Қасым хан тұсындағы Қазақ хандығы

МАЗМҰНЫ

Анотация
I.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.4
II.Негізгі бөлім
2.1 Қасым хан (1445.1518) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 5.8
2.2 «Тарих.и Сафавие» қолжазбасынан Қасым хан туралы сонны мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8.12
2.3 Қасым ханның ел билеуі жөніндегі деректер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12.15
2.4 Қасым хан тұсындағы Қазақ хандығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15.18
2.5 Қасым ханның «Қасқа жолы» Заңы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19.22
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25.27
Кіріспе
Зерттеу жұмыстың өзектілігі:
1511 жылы Қасым хан билікке қол жеткізгеннен кейін, Қазақ хандығы Қасым хандығы деп атала бастады. Қасым хан тұсында Қазақ хандығы саяси ықпалын күшейтіп, ірі және қуатты хандыққа айналды. Қасым хандығының аумағы батыста Сырдарияның оңтүстік жағалауларына дейін, оңтүстік-батысында Түркістан қалаларына дейін, оңтүстік-шығысында Жетісудың солтүстік бөлігінің таулары мен таулы бөктерлеріне дейін созылып жатты. Кейбір мәліметтер бойынша, Қасым хан тұсында Қазақ хандығының шекарасы солтүстік-шығыста Ұлытау қыраттары мен Балқаш өзенінің жағалауын қаитып, ал солтүстік-батыста Жайық өзеніне дейін жететін.
Қасым тұсында Қазақ хандығы халқының саны бір миллионнан асатын.
Қасым ханның мемлекетті басқару әдістері, ішкі және сыртқы саясаты туралы мәліметтер өте аз. Қасым хан есімі бірінші рет Мұхаммед Шайбани жөніндегі жазбаларда аталады. Ол мәліметтерде Қасым ханды "атақты сұлтандар мен батырлардың бірі", "Бұрындық ханның атты әскерінің басшысы" деп атайды. Бұрындық хан Самарқанға кетуге мәжбүр болып, жат елде қаза болған соң, Қасым хан билікті өз қолына алды.
Қасым хан билік құрған кезеңде де қазақтар мен Шайбани әулеті арасындағы Сырдарияға жақын қалалар үшін қақтығыстар мен шайқастар болып жатты. 1510 жылы қыста Шайбани ханның әскерлері Ұлытау баурайындағы Қасым хан ұлысына шабуыл жасайды. Қасым хан олардың бетін қайтара алмайтынын түсініп, шегінді, біраз уақыттан соң күтпеген жерден шабуыл жасап, өз қарсыласын жеңді.
Зерттеу жұмыстың мақсаты:
Өзімізге белгілі барлығымыз білетін Қасым хан тұсындағы қазақ хандығы туралы толығымен зерттеп ол жайлы барлық мәліметтерді танып біліп, ол туралы достарыма да айту. Ата-бабаларымыздығ бізге берген сиы тұрып жатқан тәуелсіз жерімізді қастерлеп құрметтеу.
Қасым хан жайлы жан-жақты зерттеп оның құндылықтарын елге таныту. Оның қасиетті сырларын ашу.
Зерттеудің міндеттері:
- Қасым хан (1445-1518);
- «Тарих-и Сафавие» қолжазбасынан Қасым хан туралы сонны мәліметтер;
- Қасым ханның ел билеуі жөніндегі деректер;
- Қасым хан тұсындағы Қазақ хандығы;
- Қасым ханның «Қасқа жолы» Заңы;
Мәселе: Қазақ хандығы Қасым ханның тұсында қуатты елге айналғандығы екенін зерттеу
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Қазақ хандығының және қазақ халқының құрылуы: Қасым хан туралы // Жолдасбайұлы с. Ежелгі және орта ғасырдағы Қазақстан.- Алматы, 1995.- Б.151-154
2. Қазақ хандығының күшейуі және кеңеюі. Қасым ханның тұсында // Қазақтың көне тарихы.- Алматы, 1993.- Б.240-244
3. Қазақстанның Россияға қосылуының тарихи алғы шарттары: Қасым хан туралы // Сабырханов А. Ұлы бетбұрыс.- Алматы, 1981.- Б.11-12
4. Қасым хан // Алтын Орданың құрылуынан құлауына дейін.- Алматы, 1998.- Б.116-119
5. Қасым хан // Қазақтар: Көпшілікке арналған тоғыз томдық анықтамалық.- Алматы, 1998.- Т.2. Тарихи тұлғалар.- Б. 66-68
6. Қасым ханның тұсындағы қазақ хандығы // Қазақ ССР тарихы.- Алматы, 1957.- Т.1. – Б.157-159
7. Кәріпбаев Б. Аты аңызға айналған хан // Қазақ тарихы.- 1996.- №1.- б.37-42; №2.- Б.26-29
8. Кәрібаев Б. Қасым хан // Егемен Қазақстан.- 1996.- 24 желтоқ.
9. Қаратаев Т. Тарихтағы аттас тұлғалар: Қасым хан // Қазақ тарихы.- 1998.- № 4-5.- Б.54-55.
        
        МАЗМҰНЫ
Анотация
I.Кіріспе................................................................................................................3-4
II.Негізгі бөлім
2.1 Қасым хан (1445-1518)................................................................................. 5-8
2.2 қолжазбасынан Қасым хан туралы сонны мәліметтер...........................................................................................................8-12
2.3 Қасым ханның ел билеуі жөніндегі деректер..........................................12-15
2.4 ... хан ... ... ... ... ... ханның Заңы.....................................................19-22
Қорытынды .........................................................................................................23
Пайдаланылған әдебиеттер...............................................................................24
Қосымшалар...................................................................................................25-27
Кіріспе
Зерттеу жұмыстың өзектілігі:
1511 жылы Қасым хан ... қол ... ... ... хандығы Қасым хандығы деп атала бастады. Қасым хан тұсында Қазақ хандығы саяси ықпалын күшейтіп, ірі және қуатты хандыққа айналды. Қасым ... ... ... ... ... жағалауларына дейін, оңтүстік-батысында Түркістан қалаларына дейін, оңтүстік-шығысында Жетісудың солтүстік бөлігінің ... мен ... ... ... ... ... Кейбір мәліметтер бойынша, Қасым хан тұсында Қазақ хандығының шекарасы солтүстік-шығыста Ұлытау қыраттары мен Балқаш өзенінің жағалауын қаитып, ал солтүстік-батыста Жайық ... ... ... ... ... ... халқының саны бір миллионнан асатын.
Қасым ханның мемлекетті ... ... ішкі және ... ... ... ... өте аз. ... хан есімі бірінші рет Мұхаммед Шайбани жөніндегі жазбаларда аталады. Ол мәліметтерде Қасым ханды "атақты сұлтандар мен батырлардың бірі", "Бұрындық ханның атты ... ... деп ... Бұрындық хан Самарқанға кетуге мәжбүр болып, жат елде қаза ... соң, ... хан ... өз ... ... хан билік құрған кезеңде де қазақтар мен Шайбани әулеті арасындағы Сырдарияға жақын қалалар үшін қақтығыстар мен шайқастар болып жатты. 1510 жылы ... ... ... ... ... ... Қасым хан ұлысына шабуыл жасайды. Қасым хан олардың бетін қайтара алмайтынын түсініп, шегінді, біраз уақыттан соң ... ... ... ... өз ... ... ... мақсаты:
Өзімізге белгілі барлығымыз білетін Қасым хан тұсындағы қазақ хандығы туралы толығымен зерттеп ол ... ... ... ... ... ол туралы достарыма да айту. Ата-бабаларымыздығ бізге берген сиы тұрып жатқан тәуелсіз жерімізді қастерлеп құрметтеу.
Қасым хан ... ... ... оның құндылықтарын елге таныту. Оның қасиетті сырларын ашу.
Зерттеудің міндеттері:
- Қасым хан (1445-1518);
- қолжазбасынан Қасым хан туралы сонны мәліметтер;
- ... ... ел ... ... ... ... хан ... Қазақ хандығы;
- Қасым ханның Заңы;
Мәселе: Қазақ хандығы Қасым ... ... ... елге ... екенін зерттеу
Зерттелетін обьектісі: Қасым ханның өмірін сан қырлы ел ... ... ... ... ...
Жұмыс барысында сипаттамалы, салыстырмалы, жүйелеу сияқты түрлері қолданылды.
Зерттеудегі ұстанымым:
Тақырыпты ... ара ... мән- ... ... ... ... жетістіктеріммен көпшілікпен бөлісу.
2.1 Қасым хан (1445-1518)
Жәнібекұлы Қасым хан (1445-1518) - қазақтың ұлы хандарының ... ... ... негізін қалаушылардың бірі - Жәнібек ханның ортаншы ... ... ... ... Шайбани әулетінің атақты ханы Мұхаммед Шайбанидің інісі Махмұд сұлтанның шешесінің туған сіңлісі.
Қасым әуелгі кезінде ... ... атты ... ... Ол осылай жүріп, қан майдандағы ерлігімен, ел басқаруға қосар ақылымен, көрші елмен ... ... жол ... саясаткерлігімен, жұртты соңынан ертіп әкетер шешендігімен ел ... ерте ... де, жеке ... ... ел ... жарықшақ түсірмей, Бұрындық ханның дегеніне көніп, оған қалтқысыз бағынады. Сол ... ... ... ... Хайдар Дулати: деп жазады. Бірақ Қасымның тәуелділігі Бұрындықтың ел басқарудағы қабілетсіздігіне араша түсе ... ... ол ... тастап, Самарқандағы қызына кетуге мәжбүр болады. Сонда қаза табады. Осыдан кейін барып, Қасым билікті өз ... ... ... ... ... ... хандығы өзінің дәуірлеу биігіне көтеріледі. Ол қауіпті көршісі Мұхаммед Шайбаниді талқандап, оның мемлекетінің құлауына ... ... ... ханы Сұлтан Саид ханмен достық қатынас орнатады. Сондай ақ ол таяу көршілерімен ғана емес, сырт ... ... ... ... ... тең ... ... қатынас орнатып, орыстың сол кездегі кінәзі ІІІ Василиймен байланыста болған[1; 81].
Қасым ханның ел ... ... қол ... халқының қамын ойлар даналығына тәніт болған көрші елдердің тынымсыз қақтығыстан мезі болған ру-тайпа көсемдері әр кезеңде ақырын жылысып, ... ... еніп ... деп ... ... ...
Керей хан мен Жәнібек хан тарихта Қазақ хандығының іргесін қалап, шаңырағын көтеруімен ерекшеленсе, Қасым хан сол ... ... ... ... жерін кеңейтіп, даңқын алысқа жаюымен, деген атпен халық жадында сақталған қазақтың тұңғыш конституциялық құжатының негізін жасауымен әйгілі болған ұлы хан. ... ... ... Сарайшық қаласында өз ажалынан 1518 жыл (кей деректе 1523/24 ж.) ... ... ... ... ... ... ... ХVII ғасырдың басында құламай аман тұрғанын жазады. ... 1445 жылы ... ... 1518 жылы ... ... ... хан мен Қазақ хандығының негізін салған Әз Жәнібектің ұлы. ... ... - ... ... ханның кенже інісі Махмұд сұлтанның апасы. Қасым ханның мемлекетті басқару әдістері, ішкі және сыртқы саясаты туралы мәліметтер өте аз. ... хан ... ... рет ... ... ... жазбаларда аталады. Ол мәліметтерде Қасым ханды , деп атайды. Бұрындық хан Самарқанға кетуге мәжбүр ... жат елде қаза ... соң, ... хан ... өз ... ... хан ... құрған кезеңде де қазақтар мен Шайбани әулеті арасындағы Сырдарияға жақын қалалар үшін ... мен ... ... ... 1510 жылы ... ... ханның әскерлері Ұлытау баурайындағы Қасым хан ұлысына шабуыл жасайды. Қасым хан олардың бетін қайтара ... ... ... ... ... соң ... ... шабуыл жасап, өз қарсыласын жеңеді. 1511 жылы ... хан ... қол ... ... ... ... Қасым хандығы деп атала бастады. Қасым хан тұсында Қазақ хандығы саяси ықпалын күшейтіп, ірі және ... ... ... ... ... аумағы батыста Сырдарияның оңтүстік жағалауларына дейін, оңтүстік-батысында Түркістан қалаларына дейін, оңтүстік-шығысында Жетісудың солтүстік бөлігінің таулары мен таулы бөктерлеріне дейін созылып ... ... ... бойынша, Қасым хан тұсында Қазақ хандығының шекарасы солтүстік-шығыста Ұлытау қыраттары мен Балқаш өзенінің жағалауын қаитып, ал солтүстік-батыста Жайық өзеніне дейін ... ... ... ... ... халқының саны бір миллионнан асатын. Сондықтан да ол халықаралық саясаттан тыс қала алмайтын. Қасым хан ... ... ... ... ... әйгілілік пен саяси қуаттылыққа қол жеткізген еді. Қазақ хандығымен алғашқы дипломатиялық байланыс орнатқан көршілес ... ... ... Бұл ... ... ІІІ ... құрған жылдары (1505-1533) жүзеге асты. Қазақ хандығының тағы бір ерекшелігі - бұл кезеңде қазақтар Батыс Еуропада жеке ... ... ... ... ... ... ... Зигмунд Герберштейн Еуропа оқымыстыларының арасында алғашқылардың бірі болып қазақтар туралы өзінің айтып ... ... бұл ұлы ... ... ... атанып қалды[2; 123].
Сыртқы саясатта Қасым хан Сырдария бойындағы қалалар үшін ... ... ... ... ... ... байланысты қазақ басшыларының маңғыттар және моңғолдармен одақтық байланысы қалыптасты. Қасым хан өзінің билік құрған кезеңінің басында Сайрам ... ... ... қамалын басып алуға біраз әрекет жасады.
1513 жылы Қасым хан Қараталда болған кезде, ... ... ... ... оған ... ... ханды өзбектерге шабуыл жасауға үгіттейді. Қасым хан қазақтар мен маңғыттардан үлкен қол жинап, Ташкентке жорыққа аттанады. Өзбек ханы ... ... ... ... ... ... шайқаста Қасым хан жараланып, шегінеді. Бұдан кейін шамамен сол жылы Қасым хан Шу өзенінің жағасындағы ордасында ... ... ... ... ... ... ханы ... одақтас болады. Екі басшы бірігіп, Ташкентке жорық жасауға ... ... таяп ... ... ... жүзеге асыру кейінге қалдырылады. 1516-1517 жылдардың қысында Шайбанид әулетінің сұлтандары бірігіп, қазақтарға қарсы жорықты бастайды. Ортаазиялық өзбектердің қыпшақ жеріне жасаған ... ... ... хан билік еткен кезеңге сәйкес келеді.
Мұхаммед Хайдардың жазбаларына қарағанда, Қасым хан 1518 жылы ... ... Ал ... Мұхаммед өзінің атты еңбегінде Қасым ханның өлген уақыты 1523-1524 жылдар деп көрсетеді. Қадырғали Қасымұлы Жалайырдың сөзі бойынша, Қасым хан ... ... қаза ... ... хан ... ... өзара қырқысулардың өрши түсуіне байланысты, Қазақ хандығы біраз әлсіреді, ал моғолдар мен қазақтардың ... ... ... ... ... қазақ атын жер жүзіне жеткізген Қасым хан есімі қазақ халқының тарихи санасында мәңгі орын ... ... мың ... аса ... келе ... - ... ... - деп аталатын заң, қазақ арасында бұрыннан қалыптасқан ... ... ... ... хан тұсында жасалған. Оның жасалуына себеп болған жағдайлар мыналар:
1. Қасым ханның билігі тұсында Керей, Жәнібек және Бұрындық хандар кезіндегі қазақ ... ... ... ... ... ... халқының этникалық территориясы толығымен біріктірілді;
3. Хандық билік этникалық территорияға толық тарап, рөлі артты;
4. Қазақ ... жаңа ... ... бұрынғы әдет-ғұрып заңы сай келмейді. Міне, осы аталған себептер дүниеге әкеледі. Бұл заңның жазбаша мәтіні болмаса да қазақ есінде заң ... ... мың жыл бойы ... ... өте ... ... қатынастарға үйлесімді болғанын көреміз[3; 58].
2.2 қолжазбасынан Қасым хан туралы соны мәліметтер
Қолжазба сол кездегі Орта Азия ... ... ... ... ... ... билеген Қасым ханды одақтасуға шақырғаны және соңынан одан өзі бас тартқаны жайлы баян етеді. Тегерандағы Қажы Хусейн Малек кітапханасынан ... ... ... ... ... ... ... атты қолжазбада Қазақ хандығы тарихына қатысты деректер көп ұшырасады. Бұл қолжазбаның авторы - ... ... ... ... Ол өз ... Мир Мулайим Бек деген атпен танылған. Сондай-ақ оның деген ... аты да ... ... - ... ... ... ғасырлар) тарихы жайлы, осы әулеттің көршілес елдермен арадағы қарым-қатынасы туралы жазылған, 372 парақтан тұратын қомақты ... ... және ... ... беті ... ... Жазуы наста`лиқ үлгісінде таңбаланған. Сақталу сапасы орташа, бірақ кейбір ... сия ... ... ... ... бір ... Иран ... сефевидтер әулетінің Орта Азия хандарымен байланысы, олардың бір-бірімен арадағы өзара дипломатиялық қатынасы әңгіме болады. ... ... осы ... жазу үшін ... ... ... ханды кейде деп атайды. Тарихи ... (, , , ) ... және ... жазу ... ... ... деректер мен хикаяларды пайдаланғандығын тілге тиек етеді. қолжазбасында Қасым ... ... деп ... ... ... әулетінің негізін қалаушы І Исмаил шахтың ерліктерін баяндай келе, Иран шахы мен Орта Азия әміршісі Мұхаммад Шәйбани ханның ... ... ... ... ... оқи отырып, автордың Мұхаммад Шәйбани ханды бірде , енді бірде деп атағанына көз ... ... ... хан 1509 жылы ... ханы Бұрындықтың қарамағындағы сұлтандардың ауылын шауып, төңірегіне тықсыра бастайды. Осы кезде оның аймақтағы негізгі бәсекелестері - ... ... ... мен Хорасандағы ирандықтар болатын. Бұл Шәйбани ханның қазасынан бір жыл ... ... ... ... мен қолжазбада жазылғандай, Шәйбани хан қазақ сұлтандарын талқандағаннан кейін тұтас Шәйбанидің хат арқылы Қасым ханның ... ... ... ... байқалады.Түркістан аймағы мен Хорасанда түтінін түтетіні жайында болжамдар айта ... Мұны ... ... Шәйбани деп жазылған қолжазбада. Мұхаммед Шәйбани әуелі Хорасанды Иран шахынан тартып алу үшін ... шеше ... ... ... ... ... Қасым ханды одақтастыққа шақырып, әскер сұрайды. Ол осы ... ... ... ханы ... ... - арыз хат жазады. Парсы тілінің түсіндірме сөздігінде деген өзінен жоғары ... ... хат ... ... ... ... осы хат арқылы Қасым ханның дәрежесін жоғары бағалауға тырысқаны байқалады. Арыз хат: деп басталады. деген Мұхаммед Шәйбани сол ... ... ... ... ... ... ... Шәйбани осы хат арқылы Қасым ханды Шыңғыс ұрпағы ретінде барынша іш тартуға тырысады. Ол ... ... алты мың қол ... ... осы ... ... ... хан ұрпақтарының деп қорытады.
Мұхаммед Шәйбани Мавереннахрге кезекті жорық алдында жазған осы хатында Қасым хан қосымша күшпен қамтамасыз етсе, ... ... Хат ... соң ... хан ... ... ... алты мың емес, оның үстіне тағы да екі мың әскер қосып, жиыны сегіз мың қолды Шәхибектің уәзірі Сары аталық арқылы ... ... хан ... ... сегіз мың таңдаулы - аламан әскерін қосып, жиыны 16 мың қолмен Мавереннахрге жорық ұйымдастырады. Қасым ханның бұл ... ... ... ... ... ... өзі оның ... Шәйбанимен қатынасқа бейілді екендігін байқатса керек. Алайда Мұхаммед Шәйбани Хорасан, Бадғиске ... ... ... осы ... ... ... Қасым ханға берген уәдесінен жалтарып, мүлде басқаша сыңай танытады. Ол деп ... Осы ... ... Қасым ханның жіберген елшісіне Мұхаммед Шәйбани Қасым хан атымен құтпа оқылғаны жеткілікті екендігін, ... осы жолы қол ұшын ... бола ... хан өзін ... ... үшін одан арыға бара алмайтынын айтып, қисық-қыңыр жауап береді[4; 56].
ҚАЙРАТКЕР
Исмаил Хусейни Мараши Тәбризидің қолжазба күйінде сақталған еңбегіндегі деректер ... ... ... ... ханның есімімен, ерліктерімен жақсы таныс болғандығын, ал Иран ... Орта Азия ... ... ... ... ... ... барлығы - Қасым ханның ресми түрде хан көтерілгеніне дейін болған оқиғалар. 1446-1518 жылдар арасында өмір ... ... ... ... түрде ақ киізге отырып, хан көтерілген, таққа отырған кезі - 1511 жыл. Ал ... ... ... (1451-1510) билік құрған кезі - 1501-1510 жылдар ... Ал Иран шахы І ... шах ... ... ... ... ... Мұхаммад Шәйбани ханды 1510 жылы Хорасанға жасаған жорығында қолға түсіріп, өлтіріп, бас сүйегінен шарап ішетін ... ыдыс ... да - осы ... ... ... атты ... заң жүйесін қалыптастырған Қасым ханның атақ-даңқы хан сайланбай ... кең ... өзге ел ... онымен ерте есептесуге мәжбүр болғанын көрсетеді[1; 81].
2.3 Қасым ханның ел билеуі ... ... ... ... ... ... өзінің дәуірлеу биігіне көтеріледі. Ол қауіпті көршісі Мұхаммед ... ... оның ... ... ... ... Моғолстанның ханы Сұлтан Саид ханмен достық қатынас орнатады. Сондай-ақ ол таяу көршілерімен ғана емес, сырт ... ... ... ... ... тең ... дипломатиялық қатынас орнатып, орыстың сол кездегі кінәзі ІІІ Василиймен байланыста болған.
Қасым ханның ел басқарудағы кемеңгерлігіне, қол астындағы халқының қамын ойлар ... ... ... ... елдердің тынымсыз қақтығыстан мезі болған ру-тайпа көсемдері әр кезеңде ақырын жылысып, ... ... еніп ... деп ... ... ... хан мен ... хан тарихта Қазақ хандығының іргесін қалап, шаңырағын көтеруімен ерекшеленсе, Қасым хан сол хандықты нығайтып, халқын көбейтіп, жерін кеңейтіп, даңқын алысқа ... ... ... ... ... сақталған қазақтың тұңғыш конституциялық құжатының негізін жасауымен әйгілі болған ұлы хан.Ол ... ... ... ... өз ... 1518 жыл (кей ... 1523/24 ж.) қайтыс болады. Тарихшы А.П.Чулошников Қасымханның Сарайшықтағы мазарының ХVII ғасырдың басында құламай аман тұрғанын жазады.
Алайда қыстың таяп қалғандығына ... ... ... ... кейінге қалдырылды. Васифид сөзі бойынша, 1516-1517 жылдардың қысында Шайбанид әулетінің сұлтандары бірігіп, қазақтарға қарсы жорықты ... ... ... қыпшақ жеріне жасаған жорығының мерзімі Қасым хан ... ... ... ... ... 251].
Мұхаммед Хайдардың жазбалары бойынша Қасым хан 1518 жылы қайтыс болған. Ал ... ... ... ... Тарихирин" атты еңбегінде Қасым ханның өлген уақыты 1523-1524 жылдар деп көрсетеді. Қадырғали Қасым ұлы Жалайырдың сөзі бойынша, Қасым хан ... ... қаза ... ... хан ... ... өзара қырқысулардың өрши түсуіне байланысты, Қазақ хандығы біраз әлсіреді, ал моғолдар мен қазақтардың арақатынасы өзгерді. ... ... бәрі М. Х. ... атты ... ... ... Шайбанидың қазақ билеушілеріне қарсы соғыстары туралы деректемелерде Қасым ... ... ... рет ... және оған бірі ... баға ... екені атап көрсетіледі. Бұрындық хан Самарқанға кетуге мәжбүр ... шет ... ... ... да, ... хан ... біржолата өз қолына алады. Қасым хан билеген кезеңде ... мен ... ... ... Сырдария маңындағы қалалар үшін қақтығыстар мен соғыстар одан әрі ... 1510 ... ... Шайбани хан әскері Ұлытау бөктерінде отырған Қасым хан ұлысына шабуыл жасайды. Оларға күшті тойтарыс бере алмайтынын білген ... хан ... ... тұтқиылдан шабуыл жасап, дұшпанын тас-талқан етеді. Сол жылдың ... ... хан ... ... Хорасанда Иран шахымен шайқаста қаза табады. 1513 жылы Қасым хан ... ... ... Сайрам билеушісі Катта-бек қаланы Қасым ханның билігіне берді де, оны Ташкентті ... ... ... ... ... ... ... көндіреді. Сол жылы жазда Моғолыстан ханы Сұлтан Саид Ташкентке ... ... ... ... ... ... хан бұл ... бас тартады. 1515 жылы Сұлтан Саид Шығыс Түркістанға кеткен соң ... ... ... ... нығая түсті. Батыста оның қол астына Ноғай Ордасынан кеткен рулар мен тайпалар келіп қосылды. Хандықтың шекарасы Оңтүстігінде Сырдарияға ... ... ... ... бөлігін, солтүстік-батысында Жайық өзені аңғары мен солтүстік-шығысында Ұлытау және Балқаш көлінен өтіп, Қарқаралы тауларының сілімдеріне дейін кеңейді. Халқының саны 1 ... ... ... Оның ... қазақтар Батыс Еуропаға дербес этникалық қауым ретінде танылды. Сыртқы саясатта Қасым хан Сырдария бойындағы қалалар үшін Шайбани әулетімен күрес ... ... ... ... ... ... маңғыттар және моңғолдармен одақтық байланысы қалыптасты. Қасым хан өзінің билік құрған кезеңінің басында Сайрам қамалын алды, Мауреннахр қамалын ... ... ... әрекет жасады. Қазақ хандығының орыс мемлекетімен елшілік байланысы басталды. Түрік басшыларымен жазысқан хаттарында ... ханы ... ... ... ... ... бара ... алаңдаушылық білдірді. Қасым хан билігінің соңғы жылдарында қазақ билеушілері мен шайбанилердің өзара қатынастары шиеленіскен ... қала ... ... ... ... ... өмір кешу ... Қасым Моғолстан ханы Сұлтан Сайдпен достық қатынаста болды. 1513 жылы Сұлтан Сайд Ташкентке біріккен жорық ұйымдастыруды ұсынды, бірақ Қасым бұл ... бас ... ... мен ... ... ... атақ-даңқын, кемеңгерлігін естіп, өз еріктерімен келіп қосылып жатты. Оның қол ... ... ... ... жылы Сұлтан Сайд Шығыс Түркістанға кеткен соң қазақ ханының Жетісудағы билігі ... ... ... ... ... ... ... дейін, оңтүстік-шығысында Жетісудың едәуір бөлігін, солтүстік-батысында Жайық өзені аңғары мен солтүстік шығысында Ұлытау және ... ... ... ... ... сілемдеріне дейін кеңейді.
Моңғол шапқыншылығынан кейін барлық дерлік ... ... мен ... бір ... ... Қасым ханның қол астындағы халық саны миллионға жетті. Қасым хандығы көптеген елдерге танылды. ... ... ... ... ... ... ... дипломатиялық қатынас орнатты. Жан-жақты білгірлігінің, саясаткерлігінің арқасында 1516-1517 жылы Мұхамед Шайбанидың әскерін тас-талқан етіп жеңіп, мемлекетін құлатты. Қасым хан ... қол ... ... ... шықты. Сүйініш қожа хан әскерімен Ташкент түбінде болған шайқаста Қасым хан жарақаттанып, кейін шегінді. Қасым хан 1518 жылы (кей ... 1523/24 жыл) ... ... ... ... хан ... заңдарға арқа сүйеп, тарихқа деп енген өзі дайындаған конституциялық құжаттың көмегімен ел басқарды. Бұл қазақ ұлтында ... ... заң еді. Заң бес ... тұрды. Заңда Құран талаптарына қайшы келмейтін қазақи әдет-ғұрып ерекшеліктер сақталып, сол кездегі қазақ жұртының табиғатына сай етіп жасалған ... ... күні ... мәтелдер сол заңның тармақтарынан алынған[6; 456].
2.4 Қасым хан тұсындағы Қазақ хандығы
Бұрындық хан Самарқанға кетуге мәжбүр ... жат елде қаза ... соң, ... хан ... өз қолына алды.1511 жылы Қасым хан билікке қол ... ... ... ... ... хандығы деп атала бастады. Қасым хан тұсында Қазақ хандығы саяси ықпалын күшейтіп, ірі және ... ... ... ... ... ... батыста Сырдарияның оңтүстік жағалауларына дейін, оңтүстік-батысында Түркістан қалаларына дейін, оңтүстік-шығысында ... ... ... ... мен ... ... дейін созылып жатты. Кейбір мәліметтер бойынша, Қасым хан тұсында ... ... ... ... ... ... мен ... өзенінің жағалауын қаитып, ал солтүстік-батыста Жайық өзеніне дейін жететін. Қасым тұсында Қазақ хандығы халқының саны бір миллионнан ... ғғ. ... ... ... оның ... ... ... түсті. Өз тұсында процесін жедел жүзеге асырып, көзге түскен хандардың бірі Жәнібектің ұлы Қасым.. Қасым ... ... жж.) ... ... ... саяси және экономикалық жағдайы нығая түсті. Ол билік құрған жылдары қазақ халқының қазіргі мекен ... ... ... қосылды, солтүстікте Қасым ханның қол астындағы қазақтардың жайлауы Ұлытаудан асты. Оңтүстік-шығыста оған Жетісудың көп ... (Шу, ... ... Іле ... ... ... ханның тұсында Орта Азия, Еділ бойы, Сібірмен сауда және елшілік байланыс ... Орыс ... ... ... Ұлы ... 3 ... ... билік құрған кездегі Мәскеу мемлекеті еді. Батыс Еуропа да қазақ хандығын осы кезде танып білді.
деген әдет-ғұрып ережелері негізінде қазақ ... ... ... хан ... Қазақ хандығы бір орталыққа бағынған мемлекет болмады. Ол Қасым өлгеннен кейін бірден байқалды. Өзара қырқыс, таққа талас басталды. ... және ... ... қазақ билеушілеріне қарсы одағы қалыптасты.
Өзара тартыс кезінде Қасым ханның ұлы және мұрагері Мамаш қаза тапты. Қасым ханның ... ... ... ... хан ... Оның ... ... әне әскери қабілеті болмады. Маңғыт және Монғол хандарымен әскери қақтығыстар басталды. Бұл соғыстар ... үшін ... ... ... ... ... және ... жерінің бір бөлігінен айрылып, оның ықпалы тек Жетісуда сақталып қалды. ТаҺир ханның інісі ... ... ... да ... ... мен ... ... жоқ[6; 125].
Қасым ханның сыртқы саясаты. Шыңғыс-хан ұрпақтары үстемдік еткен Алтын Орда, Ақ Орда, Шағатай хандықтарының ыдырауына байланысты ... ... - ... даласы мен Орта Азия өңірінде жарыққа шыққан ұтқымалы ұсақ хандықтардың және осы ... ... ... хандар мен султандар басқарған түрліше феодалдық топтардың тынымысыз қырқыстарынан, ... ... ... бұқарасы бұл тартыстарды тиятын, аласапыранды аяқтататын біртұтас мемлекетті арман етті. Бұл өз ... ... өмір ... ... ... ... ... мүдесі еді.
Қазақ хандығының құрылуы мен нығаюы ішкі феодалдық қырқыстар мен аласапыранқылықты аяқтатты, үнемі ер өліп, өріс ... ... ... ... ... салды. Ел ішінде бейбіт береке орнады. Мұның өзі көшпелі шаруалардың бұрыннан қалыптасқан дағдылы дәстүрге бай мал жайылыстарынан мерзім ... ... ... ... ... ... ... бейбіт өмір өткізіп, өндіріспен шұғылдануын қамтамасыз етті. Сөйтіп, әлеуметтік өндіргіш күштерді өсірді.
Қазақ хандығының ішкі және ... ... ... ... ... ... Қасым ханның (1511-1523 жж.) тұсында нығайды. Оның сыртқы саясатындағы негізгі бағыт бұрынғысынша Сырдария бойындағы қалаларды өзіне қаратып алу жолындағы ... ... Осы ... ... қарасты қазақ жерін кеңейте түсті. , , т.б. деректемелердегі мәліметтерге қарағанда, Қазақтардың этникалық территориясының негізгі аудандары қазақ хандығына ... хан ... ... . XVІ ... ... он ... Қасым хан ұлан-байтақ қазақ территориясын өз қол астына қаратты. Бұл кезде хандықтың шекарасы Оңтүстікте Сырдария алабын қамтып, Түркістан ... ... ... ... ... оңтүстікте оған Жетісу жерінің дені (Шу, Қаратал, Іле өзендерінің алабы) қарады. ... және ... ... ... ... мен Балқаш көлінен асып, Қарқаралы тау тарамдарына дейін жетті, Батыс солтүстікте Жайық өзенінің алабын қамтыды. Қасым ханның батыстағы территориялық ... де ұлға ... ... ... бұл ... ауыр ... басынан өткізіп жатқан еді. Ру басшылары, мырзалар, билер билік үшін ... ... ... ... ... ... Ордасы рулары мен тайпаларының бір бөлігі қазақ хандары мен султандарының билігіне бағынып, елінен қазақ хандағына ... ... Осы ... ... ханның қол астына қараған халықтың саны 1 миллион адамға жеткен. ... ... ... және оның ... ... ... ... сыртқы саясат пен дипломатиялық қарым- қатынас саласында белгілі табыстарға қол жеткізді. Қасым ханның тұсында Орта ... Еділ ... ... хандығымен және орыс мемлекетімен сауда-саттық және елшілік қарым-қатынас орнатты. Қазақ хандары әр дәуірде елдің ішкі-сыртқы жағдайында туылған өзгерістерге үйлесіп, ... ... ... қолданылып отырды[7; 35].
Қазақ хандығымен дипломатиялық байланыс орнатқан алғашқы мемлекеттердің бірі ұлы Князь III Василий (1505-1533 жж.) ... ... ... ... ... ... Қасым хан тұсында қазақтар өз алдына дербес халық ретінде Европаға мәлім болды. ... ... ішкі ... ... хан ... ... пен бірге ішкі саясатты да дұрыс жолға коя білді. Ол ... ... ... ... ... ... ... әскери қуатын арттырды. Қасым хан мемлекеттің саяси ... ... ... ... ... ... асырды.
Оның тұсында мемлекеттің ең жоғарғы заң шығарушы органы Маслихат-султандар мен ру басшыларының съезі болды. Маслихат жылына бір рет ... ... ең ... - ... ... бітім жасау, жайылым жерлерді бөлісу, көшіп-қону жолдарын айқындау сияқты мәселерді қарады. Маслихаттың Шыңғыс хан ... хан ... ... болды. Маслихат жұмысына тек ерлер ғана қатыса алды. Мемлекеттегі бүкіл билік хан қолында ... ... ... заң ... ... ... отыруға құқысы болды.
Ханның жанында неғұрлым беделді билер мен қауым ассоциация өкілдерінен тұратын Кеңесші ... ... ... ... Ханның іс-қағаздарын жүргізіп отыратын, хатшылары мен кеңсесі болды. Бір ескеретін жәй, мемлекеттің орталық аппаратының тұрақты бір жерде жұмыс істейтін орны ... жоқ, ... ... бірге көшіп-қонып жүрді.
2.5 Қасым ханның заңы
-- деп аталатын заң, қазақ арасында ... ... ... ... ... ... хан тұсында жасалған. Оның жасалуына себеп болған ... ... ... ... билігі тұсында Керей, Жәнібек және Бұрындық хандар кезіндегі қазақ қоғамы анағұрлым жоғары сатыға көтерілді;
* Қазақ халқының этникалық ... ... ... ... ... этникалық территорияға толық тарап, рөлі артты;
* Қазақ хандығының жаңа қалыптасқан жағдайына бұрынғы әдет-ғұрып заңы сай ... ... ... мен нығаюы ішкі феодалдық қырқыстар мен аласапыранқылықты аяқтатты, ... ер ... өріс ... ... ... талас-тартыстарға тыйым салды. Ел ішінде бейбіт береке ... ... өзі ... ... бұрыннан қалыптасқан дағдылы дәстүрге бай мал жайылыстарынан мерзім бойынша тиімді пайдалануын, кезінде өріс-қоныс, жайлау-қыстауларына көшіп-қонуын, бейбіт өмір ... ... ... ... ... Сөйтіп, әлеуметтік өндіргіш күштерді өсірді.
Бізге белгілі, , және Тәуке ханның осы хан ... ... ... ... шығып, елге таралған. Жәңгір ханның ұлы Тәуке , өз дәуіріне сай ... ... ... жеті ... ... өзгеріс енгізгендіктен, ол өзгерістер () аталып кеткен делінеді[1; 81].
* Бірінші жарлығы: .
* ... ... .
* ... ... .
* Төртінші жарлығы: .
* Бесінші жарлығы: .
* ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Қазақ хандығының құрылуы және нығаюы."14 бет
16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы37 бет
XVI-XVII ғғ Қазақ хандығы6 бет
Xvi-xviіі ғғ. қазақ-орыс елдері арасындағы дәстүрлі елшілік байланыстар тарихы10 бет
Хандықтардың құрылуы және шайқастары18 бет
Қазақ тарихындағы хандар7 бет
Қазақ хандығы14 бет
Қасым хан өмірі9 бет
XVI-XVII ғасырлардағы қазақ хандығы туралы4 бет
Ежелгі қазақ хандары мен билеушілері14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь