Тәрбие – арнайы ұйымдастырылған және саналы жүргізілетін педагогикалық қызмет

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
І.Бөлім.
Тәрбие жеке басты мақсатқа сәйкес қалыптастыру процесі.
1.1 Жеке адам дамуы мен қалыптасуы жөніндегі теориялық көзқарастар ... .6
1.2 Жеке адамды қалыптастыру рухани дамытуда тәрбиенің маңызы ... ... ...17

ІІ. Бөлім.
Тәрбие . арнайы ұйымдастырылған және саналы жүргізілетін
педагогикалық қызмет.
2.1 Жеке адамның қалыптасуындағы тәрбиенің жетекші ролі ... ... ... ... ... ... .23
2.2 Педагогикалық қолдау, оның мəні жəне ұйымдастыру жолдары ... ... ... .29

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
Кіріспе.
Жеке адам тәрбиелеу мен қалыптастырудың тарихы ерте кезден басталған. Бұл мәселені ежелгі грек философтары біздің жыл санауымыздан бұрын қарастырса, ал қазіргі кезде белгілі педагогтар, психологтар, социологтар, мәдениеттанушылар және тағы басқа да көптеген мамандар мәселені зерттеп, жаңа тұрғыдан жан-жақты ғылыми негіздегі талдауларды жасауда.
Ежелгі философтар Платон және Аристотель адамның дамуы мен қалыптасуына ықпал ететін әлеуметтік факторлар мен тәрбиенің әсерін ескермей, ол тағдыр белгілеген тұқым қуалаушылық табиғатынан деген дәлелдерді алға тартса, бихевиоризм бағытының негізін салушы американ психологы әдуард Торндайк ежелгі грек ойшылдарының тужырымдарына қолдау жасайды. Атап айтқанда, тұлғаның барлық қасиеттері геналарға, яғни шыққан тегіне байланысты деп есептелген. Ал ағылшын философы социологизаторлық бағыттың негізін салушылардың алғашқыларының бірі Джон Локк адамның көзқарастары мен адамгершілік қасиеттерін қалыптастырудағы тәрбиенің шешуші рөлін мойындай келіп, адам тәрбие арқылы жетіледі деген сыңаржақ қорытындыға келді.
Сонымен жоғарыда қаралған мәселенің түйінін қорыта айтар болсақ, баланың дамуына ықпал ететін факторларға: тұқым қуалаушылық; әлеуметтік орта және тәрбие жатады екен.
Қазіргі кезде орта білім берудің мақсаты-жылдам өзгеріп отыратын дүние жағдайларында алынған терең білімнің, кәсіби дағдылардың негізінде еркін бағдарлай білуге, өзін-өзі іске асыруға, өзін-өзі дамытуға және өз бетінше дұрыс, адамгершілік тұрғысынан жауапты шешімдер қабылдауға қабілетті жеқе тұлғаны қалыптастыру. Жеке адамның бір-бірінен ажырағысыз және оған пәрменді түрде ықпал ететін биологиялық белгілері мен ерекшеліктері бір-бірімен байланысты. Анықтауыш қасиеттер - жеке адамның әлеуметтік сипаттамасы, оның себептері, мүдделері, мақсаттары.Яғни қазіргі кезде жаңа білім парадигмасы бірінші орынға баланың білімін, білігін ғана емес, оның жеке тұлғасын, білім арқылы дамуын қойып отыр.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Қоянбаев Р., Қоянбаев Ж. Педагогика. Алматы 2004.
2. Омаров С.Қ., Мұқатаев А.А., Сарсекеева Ж.Е. Педагогика. Оқытудың несиелік жүйесіндегі сабақтар. Қарағанды, 2007.
3. Бабаев С.Б.. Жалпы педагогика. Алматы 2005
4. Әбиева Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Педагогика. Алматы: Дарын, 2004.
5. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Мектеп. Алматы, 2002.
6. Сарбасова Қ.А., Шаушекова Б.Қ. Педагогика негіздері. Қарағанды, 2004.
7. Сейталиев К. Тәрбие теориясы. –А., 1986.
8. Хмель Н. Педагогический процесс в общеобразовательной школе. –А. 1984.
9. Гершунский Б.С.; Никандров Н.Д. Методологическое знание в педагогике. –М., 1986
10. Краевский В.В. Методология педагогического исследования. Самара, 1994.
11. Загвязинский В.И. Методология и методика дидактического исследования. М. 1981.
12. Құрманалина Ш.Х., Ғалымова Ә.Ө.Педагогика. Оқулық. Астана-2012.
13. Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы //Егемен Қазақстан. 26.12.2003.
14. Абенбаев С. Оқушы жастарға эстетикалық тәрбие беруді жетілдіру. – А., 1992.
15. Абилова З. Оқушыларға эстетикалық тәрбие беру. – А.,1996.
16. Айтмамбетова Б. Қазақ педагогикалық энциклопедия сөздігі. / РБК. Алматы, 1995.
17. Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. Алматы, 1991.
18. Алмаханова Х. Жас өспірімдерге эстетикалық тәрбие беру /Методикалық нұсқау/. – А., 1990.
19. Алтынсарин Ы. Таңдамалы педагогикалық шығармалары. – А., 1995.
20. Ахметова З. «Кәусар бұлақ» бағдарламасы. – А., 1994.
21. Новиков А.М. Научно-экспериментальная работа в образовательном учреждении. М.1998.
22. Бабанский Ю.К. Проблемы повышения эффективности педагогических исследований. М.,1982.
23. Введение в научное исследование по педагогике. Под. Ред. Журавлева В.И. М.,1988.
24. Зверева В.И. Диагностика и экспертиза педагогической деятельности. М.1998.
25. Керимов Л. Қиын бала және оны қайта тәрбиелеу. –А., 1990.
26. Қоянбаев Ж. Семья және балалар мен жеткіншектерді тәрбиелеу. 1990.
27. Макаренко А.С. Тандамалы шығармалары. Ұстаздық дастан. –А., 1985.
28. Макаренко А.С. Ата-аналар кітабы. –А., 1985.
29. Нысанбаев Ә., Әбжанов Т. Ой, ақыл, адамгершілік. –А., 1994.
30. Педагогикалық ізденіс. –А., 1989.
31. Сабыров Т. Жастарды тәрбиелеудегі коллективтің ықпалы. –А., 1988.
32. Сабыров Т. Болашақ мүғалімдердің дидактикалық дайындығын жетілдіру. – Алматы, 1999.
33. Сапарғалиев Ғ. Оқушыларға праволық тәрбие беру туралы. –А., 1988.
34. Сыздықов Ә. Ы.Алтынсариннің педагогикалық идеялары мен ағартушылық қызметі. –А., 1989.
35. Тәжібаев Т. Абай Құнанбаев жастарды тәрбиелеу туралы. –А., 1954.
36. Ұзақбаева С. Халық педагогикасындағы эстетикалық тәрбие. –А., 1990.
37. Шаталов В. Үштіктен қалай құтылдық. –А., 1989.
38. Щеткин М. Ұстаздық еткен жалықпас. –А., 1989.
        
        Мазмұны
Кіріспе.................................................................................................................3
І.Бөлім.
Тәрбие жеке басты мақсатқа сәйкес қалыптастыру процесі.
1.1 Жеке адам дамуы мен қалыптасуы жөніндегі теориялық көзқарастар.....6
1.2 Жеке ... ... ... дамытуда тәрбиенің маңызы...........17
ІІ. Бөлім.
Тәрбие - арнайы ұйымдастырылған және саналы жүргізілетін
педагогикалық қызмет.
2.1 Жеке адамның ... ... ... ... Педагогикалық қолдау, оның мəні жəне ұйымдастыру жолдары.............29
Қорытынды........................................................................................32
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... иесі ... ... ... Оның ... болып жетілуі үшін - тəрбиелеу қажет. Тəрбие адамды ізгілендіріп, оған қажет қасиет, сапаларды қалыптастырады. ... ... ... жұмыстарын жүргізу үшін арнайы мекемелер түзілген. Бұл процесті кəсіптенген адамдар басқарады. Тəрбие ... ... ... ... Міне сол ... ... енді ... Адам тəрбиелеу жөніндегі ғылым педагогика деп аталады. Ол өз атамасын грек сөздері - ... жəне ... ... ... ... ... сөзі бала ... бағыттау өнері дегенді аңдатады, ал сөзі бала жетектеуші мəнін білдіреді. ... ... ... ... ... берілген мүмкіндіктерін іске асырып, жаңа сапаларды қалыптастырудың тиімді жолдарын тауып, оларға көмектесумен келеді. Мыңдаған жылдар бойы қажетті білімдер тырнақтап ... ... жүйе ... келді, тексерілді, қажет болмаған тұстары қолданымнан шығарылды, ақырында өміршең, ең пайдалы педагогикалық идеялар сақталып, ... ... ... ... ... ... ... білімдерді топтастыру жəне жүйеге келтіру болған тəрбие жөніндегі ғылым пайда болды. Ұзаққа ... даму ... ... ... ... заман педагогикасы адам тəрбиесі заңдылықтары жөніндегі ғылымға айналды. Жеке адам тәрбиелеу мен ... ... ерте ... ... Бұл мәселені ежелгі грек философтары біздің жыл санауымыздан бұрын қарастырса, ал қазіргі кезде ... ... ... ... ... және тағы ... да көптеген мамандар мәселені зерттеп, жаңа тұрғыдан жан-жақты ғылыми негіздегі талдауларды жасауда.
Ежелгі философтар Платон және Аристотель адамның дамуы мен ... ... ... ... факторлар мен тәрбиенің әсерін ескермей, ол тағдыр белгілеген тұқым қуалаушылық табиғатынан деген дәлелдерді алға тартса, бихевиоризм бағытының негізін салушы американ ... ... ... ... грек ... ... қолдау жасайды. Атап айтқанда, тұлғаның барлық қасиеттері геніне, яғни ... ... ... деп есептелген. Ал ағылшын философы социологизаторлық бағыттың негізін салушылардың ... бірі Джон Локк ... ... мен ... ... ... тәрбиенің шешуші рөлін мойындай келіп, адам тәрбие арқылы ... ... ... ... ... ... жоғарыда қаралған мәселенің түйінін қорыта айтар болсақ, баланың ... ... ... ... тұқым қуалаушылық, әлеуметтік орта және тәрбие жатады екен.
Қазіргі ... орта ... ... ... ... отыратын дүние жағдайларында алынған терең білімнің, кәсіби дағдылардың негізінде еркін бағдарлай білуге, өзін-өзі іске асыруға, ... ... және өз ... ... ... ... ... шешімдер қабылдауға қабілетті жеқе тұлғаны қалыптастыру. Жеке адамның бір-бірінен ажырағысыз және оған пәрменді түрде ... ... ... ... мен ерекшеліктері бір-бірімен байланысты. Анықтауыш қасиеттер - жеке адамның әлеуметтік сипаттамасы, оның ... ... ... қазіргі кезде жаңа білім парадигмасы бірінші орынға ... ... ... ғана ... оның жеке ... ... арқылы дамуын қойып отыр.
Педагогика мұғалімдерді белгілі жас ... ... ... ... ... ... ... қаруландырып, əрқилы жағдайлардағы оқу-тəрбие процесін болжастыруға, жобалауға жəне іске асыруға, оның тиімділігін бағалауға үйретеді. Тəрбие процесін ұдайы жетілдіріп отырып қажет, ... ... өмір ... ... ақпараттар көлемі ұлғаяды, осыдан мұғалімге қойылатын талаптар жыл сайын күрделеніп баруда. Қоғамның ... ... ... өсіп келе жатқан əулетті оқыту, тəрбиелеу жəне оған білім берудің жаңа технологияларын ... ... ... ... ... ... баланың өмірлік мектебі оның алғашқы демімен бірге басталады. Осыдан мектеп педагогтары мəңгі проблемалар ... ... ... ... ... ... ... олар өзінің ең басты парызы деп біледі. Алайда, осы уақытқа дейін ... ... ... ... ... жəне ... ... көрген емес. Дүние басқаша кейіпте болған, онда бүгінгі балаларға төніп ... ... ... ... ... ... Отбасында, мектепке дейінгі балалар мекемелерінде, мектепте болашақ азаматқа қандай ... ... ... ... мен ... бүкіл қоғамның берекесі соған тəуелді болып тұр Қазіргі заман педагогикасы үлкен қарқынмен дамудағы ... Сол ... ... ... ізімен асығу қажеттігі пайда болып отыр. Педагогиканың іркіліс, кешеуілдеуі ... даму ... алып ... ғылыми-техникалық прогрестің шабандауына соқтырады. Сондықтан да, педагогика қалаған дерек көздерінен жаңа ... ... ... ... ... ... дамуына себепші көздер - адамдардың өмір салтында, дəстүрлерінде, халықтық ... ... көп ... ... тəжірибесі, іс-қызметтері; философиялық, қоғамтану, педагогикалық жəне психологиялық еңбектер; əлемде жəне елімізде жүріп жатқан тəрбие практикасы; арнайы ұйымдастырылған педагогикалық зерттеу ... жаңа ... ... бағыт-бағдарлар, жылдам өзгерістерге келіп тұрған бүгінгі дүниедегі тəрбиенің тиімді соны ... Жеке адам ... мен ... ... ... көзқарастар.
Тəрбие практикасы өз бастауларын адамзат өркениетінің бірінші қадамдарымен байланыстырады. Тəрбие алғашқы адамдармен бірге пайда болды. Ол ... бала ... ... ... ... ол ... тіпті хабары да болмаған. Тəрбие жөніндегі ғылым геометрия, астрономия басқада ғылым салаларынан көп кейін қалыптасқан. Белгілі болғандай, барша ... ... ... ... алғы шарт - өмір ... ... тəрбие идеялары адамдар өмірінде аса маңызды рөл атқара бастады. Себебі əр түрлі қоғамда өсіп келе жатқан əулиетке ... ... орай өмір ... де ... немесе шабан дамитыны белгілі. Осыдан тəрбие тəжірибесін топтастыру жəне ... ... оқу- ... ... ... ... өмірге дайындаудың қажеттігі туындады. Ежелгі дүниенің Қытай, Индия, Египет, Греция сынды аса дамыған елдерінде сол ... ... ... ... бір ... ... одан ... түзу қадамдары жасалды. Ол кезде табиғат, адам, қоғам жөніндегі барша білімдер философия шеңберінде жинақталатын, алғашқы педагогикалық тұжырымдарда сол ... ... ... келді. Барша замандарда адамдардың рухани жəне тəн - дене ... ... рөл ... ... мол ... ... педагогикасы беріп келген. Инабаттылық, еңбектік, тəн-дене тəрбиесі бойынша халық қайталанбас ғажайып өміршең жүйе түзді. Тәрбие жастардың ... ... ... ... Отанға, жер бетіндегі бейбітшілікке қатынасын қалыптастырады. Осы заманғы тәрбие жекелеген бағыттарға емес, ... ... ... Адам - ең ... ... ... ... көрікті. Мәдениет жоғары адам айналасындағылармен қарапайым қарым-қатынаста болады. Адамгершілік тәрбиесі оқушылардың ... ... ... мінез-құлық дағдылары мен әдеттерін қалыптастырады. Адамгершілік тәрбиесінің теориялық мәселелері өл-Фараби, Ыбырай, Абай, т.б. еңбектерінде кеңінен ... ... ... ... өз ... қожасы, сондықтан өз бағытын өзі жасауы керек. Ол не нерсеге де ұқыптылықпен қарап, жиған-тергенін орынсыз шашпай, кез ... ... ... ... ... мақсат мүдделері жөнінде достарымен ғана бөлісіп отыруы керек. Осылайша өмір сүрген ... ғана ... таза ... - ... ... адамгершілік, әдептік нормалары жайында көптеген пікірлер қалдырды. ... ... ... талабы - мораль жағынан ұстамды, таза болу, сыпайы мінезді, жақсы құлықты, әділетшіл, шыншыл болу. Әдепсіз, арсыз, байлаусыз, ... ... ... ... ... ... жаман мінездер мен әдеттерден, жарамсыз қылықтардан сақтанып, өзін одан жоғары санап, ондай ... ... ... көрсе ғана, адам парасатты болады. ... ... ... ... - ... ... дегенін қыларлық, тұрам дегеніне тұрарлық, мінезде азғырылмайтын ақылды, арды сақтарлық беріктігі, қайраты бар болсын" дейді.
Үшінші талабы - әділетшілдік. Әлеуметтік міндеті - ... ... ... ... бірі болып, халқы, Отаны үшін қызмет істеуі.
Ақын мейірімділік қасиетке терең мән ... ... қара ... ... - ... бай ... өзіне біткен табиғи ерекшелігі бар, сергек ой, сезімтал жүрек, дәстүрлі ... ... бар ... ... ... ... білім алған, кейінгі ұрпаққа өшпес із қалдырған ұлы тұлғалар: Әбу Насыр Әл-Фараби, Жүсіп Баласағұн, Махмұт ... ... А. ... ... ... М. Сералин, М.Әуезов, С. Мұқанов, С. Көбеев, Б. ... М. ... жəне т.б. ... ... мен ... ... әр саласы мен әдебиеттің, мәдениеттің дамуына игі ықпал жасады. ... ... ... ... ... ... болған. Кемеңгер Ахмет Байтұрсынұлының өткен ғасыр басында - - ... ... ... ... ... ... ұлттық білім стратегиясының тұғыры ретінде қабылдануда. Тәлім-тәрбие ... ... ... бірі - ... халқы үшін адал қызмет ету. Ұлтжандылықтың, елін сүюдің ғажайып күш екендігін терең сезінген ... ... ... ойшылдары өз шығармаларына осы тақырыпты үнемі арқау етті, көп көңіл бөліп, халықты елі үшін ... пида ... ... ... рухта тәрбиелеуге баса көңіл бөлді. Мысалы, ХҮП-ХҮІІІ ғасырда өмір сүрген жырау, қолбасшы батыр, қоғам қайраткері Ақтамберді Сарыұлы:
Жауға ... ту ... ... ... ... ... ... қорлықтан
Жанды жүрек, қан қайнап., ... ... ... бас ... - деп ... бас бостандығы үшін жаумен жан аямай, кескілесе күресуге шақырады.
XIX ғасырда өмір ... ... ... ... ... іс ... ерік-жігердің, қажыр-қайраттың елі үшін күрестегі маңызын былай деп суреттеді.
Ер қолынан іс келмес, ... ... ... ... ... ... барып цл болам.
Буынып белін бекінбей, ... ... ... жігер қайнамай... ... ... құл ... ... ... ... XIX ғасырдағы қазақтың ақиық ақыны, жауынгер жыршысы Махамбет Өтемісұлының өлеңдерінде өзекті орын алады. Ол ... ... отан ... ... ... адамгершілікке уағыздайды. Ақынның қай өлеңін алсақ та, халыққа адал қызмет ет, еліңді, жеріңді жаудан қасық қаның қалғанша қорға, әділет ... ... үшін ... өлу азамат ердің ісі деген аталы сөздер өрнектеледі. Махамбет, Ақтамберді, Шал, т.б. ақын-жыраулар шығармасында ерекше сөз болатын ерлік, ... ... ... ... ... білушілік, отбасы, ауыл-аймаң, ел намысын қорғау жолында жан аямаушылық сияқты ізгі қасиеттерді дәріптей отырып, жастардың бойына ұлтжандылық пен гуманистік қасиеттерді ... ... ... ... ... ... ... кеңес" еңбегінде "Бүгінгі жастарды ұлтжандылық рухта тәрбиелеуде ақын-жыраулардың өнеге ... ... ... ... бар екені нақ. Мұндағы тәрбиелік мәні бар әңгімелер жастарға жат ... ... сүй, ... үшін ... ... ет, ел-жұртқа қорған бол деушілік қазіргі күнде ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан бұлардың ішінен жастарымызды тәрбиелеуде әсер ететіндерін таңдап алып, орнымен пайдалана білсек, нұр үстіне нұр ... еді" ... ... ... ... ұлы ойшылдарының кемеңгерлік ой-пікірлерін оқу-тәрбие ісінде орынды пайдалана отырып, оқушы-жастарды ұлтжандылыққа тәрбиелеу - ... ... ... ... ... ... ... ой толғаған жауынгер жазушы, тәлімгер педагог Б.Момышұлы жас жауынгерлерді ерлік, ұлтжандылық, Отанын, елін, ... сүю, ... ... ... ... өз шығармаларының арқауы етті. Ол ұлттың дәстүрді, елжандылықты жастардың қанына сіңіруде мақал-мәтелдердің, батырлар жырларының, терме-толғаулардың мәніне ... ... ... фольклорист ғалым, Кеңестер Одағының Батыры Мәлік Ғабдуллин өзінің "Менің майдандас достарым" еңбегінде сұрапыл соғыстың бір толастаған кезінде тар ... Ер ... Ер ... ... ... ... ... достарына әңгімелеп беру арқылы қазақ жастарын ерлікке ... ... ... "Ерлік тәрбиеден туа-ды" деп Бауыржан атамыз айтқандай, өзінің бар саналы өмірін жас ұрпақты оқыту-тәрбиелеу ісіне жұмсаған, қазақ халқының прогрессивті, педагогикалық ... ... ұлт ... іргетасын қалаушылардың бірі - қоғам қайраткері, белгілі жазушы, аудармашы, ағартушы-демократ С.Көбеевтің өмірі мен педагогикалық мұрасын ... ... оның жас ... ... ... қасиеттерді қалыптастырып, оларды ұлтжандылыққа баулуда еткен еңбегінің мол екенін байқаймыз.
Жеткіншек ұрпақты тәрбиелеуге қажетті негізгі адамгершілік қасиет, С.Көбеевтің пікірінше, ұлтжандылық ... ... " ... елін сүю ... туа ... ... ... табылмайды, оны адамға табиғат тарту етпейді. Елжандылықты қоғам мен жекелеген адамдар бойына сіңіріп, дамытып, тиісті деңгейге көтереді. ... мен ... ... асқақ ұлжандылық сезімге тәрбиелеуге тиіс" - дейді ол.
С.Көбеев жастарды елжандылыққа тәрбиелеуде география, жаратылыстану, тарих пәндерінің маңызын атайкеліп, оқушыларды ... пен ... ... ... ... ... істерді пайдалану керектігін, әсіресе, өлкетіну мұражайларына және туған өлкедегі ... ... ... апару, еңбек және соғыс ардагерлерімен кездесу кештерін өткізіп отыру істерімен бірге ... ... да ... ... ... дейді.
С. Көбеев баланың өз Отаны үшін қажетті азамат ... ... ... ... орны мен атқаратын мәнін зор бағалап, отансүйгіштік тәрбие негізі ана тілі екенін терең түсіндіре білді. Оның ... жас ... ... беру өз ана ... ... ... ... ақыл-ойын, күш-жігерін аянбай жұмсап, өз өмірінің жарты ғасырдан астамын мектепте өткізген О.Көбеев халықтар достығы жолында ... ... бола ... жастарды туған халқын құрметтеуге тәрбиеледі. Еліміз егемендік ... ... ... ... ... ... ... салаларындағы жетістігіміз мақтануға тұрарлық. Осы жетістіктер аясында жас ұрпақта Отанын сүюге, ол үшін аянбай қызмет етуге ... - әр ... ... ... ... тәрбиесінің қүрамды бөлігі - ұлтжандылық, ұлтжандылық, отаншылдық (патриоттың) қасиеттер.
Патриоттық сезім және ұлттық құндылықтарды құрметтеу арқылы Отанға деген сүйіспеншілік артып, оның ... ... ... үшін ... сезіну пайда болады.
"Патриот" деген сөз, гректің раtгіо - отан деген сөзі, ең біріншіі рет 1789-1793 жылдары Француз төңкерісі ... ... ... ... ... ... ... патриоттар деп атады. В.И. Даль сөздігінде: Патриот отанын сүйіп, оның қуатын арттырушы, отаншыл деп жазылса, басқа сөздікте "патриот-отанын ... өз ... ... ол үшін ... ңиып, отан қорғау үшін ерлік көрсететін адам" - делінген. Философия сөздігіндегі "патриотизм - Отанды сүю, оған берілгендік, оның өткені мен ... үшін ... Отан ... ... ... Педагогикадағы анықтамасы: адамгершілік сапа, Отанға берілуді қажетсіну, оны сүю және адалдық көрсету, оның даңқын ... ... ... ... ар-намысын қорғау, қуаты мен тәуелсіздігіне іс жүзінде үлес қосу.
Ұлтаралық ... ... ... ... және ... ... ... Адам басқа ұлт өкілдерін құрметтейді, оның тіліне, ұлттық әдет-ғұрыптарына, салт-дәстүрлеріне тіл тигізбейді.
Патриотизм ... ... ... ... ... ... өз халқының тілін құрметтеуі, Отанының мүддесін қорғау, азаматтың көрсетуі және Отанға адалдықты сақтау;
- елінің әлеуметтік және мәдени ... ... ... ... оның ... ... мен тәуелсіздігін қорғау;
- өткен тарихын, халқының әдет-ғұрыптарын, салт-дәстүрлерін құрметтеу, Отан игілігі үшін еңбек ету.
Ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті мазмұнына енетіндер:
- әр ... ... және ... ... ... ... халықтардың тілін, әдет-ғұрыптарын және салт-дәс-түрлерін сыйлау;
- басқа халықтардың рухани өмірі мен мәдениетіндегі жетіс-тіктерге оң баға беру;
- олармен жақсы қарым-қатынаста ... мен ... ... ... ... үшін істелетін тәрбие жұмыстары.
Бұл аса аяулы сезімдерді балалардың бойына ... ... ... көп ... төрт ... ... Халқымыз баланың жақсы, жаман болуы оның жаратылысынан деген қағиданы келтірді. Шындығында бала әке, шешесінің ... ... таза ... ... ана құрсағында ортаның, үлкендердің, қоғамның ықпалында дамып ... ана ... ... ... ана ... ... ... өсуі, жаратылысының дұрыстығы.
:: Баланың ата-анасымен, өскен ортасымен ана тілінде қарым-қатынасқа түсуі.
:: Бала ... ... ... ... жерінде өсуі, туған-тұрған жерінің қадір-қасиетін, табиғат сырын терең ұғынып, болашақты жалғастыратын ұрпақ екендігін сезініп өсуі, өз ... ... нуын ... білуі, ұғынуы.
:: Баланың туған халқының елдік, ұлттық тарихын білуі, оның ашы-тұщы кезеңдеріне мән беріп ... ... ... тәрбиелеуде ұлттық сана мен мінез ерекшеліктерінің орны ... ... ... ... ... ... Шахановтың мына бір өлең жолдарында жырланған төрт ана, төрт ... төрт ... ... ... ... ... адамнан өз анасынан басқа
жебеп тұрар, демеп тұрар арқада
Болу керек құдіретті төрт ана:
Туған жері - түп ... ... тілі -- ... ... дәстүр, салт-санасы-тірегі,
Қадамына, шуақ шашар үнемі
Және туған тарихы еске алуға қаншама
Ауыр әрі қасіретті болса да
Төрт анаға жағдай жасай ... басы ... ... ... ... халықтың
Ешқашанда бақ жұлдызы жанбаған.
Қасиетті бұл төрт ана - тағдырыңның тынысы,
Төрт ана үшін ... ... - ... ұлысы.
Ұлттың қадір-қасиет дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып, біздің заманымызға дейін жетіп отыр.
Халқымыздық рухани бейнесін әдебиет, өнер, ғылым, мінез-құлық, ұлттық сезім, ... т.б. ... ... мейірімділік, қайырымдылық, ізеттілік, қонақжайлылық құндылықтары қалыптасқан халқымыздың асыл, абыройлы ... жас ... ... азық ету ... ... ... ұстаз, халық педагогикасын, салт-дәстүрлерді, әдет-ғұрыптарды жан-жақты терең білуі қажет. Жетілген мінез-құлық үш ... - ... ... және қолдық бірлігі мен келісімі. Бала өз жүрегін тыңдауға үйренсе, жүрегінің айтқанын істейтін болса, өмірден өз ... ... Адам ... өмір тәжірибесінде қалыптасқан үлкендерге құрмет көрсету ізеті өшпес ... ... ... ... ... тәрбиесін мына сызбадағы құрамды бөліктерден көруге болады:
Халықты азаматтық, гуманистік ... ... "Ел ... ... бесігіңді түзе". М.Әуезов.
Діни -- рухтық тәрбие. Дінге көзқарас өзгеруіне ... ... ... діни ... ... ... имандылыққа баулуда игілікті іс-шаралар іске аса бастады. Жалпы білім беретін орта мектептерде ... ... ... ете ... болады. Балалардың жасына, білім дәрежесіне қарай діни-моральдық ахуалмен таныстыратын, балалар бойына адамгершілік, мейірімділік, болашаққа сенім, тазалық пен ... ... ... ... хадистерді үйрете беруге болады. Мұхаммед пайғамбардың хадистерін, мұсылмандықтың бес парызын, Халифа Алтайдық "ғылымхалін", Абайдың ... ... ... ... және ... ... сүрелерінен бала қабылдасауына лайықтарын үйрете беру артық емес. Мұғалім молда не діни ... ... ... ... ... ... сағаттарын жүргізе беруіне болады. Діни - рухтық тәрбиенің ең негізгі мақсаты - ... ... ... ... ... ... баулу. ... ... Қыз бала қай ... ... ... пен әдептіліктің, сұлулық пен іңкерліктің символы. Халқымыз қыз ... ... ... ... ... ... ... бойжеткен қызын жібектей мінезімен, уыздай тәтті қылығымен, іскерлік-ұқыптылығымен, сыпайы-салмақтылығымен, әдепті-ізеттілігімен көргісі келген. Оларды кішкентайынан көздің қарашығындай сақтап, жаны мен ... ... ... жайсаң болуын қадағалап отырған, олардың мінездерінің өзгертіндігін ескере отырып, "қырық үйден тыю" керектігін үнемі ескеріп отырған. ... пен ... ... пен ... қажетсінетін үй ішілік еңбекке (кесте тігу, өрнек, кілем тоқу) көркем сөз, ән-күй, айтыс секілді ... ... ... ... ... ... ұлттық дәстүрінің бір ерекшелігі - ақыл-кеңесті жас ұрпақ санасына, әсіресе қыз балаға түспалдап,астарлап жеткізу. Мысалы, "Келінім саған айтам, ... сен ... ... ... ... ... бойды аулақ ұстап, мәпелеу, сендіру,үлгі өнеге әдістеріне ерекше мән берген.
Әдепті қыз үсті-басын таза ұстап, сәнді ... ... ... бой ... ... шаш ... тіс ... сияқты кісіге ажар беретін косметикалық-гигиеналық талаптарды сақтайды.
Жақсы мінезге қыз бала жастайынан үйренсе ғана ол ... ... ... ... ... ... ... психологиясы туралы жазылған, жақсы ақыл-кеңестер беретін кітаптар: Ж.Байжанова "Қызым саған ... 1985 жыл); ... ... "Ұл ... қыз ... 1988 жыл); ... "Қырық сұрақ" (Алматы, 1985 жыл).
Қыз абыройы - ... ... ... ... ... ... ... жолы жіңішке" деп, оның абыройын сақтауын қатаң қадағалап отырған. Қыз баланың абыройы оның ақыл-парасатына, инабаттылығына, махаббатты жоғары ... ... Әр ... ... ... өз ... абыройлы болуына ерекше мән беріп, қадағалайды, әсіресе қыз тәрбиесіне анасы жауапты. Халқымыз ... ... ... келешектегі өмірлік міндеттерін қойып, орындап отыруды қыздық абыройы деп санаған.
Олар: ізетті болу, әсем киіну, ... ... ... ... ... сөйлемеу, қабаң шытпай жүру, үлкендердің алдынан кесіп өтпеу, ұқыпты болу, өсек айтпау, ұрпақ тәрбиесінен хабардар ... ұлт ... ... ана тілін ардақтау, орынсыз сөз айтпау, арқан, жіп есе білу, сиыр сауа ... ... ... ... тіге білу, т.б. секілді мінез-құлықтық қасиеттер мен дағды икемділіктері. Отбасында, бала бақшасында, мектепте, көпшілік ... қыз ... ... ... міндетіміз.
Отбасы өміріне даярлау.Әр халықтардың дәстүр-салтындағы келін түсіріп, қыз ұзату, баланы үйлендіріп, ұрпақ жалғастыру мәңгілік құбылыс.
Осы ... ... ... ... ... жастардыі жұбайлық өмірінің дұрыс басталуына бағыт-бағдар беру -қоғам мен мектептің, ата-ананың, бүгінгі тыныс-тіршілігіміздің ... ... ... ... ... ... арманын, тәлім-тәрбиесін Абайдан терең ұғындырған ақын болған емес. Сондықтан да Абай идеясына ... жөн ... Абай ... мен ... ... ... ... мына мәселелерге назар аударды.
:: Адам өмірінің сыңары, бір бүтіннің жартысы болатын өмір серік жар ... ... ... ажарына сай, еңбексүйгіш адамгершілігі мол таза жүректі адаммен бас ... ... шақ ... ... ең ... ең ... ең жауапты шағы, оның басты ерекшелігі, алданғыш ... ... ... ... ... батыл әрекет, қызыққа құмар, қызылға өш, өткінші дәурен екендігі.
:: Жастық ... ... ... ... алу, ... ... төселу - адамшылықтың басталу шағы, оны дұрыс бастау қажет. Отбасын құру бақыты екі адамның тілек-мүддесінің бірлігі, ... өз ... ... мұны берік дәстүрге айналдыру олардың өз қолдарында.
Абай келешегіне үміт еткен жастарды жұбайлық өмірге алдын ала ... ... ... мән ... ... тіршіліктің барлық жай-жапсарын, жетістік-кемістігін олардың алдарына жайып салып, жақсысын ... ... ... ... Жеке адамды қалыптастыру рухани дамытуда тәрбиенің маңызы.
Тұлғаның жан-жақты ... ... ... ... мен ... септігін тигізуі тиіс. Бұның басты принципі баланың барлық қызығушылығын, мүмкіндігін және шығармашылық қабілетін көрсетуге жан-жақты ықпал ету. А.Маслоу шығармашылық ... ... ... яғни өзін-өзі көрсетудің барлық түріне және адамдардың жан-жақты сипаттамасына әкеледі. Шығармашылыққа деген қабілет әрбір адамда бар және оған арнайы талант ... емес ... ... ... ... ... ... және оған пәрменді түрде ықпал ететін биологиялық белгілері мен ерекшеліктері бір-бірімен байланысты. Анықтауыш қасиеттер - жеке адамның әлеуметтік ... оның ... ... ... адам болу үшін ... ... ... бір дәрежесіне өтіп, басқа адамдарға қарағанда ерекшелігі бар ... ... ... ... ... тиіс.
Өмір бойы даму мен тәрбиенің нәтижесінде жеке адамның орнығып, жетілуін қалыптасу деп атайды.
Жеке адамның қалыптасуы - күрделі, ағзаның өсуі мен ... ... ... ... ... ... қамтитын қарама-қайшылықты процесс.
Жеке адамның қалыптасуы өмірге келген сәтінен басталады, жеткіншек және жасөспірім ... ... ... ... ... ... ... аяқталу кезеңіне жетеді. Сондай-ақ жеке адамның дамуы ... ... ... ... ағзаның өсуі мен пісіп жетілу процесін жатқызады. Бұл процестер психикалық дамумен ... ... ... ... оған ... ... ... адамның жеке адам ретінде қалыптасуын белгілеп бере алмайды. Жеке адамның дамуы - бұл оның ... ... ... ... жеке адам үшін ... болып табылатын барлық сфераларды іс-әрекетте, өзін қоршаған құбылыстарға, адамдарға деген қарым-қатынасқа, танымдық ... ... ... ... ... ... ... балалың және жасөспірім шақтарында дамып, жетілуі ең алдымен тәрбиенің ықпалы арқылы жүріп отырады. Бірақ тәрбие ... ... мен ... көп ... ... даму ... қаншалықты ескергеніне байланысты болады. Сөйтіп, тәрбие мен дамудық арасында екі жақты байланысы болады. Сондықтан жеке ... даму ... ... ... жөн.
Жеке тұлға мен қоғамдық ортаның қарым-қатынасы философия, психология, педагогика, т.б. ... ... ... ... ... ... ... Бұл жөнінде кейінгі жылдары жарық көрген философиялық, педагогикалық, психологиялық, этикалық, ұлтаралық қарым-қатынастарға ... ... ... ... ... ... ... "XXI ғасырда білім берудің философиясы" (1993), Г.К.Нұрғалиеваның ... ... ... ... ... ... ... секілді ондаған монографиялық еңбектері жарық көрді.
Адам баласы материалдық және рухани өмірдің ортасында тіршілік ... де, өзі өмір ... ... ... ... ұлттың, рудық мүшесі ретінде өзіндік ақыл-парасатымен, жеке бастың өзіне тән ақыл-ой, ерік-жігер, мінез-құлық ерекшелігімен көрінуге тырысады. Қоғам мүшелерінің бәріне ... ... ... ... болуы мүмкін емес. Әр адам өзінше жеке тұлға.
Жеке тұлғаның ерекшелігі дегеніміз -- оның ... тән ... ... ... ... ... тұлғаларға ортақ этикалың бірыңғай талаптардың болуына қарамастан, қоршаған орта жөнінде әр адамның ... ... ... ... ... ... өзі ... құбылысқа деген көзқарасын, ой-пікірін білдіруі заңды құбылыс. Мәселен, біреулер - айналасындағы құбылысқа таңдана, тамашалай қараса, енді ... - сын ... ... ... сын ... ... ... қоршаған ортадағы құбылыстарды түсініп қабылдауы да әр түрлі. Ол әр адамның жеке басына тән ... ... ... ерекшеліктеріне байланысты. Жеке тұлғаның ой-санасының, білім көлемінің толысуына байланысты оның өмірге көзқарасы, белгілі құбылыстарға баға беруінде де өзгерістердің болуы, ... ... ... ... құбылыс.
Өмірде бір анадан туған егіз балалардың түр жағынан бір-біріне ұқсас болғанымен, мінез-құлқы, іс-әрекеті, өмірге ... ... ... ... ... ... әр адамды өзінше даралаған жеке тұлға деп қараймыз. ... ... ... ... ... оның санасы болып табылады. Сана ақыл-ойдан туындайды. Адамның ақыл-ойы біркелкі дамымайды. Адамдар бір-бірін бағалауда қателіктер жіберуі де мүмкін. ... ... ... жеке ... ... ... бағалауға тырысады.
Жеке тұлғаға тән қасиеті - ақыл, ес, яғни, ... ... ... ... ... бағалауға бейім тұруы. Сондықтан өмірді танып білу - миллиондаған жеке тұлғалардың сезім, түсінігінен тұрады.
Жеке тұлғаның еске ... өзге ... ... жинақтауға да негізделеді. Әрбір тұлға оларды оқып, көріп, оңығанын, естігенін, көргенін өз ойына ... ... ... алу ... да ... іс-әрекетін, мінез-құлқын, сана-сезімін байытады.
Адам өмірде өзі жіберген қателіктерден де, басқалардың қателіктерінен де сабақ алады. Оны қайталамауға тырысады. Мұны педагогикада адамның ... ... деп ... ... ... іс-әрекетінен үйрену, оны өзінің жақсы қасиетіне айналдыру өмір заңы.
Тұлға -- жеке адамның мақсатының орындалуы, ... іске ... өзі ... ... ... іске ... дайындығы және оны іске асыруының нәтижесі. Ерік-жігер механизмі дегеніміз - адамның өзіне тән қасиеттерін іске ... Адам ... ... ... іске ... ... жол береді. Бірақ адам бір нерсені істерде алдымен еркін ... ... ... оны іске ... жөн бе, басқалар оған қалай қарар екен? ... ойға ... ... іске ... ақыл мен ... ... кейбір адамдар бір іс-әрекетті іске асырарда өте байыппен ... ... ... ... болар екен деп "мың ойланып, жүз толғанып" іске кіріседі, ал кейбіреулер бірден ойына алғанын апыр-топыр іске асырып, кейін опық жеп ... ... бәрі ... ерік-жігер күшінің түріне байланысты. Тұлға дегеніміз - сезімнің, әсердің, ішкі күйініш-сүйініштің бойға жинақталған ... әр ... ... ... ... әр басқа. Біреу жауыздықты көргенде айғайлап, бақырып, ішкі сезімінің сыртқа шығуына еркіндік берсе, екінші біреу іштей булығып, көгеріп-сазарып, тас-түйін ... ... ... Бұл әр тұлғаның эмоциялық сезімі өзін-өзі ұстай алу еркіне байланысты құбылыс.
Адамның даму және қалыптасуы жайында осы ... ... әр ... ... мен ... орын алып ... ... грек философтары Платон және Аристотель адамның дамуын, алдын-ала тағдыр белгілеген ... ... ... деп дәлелдеді. Аристотель құл болушылық немесе бағынушылықты табиғаттың заңы дейді.
Тұқым қуалаушылық теориясын қолданушы және уағыздаушылардың бірі - преформистер. Преформизм - XVIII ... ... ... үстемдік еткен, адамның дамуы жайлы диалектикаға қарсы философиялық ағым. Преформистер ересек адамдардық барлық қасиеттері мен ... ана ... ... ағзасында болады, сондықтан жеке адамның дамуын алғашқы рет ұрықта пайда болған қасиеттердің өрістеп ... мен сан ... ... деп ... ... әсер ететін факторлар және оның мәні.
Даму - жеке адамды жетілдірудің өте күрделі және ... ... ... ... туа біткен белгілі идеялар мен түсініктер және өжет, жұмсақ немесе байсалды мінез болмайды. Плланың адамгершілік, ... ... және ... сияқты қасиеттері даму процесінде қалыптасады. Өйткені, оның өсіп жетілуіне белгілі ... ... мен орта әсер ... ... ... және оның ... ... түрлі әлеуметтік жағдайларға байланысты. Сондықтан оның мінезінде әр түрлі ерекшеліктер мен процестер пайда болады. Баланың дамуына ... ... ... ... ... ... орта, тәрбие, т.б. жатады.
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтың ... ... ... ... Кейбіреулері баланың сыртқы пішініне қарап, бірден қалай әкесіне не шешесіне ұқсап қалған деп таңданады. Әрине бұл кездейсоқ нерсе емес. ... ... шашы мен ... ... ... ... бет ... мен басының формасы, жүрісі мен өзін ұстау қалпы тұқым қуалаушылық арқылы берілетін биологиялық ұңсастықты еске түсіреді. Бала ... ... нерв ... ... ... ал кейде дауыс тембрі, музыкаға, биге, математикаға қабілеттілігі сияқты өте нәзік ерекшеліктерді тұқым қуалау арқылы алады. Бірақ, өте нәзік ... ... ... ... ... өте сирек кездесетін жағдай. Мысалы: әйгілі ұлы ... ... ... ... ... 300 жыл ... тек қана 20 ... музыканттар болған. Мұны бір жағынан отбасы мүшелерінің табиғи мүмкіншіліктердің (нышанның) болуына, екінші жағынан отбасындағы музыкалық дәстүрге, музыкалық тәрбиеге байланысты деп ... жөн. Орта - адам ... ... және әлеуметтік орта ықпал жасайды.
Табиғи орта - бұл түрлі табиғат жағдайының адам ... ... ... ... Жылы және суық ... ... ... тұрмысына әрекетіне елеулі ықпал етеді. Климаты ыстық жерлерде егін шаруашылығымен шұғылданады. Ал солтүстіктегі жерде балық, бұғы ... ... ... жағдайына байланысты олардың мінез-құлықтары да ерекшеліктер байқалады.
Әлеуметтік орта - жеке ... ... ... ықпал жасайтын әлеуметтік қатынас, олардың көп қырлы іс-әрекеттері. Әлеуметтік ортаға мектептің ықпал жасауы нәтижесінде баланың дүниеге көзқарасы, құлықтық, ... және осы ... ... ... ... ... Егер ... қалыптасуына ортаның қатысы шамалы болса, онда орта адамдардың талабын қанағаттандырмайды. ... адам ... ... үшін ... ... осы ... ... жинайды. Егер бала әлеуметтік ортадан тыс қалса, онда оның даму дәрежесі жануарлардан жоғары болмайды.
Адам жеке тұлға болып ... өсуі және ... үшін тек қана ... ... өмір ... қажет. Соңғы кезде орталық Австралияда және Филиппиннің Менданао аралы ормандарынан табылған жабайы адамдардық сана-сезімінің өте төменгі сатыда екендігі байқалады. ... ... ... де алғашқы қауымдағы жабайы адамдардық өмір сүріп, күнін көру әрекетінің ұқсастығы ... адам ... ... ... ықпалын мойындайды, оған зор мән береді. Бірақ ... ... және ... ала ... ... деп ... Жеке ... қалыптасуындағы тәрбиенің жетекші ролі.
- деп Әбу ... ... ... ... адамның тұлға ретінде қалыптасуында жетекші маңызды роль атқарады.
Тəрбие педагогикада бірнеше қырларымен танылған:
- ... ... - бұл аға буын ... тəжірибені жас ұрпақ өкілдеріне өткізу. Тəжірибе дегеніміз - адамзаттың өз ... даму ... ... ... ... ... айтсақ : адамдарға белгілі болған білімдер, ептіліктер, ойлау тəсілдері, құқықтық, адамгершілік жəне т.б. нормалар.
- ... ... - бұл ... ... ... үшін ұйымдастырылған арнайы іс-əрекет, тұлға қалыптастыруға бағытталған мақсатты процесс.
Тəрбие қоғамдық талаптарға сəйкес болуы міндетті. Егер қоғам құқықтық демократиялық ... ... ... ... ... адам тəрбиесі адамгершілік, азаматтық заңдар мен қылық-əрекет нормалары рухында жүріп жатуы қажетті. ... ... ... ... ... ескерумен бірге əлеуметтік ортаның кездейсоқ та, мақсатты бағытта да əсер, ықпал жасайтынын естен ... жөн. ... ... ... ... негізде болып, тұлғаның əлеуметтік-мəдени (өмір жəне əрекет-қылық кейпін таңдау жəне іске асыру), даралықты (тұлғаның өзіндік ... ... ... ... ... ... дамуына орайласады. Мұндай тəрбие технологиялық икемшілдігіменен (адамның қабылдау жəне психологиялық даму заңдылықтарына сай ... ... ... сəйкестігімен (көңіл-күй тəжірибесін қалыптастырады), сұхбаттастығымен (екінші біреуге ұсыну үшін емес, өз меншікті тəжірибесін ... ... ... орай ... (негізгі құралы - тəрбиелік жағдай), болашаққа бағытталуымен (дамудағы тұлғаға арналады) ерекшеленеді.
Сонымен, ... - бұл ... ... міндеттерді іске асыру барысында мұғалім мен оқушының ... ... ... ... арнайы ұйымдастырылған тəрбиелік жүйе жағдайында мақсаты тұлға қалыптастыру болған əлеуметтік процесс.
Берілген анықтаманың мазмұндық құрылымына зер салайық:
мəні- ... ... ... болғанда ғана тəрбие деп аталуы мүмкін.
мəні - тəрбие əрқашан адамды ұнамды өзгеріске келтіруші көптеген қоғамдық ... ... ...
мəні - бұл ... ... оны іске ... жағдай жасау, тəрбиелік іс-əрекеттерді ұйымдастыру (зорлау, əкімшіл ... ... ... тиіс). Қалыптастыру екі өзара байланыстан тұрады: педагогикалық қызмет жəне тəрбиеленушінің жауап ... ... ... жүйе? Себебі практикалық іс-əрекет процесінде қандай да жалғыз əдіс, тəсіл, жоба қолданумен шектелуге болмайды. ... бəрі ... ... ... толықтырып, жетілдіретін болса ғана, оқу нəтижесі тиімді болады.
мəні - тəрбие процесі кері байланысқа ... ... ... ... ол ... ... ... қызметінің нəтижесі жөнінде əңгіме болуы мүмкін емес.
Тəрбие процесінде ықпалдасты ... ... ... ұсынылған ұйымдастырылып, белгілі тəжірибені игереді. Осыдан, тəрбиелеушінің басты міндеті - оқушыны ... ... ... ... өз ... сіңіріп, өзінің меншікті əрекеті ретінде қайта жаңғырта алатындай оқу жұмыстарына қосудың жолдарын табу. ... ... бұл ... ... ... ... ... Тəрбие теориясында мұндай бағыт тұлғалық іс-əрекеттілік атауын алған. Оның ... адам ... ... ... ... табиғаты жағынан жақын, əрі қызықтысын таңдайды.
Тұлғалық - іс-əрекеттік бағыттың негізгі мазмұндық бірліктері төмендегідей:
- сан қилы тұлғааралық қатынастардың бəрінің ... - ... ... іс-əрекет барысында тұлға дамуына басшылық жасау;
- тұлға дамуы мен əлеуметтенуі.
Гуманистік педагогикада тəрбие - көзделген мақсатқа жеткізуші тəрбиелеуші мен ... ... ... қызметтестік процесі.
Мақсат - адамның қол жеткізуі тиіс нəтижені саналық деңгейде алдын-ала ниеттеуі.
Тəрбие мұраттарын анықтауда жаңа жағдайлар мен жаңа ... ... адам ... ... ... ... ... формасы, əдістері - бəрі де мақсатқа тəуелді. Тəрбие мақсатын түсінуден оны іске асырудың технологияларын таңдауға жол ашылады. ... əрі ... ... ... ... ... ҚР Заңында бекітілген.Оның баптары:
- тəрбие процесінің мазмұнын анықтайды;
- тəрбие нəтижесінің шарттарын белгілейді;
- педагог қызметінің өлшемдері ретінде қызмет етеді;
- ... ... ... ... ... жалпы (барша адамдарға арналған) жəне даралықты (жеке адамға арналған) болып бөлінеді. Тəрбие ... ... ... ... ғана ... ... оқу - тəрбие процесінің де бірлік элементі ретінде психологиялық- педагогикалық диагностика ... роль ... ... ... ... əрқилы əдістерін білу жəне олар негізінде тұлға мен ұжымды зерттеудің бағдарламаларын түзе алу қажеттіктері туындайды. Бір ... ... ... бір ... мақсаты көзделеді, ал мақсатқа орай орындалатын міндеттер ... не ... ... ... ... Тəрбие мақсаттары қоғамның даму қажеттерімен айқындалып, əлеуметтік жəне техникалық прогреске, қоғам, ересектер мен балалардың ... ... ... ... ... ... көрініс беретін көкейкесті мақсаттар: əр адамның даралықты ... жəне оның ... ал бұл өз ... ақыл-ес, адамгершілік, əсемдік (эстетикалық), азаматтық, еңбектік жəне тəн- дене тəрбиесі міндеттерінің ... ... ... ... ... тұлға мəдениеттілігінің негізін қалайды.
Жеке адамды дамытудағы басты факторлардың бірі - тәрбие. Тәрбие балалардың жеке және ... ... ... мен ... ... іске ... ... адамдардық іс-әрекеттерін ұйымдастырады. Ол үшін тәрбиеші алдын ала ... ... ... ... ... жұмысын мақсатқа бағыттап ұйымдастырып, тәрбиенің құралдары мен әдістерін және формаларын іздестіреді, оларды тиімді етіп пайдаланады.
Тәрбиенің рөлін педагогика тарихында, аса ... ... да ... ... ... ... көзқарастары мен адамгершілік қасиеттерін жасайтын негізгі құрал, адам ... ... ... ... - деп ... ... ... Бала өмірге келгенде, оның жаны сүттей ақ, судан таза, соңдықтан тәрбиеші өзіне ... ... ... алады деп, тәрбиенің рөлін аса дәріптеп, тұқым қуалау мен әлеуметтік ортаның баланың қалыптасуындағы рөлін онша бағаламады.
Революционер-демократ В. Г. Белинский (1811-1848) ... жаны таза ... ... ... да ... жазу да әдемі болу керек деді. Белинский тәрбиенің рөлін жоғары бағалап, адам дамуындағы тұқым қуалаушылық пен ... ... де ... жөн ... көзқарастары бойынша тәрбие арқылы адамды түрлі дәрменсіздіктен, кемістіктен құтқаруға болады. Демек, олар тәрбие арқылы адам баласының тұрмысын жақсартуға және санасын ... ... ... ... ойға ... арқылы халықтың тұрмысын жақсарту үшін материалистік педагогика ... ... ... демократиялық қоғам құруды ұсынды.
Тәрбиеші тәрбие арқылы баланың түрлі іс-әрекеттерін тиімді етіп, оның жақсы дамуына қажетті материалдарды ... ... ... ... және ... ... ... дамытады. Тәрбие жұмыстарының сара жолдарын табу нәтижесінде баланың ой-өрісі кеңейеді, эстетикалық сезімі мен талғамы ... ... ... ... ... ... ... құралдардық (баспа-сөз, радио, теледидар) көмегімен оқушыларға тәрбие береді, сондай-ақ, мемлекеттің саясатын жүргізеді. Баланың жеке басының дамуы мен ... ... ... үш ... ... ... адамның дамуына орасан күшті ықпал етіп, тұқым қуалаушылық пен ортаның ықпалына белсенді әсер етіп, баланың дамуын ... ... ... ... ... ... баланың өмірі мен іс-әрекеттерін ұйымдастырады, ортадағы жағдайлардан тұлға дамуына қажетті материалдарды іріктейді, жеке ... ... ... ... әсер ... ... ... аластайды. Осы тұрғыдан келгенде тәрбие аға ұрпақтың жаңа ұрпаққа қоғамдық тарихи тәжірибені беру процесі, жаңа ұрпақты өмірге, еңбекке дайындау ... ... алға ... ... ... ... процесс.
Сонымен, тәрбие бала дамуын бағыттайды, басқарады, сондықтан да ол -- баланы қалыптастырудағы негізгі күш. Тәрбие негізгі күш ... оның ... ... ... ... кері әсер ... ... ойын баланың дүниетінымын кеңейтіп, қарым-қатынас жасау белсенділігін дамытады. Қарым-қатынас жасау белсенділігі жеке адам қасиеттерінің ... ... т.б.) ... ... ... ... даму ... таным белсенділігі артады.
Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеу ісін жетілдіру үшін олардың жас және дербес ерекшеліктерін еске ... ... ... барысында сана-сезімін ояту, өз бетінше жұмыс істей ... ... - ... ... ... ... ... білімге, өнерге қызығушылық ынтасын, спорт ойындарына құштарлығын анықтайды, өзін-өзі тәрбиелеуге жүргізілетін жұмыстардың тақырыптарын ақыл-ой, құлық, еңбек, эстетикалық тәрбиесімен ұштастырып ... ... ... тәрбиелеу белсенділігін қоғамдық жұмыстарға байланысты тапсырмалар беріп, орындау арқылы дамытуға болады. ... ... ... тазалық комиссиясының төрағасы болу, т.б. Осындай тапсырмаларды сапалы дер кезінде орындап отыруға балаларды үнемі жаттықтыру мен дағдыландыру мұғалімнің және ... төл ісі. ... жас ... мен жеке ... ... ... барлығын тапсырмалармен, яғни, түрлі қоғамдық іс-әрекеттермен қамтамасыз ету керек. Егер тапсырма балаға бұйрық есебінде ... ... ... берілсе, онда ол іштей наразылық білдіріп, тапсырманы орындамай аяқсыз қалдыруы мүмкін. ... ... әр ... ... ... және ... ... естен шығармай, тапсырманы тыңғылықты орындау үшін балаға рухани күш беріп, сенім білдіреді. Кейбір ... ... ... ... ... Ол бірінші қиыншылықты сезісімен-ак; қоғамдық тапсырманы орындаудан бас тартады. Мұндай сангвиник балаға көмек бере отырып, оның ... ... ... ... ... ... ете білу ... Сонда ғана баланың ісінде жаңа қарқын туып, ол алдына ... ... ... қажет екенін сезінеді.
Адамның еңбекте және адамдармен қарым-қатынаста көрсетсен белсенділігіне қарап оның қоғам және ұжымға жарамдылығын жете анықтау мұғалімнің басты ... ... ... оның мəні жəне ... ... ... - бұл тəрбие көздеген мақсатқа жетудің жолдары, тəсілдері. Мектеп ... орай ... жəне бір ... - ... ... қалыптастыру мақсатымен тəрбиеленушілердің санасына, еркіне, сезіміне жəне қылық-əрекетіне ықпал жасау тəсілдері. Əдістер түрі сан-алуан да ... көп. Ал оның ... ... өз ... білімдік күш-қуаты мен жалпы мүмкіндіктерін жете танып, оларды өтілетін материал сипатына байланыстырып жəне басқа да көп оқу жағдаяттарын ... ... ... ... ... ... Қай ... қанша тұлға араласса, əдіс формасы да сондай əрі сонша - бұл заңдылық. Əлбетте, əдістердің бəрі ... ... деп айту ... Ол үшін сол ... ... ... ... білу қажет. Нақты мақсатқа байланысты дайындалған көп əдістердің ішінен біреуі ғана тиімді болуы мүмкін. ... ... ... ... келе жатқан дəстүрлі əдістерге арқа сүйегенді тəуір көреді. Алайда, көптеген жағдайларда олардың да тиімсіз болып қалатыны бар, сондықтан да ... ... ... нақты шарттарына сай келер көздеген мақсатқа үлкен үнем жəне мол табыспен, жылдам жеткізетін жаңа əдістерді іздестіруге мəжбүр. Тəрбие əдістерін ... ... жəне ... ... - ... ... шыңы.Тəрбие процесінің нəтижелілігі көбіне оған болған педагогикалық қолдаудың дұрыс ұйымдастырылуына тəуелді. Мұндай ... ... ... ... қарастырылған:
- ... ... оның ... мен психикалық қалпына, оқуына, тұрмыстық əрі кəсіби бой тіктеуіне кедергілердің алдын алу жəне нақты іс-əрекеттік көмек көрсету; - ... жеке басы ... ... ... ... ... ... педагогикадық қызметтер;
- ... ... ... ... ... ... ықпалдасты əрекеттердің ерекше түрі;
- ... ... ... ... жас ... нақты жекеленген жəрдем беру; - ... ... ... ... ... мекемесінің педагогикалық қолдау проблемасын өзінің өмірлік принципіне айналдыруы;
- балалардың өзін-өзі тану ... ... оқу мен ... ... үйлестіруге бағытталған мұғалім мен оқушы ықпалдастығын күшейте түсу.
Педагогикалық қолдау - бұл:
а) тəрбиеленуші сенімінен ... ... ... ... ... өзі сезбейді, бірақ оған мұқтаж болған тəрбиеленушілерге қол ұшы жəрдемін беріп, қолдап- қуаттау.
Педагогикалық қолдау мəні: жайма-шуақ психологиялық ... ... ... өз ... ... ... іске асыруына шарт-жағдайлар түзу; өз қадір-қасиеті мен ар-намысын сақтап қалуға жəне ... ... жету ... ... ... ... бару; деп алақанын ашық жайып отырғанға ғана емес, достық ықылас-ниетке ... ... ... көмек көрсету; əрқандай тəрбиешінің өмірдегі өз орнын табуға құштарлық білдірген тəрбиеленуші проблемаларын өз ... ... ... ... ... ... жоғары болуы. Педагогикалық қолдаудың көрініс формалары - жылы ... ... сала ... ... ... - кеңес беру; тəрбиеленушіге сенім; оның құқығын қорғау; тəрбиешінің балаға болған қамқорлық қатынасы; ... ... да ... көре ... оған ұнамды баға беруден жалықпау жəне т.б.
Педагогикалық қолдау 1) ... ... ... ... ... ... пен ... қатынасында көрінумен өзара сыйластық, түсіністік, қызметтестік көңіл-күй жағдайын түзуге көмегін тигізеді; 2) жеке тұлғаға бағытталып, оның ... ... ... ... өз басы ... шешуге жəрдем көрсетіп, азаматтың өзгерістерін диагностикалап баруға мүмкіндік береді.
Жеке тұлғаға арналған педагогикалық қолдаудың ... - ... алда ... ... ... кедергілерді жеңу жолдарын қамтиды. Мұндай кедергілердің түрі:
- субъектив ... - ... өз ... ... ... ... қажет ақпараттың болмауы (ақпарат толықса, кедергі сол бойда жойылады); адамның қосымша еңбектенуінің қажеттігі (қол ұшы жəрдем беріп, ынтасын көтеру); ... ... ... ... ... ... арақатынастық); білім жəне тəжірибе жетіспеуі;
- объектив (əлеуметтік) - ... ... орта - ... əкімшілік, дос-жарандар, құрбы-қатарлар, отбасы жəне басқалар).
- материалдық кедергілер (отбасының қаржылық жағдайы жəне т.б.).
Қорытынды.
Даму - адамның сандық жəне ... ... ... мен ... Даму нəтижесінде адам биологиялық түр жəне əлеуметтік тіршілік иесі болып жетіледі. ... ... ... өз ішіне морфологиялық, биохимиялық, физиологиялық өзгерістерді қамтыған тəн - дене дамуынан көрінеді. Ал əлеуметтік даму оның ... ... ... кемелденуінен байқалады. Егер адам сана жəне өзіндік санаға ие ... өз ... ... іс-əрекет орындауға қабілетті болса, онда ол адам тұлға деп аталады. Адам тұлға болып туылмайды, ол қасиеттік дəреже даму ... ... ... ... ... ... түсінігі адамның қоғамдық қатынастар, басқа адамдармен ... ... ... əлеуметтік сапа-қасиеттерін білдіреді. Тұлға ретінде əрбір адам əлеуметтік жүйеде мақсат бағдарлы жəне ойластырылған тəрбие барысында қалыптасады. Əрбір тұлға, бір ... ... ... игеру деңгейімен, екінші жағынан, материалдық жəне рухани құндылықтар қорына қосқан қоғамдық үлесімен танылады. Тұлға болып жетілу үшін адам өзіне ... ... жəне өмір мен ... ... қалыптасқан ішкі қасиеттерін нақты практикалық қызметте аша білуі шарт. Адам дамуы - бұл өте ... ұзақ ... жəне ... ... ... Біздің ағзамызда болып жатқан өзгерістер өмір бойына ұласады. Ал адамның ... ... мен ... ... əсіресе, балалық жəне жас өспірімдік шақта қарқынды ауысуларға кезігеді. Адамның дамуы сандық өзгерістердің қарапайым жиынтығы ... ... ... ... ... қозғалыс тобы емес, бұл процестің өзіне тəн ерекшелігі - сандық өзгерістердің тұлғаның физикалық, психикалық жəне ... ... ... ... ... ... ... Бұл құбылыстарды түсіндіруде əртүрлі көзқарастар қалыптасқан. Мамандардың бір бөлігі адамдардың дамуын ... ... ... ... жүрісі бар, даму өмір шарттарына тəуелсіз, сондықтан, тумадан берілген күштерге байланысты; адамның дамуын ... еш ... ... ... ... тағдыр белгілейді. Ал басқа бір зерттеушілер тобының пайымдауынша: даму - бұл əуел бастан қозғалысқа ... тірі ... Даму ... көне ... жаңа ... ... ... енжар икемдесуші жануарлардан адам өз дамуы үшін қажеттерін өз еңбегімен жасай ... ... ... ... күш - ... ... ... арқасында үздіксіз қайта жасалулар мен жаңғыртулар дүниеге келеді. Қарама-қарсылықтар - бұл өзара екі полярлы күштердің бір-біріне сиымсыздығынан ... ... ... Адам ... ... немесе ойдан шығарып, əлектенуінің қажеті жоқ, олар қадам сайын өмірлік қажеттіктердің өзгеру салдарынан пайда болып отырады. Табиғатынан ... өзі де ... ... ... ... ... ... адамдардың дамуына ықпал жасаушы ішкі жəне сыртқы, ... ... ... ... ... материалдық жəне ең жоғары рухани қажеттерінің жəне оларды қанағаттандыру мүмкіндіктері арасындағы қарама-қайшылықтар əмбебап сипатқа ие. Ішкі қарама-қайшылықтар əр адамның өз ... ... ... Олар жеке - дара ... ... ... ішкі қайшылықтардың бірі - жаңадан пайда болған ... мен ... іске ... ... ... ... ... оқушылардың өз психикасы мен интеллект, əлеуметтік деңгейінің жетімсіздігіне қарамай, мүмкіндіктері толысқан ересектермен бірге іс алып ... ... ... ... ... "білемін" - "білмеймін", "мүмкін"-"болмайды", "бар"-"жоқ" - ... ... ... қосарлы ұғымдар. Адам дамуын зерттей отырып, ғалымдар даму жəне оның ... - бір ... жəне ... ... ... ... - ... жағынан, арасындағы заңдылықты байланыстарды аңдатушы бірнеше маңызды тəуелділіктерді ашты. ... кей ... өз ... өте биік ... ... ал ... ... - ондай мүмкіндікке ие емес? Бұл процестің жəне оның ... неге ... ... ... ... осы сұраққа орай жалпы заңдылық ашты: адам дамуы ішкі жəне сыртқы жағдайларға тəуелді. Ішкі жағдайлар - адам ағзасының ... жəне ... ... Сыртқы жағдайлар - бұл адамның қоршаған ортасы, ол жасаған жəне дамыған аймақ, сыртқы ортамен ... ... ... ... ішкі мəні ... жаңа ... ... ал бұл, өз кезегінде алдағы өзгерістерге жол ашады.
Сонымен, адамның дамуы сандық жəне сапалық өзгерістердің ... мен ... Даму ... адам ... айналып, сана мен өзіндік сана, дербес жаңғыртушы іс-əрекет иесі болып жетіледі. Дамудың ... ... ... Адамның дамуы ішкі жəне сыртқы жағдайлармен анықталады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
* Қоянбаев Р., Қоянбаев Ж. ... ... ... Омаров С.Қ., Мұқатаев А.А., Сарсекеева Ж.Е. Педагогика. Оқытудың ... ... ... ... ... ... С.Б.. ... педагогика. Алматы 2005
* Әбиева Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Педагогика. Алматы: Дарын, 2004.
* Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми ... ... ... ... 2002.
* Сарбасова Қ.А., Шаушекова Б.Қ. Педагогика негіздері. ... ... ... К. ... ... - А., ... ... Н. Педагогический процесс в общеобразовательной школе. - А. 1984.
* Гершунский Б.С.; Никандров Н.Д. ... ... в ... - М., 1986
* Краевский В.В. Методология педагогического ... ... ... ... В.И. ... и ... дидактического исследования. М. 1981.
* Құрманалина Ш.Х., Ғалымова Ә.Ө.Педагогика. Оқулық. Астана-2012.
* Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған ... ... ... ... ... ... С. ... жастарға эстетикалық тәрбие беруді жетілдіру. - А., 1992.
* Абилова З. Оқушыларға эстетикалық ... ... - ... ... Б. ... педагогикалық энциклопедия сөздігі. / РБК. Алматы, 1995.
* Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. Алматы, 1991.
* Алмаханова Х. Жас ... ... ... беру ... ... - А., 1990.
* Алтынсарин Ы. Таңдамалы педагогикалық шығармалары. - А., ... ... З. ... - А., ... Новиков А.М. Научно-экспериментальная работа в образовательном учреждении. М.1998.
* Бабанский Ю.К. Проблемы повышения эффективности ... ... ... ... в ... ... по педагогике. Под. Ред. Журавлева В.И. М.,1988.
* Зверева В.И. Диагностика и экспертиза педагогической деятельности. ... ... Л. Қиын бала және оны ... ... - А., ... ... Ж. Семья және балалар мен жеткіншектерді тәрбиелеу. 1990.
* Макаренко А.С. Тандамалы шығармалары. Ұстаздық ... - А., ... ... А.С. ... ... - А., ... Нысанбаев Ә., Әбжанов Т. Ой, ақыл, адамгершілік. - А., 1994.
* Педагогикалық ізденіс. - А., 1989.
* Сабыров Т. ... ... ... ықпалы. - А., 1988.
* Сабыров Т. Болашақ мүғалімдердің дидактикалық дайындығын ... - ... 1999.
* ... Ғ. ... ... ... беру туралы. - А., 1988.
* Сыздықов Ә. ... ... ... мен ... ... - А., 1989.
* Тәжібаев Т. Абай Құнанбаев жастарды тәрбиелеу туралы. - А., 1954.
* Ұзақбаева С. ... ... ... тәрбие. - А., 1990.
* Шаталов В. Үштіктен қалай құтылдық. - А., ... ... М. ... еткен жалықпас. - А., 1989.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқушыларға экологиялық тәрбие берудің ерекшеліктері16 бет
ҚР сот сараптамасы пәнінен лекциялар44 бет
Балаларды толық күн болатын шағын орталықтарда тәрбиелеу мен оқыту51 бет
Биржаларда сатып алу – сату шарттары10 бет
Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты5 бет
Мектепке дейінгі ұйымдарда дене шынықтыру нұсқаушысының кәсіби шеберлігін шыңдау жолдары18 бет
Тренингтер мен іскерлік ойындар10 бет
Қазақстан Республикасындағы ерекше қорғалатын аумақтар12 бет
Қылмыстық топ4 бет
"Табиғи сипаттағы ТЖ кезінде жүргізілетін апаттық-құтқару жұмыстарының түрлері"3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь