Нарық ұғымы және мәні

Жоспар.

I Кіріспе
Нарық ұғымы және мәні.

II Негізгі бөлім
1. Нарық қатынасының даму кезеңі.
1.1 Мемлекеттің нарықтық экономикадағы рөлі.
1.2 Қазақстан нарық жолында.

2. Нарық механизмінің мәні және ерекшелігі.
2.1 Нарықтың түрлері және атқаратын қызметі.
2.2 Артықшылықтары мен кемшіліктері.

3. Қазіргі заманғы нарық теориясы.
3.1 Нарықтық жүйенің мәні.
3.2 Нарық құрлымдары және бәсеке.

III Қорытынды
Нарықтың даму қажеттігі.

IV Пайдаланылған әдибеттер тізімі.
Нарық ұғымы және мәні.

Нарық дегеніміз не? Басында нарық дегенді әр түрлі тауарларды сатумен байланысты жұртқа жария орын ретінде түсіндірді. Қоғам дамыған сайын, оның экономикалық құрлымы қиындаған сайын нарық ұғымы да өзгеріп отырды. Қазіргі дамыған қоғамда нарық деген міндетті түрде сатушылар мен сатып алушылар кездесіп, келісім жасайтын орын емес. Қазіргі заманда саудагер теледидар арқылы жарнама бере алады, сатып алушылармен тікелей байланыспай – ақ алыс – беріс жасаушылардың тапсырыстарын телефонмен жинап және тауарларды почта арқылы бере алады. Нарық – қоғамдық еңбек бөлінісі негізінде оқшауланған өндірушілердің арасындағы үстемдік етуші және анықтаушы байланыс әдісі ретінде көрінеді.
Тауар өндірісі жағдайында нарықтық байланыстар экономикалық қатынастардың барлық жүйесін және барлық субъектілерін қамтиді. Алайда, қандай нарық болса да оның нақты түріне байланыссыз, үш негізгі элементке : бағаға, сұраныс пен ұсынысқа, бәсекеге негізделеді.
Жоғарыда аталғандай әрбір экономикалық жүйе негізгі үш сұрақты шешу қажеттігіне ұшырайды : не өндіру керек? Қалай өндіру керек? Кім өндіру керек? Нарықтық экономика бұл сұрақтар негізінде нарықтың көмегімен шешіледі ( баға, сұраныс пен ұсыныс, бәсеке механизмі арқылы).
Нарық – бұл экономикалық проблемаларды тиімді шешуді қамтамасыз ететін тауарларды өндіру және оны ақшаның көмегімен айырбастау процесінде туындайтын экономикалық қарым-қатынастардың жиынтығы, шаруашылықты ұйымдастыру формасы.
Нарық – бұл нәтиже мен еңбек шығындары аралығындағы байланыстарды объективті көрсететін , демек, өндірістің ағымдағы мөлшеріне сай тұтынуды сипаттайтын өндіріс өнімдерін айырбастау актісінің жиынтығы. Экономикалық қатынастар қалыптасқан қоғамда нарық қоғамдық өндірісті біртұтас процесс ретінде ұйымдастырады. Тек нарық көмегімен ғана қоғамдық өндіріс экономикалық жүйеге айналады.
Нарық, айырбас, айналыс – бұл категориялар өзара тығыс байланысты және тұрмыста оларды бір-бірімен шатастырады.
Дегенмен, олардың өздеріне тән белгілері, ерекшеліктері бар және олар тауар қатынастарының тарихи дамуының әртүрлі сатылары болып табылады. Қоғамдық еңбек бөлінісінің қалыптасуы, қызметтер мен еңбек өнімдерін айырбастау қажеттігін туғызады.
Бұл мағынада айырбас дегеніміз бүкіл экономикалық дәуірлерге тән экономикалық категория болып табылады.
Нарық қоғамдық еңбек бөлінісі мен шаруашылықты жүргізу субъектілерінің өзара оқшаулауына негізделген тауар өндірісінің табиғи-тарихи даму процесінің нәтижесі болып табылады.
Нарық деп алдында адамдар тауарлар мен қызмет көрсетулерді өзара айырбастайтын жерлерді атаған, бұлар әдетте қала ортасындағы алаңдар болды.
Тауар өндірісінің дамуына қарай нарық дамып және ол туралы түсініктер күрделене түсті. Осыған орай , экономикалық әдебиеттерде нарыққа сан-қилы анықтамалар беріледі.
Бір бөлігі нарықты үстірт қараудың негізінде жоғарыдағы алғашқы адамдар түсінігінен көп ұзай алмай ұйымдастырылмаған у-шуы көп кәдімгі базармен теңейді. Енді бір бөлігі, нарықты «керемет күш» деп, экономикалық өмірде болып жатқан олқылықтар мен қайшылықты тез арада жоятын «күш» дейді.
Тауар өндірісі жағдайында нарықтық байланыстар экономикалық қатынастардың барлық жүйесін және барлық субъектілерін қамтиды.
Алайда қандай нарық болса да, оның нақты түріне байланыссыз, үш негізгі элементке: бағаға, сұраныс пен ұсынысқа, бәсекеге негізделеді.
Біріншіден, бұл бағалар. Салыстырмалы бағалардың өзгеруі өндірушіге өндіріс көлемін өзгертуге қажеттігін анықтау қызметін атқарады.
Екіншіден, бұл сұраныс пен ұсыныс. Сұраныс төлем мүмкіндігін бар қажеттілік, яғни тұтынушылардың керекті тауарларға төлей алатын ақша сомасы. Ұсыныс дегеніміз берілген бағада сатуға арналған тауардың саны.
Үшіншіден, бұл бәсеке. Әрбір кәсіпкердің мақсаты пайданы барынша ұлғайту, сондықтан да, шаруашылық қызметінің көлемін ұлғайту.
Нарық дегеніміз – ұдайы өндірістің барлық сатыларында : өндіру, бөлу, айырбас пен тұтыну сфераларында сатып алу –сату арқылы жүзеге асырылатын ұйыдық-экономикалық қатынастар жиынтығы болып табылады.
Еліміздің соңғы кезенде басқарудың экономикалық әдісіне көшуі нарықтық айырбасқа кең жол ашты. Кейбір экономикалық әдебиеттерде, ел арасында, осы әдісті «батыстық модельдерді» қайталау емес пе деген ойға сайып жүр. Бүл әрине дұрыс ой емес. Социализм тұрысында 1965 жылы басталған экономикалық реформа , социалистік елдердегі нарықтық қатынастың ұлғаюы шаруашылық механизмін қайта құру барысындағы заңды көрініс.
Нарықтың мәнін талдауда тағы бір айтатын жәй, ол теориялық дискуссиядағы нарық пен жоспарды біріне-бірін қарсы қою. Негізіне келсек ұдайы өндіріс – жоспарлы ұйымдасқан процесс, онда нарықтың икемділігін , экономикалық тиімділігін арттыруға пайдалану маңызды мәселе. Осыған байланысты, нарық ұдайы өндірістің үйлесімді дамуының негізгі бағыты болады. Сондықтан, экономиканы нарықтық реттеу ұйымдасқан жоспарлы жоспарлы шаруашылық механизмнің құрамды бөлігін құрап, онымен тығыз байланыста болады.
Пайдаланылған әдибеттер тізімі.

1) «Нарықты экономиканың негіздері» Т.Е.Мамбетов, Т.С.Байжомартов. Алматы
2) «Нарықтық экономика теориясына кіріспе» Б.Мадешов.
Алматы 1995ж.
3) «Нарықтық экономиканың негіздері» Б.А.Жүнісов. Т.С.Байжомартов, Т.Е.мамбетов. Алматы 1994ж.
4) «Нарықтық экономика әліппесі» М.Уоттс. Алматы 1995ж.
5) «Экономикалық теория» С.С.Мауленова. Алматы 2003ж.
6) «Экономика теория негіздері» С.Райымқұлұлы. Шымкент 2005ж.
7) «Экономикалық теория» Я.Ә.Әубакиров, Б.Б.Байжұманов,
Ф.Н.Жақыпов, Т.Т.Табеев. Алматы 1999ж.
8) «Экономикалық теория» С.С.Мауленова, С.Қ.Бекмолдин,
Е.Қ.Құдайбергенов. Алматы 2004ж.
9) «Экономикалық теория негіздері» Г.М.Осипов. Алматы 2002ж.
10) «Жалпы экономикалық теория» Ө.Қ.Шеденов, Ү.С.Байжомартов, Б.А.Жүнісов, Б.И. Камягин. Алматы- Ақтөбе 2002 ж.
11) «Экономикалық теория негіздері» Алматы «Санат» 1998ж.
12) «Нарықтық экономика негіздері» Б.А. Жүнісов, Т.Е. Мәмбетов.
1 бөлім. Ақтөбе 1993 ж.
13) «Экономикалық теория » Оқу құралы. Алматы 1999ж.
Я. Әубакиров . Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым Академиясының академигі.
К. Нәрібаев. Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым Академиясының корреспондентік мүшесі, профессор.
М. Есқалиев , профессор.
Е. Жатқанбаев, доцент.
С.Досқалиев, доцент.
Ж. Жәйтыбеков, доцент.
14) «Жалпы экономикалық теория» Ө.Қ. Шеденов, Е.Н. Сағындықов,
Б.А. Жүнісов, Ү.С. Байжомартов, Б.И. Камягин
        
        Жоспар.
I Кіріспе
Нарық ұғымы және мәні.
II Негізгі бөлім
1. Нарық қатынасының даму ... ... ... ... ... ... нарық жолында.
2. Нарық механизмінің мәні және ерекшелігі.
1. Нарықтың ... және ... ... Артықшылықтары мен кемшіліктері.
3. Қазіргі заманғы нарық теориясы.
1. Нарықтық жүйенің мәні.
2. Нарық ... және ... ... даму ... ... әдибеттер тізімі.
Нарық ұғымы және мәні.
Нарық дегеніміз не? ... ... ... әр ... ... байланысты жұртқа жария орын ретінде түсіндірді. Қоғам
дамыған ... оның ... ... ... ... ... да ... отырды. Қазіргі дамыған қоғамда ... ... ... ... мен ... алушылар кездесіп, келісім
жасайтын орын емес. Қазіргі ... ... ... ... бере ... ... ... тікелей байланыспай – ақ алыс
– беріс жасаушылардың тапсырыстарын ... ... ... ... арқылы бере алады. Нарық – қоғамдық еңбек ... ... ... арасындағы үстемдік етуші
және анықтаушы ... ... ... ... ... ... нарықтық байланыстар
экономикалық қатынастардың ... ... және ... ... ... қандай нарық болса да оның нақты түріне байланыссыз, үш
негізгі элементке : бағаға, сұраныс пен ұсынысқа, бәсекеге ... ... ... экономикалық жүйе негізгі үш
сұрақты шешу қажеттігіне ұшырайды : не өндіру керек? Қалай өндіру керек?
Кім ... ... ... ... бұл ... ... нарықтың
көмегімен шешіледі ( баға, сұраныс пен ұсыныс, бәсеке механизмі арқылы).
Нарық – бұл экономикалық проблемаларды тиімді ... ... ... өндіру және оны ақшаның көмегімен айырбастау
процесінде туындайтын экономикалық ... ... ... ... – бұл нәтиже мен еңбек шығындары аралығындағы
байланыстарды объективті көрсететін , ... ... ... сай ... ... ... өнімдерін айырбастау актісінің
жиынтығы. Экономикалық қатынастар қалыптасқан қоғамда нарық қоғамдық
өндірісті біртұтас процесс ретінде ұйымдастырады. Тек ... ... ... ... ... ... ... айырбас, айналыс – бұл категориялар өзара ... және ... ... ... ... ... ... тән белгілері, ерекшеліктері
бар және олар тауар қатынастарының тарихи дамуының әртүрлі сатылары болып
табылады. Қоғамдық ... ... ... ... мен еңбек
өнімдерін айырбастау қажеттігін туғызады.
Бұл мағынада айырбас дегеніміз бүкіл ... тән ... ... ... ... ... еңбек бөлінісі мен шаруашылықты жүргізу
субъектілерінің өзара оқшаулауына ... ... ... ... даму процесінің нәтижесі болып табылады.
Нарық деп ... ... ... мен қызмет
көрсетулерді өзара ... ... ... ... ... ... алаңдар болды.
Тауар өндірісінің дамуына қарай нарық дамып және ол
туралы түсініктер күрделене ... ... орай , ... ... ... ... ... бөлігі нарықты үстірт қараудың негізінде жоғарыдағы
алғашқы адамдар түсінігінен көп ұзай алмай ұйымдастырылмаған у-шуы көп
кәдімгі базармен ... Енді бір ... ... «керемет күш» деп,
экономикалық өмірде болып жатқан олқылықтар мен қайшылықты тез ... ... ... ... жағдайында нарықтық ... ... ... ... және барлық субъектілерін
қамтиды.
Алайда ... ... ... да, оның ... түріне
байланыссыз, үш негізгі элементке: бағаға, сұраныс пен ... ... бұл ... ... ... ... өндіріс көлемін өзгертуге қажеттігін анықтау қызметін
атқарады.
Екіншіден, бұл ... пен ... ... төлем
мүмкіндігін бар қажеттілік, яғни тұтынушылардың керекті тауарларға төлей
алатын ақша сомасы. Ұсыныс ... ... ... ... ... ... бұл бәсеке. Әрбір кәсіпкердің мақсаты пайданы
барынша ұлғайту, сондықтан да, шаруашылық қызметінің көлемін ұлғайту.
Нарық ...... ... ... ... ... бөлу, айырбас пен тұтыну сфераларында сатып алу –сату арқылы
жүзеге ... ... ... ... болып
табылады.
Еліміздің соңғы кезенде басқарудың экономикалық әдісіне
көшуі нарықтық айырбасқа кең жол ... ... ... ... ... осы ... «батыстық модельдерді» қайталау емес пе ... ... жүр. Бүл ... дұрыс ой емес. Социализм тұрысында 1965 жылы
басталған экономикалық реформа , ... ... ... ұлғаюы шаруашылық механизмін қайта құру ... ... ... ... тағы бір ... жәй, ... дискуссиядағы нарық пен жоспарды біріне-бірін қарсы ... ... ... ...... ... процесс, онда
нарықтың икемділігін , экономикалық тиімділігін арттыруға пайдалану
маңызды мәселе. Осыған байланысты, ... ... ... үйлесімді
дамуының негізгі бағыты болады. Сондықтан, экономиканы нарықтық реттеу
ұйымдасқан жоспарлы жоспарлы шаруашылық ... ... ... ... ... байланыста болады.
1. Нарық қатынастарының даму кезеңдері.
Нарықты экономика – ертеден келе жатқан шаруашылықты жүргізу
құралы, оның ... ... бай ... бар. ... ... ... ... еңбек бөлісінің дамыумен байланысты. Нарық қатынастарының
дамуын мынадай негізгі кезеңдерге бөлуге болады :
• Нарық элементтерінің пайда болуы;
... ... ... ... ... ... ... нарығы;
• Тауар емес балама кезеңінің нарығы.
Бірінші кезеңде айырбас операциялары ... , ... олар ... ... ... ... ... қатынастар ,
әрбір жеке сауда-саттық көріністерде кездейсоқ болды.
Екінші кезеңдегі тауар қозғалысын мына ... ... ... ... ... ... көбіне-көп өндірістің шартты бола
бастайды. Осының нәтижесінде қоғамдық қызметті тығындар категориясы
қалыптасады. ... ... ... ... тауардың бір түрімен біртұтас
болып, бірігіп кеткен жоқ, сондықтан «таза» құнның иеленушісі болып бірнеше
тауарлар көрінуі мүмкін.
Үшінші кезеңдегі ... ... мына ... ... Т1-Т2, ... – Т2. ... ... нарыққа балама тауардың бір
түрі тән. Ол ерекше ... ... ... ... ... ... ... қалып отырады. Бұл кезеңде «таза» құн ... ... бір ... ... ... ... ... кетеді,
оған тауар қабығынсыз өмір сүре алмайтын «шығындық» және «шығындық емес»
деп бөлінетін құрамалары ... ... ... жеке дара иеленушісі қызметін алтын атқара бастайды.
Төртінші кезеңдегі тауар қозғалысының ... : ... ... –Т2. ... тікелей айырбастың тоқталуымен, құнның ...... ... ... ... ... ... Былайша
айтқанда, құнның өзінің заттық иеленушісінің оқшаулануы – қазіргі замандағы
нарықты сипаттайтын құбылыс болып табылады.
Сонымен бірге нарықты стихиялы ... ... ... ... монополиялы нарық, реттелмелі нарық деп бөледі. Стихиялы ... ... ... ... оған ... ... ... мен
сатып алушылар, еркін бәсеке мен еркін бағалар тән ... ... ... ... экономикалық теорияның негізін қалаушы Адам Смит (1723-
1790 жж.) өзінің ... ... ... мен ... ... ... басты еңбегінде – жеке меншік иелерінің байлықты көбейтудегі
мүддесі өндірісті дамытудың және оны қоғамдық қажеттіліктерге ... күші ... ... деп жазған болатын. Сонымен бірге, А.Смит ,
екі кәсіпкер немесе саудагердің арасындағы әңгіме әрқашанда ... ... ... ... деп ... Оның пікірінше, мемлекет мұндай
даулы мәселелерді шешуге ... ... ол тек қана ... тәртіпті
қамтамасыз ететін «түнгі күзетшінің» рөлін ... ... ... ... ... өзі ... ... жүргізіп бәсекені
шектеуден аулақ болуы қажет. Бірақ, А.Смит осы екі дәлел негізінде жаппай
анархияны ... жоқ. ... ол жеке ... ... ... ... бәсеке күресіне шек қоятын «жаман әдеттеріне» мейлінде
күдікпен қарады. Тек бәсеке ғана бағаны ... және ... ... ... нарықты реттеуге қабілеті болады деп көрсеткен
болатын. Сөйтіп, А.Смит нарықты экономиканың өзін-өзі ... ... ... бәсеке мен нарықтың «көрінбейтін қолының» пайғамбарының
пікірінше – жеке ... ... ... ... жарату мүмкін болады.
Кейінен, қоғамдық өндірістің күрделенуіне байланысты нарықта анархия орын
ала бастады. Мұндай ... оны ... ... өз ... ... Осы кезден бастап монополиялық нарық қалыптасады.
Монополиялық нарық XIX ғасырдың аяғында XX ғасырдың алғашқы
кезеңінде өмір ... ... бұл ... ... бәсеке шектеледі, ал ол
экономикадағы сапалық және сандық өзгерістердің ... кері ... ... монополиялық үстемдік ғылыми-техникалық прогрестің
баяулауына , бағаның ... , ... ... , ал ... келгенде
қоғамның барлық қайшылықтарының шиеленісуіне әкеліп соқтырады. ... ... ірі ... ... негізделген бұрынғы
КСРО-ның экономикасыда жатады. Нәтижесінде, сұраным мен ұсыныс сұрақтары
әкімшілік- ... ... ... тұтынушылардың мүддесіне
бағдарланбаған өндірушілер нарығының типі ... ... ... ... ... ... тән
болып отыр. Оны тек қана еркін тауар өндірушілер мен ... ... мен ... ғана емес , ... ... өнім ... мемлекеттік
тапсырыстарды орналастыру, шаруашылық субъектеріне қаржы – несие тұтқалары
арқылы әсер ету , белгілі бір тауар түрлері мен ... ... ... ... ... ... ... қызметті енгізу,
өндірістің көлемін тікелей шарт ... ... ... ... ... ... ... жүйелерді құру арқылы
реттеуді мемлекеттің шешуші рөлін атап көрсету керек.
1.1.Нарықтық экономикадағы мемлекеттің ... ... ... рөлі аса зор. ... ... үшін мемлекеттік кеңестік, мемлекеттік шекара және ... ... ... ... ... мемлекеттік өкімет, мемлекеттік
тәртіп және мемлекеттік ынталылық ... ... ... ... қоғамның, Қазақстанның бүгінгі жағдайы,
ең алдымен, еліміздегі түбігейлі өзгерістер өзгерісті ... жете ... оны ... асырудың, басқару функцияларының,
бір меншік иесінен екінші адамға кезең-кезеңмен беру ... ... , ... жұмыс істеуін уақытша үзбей басталған еді.
Өтпеле кезеңде және осы кезде нарықтық экономиканың
жұмыс ... үшін ... ... ... модельдердің орнығуына,
олардың артықшылығына, сабақтастығына және ... ... ... ... ... Экономиканың өзінше ұйымдасуы да,
сондай-ақ субъективті-ерікті ұйымдасу да ... ... ... ретінде оған әбден тән екендігін практика күәландырып,
теория дәлелдеп отыр.
Нарықтық экономиканы реттеу сферасындағы ... ... – оның ... ... ... үшін ... ... тудыру және
дамыту, кәсіпкерлік еркіндігі мен адал бәсекелестік ұйымдастыру болып
табылады. Бұл ... ... ең ... адым ... ... ... ... құқықтың және нормативті база жасау болуы
қажет.
Бәрінен бұрын мемлекет экономикалық әрекеттердің ережесін
бекітеді және оны экономикалық барша ... ... ... ... ... қатысуы осы
процестің бөлінбейтін элементіне айналды. Бүгінгі таңда мұндай ... ... ... ... және ол ... түрде жүзеге
асырылуда. Әлбетте, мемлекет белсенділігінің артуына қарамастан, бүгінгі
таңда өркениетті елдердің экономикасы өзінің нарықтық негізін сақтауда.
Осыған байланысты ... ... ... ... ... Себебі аталған қарыс-
қатынастардың екі жағы да қарама-қарсылықта бейнеленеді.
Шын ... , ... ...... және ... негізделген. Мемлекет – еркін таңдаушылықты шектейтін күш.
Еркін таңдау қашанда және ... ... ... ... ... ... ал күштеу – осы бағалылықты теріске шығару ... ... ... белсенді араласуының
мынадай үш себебін бөліп көрсетуге болады.
Біріншіден, мұның ... ... ... ... - ... ... ... табылатындығы.
Расында, бәсекелестік монополияның пайда болуы факторларының бірі екені
белгілі. ... ... ... ... ... ... Бұл ... проблемаларды шешуге теріс әрекетін
тигізеді, қоғамдық өндірістің ... ... ... келіп,
бәсекелестік бастаманы арнаулы қорғау және экономикадағы ... ... ... ... ... Мұндай қиыншылықты тек
мемлекеттің монополияға қарсы әрекеті ғана жеңе алады.
Екіншіден, нарық механизіміне «пайдасы жоқ» өндіріс түрлері аз ... ... олар ... ... ұзақ ... ... өндірістер. Оларды
меңгеру жекеменшік кәсіпорындарға біршама қиындықтар туғызады.Үшіншіден,
нарықтың өзін-өзі реттеу мүмкіндігінің шектелуінен туындайтын себебтер
бар. Мемлекет өз ... ... ... ... ... ... қамтуды қажетті деңгейде сақтауға, ақша ... және т.б. ... ... ... бағыттайды.
Мемлекеттік бюджет нарықтық экономикалық елдерде
мемлекеттің экономикалық саясатының ... ... ... ... саясат дегеніміз мемлекеттің кірісі мен шығысының өзгеруі.
Ондай өзгерістер қалыптасқан қағида секілді табыс бойынша
да жалпы ... ... сай ... ... ... ... ... және субъектілерден бюджетке түсетін ... өзі ... ... ... ... ... , ал ... оларға бюджеттік қаржы бөлуімен айқындалады. Сонымен, бюджеттік
және салық саясаты тек фискальдық ғана емес , ынталандырудың басы ... ... ... ... ... саясаттың аса маңызды
бағыты дефицитті емес бюджетке ұмтылу немесе оның ең ... ... тұру ... ... бюджеттің дефициті ... ... ... ... ... ... барлық бағыттар бойынша Қазақстанда, ... ... ... ... ... Негізгі кемшіліктер
басқару органдары мен жүйелердің жаңадан қалыптасуларымен, ең ... ... ... дағдарыспен байланысты. Одан шығу енді ғана басталды.
Қазіргі ...... ... ... ... ... оның ... тығыз қатынастағы
функциональды экономикалық жүйесін қалыптастыру болып ... ... ... ... ... ... одан ары жетілдіру
есебінен қамтамасыз етілуі тиіс. Артық ... ... ... ... ... 1999 жылы ... шаралар қажетті өзара
қатынастарды күшейтуге ықпал етуге тиіс. Ең ірі және ... ... ... ... ... және ... ... қарайтын сан жағынан ... ... ... емес . Олар сол аздаған министрліктердің басшылығымен
жұмыс істейді немесе функциональды экономикалық ... ... ... ... ... нарық жолында.
Қазақстанның халық шаруашылығының құрылымы мен дамуының аймақтық
ерекшеліктері бар. ... ... ... ... мол және ... геологиялық құрылымы біркелкі емес.
Қазақстанның әр түрлі аудандары мен ... ... ... құрылымдарының негізгі ерекшеліктері қандай?
Өндіріс. Солтүстік және ... ... ... ... ... ... дамуымен сыпатталатын аймақтар.
Орталық Қазақстанда негізінен жоғары деңгейде көмір
өнеркәсібі, түсті және қара ... ... ... және ... ... ... дамыған жеңіл өнеркәсіптің дамуы бүгінгі күннің
талабынан сай келмейді. Өндірілетін жалпы өнімнің 7 проценті ғана ... ... ... ... ... – ауа райы ... дамыған. Семей облысында ет, жүн, тігін бұйымдарын өндіру және
т.б. салалар ... ... ... ... ... ... ағаш, қағаз, жеңіл және тамақ өнеркәсіптерінің дамуы ерекше
көзге түседі.
Оңтүстік аймақтарда республикада ... ... аяқ ... 60 ... тері өндірісінің 40 проценті
орналасқан. Аймақтың негізгі кәсіпорындары ... ... мен ... ... ... Қазақстанда егін және мал шаруашылығын
дамуты үшін барлық ... ... бар. Олар – ... қара ... солтүстікте) және сұр топырақты (оңтүстікте) жер алаңдары.
Республикамыз бидай өндіру мен оны сатуды бұрынғы КСРО-
да екінші (Ресейден кейін) орын алатын. ... ... ...... ... ... Бүкіл егіс алқабының
шамамен 62 проценті осы облыстардың үлесіне тиеді.
Қазақстан қой мен ... саны ... ... ... ішінде екінші, ал ірі қара мал саны бойынша үшінші орын
алатын. Тығыз қоныстанған еңбек ресурстары жеткілікті Оңтүстік Қазақстан
мал саны ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан бұл айырмашылық табиғат пен ауа райының ерекшелігінен
ғана емес, сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... туындап жатыр. Бұл жағдайда Солтүстік аймақта
Павлодар / село тұрғындары – 37 / , ... ... ... / ... ... ... село ... 75 процент / атап айтқан жөн.
Павлодар облысындағы бұл ......... ... өндірістік кешенінің қалыптасуына, ал Алматы облысындағы
өнеркәсіптің негізінен – Алматықаласында ... ... ... ... ... халық шаруашылығындағы
қалыптасқан салалық құрылым – біріншіден, республикамыздың экономикасы
бұрынғы ... ... ... ... кешенінің ірі бөлігіне
айналғандығын дәлелдейді. ... ... ... ... кейінгі
кезге дейін үстемдік еткен әкімшілдік - әміршілдік және орталықтан
әділетсіз түрде “бәрін бір өзі ... ... ... ... ... байланысты 80 жылдардың ортасында 73 жыл бойы қалыптасқан
республикамыздың халық шаруашылығының құрылымы оңды болған жоқ. ... ... ... өнеркәсіптің алатын үлесі не бары 3
проценттің төңірегінде. Мұның өзі ... ... 40 -50 ... ... береді. Ал мәдени тұрмыстық және ... ... ... одан да аз – ... 20 – 30 ... келеді.
Оның үстіне, шикізат пен жартылай фабрикаттың құны
әділетсіздікпен төмендетіліп, дайын ... құны өз ... баға және баға ... ... ... ... күрделене түсті. Сонымен ... ... ... ... ... яғни 93 ... ... елей бермейтін бұрынғы одақтық органдардың қолына шоғырланды.
Осы жағдайды қалай түзеуге болады? Тығырықтан шығудың
жолдары қандай?
Қазір ... ... ... ... республика
экономикасын нарық жолына бағдарлау кең көлемде жүргізілуде.
Нарықты қалыптастырудың алғышарты – нақты тәуелсіздік
Республика тәуелсіздігі - ... өзі күн ... ... ... қойып
отырған мәсәле.
Тәуелсіздік не үшін қажет? Бұл сұраққа ... ... мына ... деректегі көңіл аударайық. Бұрынғы ... ... ... ведомостволары мен министрліктерінде
басты – басты 330 ... ... ... ... және металлургия
өнеркәсібі, мұнай, газ, химия және мұнай айыру, жалпы ... ... ... Қазақстан экономикасын дамытуға елеулі үлес қосатын салалар қалып
қойған.
Осының салдарынан ... ... осы ... ... мөлшері сыртқа кетіп, сырттан еңбек құралдары мен
тұтыну заттарын әкелуге мәжбүр болып отырдық.
Бұдан шығатын қорытынды: ... өз ... өзі ... оның ... арақатынас пропорцияларын
белгілеу және оған уақытында керекті түзетулер енгізу , күрделі қаржылрды
пайдалану ісінде нағыз тәуелсіздік алуы ... ... осы ... ... қандай өнімді қанша мөлшерде және оларды ... ... ... ... ... ... Нарық механизмінің мәні және ерекшеліктері.
Нарық, қоғамдық тұтынушылар мен өндірушілерді
байланыстырудың ... ... ... ... ... ... бірі деп есептеледі. Бірақ нарық механизмі кәсіпкерлік
пен бәсекелестікті ... өмір сүре ... Ал бұл ... ... ... және ... ... өндірушілер болғанда ғана
мүмкін, бұнда өндіріс экономикалық жағынан әлсіз, өмір ... ... ... ... оның ... олардың тиімді жұмыс жасайтын
болашағынан үміт күттіретіне қолайлы жағдай жасайды.
Сонымен бірге нарықтық механизм идеалды емес , ... ... да бар. Оның ... ... әлеуметтік жіктелу,
әлсіздерге , әсіресе банкротқа ұшырағандарға деген мейірімсіздік ... ... ... Экономиканы бірыңғай сұранымға ғана
бағдарлап, нарық орны толмайтын табиғат ресурстарын және ... ... ... ... Сондықтан мемлекет қоғам атынан адамдардың
дұрыс экологиялық жағдайда өмір сүру құқын реттеп отыратын жүзеге ... таза ... ... ... еңбек
ету, білім алу, табыс табу сияқты әлеуметтік – ... ... ... Бұл ... ... ... түрде араласып
реттеуін қажет етеді.
Нарық механизмы ғылым мен техника жетістіктерін , еңбек
ресурстарын , еңбекті ұйымдастырудың жаңа ... ... ... ... көп ... мен ... қажет ететін оның жаңа бағыттарында
стратегиялық мақсаттарды ... ... ... терең құрылымдық
өзгерістер жасауды қамтамасыз ете алмайды. Бұл ... ... ... ... ... мен ... көмегінсіз , ірі
кәсіпорындар мен бірлестіктердің қаржы құратынсыз ... ... ... мүмкін емес.
Нарық мәселелерінің , қоғамды қайта құру теориясы мен
практикасында ... зор ... ... ... ... ... Қазақстан ғалым – экономистерінің арасында нарық туралы ... жоқ. ... ... нарықтың бірнеше анықтамасын келтірейік.
Нарық – бұл өндіріс факторларын немесе оның нәтижелері
мен шарттары айырбастауға ... ... ... ... бір ... ... жүйесі.
Нарық – бұл сатушылар мен ... ... ... қатынастардың белгілі бір жүйесімен сипатталатын тауар
айырбасының ... – бұл ... ... ... ... ... қызмет көрсету процесіне байланысты қалыптасатын экономикалық
қатынастардың жиынтығы.
Нарық – тауарларды сатып алу – ... ... ... ... қатынастар жиынтығы.
Нарық тауарды өткізуге байланысты сатушылар мен сатып
алушылардың қатынастар жүйесі ... ... ... тек қана ... ... ...... ең аз шығынғы ұмтылуы , өзара тиімді өндірістік байланыстарды
жасау сияқты маңызды ... ... ... ... ... тауар айырбасы емес, тауар өндірушілер мен тұтынушылардың қарым –
қатынастарына тән қайтарылымдық, эквиваленттілік, бәсекелестік ... ... ... ... ... ... Осы ... нарықты әртүрлі тауар өндірушілер мен тұтынушылар арасында
болатын экономикалық байланыстар мен қатынастар ... деп ... ... ... ... тек
өндірушілер мен тұтынушылардың арасындағы жеке байланыс пен қатынас ... ... ... ... , ... мен ... алушы –
тұтынушылардың , тұтынушылардың ... ... ... ... ... болып отыр. Екіншіден, бұл қатынастар мен байланыстар
қайтарылымдықты , тепе – теңдікті, ... ... ... – ала
анықтайды, яғни шаруашылық серіктестерінің қатынас субъектісі ретіндегі
тең құқылығын бейнелейді. Бұдан серіктестердің шаруашылын ... және ... ... ... таңдауды, табыстарды
иемденудегі дербестігі мен тәуелсіздігі ... ... ... ... ... салдары – бәсеке өндіріс процесінде де ... ... ... ... ... мүмкін. Себебі нарық
бәсекесіз өмір сүре алмайды. Ал бұл, сан ... ... ... мен
әртүрлі тауарөндірушілер болған жағдайда ғана мүмкін.
2.1. Нарықтың түрлері және атқаратын қызметі.
Көтерме сауданың бірінші көрінісі - өндірушілер ... ... ... шарт түріндегі байланыстар. Олар өзара
өнім өндірудің көлемдерін , оның ... және ... ... ... ... ... есептегі базалар мен магазиндер
арқылы да ұйымдастырылады. Өндіріс құрал-жабдықтарын көтерме сауда арқылы
сату алдын ала ... және ... алғы ... ... етеді.
Өндіріс құрал-жабдықтары айналасының ерекше бір формасы,
ауыл шарашылық өнімдерін сатып алу.Қазіргі ... ... ... ... алу ... ... заказ ретінде
аудандық агроөнеркәсіп бірлестіктеріне ... . ... ... алу ... ... оның ... белгіленген
баға бойынша келісім шарт негізінде анықталады.
Ұдайы өндіріс процесінде тұтыну ... мен ... ... ... да зор. Тек ... ... ... ұлғайту
мен тауарлардың сапасын жақсарту бағдарламалары жүзеге асырады. ... ... ... ... ... еді. Егер біз рынокты алуан
түрлі тауарлармен және көрсетілетін қызмет түрлерімен молықтыра алмасақ,
бөліс қатынастарын жетілдіру ... ... күш – ... ... ... ... ал ... әл-ауқатын арттыру жөніндегі
міндетіміз орындалмай қалады. Халық тұтынатын тауарлар өндіру мен қызмет
көрсету саласын дамытудың ... ... міне ... ... ... кезеңдегі тұтыну тауарлары нарығының ерекше белгісі ... ... ... өтеу ... ... ... конкурс
пен жарыс өткізу. Мұнда көтерме сауда ... жиі ... ... елдердің тауар айналымында ауыл шаруашылығы мен
басқа кооператив өнімдері , өздерінің қосалқы ... ... ... ... көрнекті орын алуда. Экономикалық ... ... ... тыс 30 ... дейінгі жоспарлы өнімді
қалаларға апарып ... ... ... құқылы.
Нарықты сапалы жақсы тауарлармен толтыру мен қызмет
көрсету жақсарту , біздің әлеуметтік ... ... ... Ең
бастысы реттелетін әлеуметтік рынокты дамыту, алып сатарлармен күрестегі
жеңістің, «көлеңкелі экономиканы» жоюдың алғы шарты.
Сұраныс пен ...... ... ... төлем
қабілеті бар сұранысы мен ол тауарларды ұсынудың арасындағы қатынас.
Тауарды сатып өткізу процесі ... ... асып ... үшін ... ... мен ... ... қабілеті бар ұсынысы сай келуге
тиіс.Алайда ... дәл ... бола ... ... сұраныс қоғамның
барлық қажеттерін көрсетпейді, ол тек ақша қаржысымен қамтамасыз етілген
өндіріс құрал-жабдықтарымен ... ... ... сұранысты
қанағаттандыру қамтиді. Сұраныс сияқты, ұсыныс та ... өнім ... ... ... тұтынатын тауарларға сұраныс пен ұсыныс
арасындағы ... ... ... көлеміне, қорлану қорын ұтымды
пайдаланып, өндірістің тиімділігін арттырумен тікелеі байланысты. Сұраныс
пен ұсыныстың арақатынасына қоғамдық өндірістің екі ... - ... мен ... ... ... өсу ... ... ықпал
етеді.
Сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдігіне халықтың ... мен ... ... өсу ... ... да ... ... арақатынасты реттеуде баға да маңызды рөл атқарады. Егер, жекелеген
тауарлар ұсынысы сұраныстан асып кетсе, ... ... ... ... ... ... рынок сыйымдылығы артып, иауарлар тез
өткізіледі. Ал ... ... ... ... қалса, мемлекет ең алдымен
тұтыну заттарын өндіруді ұлғайту шараларын қолданады, тек ... ... , ... ... ... ... ... болмаған сәтте
мемлекет бұл тауарға деген сұраныс пен ұсынысты бір-біріне сәйкестендіру
мақсатымен ... ... ... ... ... ... ... бөлшек сауда бағасын көтеру, әдетте, басқа ... ... ... тұтынатын тауарлар бойынша нарықтың тепе-
теңдікті орнатудың және оны ... ... ... алғы ... ... үнемі зерттеп , есепке алу болып табылады.
Еңбек нарығы өндірістің тиімділігін өсіруге , ғылыми-
техникалық прогресті жеделдетуге осы ... ... ... ... ... көмектеседі. Еңбек нарығы жұмыс орны мен
кәсіпті таңдауға , өмір салтын қалыптастыруға , ... ... ... етуге жол ... ... ... ... , ... тәртіпті қажет етеді. Мемлекет әр адамға
нақтылы жұмыс орнын дайындау мңіндетінен арылады, сонымен әр адам ... ... ... ... алуға ерікті. Мемлекеттің міндеті-
еңбекшілерге тиімді ... ... ... ... ... бірге уақытша
жұмыссыз қалғандарға әлеуметтік жәрдем ... , ... ... ... ... ... ... жаңа көзқарас бойынша
жұмыс күші тауар ретінде қаралуы керек. Олай ... ... ... ... және құны бар. Жұмыс күшінің тұтыну құны дегеніміз оның материалдық
және рухани игіліктерді өндіріп, қызмет көрсетуді ... ... ... ... адам құн және ... құн ... ... қатынасында жұмыс
күшіне сұраныс тауар өндірушінің сапалы өнім шығарып , оны сатудан пайда
түсуімен ... ... ... күшіне сұраныс проблемасы
экономикалық өсумен тығыз байланысты.
Көп ... ... ... қабылдайтын
кәсіпорын оның жұмыс күшінің сапасына ерекше назар аударады. Осыған ... да ... ... ... мөлшеріне түрлі
факторлар әсер етеді, оның ішінде еңбек туралы заң, ... шарт , ... ... ... еңбекке тарту ұтымды болу үшін әрбір еңбекке
жарамды адам шаруашылықтың түрлі ... ... жеке ... мен ... сай таңдап алуы ... ... ғана ... пайдалы болуына көмектесе алады. Сонымен бірге өндірістің
қажетіне сәйкес жұмысшының да кәсіптік дәрежесі болуы ... ... ... қызметтері :
• Нарық арқылы қоғамдық өндірісті реттеу жүзеге асырылады, яғни ... ... ... өндіру қажет, кімдер өндіру қажет проблемалары
өз шешімдерін табады;
... ... ... мен ... арасында байланыстар
орнайды. Нарыққа қатысушы әр адам бір мезгілде , әрі сатып алушы ,
әрі ... ... Ол өз ... ... ... ... алады,
немесе нарықта өзі өндірген тауарларды, немесе мүлігін, немесе
жұмыс күщін сатады;
... ... ... ... ... ... есепке алу
жүзеге асырылады. Нарық нені өндіру қажет екендігін белгілеумен
шектелмейді , ... ... ... ... бір түрлерін өндіру
үшін қоғам қандай шығындар жұмсауы тиіс екендігі анықталады. Егерде
шығындар көп болса, ондай ... ... алу ... ... ... одан әрі ... ... нарықта шығындарды өтейтін
бағалар бойынша өнімдер сатылады.
• Нарықтың маңызды қызметі бағаны ... ... ... ... пен ... әсерімен құбылып отырады.
• Нарық өндірушілерді өзара жіктейді Бәсеке ... тек ... ... ... төмен шығындар жұмсаған фирмалар ғана өмір
сүре алады . Бұл жағдайда фирма пайданы иемденеді. Егер шығындар
нарық ... ... ... , оеда зиян шегіп, шығындарға
ұшырайды.
2.2. Нарықтық ... ... мен ... ... ... ... қоғамдық
өндірістің реттеушісі болады. Нарық арқылы тауарлар ... ... ... құрылымы мен көлеміне өз бетінше
бейімделуі , өндіріс ... әр ... ... ... бөлу жүзеге
асады, яғни қанша өндіру керек екені шешіледі.
Нарық өндірістің қай жағдайлары қоғамдық ... ... ... ... және еңбек өнімділігімен , өндірістің
техникалық деңгейінің өсуін ынталандырады да, осы арқылы , ... ... ... ... және ... технологиямен өндірілетінін
анықтайды. Ақырында нарық тауарлар ... үшін ... ... , әр ... мен әр ... ... бар халықтың , әр түрлі бөлігінің
арасында ұлттық табыс қалай бөліну керек ... ... ... ... негізгі міндеті нарықта өз тұтынушысын табу, оған өз тауарын
сату. Нақ осы тұтынушы өз қолындағы ақшаны пайдалана ... ақыр ... ... және ... ... ... кететініне қызмет
етеді.
Нарықтық механизм өз қызметінің кәсіпкерлік еркіндігін ,
әр ... ... ... ... мен баға ... ... ... мен сатушыларды таңдау еркіндігін ... ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда, нарықтық
экономика дегеніміз мемлекеттің ... ... ... істеу
қабілеті бар өзін өзі реттеуші жүйе.
Оның өз ішкі тәртібі бар және ... бір ... ... тауарлар , нарық заңымен орталықтанған басқарусыз өндіріледі ,
сонымен ... ... пен ... ... ... ... Атап өту
керек, бірнеше мыңдаған жылдар бұрын пайдаболған нарық ... ... ... ... отырып, күрделі даму жолынан өтті және
осы арқылы өзінің өміршендігін көрсетті.Осы мәнде нарықтық экономиканы
адамзат ... ... ... ... өмір ... ... ұйымдастыру формаларының ішіндегі ең тиімдісі ретінде қарауға
болады. Сонымен бірге, нарықты қайсыбір кемшіліктерсіз және ... ... ... ... үлкен қателік болар еді. Нарықтық
механизмге ... ... ... ... ... тепе-теңдікті
тұрақты түрде бұзу арқылы салады. Қоғамдық еңбектің кейбір ысырапқа
ұшырауы өз ... ... ... болады. Жеке кәсіпкерлер
қоғамдық қажеттіліктер мен ... ... ... дәл ... ... материалданған еңбек шығындары артық болып қалуы
мүмкін.
Баға мен ұсыныстың өз бетінше ауытқуы ... ... ... ... ... ... бір саладан шығарылып жіберіледі, ал бұл
кәсіпкерлер үшін толық зиянға отыру болса, ... үшін ... ... ... ... ақша көр болған
жаққа бағытталатын болғандықтан, нарық табыстың жетіспеушілігімен
байланысты кейбіреулерді ... ал ... ... ... ... тыс табыстар алуы мүмкін. Нарықтық механизм пайда алуға
бағдарланған, сондықтан қоғамның алдында ... көп ... ... қамтамасыз ету, ғылым мен мәдениетті дамыту, ... ... және тағы ... ... түрде шеше алмайды. Нарықтық механизмнің
маңызды ... оны ... ... ... ... қажеттігіне әкеледі.
3. Қазіргі заманғы нарық теориясы.
Батыс мемлекеттері шаруашылық саласындағы саясатты
анықтайтын, қазіргі әртүрлі экономикалық теория мен мектептердің ... екі ... ... ... ... : ... сұранымды ынталандыруды
жақтаса , екіншілері – ұсынымды құптайды.
Бірінші бағыттың негізін қалаушы ағылшын экономисі
Дж.М.Кейнс болып табылады. Оның ... ...... ... ... ... жалпы теориясы» (1936) деп аталады. Нарық жағдайында сұранымның
ынталандыру қабілеттілігі жаппай жұмысссыздықтан құтқарады деген
тұжырымға келді.Жұмыстылық деңгейін мемлекеттік реттеу жүйесіне ... ... ... ... Батыста XX-шы ғасырдың 30-шы
жылынан 80-шы жылға дейін «кейнстіліктің» әсерінен нарықты реттеу жүйесі
жүзеге асты . Дж.М. Кейнстің ізбасарлары француз ... ... ... ... , ... « ... реттеуі» автоматты
түрде жүзеге асатына сенімін жоғалтқан. Олардың басты жоспарлайтын
нәрсесі макроталдау болды. Экономиканың негізін жалпы ... ... ... ... табыс , қорлану мен тұтыну, жиынтық қоғамдық, сұраным мен
ұсыным ... ... ... ... бұл ... экономистер
мемлекеттік реттеумен байланыстырады. Мемлекет салық жүйесі арқылы
пайданың көптеген бөлігін ... оны ... ... мен ... ... етуге қолданады : экономикада мемлекеттік сектор ұлғаяды,
қосымша жұмыс орындары дайындалады, азаматтарды әлеуметтік қорғау жүйесі
( зейнет ақы, жәрдем ақы, білім мен ... ... ... іске
асады. Осы бағытты қолдайтын экономистердің ойынша, экономиканың дамыуна
мемлекет басты бағытаушы күшке айналып, оның көмегімен нарықтың келеңсіз
жақтары баяулайды.
XX-шы ғасырдың 70-шы ... ... ... ... ... ... А.Смиттің мемлекеттік
реттеудің тиімсіздігі идеясына алып келді. Осы жағдайлардың ... ... жаңа ... туа бастады. Осы бағыттағы
экономистер ұсынымды ынталандыру ... ... тиек ... ... ... механизімі, бәсеке негізінде өсуді баланстандыру ... ... ... мен ... ... ... ... рөлі еркін бәсекеге дұрыс жасаумен ... ... ... ... ... бағыттың көздегені
жекешелендіруге пайдаға салық өсімін төмендету арқылы және ... жеке ... ... ... ... Мемлекет
жұмыспен қамтамасыз ету идеясынан бас тартып, әлеуметтік бағдарламаны
барынша қысқартады. Әлеуметтік ... ... ... ... ... әлеуметтік кепілдік жойылып, кәсіпорын акцияларына ... ... ... кәсіпкерлікке тарту, басқаруға қатыстыру және
сол сияқты бой көтере бастайды. Олардың қолдауынша , жеке ... пен ... ... ... ... алып ... Ұсынымды
ынталандыру теориясы рейганомика мен тетчеризмнің негізін қалады.
«Неолиберализмнің» белгілі өкілдеріне американ экономисі
Людвиг Мизес (1881-1973жж), Чикаго мектебінің ... ... ... , ...... ... фон Хайекті (1899-1964 жж)
жатқызамыз. ... ... ... ... экономикалық теорияның
қазіргі вариантынан осы бағытқа «монетаризмді» айтуға болады. Экономика
тұрақсыздылығының ... ... ақша ... ... және оны ... ... бұзылған ұдайы өндіріс циклын жоюда ... ... ... ...... ... мүмкіндігі мен
тиімділігінің қалыпына келтіру, мемлекеттік ... ... ... ... ... асыру.
Негізгі екі бағыттың іштей дифференцияланудың өрбуі осы
бағыттардың өзара ... ... ... Осы тенденцияның айқын
көрінісін американ экономисі Пол ... ... (1915 ж.т.) ... ... ... ... ... Неоклассикалық синтез
теориясының түсіндіруінше , «еркін бәсекеде адамдар жұмыспен толық
камтылмайды және ... ... ... ... ... ... ... болдырмай, «толық жұмыстылықты»
қамтамасыз етуі қажет. Алайда, белгілі ... ... ... ... жеке және ... ... араласуымен –
нәтижесінде аралас экономика пайда ... ... ... ... ... ... және ... өнімділік» теориясында
баяндалған классикалық принциптер өзінің « заңды күшіне» ие болып , ... ... құн мен ... үйлестірудің теориясы ретінде
қарастырылған. Нарықтың коньюктура тұрғысынан қарастыра отырып. Пол
Самуэльсон екі ... ... ... ... қолданған. Оның
неоклассикалық синтез теориясы ... ... ... және ол ... негізгі принциптерін эклектикалық қосудан туындап, экономиканы
мемлекеттік реттеу теориясының басымды роль атқаратындығын көрсетеді.
П.Самуэльсон өзінің «неоклассикалық ... ... Джон ... ... (1908 ж.т) негізгі
тұжырымдамаларынын қосқан. Дж.Гелбрейт ғылыми-техникалық революцияға
және ... ... ...... өзара ұзақ мерзімді
келісіміне, ірі ... мен ... ... ерекше мән
берген. Бұл ұсыныстардың басты мақсаты – мемлекеттік бақылауды күшейтіп ,
әлеуметтік епті тәсілін кеңірек ... ... ... нарықтық реттеудің әлемдік тәжірибесін
ескере ... оны ... ... ... ... ... үшін ... ұлттық нарығын құру басты нәрсе және оны
реттеудің өзіндік және шетелдік ... бір ... ... ... ...... ... экономикаға көшуді тезірек
жүзеге асыру. Ондай экономика барлық азаматтарға ... ... ... ... ... ... етіп, кедейлеу топтар мен
тұрғындарды қорғауы керек.
3.1. Нарықтық жүйенің ...... ... алу- сату ... өнлірушілер мен тұтынушылар арасындағы ... ... екі ... ; ... ... іске ... ... , сонымен бірге
құралдардың, әдістердің, жабдықтардың, ұйымдық-құқықтық нормалардың ,
құрылымдардың және тағы ... ... ... ... ... ... жиынтық. Нарық - ол сатып алу – сату қатынастарының бірден-
бір жүйесі , оның құрылымдық элементтері ... ... ... ... ... ... ... ақпараттардың нарықтары
саналады. Нарық – нарықтық экономиканың ... – ол жеке ... мен ... ... ... мен ... ұштастыратын құрал немесе тетік. Кейбір
нарықтар жергілікті ауқымда, ал кейбіреулері ... ... ... ... Олардың кейбіреулерінде сұраным ұсынушылар мен дайындап
берушілер ... ... ... ... Ал кейбіреулерінде сатушы мен
сатып алушы өзара тікелей байланыста болмайды, олар бірін-бірі ... және ... ... баға мен ... ... арқылы
жұмыс істейтін күрделі механизм секілді.
Нарықтық экономикада өнімдер тұтынушылар арасында
нарықтық бағаға сәйкес төлей аларлықтай ... мен ... ... ... ... бірі – ... немесе күтпеген жағдайда үйлесім табуы болып саналады. Бұл нарықтық
жүйені өзін өзі реттейтін және тез ... ... жүйе , ... 5 ... : ... ... экономикалық еркіндік, бәсеке және
меншік, еркін бағаның құрылуы.
Аяқасты реттелікке кіретін ... : а) өзін ... ... ... ... ... қарай бейіділік; в) нарық
субъектілері арасындағы көптеген байланыстар.
Нарықтық жүйеде кәсіпорындар таза пайда алу және ... ... ... ... сондықтан олар стылулары тек қана
таза пайда әкелетін тауарларды ғана ... ... ... ... ... өзі өндіретін ... ... ... ... ... отырады.
Тұтынушылар өздеріне керекті , әрі өздері сатып алуға шамалары келетіндей
тауарларға ақшаларын шығарады. ... өз ... таза ... ... ... ... ... тауарларын шығара береді. Сонымен
қатар ... жүйе ... ... ... ... айырады.Бұл
процесс ресурстармен қамтамасыз етушілерге де қатысты. Ресурстар өнімдеріне
сұраныс бар ... мен ... ... тууының алғышарты – жеке тәуелділік түрлерін
түгелдей жою және адамдардың экономикалық ... ие ... ... ... ... оның ... адамы» өзінің жеке ... ... ... ... бар. ... ... ... шығармашылық пысықтығын және ... үшін ... ... ... жүйеде тәуекел мен табыс проблемалары – кәсіпорын қызметінің ең
басты тұжырымдамаларының бірі.
Тәуекел - ол ... ... ... зиян ... деп ... өз ... бір ... жоғалтулары мен
табысты ала алмаулары немесе белгілі өндірістік және қаржылық қызметті
жүзеге асыру нәтижесінде ... ... ... деп ... ... ... жүйе ... мүмкін
емес. Тәуекелдің мынадай түрлері болады :
1. ... ... ... ... келісім немесе келісім-шарт
жөнінднгі өз ... ... ... екендігіне
байлаеысты өндірістік тәуекел;
2. алған ... ... ... ... үшін ... ... инвестор алдындағы өзінің қаржылық міндеттемелерін
фирманың ... ... ... байланысты қаржылық (несие)
тәуекел;
3. өзінің құнды қағаздарынан, сондай-ақ сатып алған құнды ... ... ... ... мүмкін
екендігіне байланысты инвнстициялық тәуекел.
4. өз ұлттық ақшысының , сондай-ақ шет ... ... ... ... ауықуы мүмкңндігіне байланысты нарықтық
тәуекел.
Кез келген нарықтық өнім ... ... ... және оның ... ... ... ... негізінде
тұтынушының таңдау еркіндігі принципі бойынша бөлінеді. ... ... ... ... ... ... өмір сүреді деген сұраққа
А. Смит «көрінбес қол» деген белгілі ережесін жасап, жауап ... ... адам өз ... жұмсағанда, шығаратын өнімдерінің аса ... ... ... ол ... ... ... жасауға
тырыспайды , ол өзмүддесін ғана ойлайды... Алайда осы ... ... ... да ... ... ... өз ... жоқ
мақсатқа қарай жылжый береді. Өзінің жеке басының мүддесі үшін жанталасып,
ондай әрекетті дұрыс деп ойлайды. Өйткені оны ол ... ... ... ... ... деп ... жүйе бағаның бағдарлы ... ... және ... мен ... ... ... тиісті
реакция тудырып, тұтынушылар ықыласындағы ... ... ... ... жүйе ... ... үшін де
ынталылық тудырады. Өндіріс шығынын азайтатын технологияның ... ... ... үшін ... таза ... ... көзі болып
табылады. Оның үстіне ... ... жүйе жаңа ... ... ... етерліктей жағдай тудырады. Бәсекелестер ең прогрессивті
фирманың үлгісіне түсулері керек, әйтпесе олар ... ... ... ұшырайды.
Нарықтық экономикада өндіріс пен тұтынуды ... ... жоқ. ... ... ... тетік бақылау
функциясын атқарады. Нарықтық экономика жеке және ... ... ... Бәсекелік нарықтық ортаның бас пайдасын ұлғайтуды
көздеген кәсіпорындар мен ресурстарды жеткізушілер , бір ... әлде ... ... ... ... ... ... мүдделерді
қамтамасыз етуге ықпал тудырады.Бәсекелестік тауар өндіріп, қызмет көрсету
кезінде фирмаларды ең тиімді ... ... ... ... нарықтық ортаны құру ресурстарды тиімді бөлу мен ... ... ... пен ... , ... заңды
келісім шарт жауға міндеттейді, жеке адамдарға немесе кәсіпорындарға өз
қалауларынша ... ... ... ... және ... ... ... Жеке меншік құқығымен құдіреттенген иегерлер
экономикалық ресурстарды ... ... ... алу үшін ... еткен нәрселерді өзіне лайықты бағаларымен өндіру де керек.
Нарықтық экономикалық жүйе жеке ... ... ... ... ... ... деген ұғымға сүйенген меншік
құқығы деген тұжырымдама пайда болды. Соған сәйкес ... ... ... , 11 ... : ... құқығы, пайдалану, басқару, табысқа құққықтылық
және т.б. меншік болып саналады.
Бәсекелік нарықтық экономика өз ресурстарын бөлуге немесе
пайдаланудың ... ... ... ... ... ... деп
санайды. Міне, сондықтан да мұндай ... ... ... ... ... ... ... рөлі жеке таңдау ... ... және жеке ... ... үшін ... шектеуді белгілеу кезінде
керек.
Еркін баға құрылуы. ... ... ... ... ... Онда көптеген сатушылар мен сатып алушылар , тауарларды
бөлшектемеушілік , ... ... ... ... ... деп
күтіледі. Бағаның анықтайдығыны : біз нені қалаймыз , және нені ... ... ... ... ба, әлде ... соң ... ... істеуге
кірісеміз бе, қай жерде және қашан фабрика , зауыт саламыз, қай ... ... ... қайсысы зиян.
Баға – заттар мен қызметтердің ақша түріндегі құны. Баға
зор көлемді ақпарат әкеледі.
Бағаның құрылу жүйесі ... ... ... жауап береді.
Сатып алушылар өнімді көп мөлшерде алғылары келгенде, олар оған үлкен баға
да төлеуге ... Аса ... ... жаңа ... ... ... ... құлдыраған кезде, керісінше болады.
Бағаның құрылу жүйесі ... ... ... жауап
береді. Ол- сатушының болымсыз шығын шығарып , мейлінше мол табыс алуы үшін
тауарды қалай өндіду керектігіне көмектеседі.
Бағаның ... ... ... ... ... ... оқу ... бітіргендер, әдетте , жоғарғы оқу орындарын
бітірмегендерден гөрі жалақыны көбірек алады. Қаржыгер, ... ... ... ... ... жалақылары олардан аз жалақы алатын
адамдарға қарағанға көбірек тауар сатып алып, игі ... ... ... ... ... арқылы атқарылған жұмыстарды бағалай
келіп, бағаны құру жүйесі «Қалай?» ... ... ... ... Нарық құрылымдары және бәсеке түрлері.
Тарихи логика тұрғысынан жетілген бәсекелі нарықты
талдаудан кейін жетілмеген бәсеке нарықты ... көшу қиын емес ... ... нарықты талдауға көрнекті үлес қосқан экономистердің
қатарына ... , ... Дж. ... Дж. Хинс және ... ... бәсеке нарықты механизмін анығырақ түсіну үшін нарықтық
құрылымдарды жіктеуді қарау керек. ... ... ... мен ... ... ... ... көрінеді.
|Бәсеке |Бәсеке формаларын анықтаушы белгілер |Бағаларға ... | ... |
| | ... ... |Осы ... көп фирмалар өндіреді. |Бағаға бақылау |
| ... ... ... |жоқ. |
| ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... Толық хабарлылық, яғни | |
| ... мен ... ... | |
| ... ... | ... ... тек бір ғана ... ... ... |
|1.Монополия |(сала бір ғана фирмадан ... ... ... | |өте ... ... ... өндіру екі фирмаға | ... |
| ... ... өнім ... |
| ... ... ... |Өнімді өндіретін фирмалардың саны |Бағаларға |
| ... ... көп ... ... |
| ... өнім ... ... |
|4.Монополистік |Өндірушілер көп өнімді нақты немесе |Бағаларға өте |
|өнімдерді ... ... көп ... ... ... | | ... | | |
1 ... ... Q ... ... тек таза ... немесе жетілмеген бәсекелі
«таза» монополия болмайды. П.Самуэльсон ... ... ... ... бәсекенің элементтерімен ерекше қабысуы ретінде
көрініс алады.
Монополияны талдауда «монополия» ұғымының бір мәнді ... ... ... бар. ... ... бұл ... мәнін өз
этимологиясынан ( «моно» - біреу, «полео»- сатамын) ... ... емес ... ... ... бір ғана ... - тауар өндіруші әрекет ететін ... ... Олай ... ... қисық сызығы абсолютті түрде ... ... табу ... ... ... DD ... сұраныстың абсолютті түрде икемді емес
екенін көрсетеді, қандай баға ... да, ... ... ... Q1 ... ... ... Ақыр соңында төлем қабілетті сұраныс шектеулі , және
фирма OP ... ... ... ... ... ... ... монополия ұғымы туралы әр уақытта
шарттылықтық белгілі бір үлесі бар екенін ... ... ... және ... ... монополия екі логикалық
шекті, қарама-қарсы нарықтың жағдайды бейнелейтін теориялық ... ... ... осы ... өз ... барынша көбейтуге ұмтылатын
жеке фирманың рационалды тәртібінің ... ... ... ... ... ... мынадай маңызды
сипаттармен ерекшелінеді.
1. Монополист деген жақын субституттарда жоқ тауарды жалғыз ... ... ... ... айтылды.
2. Монополист- сатушы нарықтық қатынастарға – тек өз ... ... ... Бұл ... ... ... мынадай: егер монополист бағаны
кемітсе, онда одан көп өнім ... ... Бір ... ... ... ... ... туралы пайымдау оғаш көрінуі мүмкін. ... ... ... ... ... тыс ... ... Монополист фирманың нарықтағы хал-ахуалын түсіну үшін жетілген
бәсекелердің шарттарын тағы да ... ... ... ... ... ... әсер ете алмайды .
Сатылатын тауарға –баға деңгейін нарық белгілейді. Осы жағдайда фирма өз
пайдасын ... ... ... ... жолымен емес, жиынтық шығындары
барынша аз болатын өндіріс көлемін іздеу арқылы көбейте алады.
Жетілмеген бәсекелік жағдайында ... ... ... ... бар. Баға ... бақылауға көлемі жетілмеген ... ... ... ... ...... саналы түрде
пайда ең жоғарғы болатын баға деңгейін іздейді және соны ... ... ... ... болады, яғни монополист оны өзгерте
алмайды деп ... ... ... ... категориясын еске
алсақ, мынадай зандылықтар бар : егер баға өссе, онда сұраныс төмендейді
және ... баға ... ... ... Егер ... монополист
барлық нарықты басып алса, онда ол қосымша көлемде өнім сату үшін , ... ... ... ... Бұл факт монополистің ... ... емес ... тағы да ... ол ... ... оның тауарының субституттары өндірушілердің тынысын
сезінеді.
Олигополия нарығы мынандай типке ... ... ... үлкен мөлшердегі кәсіпорындарды мен біртекті өнімді
салалары жатады. Екінші ... ... ... ... сататын
бірнеше сатушылар жатады. Дараланған өніммен монополистік бәсеке нарығында
сатып алушы тауардың бір түрін таңдайды, оны нақ осы ... ... ... , ... ... ... көрсету деңгейі назар аударады.
Өнімнің даралануы тұтынушыға көрсетілетін игіліктер мен ... ... ... ... ... даралануы» ұғымын енгізген
Э.Чемберлиннің жұмыстарының ... атап ... жөн. ... ... ... бәрінен бұрын сатылып жатқан тауарлардың ерекшеліктері
мен сипатын ескереді. Ол сатушы мен сатып алушының нарықтық ... ... ... ... ... ... көңіл аударады. Өнім
дараланған жағдайдағы монополия бағаға қайсыбір ... ... ... сұраныстың баға бойынша илікпелілігі сияқты
факторы ерекше ... ... ... ... жағдайында тауарлардың
біртетіктілігіне қандай да бір форманың өніміне ... ... ... өз ... ... өсіріп сатушы ештеңе сата
алмайды, ол ... ... ... да көп сата ... ... ... жағдай қалыптасады. Өнімді
даралау арқылы сатушы өз тауарына сұраныстың бағалық икемділігін азайтуға
мүмкіндік ... Бұл оның ... ... билігін күшейткенін
куәландырады. Бұл деген бағаның көтеріле алатындығын, ... ... ... ... Дараланған өнім жағдайында, баға
бәсекенің жалғыз құралы емес. Аса ... ... ... ... да
айналады. Сонымен, монополистік бәсеке жағдайында фирманың өткізу көлемі
бағадан басқа, өнім ... және өнім ... ... ... анықталады. Өткізу шығындары ерекше маңызды. ... ... ... олар сұранысты қалыптастырады, өнімге
«бейімдейді».Өткізуге ... тән ... ... жарнама. Жарнама
сұраныстың икемділігін ... ... ... ... ... ... ға ... тауардың жоғары бағасына қарамай сұраныстың ... ... ... сызығы 2-суретте көрсеткендей ДД жағдайынан д1д2
жағдайына ... ... - ... ... Q1 ... даму ... ... дегеніміз – ұдайы өндірістің барлық
сатыларында: өндіру,бөлу,айырбастау мен тұтыну сфераларында ... ... ... ... ... қатынастар жиынтығы болып
табылады.
Қоғам дамыған сайын,оның экономикалық құрылымы қиындаған
сайын нарық ұғымы да өзгеріп отырады.Қазіргі дамыған ... ... ... ... ... мен ... алушылар кездесіп, келісім жасайтын орын
емес. Нарық – ... ... ... ... ... өндірушілердің
арасындағы үстемдік етуші және анықтаушы байланыс әдісі ретінде көрінеді.
Нарықты экономика – ... келе ... ... ... оның ... ... бай ... бар. Нарықтың қалыптасуы
айырбаспен қоғамдық еңбек бөлінісінің дамуымен байланысты. Нарықты стихиялы
түрде ... ... ... ... ... нарық, реттелмелі нарық деп
бөлінеді. Стихиялы нарық капитализімнің алғашқы кезеңінде ... оған ... ... мен сатып алушылар, еркін бәсеке мен ... ... ... ... нарықтың идеологы, әлемдік экономикалық теорияның негізін
қалаушы Адам Смит ... ... ... табиғаты мен себебтері туралы
зерттеу» деген басты еңбегінде жеке ... ... ... ... ... дамытудың және оны қоғамдық қажеттіліктерге лайықтаудың
қозғаушы күші болып табылады деп ... ... ... Адам Смит осы ... ... ... ... қорғаған жоқ.Керісінше, ол жеке капиталдың
монополияларды мен картельдер арқылы бәсеке күресіне шек ... ... ... ... қарады. Сөйтіп, Адам Смит ... өзін - өзі ... ... ... ... ... мен нарықтың
«көрінбейтін қолының» пайғамбарының пікірінше – жеке ... ... ... жарату мүмкін болады.
Нарық, қоғамдық тұтынушылар мен өндірушілерді
байланыстырудың тиімді механизімі ... ... ... ... бірі деп ... ... ... механизімі кәсіпкерлік пен
бәсекелестікті дамытпайынша өмір сүре алмайды. Ал бұл меншіктің алуан түрлі
формалары және әр ... ... ... ... ғана ... ... ... жағынан әлсіз, өмір ... ... ... тазарады, оның есесіне олардың ... ... ... үміт ... ... ... ... механизімі ғылым мен техника жетістіктерін, еңбек
ресурстарын, еңбекті ... жаңа ... ... ... ... көп ... мен ... қажет ететін оның жаңа ... ... ... ... өндірісте терең құрылымдық
өзгерістер жасауды қамтамассыз ете ... пен ...... ... деген төлем
қабілеті бар сұранысы мен ол тауарларды ұсынудың ... ... ... ... ... ... ... асып тұруы үшін сатуға
шығарылатын тауар мен халықтың төлем ... бар ... сай ... ... пен ... тепе – ... халықтың ақшалай табысы мен еңбек
өнімділігінің өсу қарқынының арақатынасы да ... ... ... ... ... пен ұсыныс арасындағы сәйкестік тұтыну заттарының
көлеміне, ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты.
Нарық өндірістің қай жағдайлары қоғамдық қажетті екенін
анықтайды, шығындарды ... және ... ... өндірістің
техникалық деңгейінің өсуін ынталандырады да, осы арқылы, тауар қалай,
қандай ресурстардың ... және ... ... ... ... ... тепе – ... орнату тенденциясы өзіне
жолды тепе – ... ... ... бұзу ... салады. Қоғамдық еңбектің
кейбір ысырапқа ұшырауы өз ... ... ... болады. Жеке
кәсіпкерлер қоғамдық қажеттіліктер мен сұраныстың өзгеру тенденциясын ... ... ... ... ... ... ... болып қалуы
мүмкін. Нарықтық механизімнің маңызды кемшіліктерінің болуы оны мемлекеттің
экономикалық өмірге араласу жолымен реттеудің қажеттілігіне жетеледі.
Нарықтық ... ... таза ... алу және шығынды
болдырмау ойларын басшылыққа ұстайды, сондықтан ... тек ... ... ... ... ғана ... ... әкелетін тауарлардан бас
тартады. Кәсіпорындар өзі өндіретін өнімдер ... ... ... ... ... ... ... пен тұтынуды қадағалайтын әкімшілік бақылау жоқ. Нарықтық жүйеде
бәсекелестік тетік бақылау функциясын атқарады. Нарықтық ... ... ... ... теңдігін жасайды.
Нарықтық экономикалық жүйе жеке меншікке негізделген.
Алайда, экономикалық теорияда «меншік құқығы» деген ... ... ... ... тұжырымдама пайда болды. Соған сәйкес меншік болып ресус емес,
11 элемент: иемдену құқығы, пайдалану, ... ... ... ... ... ... табылады.
Нарықтық экономикада мемлекеттің рөлі аса зор. ... ... үшін ... ... ... шекара және
мемлекеттік шаруашылық орталығы қандай қажет болса, мемлекеттік өкімет,
мемлекеттік ... және ... ... ... әбден керек.
Экономиканың, толайым қоғамның Қазақстанның бүгінгі
жағдайы, ең алдымен, еліміздегі ... ... ... ... жете ... оны жүзеге асырудың, басқару
функцияларының, меншік иесінен екінші адамға кезең – кезеңмен беру ... ... ... ... ... ... ... басталған
еді.
Нарықтық экономиканы реттеу сферасындағы мемлекеттің
негізгі ... – оның ... ... ... үшін қолайлы жағдайлар тудыру
және ... ... ... мен адал ... ... болып
табылады.
Мемлекеттің макроэкономикалық процеске қатысуы осы
процестің бөлінбейтін ... ... ... ... қатынасу
барлық экономика көлемінде жүргізледі және ол белсенді түрде жүзеге
асырылуда. ... ... ... ... ... бүгінгі
таңда өркениетті елдердің экономикасы өзінің нарықтық негізін сақтауда.
Қорыта айтқанда, Қазақстанның ... ... ...... ... республикамыздың экономикасы
бұрынғы Одақтың бірыңғай ... ... ... ірі ... дәелдейді. Екіншіден, халық шаруашылығын басқаруда кейінгі
кезге дейін ... ... ... - ... және ... түрде «бәрін бір өзі шешу» зардабын тигізгендігін көрсетеді.
Нарық – ... ... алу – сату ... өнім
өндірушілер мен тұтынушылар арасындағы жанама, тікелей екі жақты ... – ол ... алу – сату ... ... – бір ... – ол жеке ... мен ... көрсетіп, сатып
алушылар мен сатушыларды ұштастыратын құрал немесе ... ... ... ... тәжірибесін ескере
отырып, оны бізге түсінбей көшіруге болмайды. Қазақстан Республикасы үшін
өзінің ұлттық нарығын құру ... ... және оны ... ... және
шетелдік тәсілін бір мезгілде меңгеру қажет.Аралас әлеуметтік – бағытталған
нарықтық экономикаға ... ... ... ... Ондай экономика барлық
азаматтарға кәсіпкерлік пен ... ... ... ... қамтамассыз
етіп, кедейлеу топтар мен тұрғындарды қорғауы керек.
Пайдаланылған әдибеттер ... ... ... негіздері» Т.Е.Мамбетов, Т.С.Байжомартов.
Алматы
2) «Нарықтық ... ... ... ... ... «Нарықтық экономиканың негіздері» Б.А.Жүнісов. Т.С.Байжомартов,
Т.Е.мамбетов. ... ... ... ... ... ... Алматы 1995ж.
5) «Экономикалық теория» С.С.Мауленова. Алматы ... ... ... ... ... ... ... «Экономикалық теория» Я.Ә.Әубакиров, Б.Б.Байжұманов,
Ф.Н.Жақыпов, Т.Т.Табеев. ... ... ... ... ... ... Алматы ... ... ... негіздері» Г.М.Осипов. Алматы 2002ж.
10) ... ... ... ... ... Б.И. ... ... Ақтөбе 2002 ж.
11) «Экономикалық теория негіздері» Алматы «Санат» 1998ж.
12) «Нарықтық экономика негіздері» Б.А. Жүнісов, Т.Е. Мәмбетов.
1 бөлім. Ақтөбе 1993 ... ... ... » Оқу ... ... ... Әубакиров . Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым Академиясының академигі.
К. Нәрібаев. Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым Академиясының
корреспондентік мүшесі, профессор.
М. ... , ... ... доцент.
С.Досқалиев, доцент.
Ж. Жәйтыбеков, доцент.
14) «Жалпы экономикалық теория» Ө.Қ. Шеденов, Е.Н. Сағындықов,
Б.А. Жүнісов, Ү.С. Байжомартов, Б.И. Камягин. Ақтөбе ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарықтың ұғымы, мәні, пайда болуы мен даму кезеңі28 бет
"Модильяни мен миллер үлгілері"11 бет
"Қазақстандағы жекешелендіру процесі және оның ерекшеліктері"4 бет
Банк ісіндегі бәсеке5 бет
Банкралық несие29 бет
Банктер нарықтық қатынастар жағдайындағы өзіндік ерекшелігі бар кәсіпкерліктің дербес түрі31 бет
Бағаның нарық жағдайы9 бет
Бухгалтерлік есеп және бухгалтерлердің этикалық жауапкершілігі8 бет
Валюталық нарықтар12 бет
Валюталық нарыққа қатысушылар6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь