Қылмыстық іс жүргізудің конституциялық қағидалары


Адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын сот арқылы қорғау, жеке адамның абыройы мен қадыр-қасиетін құрметтеу. Адамның жеке басына тиіспеушілік. Қылмыстық іс жүргізу барысында азаматтардың, құқықтары мен бостандықтарын қорғау. Жеке азаматтардың өміріне, мекен-жайына және мүлкіне қол сұғуына жол бермеу. Сот әділдігін заң мен сот алдындағы теңдік негіздеріне жүзеге асыру. Судьялардың тәуелсіздігі. Сот ісін жүргізуді тараптардың бәсекелестігі мен тең құқықтылығы негізінде жүзеге асыру. Істің мән-жайын жан-жақты , толық және объективті зерттеу. Дәлелдемелерді ішкі сезім бойынша бағалау. Сезіктінің, айыпталушының қорғануға құқығын қамтамасыз ету. Куәлік айғақтар беру міндетінен босату. Білікті заң көмегін алу құқысын қамтамасыз ету. Жариялылық. Қылмыстық сот ісін жүргізу тілі. Қылмыстық іс жүргізу әрекеттері мен шешімдеріне шағымдану бостандығы.
«Қағида» [1] ұғымы түсініктемесінің үш жай-жапсары бар: философиялық, затты қолданбалы, теориялық-құқықтық. «Қағида» ұғымының философиялық жай-жапсары мынада: жалпы таным негізіне немесе өлдебір білім саласы негізіне алынған, заңдылықты айқындайтын және білдіретін әдеттегі нәрселер теория жүзінде талдап қорытылады.
«Қағида» ұғымының затты-қолданбалы жай -жапсары осы қызмет өзіне сай келуге тиісті негізгі, жалпы талапты білдіреді.
Қағидалардың теориялық-құқықтық маңызы тиісті құбылыс мәнінің талданған, объективті орын алып отырған ақиқатты және онда қолданылатын заңдылықтарды бейнелейтін көрінісі.
Сонымен, «қағида ұғымы түсініктемесінің барлық жай- жапсарларының ұқсастықтары к
1. ҚР Қылмыстық іс жүргізу құқығы. Жалпы бөлiм. Б. Төлеубекова А., Жеті Жарғы 2000.
2. ҚР Қылмыстық іс жүргізу құқығы. У. Нурмашев А., Жеті Жарғы 2008.
3. Уголовно-процессуальное право Республики Казахстан. Жалпы бөлiм. Б. Төлеубекованың ред. жетекшiлiгiмен. А., “Has”, 12-бет, 2004.
4. Тарасов-Родионов П.И. Предварительное следствие. М., “Госиздат”, 135- 156 беттер, 1955.
5. Миньковский Г.М. Окончание предварительного расследования и осуществление права обвиняемого на защиту. М., 43-54 беттер, 1957.
6. Миньковский Г.М. Уголовный процесс РСФСР. Воронеж, 254-бет, 1968.
7. Дубинский А.Я. Прекращение уголовного дела в стадии предварительного расследования. Киев, 20-24 беттер, 1957.
8. Жогин Н.В., Фаткуллин Г.Н. Предварительное следствие в советском уголовном процессе. М., “Юридическая литература”, 402-бет, 1965.
9. Уголовно-процессуальное право Республики Казахстан. Жалпы бөлiм. Б. Төлеубекованың ред. жетекшiлiгiмен. А., “Has”, 37-бет, 2004.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Қылмыстық іс жүргізудің конституциялық қағидалары

Кіріспе

Адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын сот арқылы қорғау,
жеке адамның абыройы мен қадыр-қасиетін құрметтеу. Адамның жеке басына
тиіспеушілік. Қылмыстық іс жүргізу барысында азаматтардың, құқықтары мен
бостандықтарын қорғау. Жеке азаматтардың өміріне, мекен-жайына және мүлкіне
қол сұғуына жол бермеу. Сот әділдігін заң мен сот алдындағы теңдік
негіздеріне жүзеге асыру. Судьялардың тәуелсіздігі. Сот ісін жүргізуді
тараптардың бәсекелестігі мен тең құқықтылығы негізінде жүзеге асыру. Істің
мән-жайын жан-жақты , толық және объективті зерттеу. Дәлелдемелерді ішкі
сезім бойынша бағалау. Сезіктінің, айыпталушының қорғануға құқығын
қамтамасыз ету. Куәлік айғақтар беру міндетінен босату. Білікті заң көмегін
алу құқысын қамтамасыз ету. Жариялылық. Қылмыстық сот ісін жүргізу тілі.
Қылмыстық іс жүргізу әрекеттері мен шешімдеріне шағымдану бостандығы.
Қағида[1][1] ұғымы түсініктемесінің үш жай-жапсары бар:
философиялық, затты қолданбалы, теориялық-құқықтық. Қағида ұғымының
философиялық жай-жапсары мынада: жалпы таным негізіне немесе өлдебір білім
саласы негізіне алынған, заңдылықты айқындайтын және білдіретін әдеттегі
нәрселер теория жүзінде талдап қорытылады.
Қағида ұғымының затты-қолданбалы жай -жапсары осы қызмет өзіне сай
келуге тиісті негізгі, жалпы талапты білдіреді.
Қағидалардың теориялық-құқықтық маңызы тиісті құбылыс мәнінің
талданған, объективті орын алып отырған ақиқатты және онда қолданылатын
заңдылықтарды бейнелейтін көрінісі.
Сонымен, қағида ұғымы түсініктемесінің барлық жай-
жапсарларының ұқсастықтары көп, олардың ең елеулілері мыналар:
- қағида ұғымы тек негіз қалаушыларға жатқызылуы мүмкін
категорияларға ғана қолданылады;
- қағида ұғымы жалпы негізгі ережелердің объективті ақиқатынан
дерексіздендірілуі мүмкін;
қағида ұғымы құбылыстардың мәнін білдіретін үйреншіктітеориялық
талдаумен байланысты.
Осы айтылғандарға байланысты Ф. Энгельстің мына бір пікірі
___________________________________ __________
1 Принцип (лат. Principum-негіз, бастама) - әлдебір теорияның, ілімнің
негізгі, бастапқы жағдайы, басшылық. ден қоярлық: ...Қағидалар табиғатқа
және адамзат тарихына қолданылмайды, солардан дерексіздендіріледі: табиғат
пен адамзат
қағидаларына лайықталмайды, керісінше, табиғат пен тарихқа
қаншалықты сәйкес келсе, соншалықты ғана дұрыс болады[2][2].
Қылмыстық сот ісін жүргізу қағидаларын тұжырымдау үшін
оларға қойылатын талаптарды білу маңызды. Қандай да болсын
ережелерді қылмыстық іс жүргізу құқығы принциптерінің
категориясына жатқызу үшін олар мына талаптарға сай келуге тиіс:
1) олар (ережелер) анықтау, тергеу, прокуратура және сот
органдарының үйымдастырылуы мен қызметінде негізгі, бастапқы
сәттерді айқындап, олардан өз кезегінде жеке-дара сипатты
ережелер туындайды;
2) қағидалардың өздерінде адамдардың ерік берілген немесе
міндетті іс-қылықтарының барлық жақтары және қүқықтық
норманың барлық элементтері (болжам, диспозиция, санкция)
тұжырылымдалуға тиіс емес;
3) негіз қалаушы айқындамаларға еркін мазмүн беруге болмайды,
өйткені олар қылмыстық іс жүргізу қүқығының
заңдылықтарымен және ішкі логикасымен объективті түрде
байланысты;
4) қағидалар категориясына жатқызылған ережелер объективті
және субъективті негіздерді бірдей дәрежеде ұүштастыруға тиіс
(мазмұн объективті, заң сөзінің нысаны субъективті );
5) қағида ережелерінің мәніне орнықтылық, тұрақтылық тән
болуға тиіс (құқык нормалары өзгертіледі,
заңдар
ауыстырылады, ал принциптер сақталады);
6) өктем, әмірлі сипатта болуға тиіс;
7) қылмыстық іс жүргізу құқығы жүйесінде басым жағдайда болуға
тиіс.

§1. ҚЫЛМЫСТЫҚ СОТ ІСІН ЖҮРГІЗУ ПРИНЦИПТЕРІНІҢ ЖҮЙЕСІ

Қылмыстық іс жүргізу құқығы теориясында принциптерді тұжырымдауға,
түсіндіруге байланысты мәселелерді зерттеп дайындауға екі тенденция тән
болды. Бір жағынан — принциптер ретінде тануға ұсынылған ережелер тым
ұлғайтылды. Екінші жағынан — осы ережелер шеңбері орынсыз тарылтылды. Екі
тенденция да тұйыққа апарып тірейді. Осы қайшылықты жүйе құрайтын факторлар
табылған жағдайда ғана жоюға болады1. Қыл-

1 Жүйе, мәлім болып отырғанындай, бір-бірімен қатынаста жәни байланыста
болатын элементтердің белгілі бір тұтастық бірлік құрайтын жиынтығы
(Философиялық энциклопедиялық сөздік. М:,1983. 610-6.). "Жүйе"
категориясынсыз қылмыстық іс жүргізу құқыгын көз алдына аяқталған тұтас
сала ретінде елестету мүмкін емес.

мыстық сот ісін жүргізу принциптері — ең алдымен өзара байланысты
элементтер жүйесі. Аталған элементтердің мәні мен орны жүйе құрайтын
факторлар негізінде елеулі ықтималдықпен анықталады.
Принциптерге қатысты жүйе құрайтын факторлар ретінде мыналар алынған:
1) принциптерді мақсаттар мен міндеттер ортақтығының байланыстыруы;
2) ішкі қайшылықтардың жоқтығы;
3) объективті және субъективті бастамалар бірлігі;
4) өзара байланыстылық және дербес те, бірге де бір мезгілде ыкпал жасау
ерекшелігі;
5) принциптерді қылмыстық сот ісін жүргізу мақсаттары мен міндеттерін
жетуге бағдарлау.
Даулы факторлар қатарына принциптерді деңгейлерге саралау туралы
мәселенің шешімі жатады. Атап айтканда, А.С. Кобликов, А.М. Ларин, Ю. И.
Стецовский Конституциада баянды етілген барлық принциптер конституциялық
деңгейге, ал басқа құқык көздерінде баянды етілген өзге принциптер
конституциялық емес деңгейге жатады және жеке қолданбалы сипатта болады деп
санайды. Т.Н.Добровольская, П.С.Элькинд сияқты зерттеушілер принциптерді
констатуциялық және конституциялық емес деңгейлерге бөлу "принцип" ұғымының
мазмұнына жалпы кайшы келетіні туралы көзқарасты негіздеген.
Мыналар:
а) қылмыстық іс жүргізудің барлык принциптерінің бірдей дәрежеде маңызды
деп танылуы;
ј) субъективті негіздердіҫ принциптерге тҝрліше ықпал ету іне байланысты
олардьщ тҝрлі дјрежеде маҫызды деп танылуы осы мјселеніҫ шешіміне
байланысты.
"Принциптер" категориясьшыҫ мјніне жасаләан талдау қыл-мыстық іс
жҝргізудіҫ барлық принциптерініҫ бірдей дјрежеде маҫызды деп танылуы
қылмыстық іс жҝргізу қўқыәы теориясы-ныҫ қазіргі жетістіктеріне неәўрлым
толық сай келеді деуге мҝмкіндік береді.
Сҙйтіп, қылмыстық іс жҝргізу принциптерін конституция-лык жјне
конституциялық емес денгейлерге белудіҫ ҙзі қате, сондай-ак, јдістемелік
сипаттаәы бірқатар жаләан қорытынды-лар жасауәа јкеліп соәады.
2) сот јділдігін тек соттыҫ әана жҝзеге асыруы (ҚР ҚІЖК 11-бап).
3) адам мен азаматтыҫ кўкықтары мен бостандықтарын сот аркылы корәау. (ҚР
ҚІЖК 12-бап).
4) жеке адамныҫ абыройы мен қадір-қасиетін кўрметгеу. (ҚР ҚІЖК 13-бап).
5) адамныҫ жеке басына тиіспеушілік (ҚР ҚІЖК 14-бап).
6) қылмыстық істер бойынша іс жҝргізу кезінде азаматтар-дыҫ қўқықтары мен
бостандыктарын қорәау (ҚР КДЖК 15-бап).
7) жеке ҙмірге қол сўкпаушылық, хат жазысудыҫ, телефон арқылы сейлесудіҫ,
пошта, телеграф жјне ҙзге де хабарлардыҫ кўпиясы (ҚР ҚІЖК 16-бап).
8) тўрәын ҝйге қол сўқпаушылық (ҚР ҚІЖК 17-бап).
9) меншікке кол сўкпаушылық (ҚР ҚІЖК 18-бап).
10) кінјсіздік презупциясы (ҚР ҚІЖК 19-бап).
11) қайта сотгауәа жјне қылмыстық ізге тҝсуге жол берілмеуі (ҚР ҚІЖК 20-
бап).
12) сот јділдігін заҫ мен сот алдындаәы тендік негіздерінде жҝзеге асыру
(ҚР ҚІЖК 21-бап).
13) судьялардыҫ тјуелсіздігі (ҚР ҚІЖК 22-бап).
14) сот ісін жҝргізуді тараптардыҫ бјсекелестігі мен теҫ қўқылыәы
негізінде жҝзеге асыру (ҚР ҚІЖК 23-бап).
15) істіҫ мјн-жайын жан-жақгы, толық жјне объективті зерт-теу (ҚР ҚІЖК 24-
бап).
16) дјледцемелерді ішкі сенім бойынша баәалау (ҚР ҚІЖК 25-бап).
17) сезіктініҫ, айыпталушыныҫ қорәануәа қўкыәын қамта-масыз ету (ҚР ЩЖК 26-
бап).
18) кујлік, айәақтар беру міндетінен босату (ҚР ҚІЖК 27-бап).
19) білікті заҫ кҙмегіне кҝкықты қамтамасыз ету (ҚР ҚІЖК 28-бап).
20) жариялылық (ҚР ҚІЖК 29-бап).
21) қылмыстық сот ісін жҝргізу тілі (ҚР ҚІЖК 30-бап).
22) іс жҝргізу јрекетгері мен шешімдеріне шаәымдану бос-тандыәы (ҚР ҚІЖК 31-
бап).
§ 2. Қылмыстық процесс принциптерінің жалпы сипаттамасы

Қылмыстық іс жҝргізу принциптерін қарастыра келе, олар-дыҫ ішінен сот
јділдігі органдарыныҫ кызметінде бўзылуы жиі
орын алатын, ҙте мјвді болып есептелетін бірқатар принцип-теріне тоқталәан
жҙн.
Зандылык принципі. Зандылык принципі - кўкык саласын-даәы оныҫ ішінде
кылмыстық процестегі жетекші принцип, мемлекетгік жјне қоәамдык ҙмірдіҫ
барлык саласында да јре-кет ететін, јмбебеп, жалпы мемлекеттік, жалпы
қўқыктық кон-ституциялык принцип. Ол Қазақстан Республикасы Конститу-
циясыныҫ 3,4, 6, 7, 8, 12-19, 25, 26, 5-77 жјне басқа баптарын-да
қарастырыләан.
Қылмыстық сот ҙндірісінде зандылык принципі ҚР Қылмыс-тық іс жҝргізу
кодексініҫ 10-бабында бекітілуімен айрықша маз-мўнәа ие болады. Бўл
кўқықтық принцип сотгы, прокурорды, тергеушіні, анықтау оргавдарын жјне
басқа да кылмыстык про-цеске қатысушыларды занды дјл сақтауәа міндетгейді.
Қылмыстық процестегі завдылық принципі оныҫ сақталу кепілділігімен
таәайындалады. Олар:
- қылмыстық процестегі басқару функцияларьш ҚР ЩЖК-де кҙзделген тек
баскаруәа ҙкілетті мемлекеттік органдар жјне лауазымды адамдар әана жҝзеге
асыруәа тиіс.
- Қылмыстық іс жҝргізу јрекеттері заҫда кҙзделген іс жҝргізу қалпында
жҝзеге асырылады;
- Барлық іс жҝргізу јрекеттері тек занды негізі бар жаәдай-да әана жҝзеге
асырылады;
— Дјлелдемелер мен айәақтарды жинақтау жјне нақтылау қылмыстық іс жҝргізу
заҫында кезделген тјртіп пен ережелер-ге сјйкес жҝргізіледі;
- Занды бҝзу жолымен алынәан дјлелдемелерді колдануәа тыйым салынады;
- Қылмыстық іс жҝргізу кодексіне кайшы келетін заҫдарәа жол берілмейді;
- Басқару органдары мен лауазымды адамдар, адам мен аза-маттыҫ қўқыәы мен
бостандыәын сақтауда, олар ҝшін занда кҙзделген ҙз біліктілігі шеҫберінде
әана қатан јрекет етуі тиіс;
- Қылмыстық іс жҝргізу кызметі барысындаәы шешім кабылдау кылмыстық жјне
іс жҝргізу нормаларына негізделуі тиіс.
Кьшмыстық процестін јртҝрлі сатысындаәы қылмыстық іс жҝргізу ҙндірісі
барысында қылмыстық іс жҝргізу занынын бҝзылуы іс жҝргізу шешімдерініҫ
кҝшін жоюәа јкеліп соәады.
Кінјсіздік презупциясы. Бўл принцип 1966 жыләы Азамат-тық жјне саяси
қўқықтар жҙніндегі Халықаралық Пактінін 14-бабында, 1976 жылы кҝшіне енген
Қазақстан Республикасы Конституциясыныҫ 77-бабында жјне Қылмыстық іс
жҝргізу кодексініҫ 19-бабында атап кҙрсетілген. Оны Қазақстан Рес-публикасы
Конституциясыныҫ 77-бабы тҙмендегіше аныктай-ды: Адамныҫ кінјлі екендігі
занды тҝрде кҝшіне енген сот ҝкімі таныләанша ол жасаләан кылмысқа кінјлі
емес деп есептеледі. Айыпталушы ҙзінін кінјсіздігін дјлелдеуге мівдетті
емес. Адам-ныҫ кінҙлі екендігі жҙніндегі кез келген кҝдік айыпталушы-ныҫ
пайдасына қарастырылады. Бўдан кінјсіздік презупция-сы қайсыбір адамныҫ
айыпталушыәа жеке басыныҫ қарым-қатынасы емес, объективті қўқықтық жаәдайды
анықтайтынды-әын білу маҫызды.
Ҙзініҫ мазмўны бойынша қарастырылып отырәан принцип қылмыстық
процестін мынадай конституциялық идеяларын қамтвды:
- кінјсіз бірде-бір адам қылмыстык жауаптылыққа тарты-луәа тиісті емес жјне
сотталмауы керек.
- занда кҙзделген тјртіптен жјне негіздерден басқаша бол-са ешкім де кінҙлі
ретівде тартылмауы керек.
— айыпталушыныҫ кінјсін дјлелдеу сот талкылауына қаты-сушы айыптаушыныҫ
міндетіне жатады.
- айыпталушы ҙзініҫ кінјсіздігін дјлелдеуге міндетті емес (ҚР Конституциясы
77-бап, 6 пункт, 3-бҙлім);
— мјн-жай жан-жақты, толық жјне объективті зерттелуі тиіс (ҚР ҚІЖК 24-бап).
— Айыпталушыныҫ кінјлілігіне сейілмеген кҝдік оныҫ пай-дасына тҝсіндіріледі
(ҚР КІЖК 19-бап, 3-бҙлім);
- Қылмыстық жјне қылмыстык, іс жҝргізу зандарын қолда-нуда туындаәан
кҝдіктіҫ барлыәы да айыпталушыныҫ пайдасы-на шешілуі тиіс;
— Егер ҝкім сот мјжілісівде сотқа ўсыныләан дјлелдемелерді жан-жақты жјне
объективті зерттеу негізінде шыәарылса, ол негізді жҙне занды деп танылады
(ҚР ҚІЖК, 369-бап).
Сот јділдігін заҫ мен сот алдывдаәы тендік негіздерінде жҝзе-ге асьфу.
Сот јділдігі заҫ мен сот алдындаәы тендік негізінде жҝзеге асады. Қылмыстык
сот ісін жҝргізу барысында ешкімді шыққан тегі, јлеуметтік, лауазымдық жјне
мҝліктік жаәдайы, жынысы, нҙсілі, ўлты, тілі, дінге катысы, сенімдері,
тўрәылық-ты жері бойынша немесе ҙзге де кез келген мјн-жайлар бойын-ша
қандай да болсын кемсітушілікке ўшыратуәа болмайды (ҚР ҚІЖК 21-бап).
Зан барлык азаматтарәа катысты бір әана іс жҝргізу тјртібін
белгілейді. Қылмыстық істіҫ сотгауәа жататындыәы жҙніндегі ереженіҫ болуы
бўл принципке қайшы бола алмайды, себебі, азаматтарәа ешкандай жеҫілдік
берілмейді, мјселен, олардыҫ ісі, бірінші сатыныҫ ҙзінде-ак аудандык сотга
емес, облыстық сотта қараләан жаәдайда да. Бірдей іс жҝргізу мјртебесі бар
кҝдіктіге, айыпталушыәа, жјбірленушіге, кујгерге, сотгалушыәа жјне
басқалардыҫ барлыәы ҝшін де заҫ тен қўқықтар мен міндетгер жҝктейді.
Бўл адамдардыҫ јлеуметтік, лауазымдық жаәдайларына не-месе діни
кҙзқарасына байланыссыз, олар ҝшін тек ҚР ҚІЖК нормалары қолданылады, ал
бўларәа арналәа басқаша алып тас-тау немесе ерекше Кодекс жоқ дегенді
білдіреді.
Сот ісін жҝргізуді тараптардыҫ бјсекелестігі мен теҫ қўқықтыәы
негізінде жҝзеге асыру. Бјсекелестік — айыптау, қорәау функцияларын
ажырататын жјне негізделген, јділ шешім шыәару мақсатындаәы сот јдіддігін
жҝзеге асыратын қылмыстык процестіҫ принципі. Қылмыстык сот ендірісіне
қатысушы тараптардыҫ қҝқықтары теҫ, оларәа ҚР Конститу-циясы, Қылмыстық іс
жҝргізу кодексі бойынша ҙз айқындама-ларын қорәауәа бірдей мҝмкіндік
берілген. Тараптар қылмыс-тык сот ендірісівде езініҫ айқывдамасын дербес
жјне сотқа, басқа да органдар мен адамдарәа тијуелсіз қорәаудыҫ јдістері
мен қҝралдарын тандайды. (ҚР ҚІЖК 23-бап).
Тараптар сотқа дјлелдеме беруде жјне іс жҝргізу айқында-масын қорәауда
теҫ қўкықтар қолданылады. Бўл принцип сот-тыҫ істіҫ мјн жайын анықтау ҝшін
объективті шындықты белгілеуге белсенді ықпалын тигізеді. Заҫ шыәарушы
қылмыс-тық процеске бірден-бір қатысушы кылмыстық іс жҝргузі ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Азаматтық іс жүргізудің қағидалары
Қылмыстық іс жүргізу қағидалары
Қылмыстық процестiң қағидалары
Іс жүргізудің мерзімдері
Кәмелетке толмағандардың істері бойынша қылмыстық іс жүргізудің ерекшеліктері
Қылмыстық іс
Компьютерде іс жүргізудің ерекшелігі
Қылмыстық құқықтың түсінігі. .Қылмыстық құқықтың принциптері(қағидалары)
Қылмыстық іс жүргізу құқығы
Қылмыстық іс жүргізу принциптері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь