік шығармашылық қызмет ... ... ... ... құжаттар, егер Қазақстан Республикасының
заңнамасында неғұрлым ұзақ сақтау ... ... бес жыл ... тиіс.
3. Экспорттық бақылау мақсаттары үшін сыртқы экономикалық мәмілелер
есебінің ережелері мен ... ... ... ... ... ... экспорттық бақылауға байланысты
халықаралық санкцияларға қатысуы
Қазақстан Республикасының бір мемлекетке ... ... ... ... ... ... ... санкцияларға қатысуы
және бұл санкциялардың қолданысқа енгізілуі Біріккен Ұлттар Ұйымы немесе
басқа да ... ... ... ... ... ... ... Жекелеген жағдайларда мұндай
санкцияларды Қазақстан Республикасы біржақты қолдана ... ... ... ... ... кеден аумағынан тыс жерде өңделуін шектеу
1. Шет мемлекеттер Қазақстан Республикасы алдында ... ... ... ... ... ... ... болып
табылатын халықаралық ұйымдардың шешімдері ... ... ... ... және ... ... кеден аумағынан тыс
жерде өңделуіне Қазақстан Республикасының шектеулер ... ... ... ... ... ... Үкіметі ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... ... ... ... ... мүдделерін
негізге ала отырып, өнімнің экспортына, ... ... ... ... ... ... тыс жерде өңделуіне шектеулер
енгізілетін мемлекеттердің тізбесін белгілейді және ... ... ... қатысты санкция туралы ақпаратты сыртқы экономикалық қызметке
қатысушылар (мәлімдеушілер) назарына жыл сайын жариялап отырады.
16-бап. ... ... ... ... беру жөніндегі міндеттеме
1. Уәкілетті орган Қазақстан Республикасының экспорттық бақылау жүйесінің
мемлекеттік ... және шет ... ... ... қызметке қатысушылардан (мәлімдеушілерден) экспорттық бақылау
саласына жататын қажетті ... мен ... ... және ... құқылы.
2. Қазақстан  Республикасының экспорттық бақылау жүйесінің ... ... ... ... Республикасының экспорттық бақылау
жүйесінің басқа да мемлекеттік органдарынан және шет ... ... ... ... қатысушылардан
(мәлімдеушілерден)  экспорттық бақылау саласына қатысты қажетті құжаттар
мен ақпаратты сұратуға және ... ... ... бақылау саласындағы сыртқы экономикалық қызметке қатысушылар
(мәлімдеушілер) ұсынған құжаттар мен ақпарат тек қана ... ... ... ... ... ... және өзге де ... ... ... ... мен ақпарат, сондай-ақ экспорттық ... ... ... ... ... ... ... ақпаратты Қазақстан Республикасының экспорттық ... ... ... мен ... органдарының лауазымды
тұлғаларының қызметтік емес мақсаттар үшін жария етуіне, ... ... ... ... ... көзделген
жағдайларды қоспағанда, оны мемлекеттік органдарға және ... ... ... ... ... қызметке қатысушылар (мәлімдеушілер) уәкілетті
органның және Қазақстан ... ... ... жүйесінің
мемлекеттік органдарының талабы бойынша аталған органдардың осы ... ... мен ... ... үшін ... құжаттар мен
ақпаратты ұсынуға міндетті.  
17-бап. ... ... ... ... ... ынтымақтастығының мақсаттары мен нысандары
1. Қазақстан Республикасы экспорттық бақылау және жаппай қырып-жоятын
қаруды ... ... ... ... шет ... ... ұйымдармен ынтымақтастық жасайды.
2. Қазақстан Республикасының экспорттық ... ... ... ... ... қаруды, жеткізу құралдарын, сондай-ақ оларды жасау
технологияларын таратуды болғызбау жөнінде шет ... ... ... және ... ... ... ... қатынастардың тұрақты және қауіпсіз жүйесін қалыптастыруға
жәрдемдесу;
3) ... ... ... ... экономикаға тең құқықты
және өзара тиімді ... ... үшін ... ... ... ... Республикасының өніммен, зияткерлік шығармашылық қызметтің
нәтижелерімен, оның ... ... ... қызмет нәтижелеріне
құқықтармен халықаралық алмасуға қатысуын жандандыру, сыртқы экономикалық
қызметке қатысушылардың (мәлімдеушілердің) жоғары технологиялардың ... енуі үшін ... ... ... ... халықаралық және мемлекетішілік тетіктерін
жетілдіру, Қазақстан Республикасының экспорттық ... ... ... ... және ... ... ... анықтау мақсатында жүзеге
асырылады.
3. Қазақстан ... ... ... ... ... ... Республикасының халықаралық экспорттық бақылау
режимдеріне және халықаралық форумдарға қатысуы, шет ... ... ... ... мен ... ... ... алмасу, сондай-ақ аталған салада екіжақты және көпжақты негізде
бірлескен бағдарламалар мен өзге де ... іске ... ... ... ... Республикасының мем-лекеттік органдары экспорттық бақылау
саласында халықаралық ұйымдармен, шет ... ... ... ... ... емес ... ... Республикасының
заңнамасында белгіленген тәртіппен өз құзыреті шегінде өзара іс-қимылды
жүзеге асырады. Қазақстан Республикасы экспорттық ... ... ... ... істеуіне жәрдемдесуді мақсат ететін отандық
ұйымдар мен шетелдік үкіметтік емес ... ... ... және ... ... ... Қазақстан Республикасының экспорттық бақылау туралы заңнамасын
бұзғаны үшін жауаптылық
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... заңдарында белгіленген жауаптылыққа әкеп соғады.
19-бап.  Қазақстан ... ... ... мен мемлекеттік органдары ... және ... ... ... ... экспорттық бақылау жүйесінің уәкілетті органы мен
мемлекеттік органдары лауазымды тұлғаларының экспорттық бақылауды жүзеге
асыру кезіндегі ... мен ... ... Қазақстан
Республикасының заңнамасына сәйкес шағым жасалуы мүмкін.
20-бап. Осы Заңды қолданысқа енгізу тәртібі
2. Азаматтық- құқықтық шарттар мәміленің құқық ... ... ... Шарт ... және оның маңызы
Екі жақты мәмілелер шарт болып ... Шарт ... ... ... туындайтын қатынастарды реттеудің ежелгі дәуірлерден
келе жатқан, кеңінен тараған әдістерінің ... Шарт – сату – ... ... рента, мүлікті жалға беру, сақтау және т.б. қатынастар негізінде
жүзеге асырылады.
Шарт дегеніміз – екі ... одан да көп ... ... ... ... ... ... немесе тоқтату туралы келісім.
Шарт еркіндігі – шарт жасаудың басты әрі айнымайтын қағидасы. Шарт
еркіндігінің қағидасы:
шартты ... ... ... итермелеуге жол бермеу еркіндігі;
жасалатын шарттың түрін таңдау ... өз ... ... ... әр түрлі жағдайларды енгізе
алатындығын;
тараптар заңда көзделген және көзделмеген шарттарды да жасаса
алатындығын білдіреді.
Шарттар, негізінен, екі жақты жасалады, бірақ көп жақты ... ... ... екі ... көп ... ... және келісілген еріктеріне
байланысты құқықтық салдар туындайды.
Шарттың мазмұны заңда ... ... ... ... ... ... ... еріктері белгілі бір нысанда жүзеге асырылуы тиіс. Шарт
екі нысанда: ауызша және жазбаша ... ... ... ... ... маңызы өте зор. Шарттың дұрыс
анықталуы тараптардың мүдделерін қорғауға септігін тигізеді. Шарттар жасалу
уақытына байланысты (күшіне енуі) реалды және консенсуалды болып бөлінеді.
Консенсуалды шарт ... шарт ... ... ... ... бұл
шарттың жасалғандығын білдіреді және сол ... ... ... ... сату және ... мүлікті жалға алу, т.б.)
Реалды шарт бойынша шартты жасасудың негізі – ... ... ... ... зат ... ... ... шарт жасалынды деп есептелінеді.
(Мысалы, несие ... беру ... – бұл ... мәміле, құқықтық міндеттердің
пайда болу сәті тараптардың келісімімен ... Бұл ... бір ... ... ... ... ... келіскен мерзімде шарт бұзылса,
екінші тарап шарттың дұрыс ... ... ... толтыруды,
айыппұлды үстемелеуді және т.б. талап етуге құқылы.
Несие ... – бұл ... ... ... мен ... ... ақша ... алғаннан бастап пайда болады.
Шарттарды ақылы және ақысыз деп екіге бөліп ... ... ... ... ... ... тұрғандай, шарт бойынша өзінің ... жақ ... ... алуы қажет. Белгілі бір қызмет көрсеткен ... ... ... ... алады. Ал егер бір тарап екінші ... ақы ... ... ... ... ... ұсынуды міндетіне алған болса,
онда мұндай шарт ақысыз шарт ... ... Оған ... бір нәрсені
сыйға беруді, т.б. жатқызуға болады.
Шарттарды сонымен қатар, біржақты міндеттеуші және ... ... ... ... Шарттардың басым көпшілігі өзара келісілген, яғни
құқықтар мен міндеттер екі жақты да ... ... алу – сату ... бойынша сатушы сатылған тауарды
беруге мінлетті және оның ... ... ... ... екінші тарап – сатып
алушы тауарды талап етуге құқылы және оны қабылдап ақысын төлеуге міндетті.
Көріп отырғанымыздай екі ... да ... мен ... бар, яғни сатушы
мен сатып алушының арасындағы шарт ... ... ... беру ... бір ... ... шарт. Сыйға алушының ешқандай міндеті жоқ,
тек құқықтарға ие және сыйды қабылдау немесе қабылдамауды өзі шешеді.
Жария шарт. ... ... ... және өз қызметінің
сипатына қарай оған өтінішпен келетін әркімге қатысты ... ... ... немесе қызмет көрсету жөніндегі оның ... ... ... шарт деп ... Бұл ... негізінен байланыс
қызметін көрсету, энергиямен қамтамасыз ету, ... ... ... ... көпшілік пайдаланатын көлікпен тасымалдау, т.б. салаларда
қолданылады.
Коммерциялық ... шарт ... ... жария шартын жасау
барысында бір тарапқа көмек көрсетуден бас ... ... бір ... ... ... ... ... талаптары барлық тұтынушыларға бірдей қойылады.
Яғни, жария шартын жасауға ниет білдіргендердің барлығы тең болуы тиіс.
Сенімхат – бір ... ... ... ... ... ... өзінің атынан жазбаша өкілеттік беруі.
Сенімхаттың мынадай түрлері ... ... ... және ... ... ... – 3 жыл. Егер сенімхатта ... ... онда ол ... күннен бастап 1 жыл ... ... ... ал егер сенімхатта берілген күні көрсетілмесе ол жарамсыз деп
танылады.
2.2 Азаматтық – құқықтық шарттардың түрлері
Шарттың ұғымына ... ... ... ... ... екі немесе одан да көп ... ... ... ... ... ... немесе тоқтату туралы келісімі шарт деп
танылады.
Шарт ... ... ... ... ... ... өзінен
міндеттеме туыңдайтын заңдық факты; сол шарттық міңдеттеменің өзі; шарттық
міндеттемені ресімдеген құжат.
Шарт - құқықтық қатынастың туыңдауына, ... ... ... болатын заңдық факт. Сондықтан да, шарт азаматтық құқықтар мен
міндеттемелерді туындататын негіздердің бірі ... ... ҚР ... кодексіне жүгінсек 148-баптың 1-тармағына сәйкес
мәмілелер бір ... және екі ... көп ... ... ... ... Сол
себепті, шарт мәміле болып табылады және шартқа екі және көп ... ... ... ... атап ... мәміленің формасы
және оны тіркеу туралы, мәмілені заңсыз деп тану туралы және т.б. ережелер
қолданылады. "Бір жақты және көп ... ... ... "бір жақты және
өзара шарттар" ұғымынан ажырату керек. Бір жақты мәміле шартқа ... ... ... үшін ... келісімі керек емес, бір жақтың ерік
білдіруі жеткілікті. Шарттың басқа мәмілелерден және ... ... ... сол, шарт ... тараптардың келісімі.
Сондықтан, азаматтық кодекстің 148-бабының 3-тармағына сәйкес, шарт ... екі ... (екі ... ... не үш ... одан да көп ... (көп
жақты мәміле) келісілген ерік білдіруі қажет болып табылады[45].
Шарттардың басым көпшілігі екі жақты мәміле болып табылады, себебі
шарттан, әдетте, ... ... ... ... ал міндеттеме
үшін мүдделері қарама қарсы екі тарап болуы ... ... ... ... ... ... ... — сол құқыққа икемделген міңдет
(борышкер) болады[51].
Бірлескен қызмет туралы шарт көп ... ... ... бола ... ... АК-ның 228-бабында айқындалған.
Бұл шарттың ерекшелігі сонда, оның тараптары ортақ шаруашылық
мақсатқа қол ... үшін ... ... ... келіседі және осы
қызметтің нәтижесінде ортақ меншік пайда болады. ... ... ... ... ... ... құқық" туралы бөлімде емес,
меншік құқығына ... ... ... ... ... ... ... бекерден бекер емес.
Көп жақты шарттарға, әдетте, шарт туралы жалпы ережені қолдануға
болады. Дегенмен, көп ... ... ... ... ... ... ... қолдануға болмайды. Атап айтқанда, жария шарт
туралы (387-бап), үшінші жақтың пайдасына шарт ... ... ... ... ... қолдануға бола қояр ма екен, шарт жасасу туралы нормаларды
қолдануда да қандай да бір ерекшелік болуға тиіс.
"Шарттан міндеттемелік, ... ... ... өзге ... ... мүмкін" деген ережені Қазақстан Республикасының
Азаматтық кодексіне кіргізу елеулі ... ... ... Бұл ... ... болмаған. Ол ТМД-ға мүше басқа елдердің ... ... ... әдетте, міндеттемелік құқық қатынас-
тарымен байланыстырады. ... ... да. ... міңдеттемелік құқық
катынастарының ауқымына зорға сиатын құқықтық қатынастар да бар. ... ... ... ... ... меншік объектісін бірлесіп иелену
және пайдалану жөнінде оның қатысушылары арасында қатынастар туындайды, ал
олар міндеттемелік емес ... ... ... ... ... ... ... қатысушылары мен барлық басқа адамдар арасында
болатын заттық абсолюттікке қарағанда) [49].
Шарттан авторлық ... ... ... ... ... (бірлескен өнертапқыштар арасында) және ... ... ... ... ... ... кешені (заттық және міндеттемелік) заңды тұлғаның
пайда болуына негіз болатын құрылтай ... ... ... ... ... ... ... ереже
қолданылады (268-377-баптар), себебі АК-ның шарттар туралы ... ... ... ... және ... ... ... кейбір
түрлері жайындағы ережеде (379-баптың 2-тармағы) өзгедей көзделмеген.
ҚР АК-ның 379-бабының 2-тармағы міндеттеме тек ... ғана ... ... ... да ... дегенге сүйенеді. Сондықтан, шарттық
міндеттемелерге міндеттемелер туралы жалпы ережені қолдану ... ... ... шектелуі мүмкін. Мысалы, талапқа көну және борышты
аудару туралы кейбір ережелер (339-348-баптар) ... ... ... ... ... ... ... шарттардың осы түрлері туралы
нормалар қолданылады. АК-ның 379-бабының 3-тармағына басқа ... ... ... ... ... шарт, құрылтай шарты, авторлық
шарт және басқа) туындайтын заттық, ... ... ... ... ... қатынастарға, егер заңнамадан, шарттан
немесе құқықтық қатынастардың мәнінен өзгедей ... онда ... ... ... яғни шарт ... және оның ... ... бірлескен қызмет туралы шарттың немесе құрылтай-шартының
мәнінен шарт ... оны ... және ... ... көптеген
ерекшеліктер туындайды, олар ҚР АК-ның 2 және ... ... ... ... ... басқаша шешіледі.
ҚР АК-ның 379-бабы заттық, авторлық немесе шарттан туындайтын өзгедей
құқықтық қатынастарға ... ... ... қолдану туралы
мәселені шешпейді, мұны ... ... ... деп ... ... ... шартта тікелей реттелмеген мәселелер бойынша мұндай
құқықтық қатынастарға ... ... ... ... ... ... ... 1-бабы).
Шарт еркіндігі. Азаматтар мен заңды тұлғаларға шарт жасасуда еркіндік
берілген. АК-да, заң ... ... өз ... ... шарт жасасу міндеті көзделген жағдайларды қоспағаңда, шарт
жасасуға мәжбүрлеуге жол берілмейді (АК-ның 380-бабының 1-тармағы).
Шарт ... ... ... ҚР ... 8-бабының азаматтар мен занды
тұлғалар өздеріне берілген азаматтық құқықтарды өз қалауынша ... ... ... ... ... ... тапқан кәсіпкерлік қызмет еркіндігімен
және тұтынушылардың тауарлар иеленуге, жұмыстар мен қызметтер пайдалануға
шарт ... ... ... ... болады.
Егер ҚР АК сүйенетін болсақ онда 380-баптың ережесі ... ... ... ... шарт еркіндігі болмады, барлығын
жоспарлы қорлар мен бөліп ... ... ... ... шарттар
жасалыңды. Шарттарда формальдық сипат болды, ең басты маңыздылық жоспарлық
актілерге берілді. ... ... ... оның ... ... ... ... шарт жасауға мәжбүрлеу айрықша жағдайларда ғана болуы мүмкін.
Міндетті түрде шарт жасасу туралы жалпы ережелер АК-ның арнайы бабында ... ... ... ... ... ... ... егер мұндай шарт жария шарт ... ұйым үшін ... ... ... ... ... міндеті жекешелендіру туралы жар-лықтың
14-бабының 6-тармағында және Мемлекеттік ... алу ... ... 23-бабында
бекімін тапқан. Мемлекеттік мүлікті сатушы мен ... ... ... ашық ... ... осындай шарт жасасуға міндетті.
Шарт жасасу міндеті еркімен қабылдаған міндеттемеден туындайтын
жағдайларға алдын ала шарт ... ... ... 306-бабының 1-тармағына сәйкес, кепіл ұстаушыға оның
иеленуіне берілген кепілге салынған мүлікті ... ... ... заң ... жүктелуі мүмкін. Кепіл берушінің пайдалануында
қалатын кепіл мүлкін сақтандыру кепіл берушіге жүктеледі.
Шарт еркіндігі принципі ... ... ... ... ... ... да жасаса алатындығынан көрініс табады ҚР АК-ның 380-
баптың 2-тармағын қараңыз. АК-ның ... ... ... басым көшпілігі
заңнамада көзделген шарттарға арналған. Айта кететін бір жағдай — 380-
баптың ... ... заң ... ... ... заңнама жайында,
сондықтан шарттардың жаңа түрлерін Қазақстан Республикасы Үкіметінің
қаулылары және ... ... ... ... ... ... алады.
Ондай шарттардың мысалы ретінде толлинг операцияларын жүргізу туралы шартты
алуға болады[43].
Тараптар занда көзделмеген ... да ... ... Бұл ... жалпы ережеде "азаматтық құқықтар мен ... ... ... ... ... мен ... тұлғалардың
әрекеттерінен пайда болады, өйткені ол әрекеттер азаматтық заңнамада
көрсетілмегенімен, олардың ... ... мен мәні ... ... мен
міндеттерді тудырады" делінген.
Бұл ереже азаматтық құқықтың жалпы бастауына ... ... ... және бар ... да, болашақта болуы мүмкін
қатынастарды да реттеуді ... ... ... экономикасының өтпелі кезеңі үшін аса маңызды,
себебі күніге бір жаңа шарттың ... ... ... ... ... ... ... болып табылатын шарт еркіндігі өзінің негізгі
қызметін сақтап қала ... ... бұл ... ... әрбір азаматтың
өзіне тиесілі сбьективтік құқығы болып табылады.
Шарттың мазмұнын оны жасасқан кезде тараптар құрастырған ... ... ... егер ... ... мазмұны заңнамамен міндеттелген
болмаса, тараптар өз қалауларымен анықтайды.
Шарт ережелерін анықтаудың ... ... шарт ... ... ... заңнамада тікелей тыйым салынғанынан басқа ... ... ... ... ... баптарына жүгінсек 382-баптың 1-тармағыңда императивтік
және диспозитивтік нормалар арасындағы айырмашылық ... ... ... ... ... ... болса
(императивтік норма), тараптар оны ... ... ... Олар ол
нормаларды шартта ... да, ... да ... бірақ оған
қарамастан олар оны заңда көрсетілген ... ... ... мазмұнына қатысты мысал келтіретін болсақ, АК 282-бапта ақша
міңдеттемесі Қазақстан ... ... ... тиіс делінген немесе
АК 304-бапта ортақ меншік болып табылатын мүлік кепілге тек барлық ... ... ғана ... мүмкін деп көрсетілген. Соңдықтан да,
шарттың тараптары (заңда көзделмегеннен басқа реттерде) ... ... ... ... ... мүлікті кепілге басқа меншік иелерінің
келісімінсіз беру туралы ережені шартта көрсете алмайды.
Егер шарт ережелерінде диспозитивтік норма ... ... ... қолданбауға немесе одан өзгеше ереже белгілеуге құқылы.
Мысал ... ... ... ... екі немесе бірнеше
әрекеттің бірін жасауға ... ... егер ... ... ... ... ... таңдау құқығы беріледі.
Сондықтан тараптар балама міндеттемені орындаудың өзге ... ... ... ... осы ... ... ешнәрсе қарастырмаған болса,
онда заңмен белгіленген норма қолданылады.
Азаматтық заңнамада императивтік ... көп ... ... ... ... ... ... нормалар болып келеді. Ол шарт
еркіндігіне ... ... ... оның ... ережелерін өздері анықтай
алатындығымен байланысты. Тараптар шартта кез келген жағдайды ... егер олар оны ... ... ... ... ... ... нормалар қолданылады.
Қаңдай да бір ережені тараптардың өздері де, диспозитивтік ... ... ... ... ... ... іскерлік айналым дағдысы
бар болып, оны дәлелдеу ... ... сол ... ... басшылыққа
алынады.
Дегенмен, мұндай жағдайлар өте сирек ... және ... ... ... ... дауларды сот шешеді.
Шарттың елеулі ережелерін қарастырып өтейік. Шарт дегеніміз екі
немесе бірнеше ... ... екі ... бірнеше адамның келісіп ерік
білдіруі. Әр шартта көптеген ережелер болуы мүмкін, олардың ішінен, ... шарт ... деп ... ... алу ... Бұл ... ... ережесі. АК-ның 393-бабына сәйкес, тараптар арасында шарттың
барлық елеулі ережелері бойынша тиісті жағдайларда талап ... ... қол ... ... шарт жасалынды деп есептелінеді[3].
Жалпы алғанда ҚР АК 393-бабы елеулі ережелердің тізбесін ... ... ... ... ... атап өтеді.
Ережелердің елеулі больп табылатын үш тобын бөліп ... ... ... шарт ... ... ... Шарт ... анықталмайынша бірде бір
шарт жасалған болып саналмайды;
2) заңнамада елеулі деп танылған ережелер. Олар ... ... ... ... жасалған брокерлік шартта мыналар болуға тиіс:
а) шарт ... ... ... ... ... ... брокер-диллердің өз қызметін жүзеге асыруы;
б) тараптардың, оның ішіңде брокер-диллердің, ... ... ... ... сақтау міндетемесін қоса алғаңдағы, құқықтары
мен міндеттері;
в) брокер-диллердің қызметін төлеудің мөлшері мен тәртібі;
г) брокер-диллердің клиент ... есеп ... ... ... тараптардың шарт ережелерін бұзғандық үшін жауаптылығы;
е) ... ... ... ... ... және оны ... ... соңдай-ақ ақша қаражатын клиенттің бұйрығы бойынша
төлеудің шарттары мен ... ... ... 1997 жылғы 5
наурыздағы "Қазақстан Республикасында бағалы қағаздармен мәмілелерді тіркеу
туралы" Заңы);
3) шарттардың осы түрі үшін қажетті ... ... ... ... ... ... ... тараптардың біреуінің арызы бойынша оған қатысты келісім болуға тиіс
ереже. Мысалы, жүк ... ... ... ... ... емес су ... туралы ереже болуын талап етеді.
Ондай елеулі ережелер болмағандықтан немесе ... ... ... ... ... ... деп танылуы мәмілені заңсыз деп
танығандағыдай салдарларға әкеледі АК-ның 157-бабын негізге алуға болады.
Елеуліден басқа ... ... және ... ... ... ... Олардың ерекшелігі сонда, бұл ережелердің болған болмағандығы
шарттың заңдық күшіне әсер етпейді. Дағдылы ... ... ... түрі үшін ... деп ... қолданылады және олар шартта бар-
жоғына қарамастан қолданылады[52].
Оған мысалы, баға туралы ереже. Егер тараптар шартта шарт ... онда заң ... ... ... уәкілетті
мемлекеттік органдар белгілейтін немесе реттейтін бағалар (тарифтер,
бағалау, ... және т.б.) ... ... шартта баға қарастырылмаған болса және оны шарт ережелеріне
сүйене отырып ... ... ... ... ... ... кезде
осыған ұқсас жағдайларда, әдетте, осы сияқты тауарлар, жұмыс ... ... ... баға бойынша жүргізілуі тиіс деп есептеледі (АК-ның 385-
бабы).
Дағдылы ережелер, негізінен, дипозитивтік ... ... ... ... ... бұл ережелер қандай да бір себептермен шешілмей қалғанда
қолданылады.
Кездейсоқ ережелер шарттың бұл ... тән емес және ... ... ... бойынша кіреді (мысалы, сатып алу-сату шартының
нысанын сатып алушыға беру ... ... ... ... ... ... ... және оның айрықша сапасы үшін қосымша сыйақы
беру туралы ереже және т.б.). Бұл ережелердің бар-жоғы шартты ... ... еш ... ... ... шарттың үлгі ережелерін жатқызуға болады. Үлгі
ережелер шарттардың тиісті түрі үшін ... және ... ... ... ... ... ... біреуі дайындаған шарттардың үлгілерінен
бөліп қарау керек. Өнім өндіретіндер, ... ... ... ... ... шарт жобасын ұсынады. Үлгі ережелер, ... ... және ... міндеттеу күші болатын типтік шарттардың ережелерінен
де басқа.
Үлгі ережелерінің мысалы ретінде Мұнай туралы ... ... ... ... және жер ... ... ... жарлықтың 1-бабында
көзделген Модельдік контрактыны алуға болады.
Моделдік контракт Үкімет бекітетін үлгі контракт ... ... ... ... түрлерінің ерекшеліктері немесе жер қойнауын
пайдаланудың кейбір операцияларын жүргізудің ... ... ... ол ... жасаудың үлгісі ретінде пайдаланылады.
Үлгі ережелері қолданылуы үшін олар шартта көрсетілуі тиіс. Егер
ондай сілтеме болмаса, үлгі ... ... ... ... ... ғана
қолданылады. Бұл ретте, ҚР ... ... ... мұндай дағдылар
заңнамаға қайшы келе алмайды, ал ҚР АК-ның 382-бабына сәйкес олар ... ... да ... ... ... ... болған кезде оның ережелерін түсіндіру, яғни шартқа
түсініктеме беру қажеттігі жиі ... ҚР АК ... ... сот шарт ... ... кезде ондағы сөздер ... ... мәні ... Шарт ... ... мәні
түсініксіз болған жағдайда, ол ... ... ... ... ... салыстыру арқылы анықталады.
Егер осы көрсетілген ережелермен шарт мазмұнын анықтау ... ... ... ... сәйкес, шарт мақсаты ескеріле
отырып, тараптардың шын мәніндегі ортақ еркі анықталуға ... Бұл ... ... алдындағы келіссөздер мен хат алмасу, тараптардың өзара
қатынастарында ... ... ... ... ... ... ... да назарға алынады.
Біз ҚР АК-ның 392-бабына сай түсініктемені азаматтық ... ... ... сай түсініктеме беруден ажырата білуіміз керек.
Шарттың қаңдай да бір ережесін түсінуде тараптар арасыңда ... онда ... сай ... ... Ал ... кең өкілеттік
берілген: ол шарттың мәтіні мен оның мазмұнына ғана ... ... ... білу үшін шарт шегінен шығып та кете ... ... сот шарт ... ... ... ... ... ережелерін әрқилы ұғынбау үшін ... ірі ... ... ... ... ... керектігі арнайы көрсетіледі.
Шарт формасы мәмілелер формасы туралы ережеге ... ... ... ... ... негізге аламыз. Заңнама бойынша шарттың
бұл түрін нотариалдық куәландыру қажет ... да ... ... тараптар өздері қарастыруы мүмкін. Бұл ... ... ... ... ереже елеуліге айналады. Егер тараптар белгілі
бір формада шарт жасасуға уағдаласса, заң ... ... осы түрі ... ... ... етілмесе де, шарт оған уағдаласқан форма берілген кезден
бастап жасалды деп есептеледі оны ҚР АК ... ... ... ... формасының сақталғаны бір құжат жасау немесе ... ... факс ... құжаттар алмасу арқылы расталынады
АК-ның 152-бабында көрсетілген.
Егер заңға жүгінсек ҚР АК-ның ... ... ... ... адамның шарттың офертада көрсетілген талаптарды (тауарлар жіберу,
қызмет ... ... ... және т.б.) ... ... ... жазбаша формада жасауы шарттың жазбаша формасына ... ... ... ... ... деп ... ... салу заңнамада
немесе офертада белгіленуі мүмкін.
Шарттардың түрлерінеде тоқталып талдау жасайық. Оларды атап өтетін
болсақ нақты және ... ... ... және ... ... ... және ... шарттар, бір типті және аралас шарттар, негізгі және алдын
ала шарттар, еркін және міндетті шарттар, өзара ... ... ... ... және өзінің қатысушыларының пайдасына жасалған шарттар мен
үшінші жақтың пайдасына ... ... ... бөлінеді.
Азаматтық заңдарда шарттарды топтастыру әртүрлі негіздерде
жүргізіледі. ... ... ... ... ... да, атап ... ... беру, жұмыс жасау, қызмет көрсету
сияқтылар шарттарға да ... ... ... ... да ... шарттардың заңнамада және заң әдебиетіңде қолданылатын негізгі
топтамаларына ... ... ... ашып ... және ... ... Егер, заң актілеріне сәйкес шарт
жасалу үшін мүліктің берілуі қажет ... шарт ... ... берілген кезден
бастап жасалынған болып саналады.
Азаматтық кодекстің 393-бабының 2-тармағында ... ... ... ... ... ... ... консенсуальдық болып табылады,
(лат. consensus — ... яғни ... ... үшін ол ... ... ... Бұған мысал, сатып алушы мен сатушы арасындағы ... ... ... бастап сатып алу-сату шарты жасалды деп саналады. Затты беру,
ақша төлеу және басқа әрекеттер жасалынып қойған шартты орындау ... ... ... ... ... ... сақтау, заем,
жүктасымалдау) шарт нысаны берілген ... ... қана ... деп
саналады. Мұндай шарт нақты (лат. res -зат) деп аталады, ол заң актілерінде
бекімін табуға тиіс.
Шарттың консенсуальдық ... ... ... ... шарттың
анықтамасының өзінде көрсетіледі. Мысалы, сатып ... ... ... былайша қалыптасады: сатушы затты беруге міндеттенеді, ал сатып
алушы ақша төлеуге міндеттенеді. Болашақта шарт ... ... ... ... тараптардың міңдеттері басқаша анықталады. Оған мысал
ретінде сақтау шарты бойынша сақтаушы зат иесінің ... ... ... міндетті, тасымалдау шарты бойынша тасымалдаушы өзіне сеніп
тапсырылған ... ... ... ... ... ... шарт ... екінші тарап затты бергеннен кейін ғана туыңдайды. Бұл ... кезі мен шарт ... ... ... ... Консенсуальдық
шарттарда олар, әдетте, сәйкес келмейді, ... ... ... ... ... зат беру кезін шарт жасасу кезімен сәйкестендіруге келісе
алады. Бірақ ... ... ... ... нақты шарт бола алмайды.
Ақылы және ақысыз шарттар. Шарт бойынша тараптар өз міңдеттемелерін
орындағаны үшін ақы алуы ... ... бірі ... беруі керек болса, бұл
ақылы шарт болып табылады. Бір тарап ... ... одан ақы ... немесе
еш нәрсе бермей бір нәрсені ұсынуды міндетіне алған шарт ақысыз шарт ... ... ... және ... ... ... ... — шарт бойынша өз
міндеттерін орындағаны үшін ... ... бір ... ... нәрсені ұсынуға (төлеуден басқа) материалдық құндылықтар беру
(бартерлік операция), біріне бірі қандай да бір ... ... ... ... баға ... болатын кез келген әрекетті ... ... ... ... ... құқығында "considaration"
деген атпен кең қолданылады. Оларда considaration кез келген шарттың елеулі
ережесі болып табылады; онсыз шарт заң күші бар шарт деп ... ... ... ... ... тапқан ақысыз шарттардың
ішінен сыйға тарту ... ... ... ... және ... ... атауға болады.
Кейбір шарттар заң бойынша ақылы да, ақысыз да болуы мүмкін (тапсыру,
сақтау, заем). Сондықтан да, АК-ның 284-бабыңда қаңдай да бір ... ... ... деп танылады деген презумпция бекітілген. Шарт ақысыз деп
танылады, егер ол ... ... ... ... ... туындайтын
болса.
Азаматтық айналымда ақысыз шарттардың болуы елімізде ... ... ... ... ... келмейді. Мысалы, қайырымдылық, мәдени,
білім беру және басқа қоғамдық қорлардың қызметі ... ... ... ... ... беру және ... ұқсас қызмет,
әлеуметтік маңыз алуда, ақысыз сыйға тарту шарттары көбіне олардың құқықтық
формасына айналуда.
Бір жақты және өзара шарттар тараптардың ... мен ... ... ... ... Бір ... шартта бір тарапта тек құқық,
екіншісінде тек міңдет ... ... заем ... ... шартта
тараптардың әрқайсысында құқық болады, олар міңдеттемелер де ... ... ... ... ... ... заты үшін ... алушының ақша
төлеуін талап етуге ... және өзі сол ... ... ... беруге
міндетті, ал сатып алушы заттың өзіне берілуін талап етуге ... және ... үшін ақша ... ... ... ... және ... шарттар. Бір типті шарттар сан алуан қыры ... ... ... ... ... және т.б.) белгілі бір
түрдегі (тауарды беру, ... ... ... ... міндеттемелерді
тудырады. Аралас шарттарда заңнамада ... ... ... ... ... қағидалары 380-баптың тараптар заңнамада көзделген
де, көзделмеген де шарттарды жасаса ... ... ... ... ... да, олардың мазмұныңда заңда көзделген ... ... бар шарт ... алуы заңды.
2.3 Шарттарды жасасу тәртібі
Шарттың орындалуын қамтамасыз ету ұғымына анықтама ... ... ... бір екі ... ... ... шарт жасасу барысында шарттың
орындалуы үшін алдын-ала жасалатын шаралар. Шарт ... ... ... ... субъектісінің, яғни несие берушінің ырқында ғана ... де ... ... ... ... Өйткені борышкерде
шарттың орындалуын қамтамасыз ету үшін ... ... ... жасауға
міндетті. Шарттан (атап айтқанда, шартқа негізделген) басқаның әрекетіне
құқық туындайды, яғни міндет емес ... ... ... ... бұл ... болады. Бірақ, жалпы ереже бойынша, борышкер несие берушіні
қандайда бір әрекетті ... ... ... ... шартта көрсетілген
міндетті орындауға борышты. Бұл ережеге кірмейтін бірден бір жағдай, ол —
жеке-белгілі бір ... ... ... заттай орындауға
мәжбүрлейтін ... ... және өзге ... ... ... ... ... ережеге сәйкес шарт бойынша әрекет ... ... ... ... ол ... қатынастар бойынша орындауға ... ... ... ... орындалуын қамтамасыз ету үшін алдын-алу
шараларын жасайды. Сонымен ... ... ... ... ... бойынша
борышкердің шартты орындамауына байланысты, борышкерден шығындардың ... ... ... ... Кез ... ... орындау, жалпы ереже
бойьшша, несие берушінің заңда көзделген жағдайларда оның ... ... ... ... бұзылуынан туындаған залалдың орнын
борышкер өз мүлкі есебінен толтыруын талап ету ... ... ... ... ... жағдайларда шарттың орындалуын қамтамасыз
етудің жалпы шараларына қосымша (шарттың орындалмауынан болған залалды өз
мүлкі есебінен төлеу жөнінде ... ... ... ... орындалуына септігін тигізетін ерекше амалдар пайдаланылады. ... ... ... ... шарттың орындалуын қамтамасыз ететін әдістер
деп аталады.
Азаматтық құқықта шарттың орындалуын ... ... ... ... ... ... борышкердің шарт талаптарын тиісінше орындауына
ынта беретін және несие берушінің ... ... ... ... ... шаралар жатады.
Бұл шаралар, әдетте, мына ... ... ... ... ... және ... барлық мөлшерін немесе оның
бір бөлігін өндіруді ... — бұл ... ... ... ... ... немесе шартты орындамағандық немесе тиісінше орындамағандық
үшін ... ... ... ... ... жаққа тарату және
оларды орындауға жауапты адамдар ... ... - бұл ... ... ... және ... беру ... несие берушіге белгілі бір
затгар ... өз ... ... ... ... ... емес, заттың құнына сенемін") — бұл шараларға, мысалы, кепіл зат
жатады; борышкер шартты ... бас ... ... несие берушінің
қайтарылмайтын аванс алуы — бұл шараларға ... мен ... ... борышкердің қарсы, әдетте, ақшалай талапты орындағанына дейін несие
берушінің затты немесе өзге мүлікті беру жөніңдегі ... ... беру - бұл ... мүлікті ұстап қалу жатады.
Бұл жерде айта кететін бір жағдай — ... ... ... ... ... ... айыппұл, кепілзат, кепілдік, ... ... ... ... ... қалу ... ... тәсілдермен
шектелмейді. Борышкерді шартта көзделген өз міндетін тиісінше орындауға
ынталандыратындардың барлығы, ... егер ... ... ... ... ету ... жатады. Жалпы шарттың орындалуын қамтамасыз етуге
міндеттеменің орындалуын қамтамасыз етудің жалпы ... ... ... өзі ... ... ... ... дәстүрлі
әдістермен қатар шарттың орындалуын қамтамасыз етудің басқа да көптеген
конструкциялары болуы ... олар ... ... ... ... ... көзделуі де (мысалы, кепілдік жарна, ... ... ақша ... ... ... ... ... заңнамада
көзделмей шартта белгіленуі де мүмкін.
Шарттың орындалуын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ету ... ... ереже бойынша,
қамтамасыз етілетін шарт талаптарына ... ... ... болып
табылады, яғни оның заңдылығына және заңдық күшіне тәуелді болып ... ... банк ... ... оның қамтамасыз етілетін ... ... ... ... бұл банк ... ... сипатына және соған ... ... ... ... ... ету ... ... (басты) талаптарға
қосымша сипаты бірталай жерде ... ... тек ... ... ... яғни ... ... туындаған
талаптар ғана қамтамасыз етіледі.
Екіншіден, қамтамасыз етуші шарт талап ету құқығын беруге көнгенде және
көптеген ... осы ... шарт ... ... ... ... ... негізгі шарттың тоқтауы, ол қандай негізде тоқтаса да, әдетте,
қамтамасыз ететін шарттың тоқтауына әкеп ... ... ... ... ... оны ... ... шарттың
заңсыздығына әкеп соғады, ал бұл норма императивтік, ол ... ... ... мүмкін екендігін қарастырмайды. Ал, қамтамасыз ... ... ... ... ... ... еш әсерін
тигізбейді, бұл басты шарттың ... ... шарт ... ... ... ... тағы бір артықшылығы сонда, ол қамтамасыз етуші шарттың
тоқтаған-тоқтамағандығына тәуелді емес. ... бұл ... ... ... ... және жылжымайтын мүлік ипотекасының заттарын соттан тыс
мәжбүрлеп сатқызудың кейбір жағдайлары кірмейді, бұл заң ... ... ... мамандандырылған кәсіпкерлік ұйымдардың — кепіл
ұстаушылардың қиянатынан қорғау ниетінен туындаған.
Кепілпұлды төлеу, жалпы ... ... ... ... үшін ... ... ... байланысты туындаған шығындарды негізгі шарт
бойынша басқа ... ... ... ... ... ... өтеу ... заң ережелері, оның ішінде шығын мөлшерін ... ... ... ... ... егер ... бұл жөнінде
ешнәрсе көзделмесе, толықтырғыш болады. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... туындаған шығындарды
өтеудің өзге ... ... ... ... ... шығындар
кепілпұлдың сомасынан тысқары толық мөлшерде өндірілуі ... ... ... яғни бас ... төлемі ретінде өтеуге жол беріледі және т.б.
деп көрсетілуі мүмкін. Кепілпұл аванстан ... ... ... орындау
есебінен болашақ төлемге жатқызылып беріледі, ол қамтамасыз ету құралы бола
алмайды. Егер төлем ... деп ... ... онда оны ... ... ... ... қамтамасыз етудің келесі әдісі тұрақсыздық айыбын
қарастырып өтейік.
Шарттың орындалуын қамтамасыз етудің әдісі ретіңде тұрақсыздық айыбын
шарт орындалмаған ... ... ... ... ... белгілі
бір ақша сомасын төлеуінің қамтамасыз етілетін басты міндеттемеге қосымша
шарты ретінде түсінеміз. Тұрақсыздық айыбымен қамтамасыз ... ... ... ... ... шарт ... өз міндетін оны күрделендіріп
алмау ... дәл ... ... ал ... ... ... ... құрайтын міндеттер көбейеді, белгілі бір ақша ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің әдісі бола тұрып тұрақсыздық айыбының өзі алдын
ала анықталған ақша сомасын ... бұл ақша ... да ... ... ... ... ... деп аталатын тұрақсыздық айыбы шарт орындалмаған немесе
тиісінше ... ... ... мысалы, орындау мерзімінің
бұзылуы (өткізіп алу), өнімнің сапасы, ... ... ... ... талаптардың бұзылуы, т.б. Тұрақсыздық айыбын қолдану
заңнамада да, мысалы ... ... ақша ... ... үшін тұрақсыздық айыбы ... кез ... ... ету үшін ... ... ... де, мысалы, жалдау шарты
бойынша жалдау ақысын уақтылы төлемегендік үшін, көзделуі мүмкін[51].
Тұрақсыздық айыбы туралы ... ... ... ... ... ... болып табылады. Негізгі қамтамасыз етілген ... ... ... ... ... келісім бойынша міндетті адам
деп саналады. ... шарт ... ... ... да бір соманы
төлеу ... ... жақ ... ... ... ... пен кепіл
болушылыққа жатқанмен, тұрақсыздық айыбына еш жатапайды.
Тұрақсыздық айыбының мөлшері мен оны ... ... ... ... заңнамамен белгіленеді.
Бұл ретте тұрақсыздық айыбы, не нақты сомада, көрсетіледі, ... ... ... жолғатқаны үшін банк әрбір жоғалған құжатқа мың
теңге мөлшерінде айыппұл төлейді, не ... ... ... ... ... ... шағып, мысалы, банк клиенттің
есеп шотына ақша қаражатын уақтылы аудармағаны үшін ... ... ... ... ... ... (өсім) төлеуге міндетті, немесе,
мысалы, несие алу шартында оны өз ... ... үшін ... ... ... ... бес пайызы мөлшерінде тұрақсыздық айыбын
(айыппұл) төлеу жөнінде міндеті көрсетілуі мүмкін[76].
Заңнамамен ... ... ... оның ... ... жөнінде тікелей нұсқама болса, ол мөлшер тараптардың ... ... ... ақша ... ... пайдаланғаны үшін ҚР
Ұлттық банкы қайта қаржыландыру ставкасы мөлшерінде белгілеген ... ... ... ... үлғаюы мүмкін.
Бұл ретте заңды айыпақының мөлшерін өсіруге тараптар өзара уағдаласқан
келісімнің ... ... ... ... ... ... формасы
үшін көзделген ереже қолданылады, тұрақсыздық айыбы ... ... ... ... ... ... берушіні занда белгіленген мөлшерде
тұрақсыздық айыбын өңдіртіп алу құқығынан айырмайды.
Тұрақсыздық айыбының түрлерін қарастырайық. ... ... ... ... негізіне және мөлшерінің қандай тәртіпте — ... ... ... ... ... ... қарай түрге бөлінеді.
Егер ол соманың ... заң ... ... ол — ... немесе
нормативтік, ал шартпен анықталса — ерікті немесе шарттық тұрақсыздық ... ... ... ету ... ... ... өтейік. Несие
берушінің (қарыз немесе мүлік берушінің) алдында борышкердің (қарыз немесе
мүлік алушының) шартты ... үшін ... ... ... шарттың бұзылуынан келген залалды борышкер мүлкі
есебінен өндіріп алу құқығына қарағанда ... ... ету ... ... қолдану өзінен өзі болмайды. Шарттарды ... ... ... ... қамтамасыз етуші шараларды қолдану мүмкіндігін ғана
қарастырады. Қандай да бір шарт белгілі бір ... ... ... үшін ... келісімі немесе заңның арнайы міндеттеуі керек. Бұл
ретте, ... ... ... ... әдістері заңнамада да, тараптар
келісімінде де ... ... зат, ... ... ... ... кейбіреулері — тек тараптар келісімінде (мысалы, кепілақы) көзделуі
мүмкін.
Шартты қамтамасыз етудің кейбір әдістері ... ... ... ... ... ... ... да болып табылады, себебі олар
шартты орындамаған ... ... ... адамға қосымша мүліктен
айырылуды (ауыртпалық) жүктейді, ол ... және ... шарт ... ... Басқалары (кепіл зат, мүлікті ұстап қалу, ... т.б.) ... ... жатпайды, себебі оларды қолдану олардың
туындау негіздерін дәлелдеудің кейбір процедураларымен және қамтамасыз
етілген ... ... ... ... ... көзделген тәуелсіз
жағдайлардың туындауымен байланысты[50].
Зерттеп жатқан тақырыбымыздың өзегі шарттың орындалуын ... ... ... ... ... ... ... анықтап,
талдау жасайық. Бұл шаралар шарттың орындалуын қамтамасыз ету әдістері
болып ... ... ... ... ... ... кепілдік пен
кепілдік болушылық, кепіл және заңнамада көзделген ... ... ... ... ... ... ету әдістерінің ішінен кепілпұлды
қарастырайық.
Шартты қамтамасыз етудің әдісі кепілпұл дегеніміз — шарт ... ... ... ... ... шарт талаптарынан туындайтын белгілі бір ... үшін ... ... ақша сомасының бір бөлігін төлеуі. Кепілпұл
— борышкер несие берушіге ... ... ... да бір ақша ... орындалуын қамтамасыз ету әдісі ретіндегі кепілпұлдың маңызы сонда,
ол шартты қандай да бір тараптың орындамауынан ... ... оның ... ... ... үшін ... зардаптар
әкеледі. Кепілпұл, негізінен, борышкердің қандай да бір ақша ... ... ... ... ... ... орыңдауын қамтамасыз етуге
бағытталған, мысалы, сатып алушының сатылатын ... ... ... ... ақысын төлеу міндеті, т.б., ал қамтамасыз ... ... ... адамның кейін шартты орындаудан бас тартқан жағдайда сол
кепілпұлдан айырылып қалу ... ... қол ... ... ... ... ... адамның шартты орындамауы да оған алған кепілпұлды қайтару,
сондай-ақ контрагентке алған кепілпұлдың сомасына тең сома ... ... ... алып ... ... ... ... субъектілері олар ҚР АК-ның кепілпұл туралы жаңа
ережелері кепілпұлмен қамтамасыз етілуі ... ... ... ... ... бұл тәсілмен тараптарының біреуі азамат болып келетін
шарттар ғана қамтамасыз ... ... ... қамтамасыз етілетін
шарттарды қатысушылар құрамына қарай шектеу жойылды, кепілпұлмен кез келген
шарттық міндеттемелерді, оның ішінде тараптары азаматтардың ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге болады.
Кепілпұл туралы келісімнің ... ол ... ... ... оның
сомасына және негізгі міндеттеменің формасына қарамастан, заңсыз болады
деген үреймен ... ... ... ... Егер ... ... ... тиіс болса, кепілпұл туралы келісімнің ... үшін ... ... ... ... ... мәндік және заңдық ... бар. ... ... кепілпұл туралы келісімнің өзін белгілеу үшін қолданылады
— шарт жасасқанда және ... бір ... мен ... ... осы
келісімді қолдану барысында заңмен белгіленген зардаптарды анықтағанда ақша
сомасының бір бөлігін төлеу туралы келісімді ... ... ... да, ... ... ... білдіреді, ол тараптардың құқықтары мен
міндеттерін, сондай-ақ кепілпұл туралы келісімді ... ... ... ... ... жиынтығын береді.
Тікелей келісімді кепілпұл туралы келісім деп, ал құқық институтын-
кепілпұл туралы ... ... деп ... ... ... еді. Сонымен
қатар кепілпұл бір адамның екіншіге төлейтін ақша сомасының бір бөлігін
ғана білдіреді.
Кепілпұл туралы ... ... ... кепілпұл айрықша келісім бойынша
енеді, ол шарттан бөлек болады және шарттағы міндеттемені ... ... ... ... ... келісім шартқа қосымша болып
келеді, ол шар талаптарының орындалуын қамтамасыз ... ... ... ол үшін ... ... деп ... елеулі белгілері, ол —
кепілпұлдың ... ... ... ... ету үшін ... негізгі міндеттемені анықтау. Кепілпұл ... ... ... ... ... ... ... шарттың
заңдылығын бұл жерде кең түсіну керек. Негізгі шарттың зандылығы оның заңға
сәйкестігін, ... оның ... ... кепілпұл туралы келісім күшінде
болған кезде негізгі ... ... ... ... ... ету ... ... туралы келісім тараптардың
кепілпұлмен қамтамасыз етілген шарттар бойынша жағдайларын, құқықтары ... ... ... ... ... туралы келісім тараптардың
міндеттерін күрделендіреді, ... олар ... ... ... ... міндеттемелер қабылдайды. Кепілпұл алған адамның құқығы азаймайды,
қайта міндеттемені қамтамасыз ету ... ... ... ... қанағаттану керек пе, әлде міндеттеменің тиісінше орындалуын
талап ету керек пе, ... ... ... ... егер шарт ... ... онда ол ... етуге құқылы болады.
Кепілпұл берген адамда да қосымша міндеттемелер туындайды, кепілпұл алған
адамның кепілпұлмен қамтамасыз етілген шартты ... ... ... бір ... ... ... ... келісімнің өзіндік сипаты бар.
Кепілпұл, шарттың орындалуын қамтамасыз етудің бір ... бола ... ... қамтамасыз ететін шарттардан өзін ... ... ... ... шарттардан туындайтын міндеттемелер ғана қамтамасыз
етіледі және ол өзге шарт ... ... ... ... шарттан өзге негіздерден, атап айтқанда, әкімшілік актілерден, сот
шешімінен жөне т.б. ... ... ... ... ... ақшалай міндеттемесі көзделген
шарттың орындалуы ғана қамтамасыз етілуі ... ... ... ... ... шарт ... ... алынатын төлемнің
есебінен екінші тарапқа" беріледі (АК-ның 337-бабьшың 1-тармағы), мысалы,
сатып алу-сату шарты бойынша ... ... ... ... жалдау
ақысын төлеу жөніндегі міндеттеме және т.б. Бұл тұрғыдан алғанда кепілпұл,
міндеттемені қамтамасыз етудің тәсілі бола ... бір ... шарт ... ... ... орындауы — шарт бойынша бір тараптың екінші
тарапқа төлемінің бөлігі болып табылады.
Үшіншіден, ... ... ... ... ... тәсілі бола
тұрып, шарт жасалғандығының дәлелдемесі ... ... Бұл ... ... шарт тараптардың біреуінің кепілпұл төлеуін көздейтін болса, онда бұл
міндет орындалғаннан кейін ғана шарт жасалыңды деп саналады, ... ... ... ... кепілпұл төлеу көзделген болса, онда кепілпұл
төленбей шарт ... ... ал ... ... ... ... ... шартты орыңдаудан біржақты бас тарта алмайды. Кепілпұлды
төлеу тараптар арасыңда кепілпұлмен қамтамасыз етілген шарттың барық ... ... ... қол ... және ... ... оның ... кіргендігінің дәлелдемесі.
Төртіншіден, кепілпұл, сонымен қатар, оны беруші тарап үшін де, оны алушы
тарап үшін де ... ... ... ... міндеті — өзінен
алынатын төлемді ... ол одан бас ... ... ... ... міндеті — міндеттемені заттай орындау, себебі оны орындамаған
жағдайда ол ... ... және ... ... ... ... ... етілген шартты тоқтатудың немесе орындамаудың не
кепілпұл туралы келісімді тоқтатудың салдарларын қарастырайық. Кепілпұлмен
қамтамасыз етілген ... ... ... ... ... ... соғады. Кепілпұл туралы келісім тоқталып, берілген ... ... оның ... ... ... ... оның бір
бөлігі — шарттың тараптарының біреуінің ақшалай мшдеттемесінің бөлігі
екендігі ... ... ... ... шарт тоқтаған екі
жағдайда кепілпұл қайтарылуға тиіс.
Тараптар, кепілпұлмен қамтамасыз етілген шартты оны ... ... ... ... ... (зат түрінде орындау — жұмыс, қызмет көрсету
жаңадан немесе жарым-жартылай орындалса, ... ... ... не ... ... — кепілпұлдан басқа, шарт бойынша ақшаның ... ... ... ... ... ... салдарлардан
босатылады, олар тараптардың негізгі шарт ... да, ... ... ... да міндеттемелерінің тоқтауына әкеп соғады, ал бұл ... ... ... ... ... шартты тараптар жауап
бермейтін ... ... ... ... болмағандықтан ол
басталмай жатып тоқталса, жоғарыда көрсетілгендей салдарлар туындайды[43].
Басқа реттерде кепілпұлдың тағдыры қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... тараптардың біреуі орындауды
бастағаннан кейін шарт бұзылса кепілпұлдың тағдыры тараптардың келісімімен,
шарттың ... ... ... ... ... тараптар
келісімінде өзгедей көзделмесе, кепілпұл туралы келісім де тоқтайды, бас
тарту төлемінде — бас ... ... ... ... және ... белгілейді (бас тарту төлемінің мөлшері кепілпұлға шамалас та,
басқадай да ... ... ... орындалуын қамтамасыз етудің әдісі ... ... ... ... ... да бола ... Егер тараптардың
біреуі негізгі міндеттеме орындалмай қалатындай әрекет ... оған ... үшін ... ... ... ... берілген кепілпұл
ескеріліп, ... ... ... ақша төлеу міндеті ... егер ... ... шарттың орындалмағанына кепілпұл берген
тарап жауапты болса, онда ... оны ... ... ... ... ... ... алған тарап жауапты болса, ол
екінші тарапқа кепілпұлдың екі еселенген ... ... ... ... 2-тармағында кепілпұл туралы келісім бойынша жауапкершіліктің
негізі болып табылатын міндеттемені бұзудың түрі ... ... бұл түрі — ... ... ... ... орындамау.
Кепілпұлмен қамтамасыз етілген шартты тиісінше орындамағанда бұзушыны
жауапқа тарту ... ... ... ... ... ... ... бірақ тиісінше орындамау АК-ның 338-бабының 2-тармақтарыңда
көзделген ... ... ... бола алмайды.
Шартты бұзғандық үшін жауапқа тартылатындай жағдайлар болса кепілпұлмен
қамтамасыз етілген шартты ... үшін ... ... деп ... ... ... жауаптылық шарасы ретінде ... ол ... ... ... ол ... жалпы ереже бойынша, егер шартта
немесе заңнамада басқадай көзделмесе, кепілпұлмен ... ... ... оның ... ... ... ... заңнамада
кәсіпкерлердің шартты бұзғаны үшін ... ... ... ... егер шарт ... ... ... оның кепілпұлмен
қамтамасыз етілген шартты орындамауы, егер ... күші — ... ... ... және т.б. ... шартты орындаудың
мүмкін болмағандығы дәлелденбесе, жалпы ереже бойынша одан жауапкершілік
шарасы ретінде кепілпұлды ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген шартта не кепілпүл туралы шартта тараптардың
шартты бұзғаны үшін кінәсіз ... ... ... және бұл
жағдайда да, сондай-ақ қамтамасыз ... ... ... ... да
кепілпұл кінәсіз бұзушыдан өндіріледі[49].
Кепілпұлды төлеу, жалпы ереже бойынша, шарттың ... ... ... ... орындалмауына байланысты туындаған шығындарды
негізгі шарт ... ... ... ... сомасы ескеріліп, төлеуден
босатпайды. Шығынды өтеу ... заң ... оның ... ... ... ... мөлшерін есепке алудың қажеттілігі, егер келісімде бұл
жөнінде ... ... ... ... ... ... талаптардың
келісімінде кепілпұлмен қамтамасыз етілген шарттардан туындаған шығындарды
өтеудің өзге салдарлары көзделуі ... ... ... ... ... ... толық мөлшерде өндірілуі мүмкін, кепілпұл
түрінде ғана, яғни бас тарту төлемі ретінде өтеуге жол ... және ... ... ... ... аванстан бөлек, аванс шартгы орындау
есебінен болашақ төлемге жатқызылып беріледі, ол қамтамасыз ету ... ... Егер ... ... деп ... ... онда оны аванс деп
санау керек.
Шарттың орындалуын қамтамасыз етудің келесі әдісі тұрақсыздық айыбын
қарастырып өтейік.
Шарттың орындалуын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... немесе тиісінше орындалмаған жағдайда борышкердің белгілі
бір ақша сомасын төлеуінің ... ... ... ... қосымша
шарты ретінде түсінеміз. Тұрақсыздық айыбымен қамтамасыз етудің мақсаты ... ... ... шарт ... өз ... оны күрделендіріп
алмау қаупімен дәл ... ... ал ... ... ... нысанын құрайтын міндеттер көбейеді, белгілі бір ақша ... ... ... міндеттер пайда болады.
Шартты қамтамасыз етудің әдісі бола тұрып тұрақсыздық айыбының өзі алдын
ала анықталған ақша ... ... бұл ақша ... да тұрақсыздық айыбы
деп аталады.
Өсім немесе айыппұл деп аталатын тұрақсыздық айыбы шарт орындалмаған немесе
тиісінше ... ... ... ... орындау мерзімінің
бұзылуы (өткізіп алу), өнімнің ... ... ... ... ... талаптардың бұзылуы, т.б. Тұрақсыздық айыбын қолдану
заңнамада да, ... ... ... ақша ... заңсыз
пайдаланғандық үшін тұрақсыздық айыбы ... кез ... ... ету үшін ... ... келісімінде де, мысалы, жалдау шарты
бойынша жалдау ақысын уақтылы төлемегендік үшін, көзделуі мүмкін[51].
Тұрақсыздық айыбы ... ... ... ... ... ... тараптар болып табылады. Негізгі қамтамасыз етілген шартта
борышкер әрқашанда тұрақсыздық ... ... ... ... міндетті адам
деп саналады. Борышкер шарт талаптарын ... ... да бір ... ... ... жақ өзіне алған жағдайлар кепілдік пен кепіл
болушылыққа жатқанмен, тұрақсыздық айыбына еш ... ... ... мен оны ... ... тараптардың
келісімімен немесе заңнамамен белгіленеді.
Бұл ... ... ... не ... сомада, көрсетіледі, мысалы,
клиенттің төлемдік құжатын жолғатқаны үшін банк әрбір жоғалған құжатқа ... ... ... ... не орындалмаған немесе тиісінше
орындалмаған міндеттеменің сомасын пайызға ... ... банк ... ... ақша қаражатын уақтылы аудармағаны үшін төлем сомасының жарты
пайызы мөлшерінде тұрақсыздық айыбын ... ... ... немесе,
мысалы, несие алу шартында оны өз мақсатында пайдаланбағаны үшін қарыз
алушының несие сомасының жиырма бес ... ... ... айыбын
(айыппұл) төлеу жөнінде міндеті көрсетілуі мүмкін[76].
Заңнамамен анықталған тұрақсыздық айыбында оның ... ... ... ... ... болса, ол мөлшер тараптардың өзара
келісімімен үлғайтылады. Мысалы, ақша ... ... ... үшін ҚР
Ұлттық банкы қайта қаржыландыру ставкасы мөлшерінде белгілеген тұрақсыздық
айыбы тараптардың келісімі бойынша үлғаюы мүмкін.
Бұл ретте ... ... ... ... ... ... ... формасына шарттық тұрақсыздық айыбы туралы ... ... ... ... қолданылады, тұрақсыздық айыбы туралы келісімнің жай
жазбаша формасын сақтамау несие берушіні занда ... ... ... ... алу ... ... ... түрлерін қарастырайық. Тұрақсыздық айыбы, негізінен,
оның туындау негізіне және мөлшерінің қандай тәртіпте — ... ... ... ... келісіммен анықталатындығына қарай түрге бөлінеді.
Егер ол соманың мөлшері заң актісімен анықталса, ол — ... ... ал ... ... — ерікті немесе шарттық тұрақсыздық айыбы
деп аталады.
Тұрақсыздық айыбы өсім немесе айыппұл түрінде де ... ... ... ... ... ... ... ұғым ретінде
берілген. Нормативтік актілерде "айыппұл" және "тұрақсыздық айыбы"
терминдері ... ... ... жиі ... кейде оларды ажырату
қиын. Дегенмен, құқықтық теория мен практикада бұл ұғымдар өз ... ... ... ... міндеттемені белгілі бір уақыт аралығында
орындамағандық үшін ... ... ... ... ... ... сақталмаған әрбір нақты кезең үшін міндеттеме сомасына
пайызбен шағын есептеледі, мысалы, несие шартында ақша ... ... ... кейін төленетін соманың 0,5%-ы мөлшерінде әрбір күнге
айыпақы белгіленуі мүмкін.
Ал, "айьппұл" ... ... ... ... ... ... немесе
міндеттеме сомасьша белгілі бір пайыздық мөлшерде ... ... ... ... ... ... ... сапасы және
ассортимент туралы шарттың талаптарын бұзғандық үшін 1000 теңге ... ... үшін ... ... 1%-ы мөлшерінде тұрақсыздық айыбы
(айыппұл) көзделуі мүмкін.
Әрине, "айыппұл" және "өсім" терминдерін бұлай ұғынуда ресми сипат жоқ, ... ... өсер ... ... мен өсім ... ... ... Сонымен қатар, ескеретін бір жағдай — "айыппұл" термині құқықтың
басқа салаларында да, атап ... ... ... және ... да ... ол ... ... азаматтық-құқықтық сипаты
болмайды.
Тұрақсыздық айыбын өндіртіл алу ... ... ... алу ... ... ... тұрақсыздық айыбы есептік, айыптық, баламалық
және ерекше болып бөлінеді.
Жалпы ереже бойынша түрақсыздық ... ... ... ... ... ... айыбының осы түрі есептік деп аталады, бұл
ретте өндірілген тұрақсыздық айыбының мөлшері өндірілетін залалдың есебіне
жатқызылады.
3. ... ... ... құқықтық табиғаты
Жауапкершілік барлық құқық қатынастарына тән нәрсе. Азаматтық
құқықтық ... ... ... ... ... ... ... мәселе міндеттемелік құқықтың жалпы ережелерінде
қаралады. Бірақ та бұл ... ... ... ... тыс ... да қатысты. Жалпы алғанда, жауапкершілік дегеніміз – ... ... ... ... ... жүктелген міндетті бұзатын азаматтық
құқықтық қатынастардың субьектілеріне қолданылатын ... ... ... ... ... салу ... табылады. Оған бұзылған құқыққа орай
өкілетті тұлғаның мүліктік шығынының орнын ... да ... ... ... құқық бұзушылық жағдайында құқықтық
нормаларға санкцияны жүзеге асыруға түрткі ... Ең ... ... жауапкершілікте мемлекеттік және шарттық тәртіпті нығайтуда, осы
мақсаттың алдын алуда тәрбиелік маңызы ... ... ... ... ... ... ... жүктелген міндеттерді орындамауы
қоғамдық қатынастарды бұзып, мүліктік шығынға және жеке тұлғалар мен бүкіл
қоғамды қолайсыз ... әкеп ... ... тиіс әрі ... ... күш ... ... Тәрбиелік жағын былай қойғанда, ... ... ... ... жол ... болса, онда азаматтық-құқықтық
жауапкершілік оны қайта қалпына келтіруді қамтамасыз етеді. Сондықтан да,
борышқор өзі ... ... ... ... ғана емес, оны
орындаудан өз бетімен бас ... ... де оған ... ... ... ... қосымша мүлікті өндіртіп алу тәрізді
өзіне тән жауапкершілік қасиеті болмаса, несие ... ... ... ... ... шарасын қолдана алмайды және оның
іс-әрекетін өз дәрежесінде реттеп отыруы қиындай түседі.
Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің өзіне тән ... ... ... ... ... мүліктік шығындарды
несие берушіге қайтару;
- борышқордың міндеттемені тиісті дәрежеде орындауын қадағалау;
- борышқорды міндеттемесін орындамағаны ... ... ... үшін ... ... бір ... ... берушінің міндеттемеге қатысуына
түрткә болу (өйткені, контрагенттің дұрыс болмауынан ... ... ... ... ... ... ... фактілерін басқа тұлғалардың көзінше
айғақтау ... ... әр ... ... бола тұрса да, міндеттемелердің бәрінде
жауапкершіліктің мұндай қасиеттері кездеседі. Мұндай ... ... ... ... заңнан ( мысалы,
міндеттемені бұзғаннан келетін залалдың орнын толтыру ), әр ... ... ... ... ... жағдайларынан туындайды.
Жауапкершілікті белгілеу қосымша келісімдер арқылы да жүзеге асады. Мысалы,
оған міндеттеменің мерзімін бұзғаны үшін ... ... орай ... ... болады.
Азаматтық-құқықтық жауапкершілік – Азаматтық құқықтың Жалпы бөлімінің
институты болып табылады, өйткені, жалпы ереже бойынша азаматтық-құқықтық
қатынастардың барлық ... ... тән ... кездеседі.
Жауапкершілікті түсінуде көп жағдайда ретроспективті көзқарас белең
алады, сондықтан да ол тәртіптің ... ... ... асыру
(мемлекеттік мәжбүрлеу) ретінде ... Оның ... ... ... ... ... екі ... тілге тиек
етіледі. Бұл мәселеге қалам тартқан авторлар заңды жауапкершілік ... үшін ... ... түсіру мен (қолайсыз жеке және мүліктік
зардаптар) міндетін орындауға мәжбүрлеу деп ... ең ...... ... заңдық, жауапкершілік те –міндет, алайда
олмәжбүрлеу ... ... ... ... ... ... адамға
тәртіп бұзуға жол бергенге дейін болмайды деген қорытынды жасалады.
Жауапкершілікті ретроспиктивті ... ... ... ... ... Қоғамдық ой-пікір дәстүрінде жауапкершілік
жазалаумен, құн ... ... ... ... ... ... ... неліктен міндеттеуге, жазалауға, мемлекеттік мәжбүрлеу, қылмыстық-
құқықтық шараларға жүгінеді?
Құқық тек жарлық пен тиым салынғын ... тән ... ... ... және ... ... болмаған бұл сауалдарға жауапты
жауапкершілік теориясындағы қиғаштық ... ... ... ... басқарудың өміршеңдік, биліктік-әкімшілік,
бюрократтық тәсілдерінің белең алу практикасынан іздеу ... ... ... ... реформалары ең алдымен оны
орнықтыру тәсілдерін ... ... Бұл ... ең ... ... ... ... адамдарға деген ... ... ... заң ... құқықтары мен бостандығын, теңдіктерін
қатаң сақтау, әркімнің өз әрекеті үшін ... ... ... ... тыс ... сақ ... ... тар ауқымда ұғыну-құқықтың демократиялық, акдамгершілік,
гуманистік потенциялының ... ... ... ... ... ... ... орталықтандыруды қамтамасыз ете алмайды.
Нақты алғанда құқық күрделі құбылыс. Оның мазмұнында адамдардың еркін
олардың ... ... ... қамтамасыз ететін
компоненттер маңызы мен құқықтың мінез-құлқын ... ... ... ... ... және ... беру ... үлес салмағы
арттырылуда.
Сонымен, заңдық жауапкершілік міндеттерді ... ... айып ... ... ... ... ... адамдардың
келісім-шарт міндеттері мен ... ... ... ... ... қатынастарын күшейту жолымен жүргізген жөн. Бұл
жауапкершілікті өркен жайдыратын нақты тарихи даму жолы.
Қ. Мұздытаев атап ... ... ... ... ... Бұл ... ... болашақ іс-әреетінің
нәтижелерін алдын-ала ... ... ... ... қоршаған ортаны қайта
жаңғыртуға белсенді қатысу жөніндегі ұмтылыстары да есепке алынады. Бұл
жағдайда біз ... ... ... ішкі ... қарсымыз. Тек позитивті заңдық жауапкершіліктің бір-бірімен
тығыз байланысты моральдық ... ... ... көңіл аударғымыз
келеді.
Позитивті заңдық жауапкершілікті негіздеуге және оның ... ... ... бұрын құқықтық тәрбие жұмыстарын тиімді ұйымдастыру ісінде
және азаматтық-құқықтық белсенділікті қалыптастыруда
методологиялық маңызға ие жауапкершілік ұғымына жан-жақты тоқталып өтейік.
Бірден-ақ ашығын ... ... ... ... мен ... ... келмейді. Сонымен бірге, цивилистердің өзі ... ... ... ... және ... іске асырудың
салдары немесе мемлекеттік күшпен қорқыту ретінде түсінбегені жөн. ... ... ... ... ... ... ... тар ауқымды ретроспективті деңгейге түсінеді. Бір
қызығы сол, респонденттердің арасында қылмыстыры үшін бас ... және ... пен ... мекемелерінің қызметкерлері болады.
Сонымен бірге қазірге ... ... өзі ... ... ... деп ... құқық бұзушылыққа жол бергені
үшін сотқа тартылуды таниды және оны санкциялармен, ... ... ... мен ... ... Олардың пікірі бойынша тәрбиелік
ықпалын ерекшеліктерді құқықтық тәртіп ... ... пен ... ... ... ... ... Кейбіреулер азаматтық-
құқықтық жауапкершілікте мемлекеттік оргондар құқық бұзушыға ... ... ... ... ... ретінде бағалайды.
Мәжбүрлеу жауапкершіліктің маңызды белгісі.
Әрине, мәжбүрлеудің мүмкіндігі заңдық ... ... тыс ... ... бұл ... ... сәйкес келмейді),
мәжбүрлеу жауапкершіліксіз де бола алады ... ... ... де ... асуы ... В.М. ... ... мәжбүрлеуді дөрекі, механикалық
мағынады түсінбеу қажеттілігіне көңіл аудара келсе, істің мәніне ... ... ... оның ... ... бір түрі ... ... жаза қорқынышынан атқарылатын мінез-құлық тәртібі деп, есептемеу
қажет. Құқық нормасын оның тасасында ... ... ... міндетті болып
толып табылатын жоғары ... ... ... ... ... ғана
мәжбүрлеу сипатына ие болатынын айтады.
Екінші жағынан, мәжбүрлеуді мемлекеттік ... ... ... ... Бұл жағдай бірнеше кезекте азаматтық–құқықтық
қатынас нормаларында әділеттілікті талап етеді. Мысалы, азаматтық – ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етудің заңдық құралы болып табылады.Азаматтық-құқықтық ... үлес ... ... және ... ... ... қатынастарын екі келетіндігінен азаматтың міндеттердіорындауда
басты ынталандырушы күш мәжбүрлеу ... ... ... ... жүзеге асыруға ынтасы болып табылады.Қатынастарда
азаматтық-құқықтық ықпал ету механизмі, - деп ... В.Ф. ... ... ... ... ... ... тікелей пайдаланумен
сипатталады. Ынталандырудың заңдық құралы ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Азаматтық құқық субъектілерінің құқықтық ... ... тән ... ... ... ... бүркемелі сипатын
ашуға болмайтыны да міне, сондықтан.
Қазіргі жағдайда міндетті белгілеу мен жазаны ... ... жоқ ... ... ... ... кең ... перспектива ашылып отыр. ... ... ... ықпал ету
шараларымен ақырында ауыстырудың жаза ... ... ... ... қылмыстық жауапкершілік ақтау кезінде жүзеге асырылуы
мүмкін.
Сонымен жауапкершілікті жазалау мен салыстыруға ... ... ... ... респонденттердің 63 ... ... ... болатынына сенімді. Заңдық
жауапкершілік құқықтық нормаларды орындамағаны үшін жаза ... ... ... ... ... ... орнықтырылады.
П.А. Варул мен И.Н. Грязин заңдық жауапкершілік ... ... ... қажеттігі «өз міндеттерін ... ... ... кінәлі адамдарды қатаң жазалау қажеттігін
білдіреді. Мұндай жаза, ақтық нәтижеде қоғамның ... ... ... жақсы орындауда мемлекеттік масштабта қамтамасыз етілуі тиіс.
Сонымен, әңгіме жауапкершіліктің тиімділігі жөнінде болып ... ... ... ... әрдайым сәйкес келе бермейді.
Мысалы, еңбек тәртібін нығайту жөніндегі 1940 жылғы заңдарды, нақты
айтқанда 1940 жылғы 26 маусымдағы КСРО ... ... ... «Сегіз
сағаттық жұмыс күнімен, жеті ... ... ... көшу ... ... ... мен ... өз беттерінше
кетуіне тиым салу ... ... ... ... ... ... еңбекшілердің инициативасы мен дербестігінің тиімді жұмыс
істеуін әлсірететін жауапсыздыққа ... ... ... ... ... да үлкен тәртіпсіздіктерге жол берілетіндігін
көрсетті. Кәсіпорындар басшылары өздеріне артық ... ... ... өз ... шешуден қашқақтайды.
Көріп отырғанымыздай адамдардың жеке ... ... ... жауапсыздыққа әкеліп соғады. Азаматтардың жауапкершілігі
олдардың еркін мінез-құлықтан тыс жауапкершілік те ... ... ... ... ... мен
жауапсыздығы соңынан келетін зардаптардан емес, олардың іс-әрекеттерінен
көрінеді» деген пікірмен толық ... ... ... ... ... оның зардаптары да сондай. Егер адамның мінез-құлқы қалыпты болса,
жазалау жөнінде мәселе қойылмайды, себебі ол жауапты әрі ... ... ... ... ... ... ... Жауапкершіліктің
теріс аспектісі тәртіптің бұзылуынан көрінеді.
Бұл жерде оның салдарынан жазалау, ... ... ... шара ... ... табылады. Заң шығарушының бірінші ... ... ... ... ... пен ... арақатынасы жөніндегі ... келе ... ... ... ... идеясына көңіл
аудару қажет. Жауапкершіліктің заңдылығы жөніндегі ереже жалпы ... ие және ... ... ... бірі ... ... заңдылығы бірде-бір құқық бұзушылықтың табылмай ... емес ... және ... ... үшін жауапты адамдардан есеп
талап етілетіндігі білдіреді. ... ... ... ... ... ... мен ... жауапкершілік шараларын қолдануға
лайықтылығы көрінеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен, мәміле-бұл тектік ұғым, ал шарт-түрлік ұғым. ... ... ... ... ... Күнделікті тұрмыстағы және
тіпті ресми тәжрибеде шарт басқа терминдермен де белгіленеді: келісім-шарт,
тараптардың келісімі. Бірақ мұның ... ... ... ... ... ... ... яғни шартты
мәмілелерге арналған.
Егер тараптар өздерінің құқықтары  мен міндеттерін жүзеге асыруды 
осымен байланыстырған мәнжай  ... ... ... ... да, ол ... ... басқа адамдардың  іс-әрекеттері, мәмілеге қатысушы
тараптардың іс-әрекеттері және  т.с.с. шарт болуы мүмкін. ... ... ... ... ... (реті келеді). Мұндай
қызметті мәміленің екі  қатысушысы да немесе оның  тек ... ... ... ... ... ... ... түрде жасауды талап етеді.
Соңғы жылдардың тәжірибесінде,  әсіресе бір жолғы, қысқа мерзімдік  
және т.с. шарттарды жасасуда  ... ... ... ереже ретінде
факсимилелік көшіру құралдарын пайдалануға рұқсат етеді.
Мәмілелердің кейбір түрлерін  ... ... ... ... сату және ... ... Бұл, мысалы, жария шарттарды,
әсіресе қосылу шарттарын жасаудың әдеттегі тәжірибесі (АК-ның 389-баптары).
Мұндай жағдайларда мәмілені білдіретін  құжат  стандартпен, үлгі ... ... ... ... ... ... ... орындаушы немесе қызмет көрсетуші жасайды.
Тараптардың өзара келісімі ... ... ... ... мүмкін.
Шарттың баспасөзде жарияланған үлгі шарттары керекті талаптар сақталғанда
іскерлік айналым салттары ретінде ... ... ... ... ... ж. 11 шілдедегі 
заңның 15-бабын ескеру керек, ол  бойынша Қазақстан Республикасындағы ... ... ... жазбаша түрде жасайтын барлық мәмілелері қажетті
жағдайларда басқа тілдерге аудармалармен ... ... және ... ... Шетелдік жеке және заңды тұлғалармен жазбаша түрде
жасалатын мәмілелер мемлекеттік және ... үшін ... ... келе, заңды тұлғалардың көптеп құрылуы елдің экономикасының
дамуына зор үлес қосады. ... ... ... ... қызмет
істейді, олар ерекшеліктерімен салалық құрамда болушылығымен, ... ... ... ... және ... ...... формаларымен т.б. бөлінеді. Заңды
тұлға дегеніміз- меншік, шаруашылық ... ... ... басқару
құқығындағы оқшау мүлкі бар және сол мүлікпен өз міндеттемелері бойынша
жауап беретін, өз ... ... және ... емес жеке құқықтар мен
міндеттерге ие болып, оларды жүзеге ... ... ... талапкер және
жауапкер бола алатын ұйым.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
З.О. Ашитов, Б.З. Ашитов Қазақстан Республикасының құқық негіздері.,
-Алматы, 2003ж
Оспанов. Қ. И. Құқық ... ... ... ... ... кодексі , Алматы:, 2008.
Қазақстан Республикасының азаматтық құкығы., Алматы, 2001
Сапарғалиев Ғ. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы:
Академиялық ... ... ... ... / Ғ. Сапарғалиев. –
Алматы: Жеті жарғы, 2004.
Толеугалиев Ғ.И. Қазақстан ... ... ... ... ... ... к ... кодексу Республики Казахстан (общая, особенная
часть) /Отв. редактор М.К. Сулейменов, Ю.Б. Басин. – Алматы: ... ... 800 ... ... Учебник / Под ред. Сергеева А.П., Толстого Ю. К- Т. 1,2
и 3 – М., ... ... ... ... ССР. ... ... Т.1 – ... Ата, 1978 г.
Гражданское право Казахской ССР. Учебное пособие.- Ч.1– Алма- Ата, 1980 г.
Ғылыми-құқықтық, саяси – ... ... ... 1-96 62 ... С.И. ... ... отношений междугосударственными
социалистическими оргнизациями // Учен. Зап. Ленингр. Юрид.
Ин-та. Вып.IV-Л., 1947, 33 бет.
13. Венедиктов А.В. Государственная социалистическая ... –Л., 1948, 665 ... ... Д.М. ... ... ... ... лица во
внутреннем и внешнем товарообороте СССР. – В кн.:Сб. Научных тр-в
Ин-та Народного хоз-ва им. В.Г. ... вып. IX- ... Ю.К. ... и ... ... ... в СССР – Л.,1955, 88 бет
16. Красавчиков О.А. Сущность юридического лица. ... и ... ... право. – Т. 1 / Под ред. Суханова И.А. – М: Век. 1993 г.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық қоғам және мемлекет3 бет
Азаматтық құқықтық қатынастардағы субъектілердің алатын орны мен өзара байланысы107 бет
Азаматтық құқықтықта сенімхат30 бет
Халықаралық жеке құқықтағы шетел азаматтардың құқықтық жағдайы86 бет
Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтары және азаматтылығы жоқ тұлғаларғалардың құқықтық жағдайы57 бет
Азаматтық құқықтағы мәмілелер5 бет
Азаматтық-құқықтық мәміле туралы жалпы34 бет
Азаматтық-құқықтық шарттар мәміленің құқықтық нысаны ретінде22 бет
Азаматтық құқық бойынша өкілдік беру60 бет
Азаматтық құқықтық қатынастар туралы ақпарат52 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь