ҚР бағалы қағаздар нарығы

МАЗМҰНЫ:

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

1 Бағалы қағаздар нарығының теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1 Бағалы қағаздар нарығының экономикалық мәні және мазмұны ... ... ... ... ... .6
1.2 Ұлттық бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу және оның даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17

2 Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар нарығының жағдайы және (KASE мысалында) талдауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
2.1 Эмиссиялық бағалы қағаздар нарығының сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
2.2 Ұйымдастырылған бағалы қағаздар нарығы қатысушыларының қызметін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46

3 Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар нарығының мәселелері және даму болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 52
3.1 Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар нарығын жетілдіру бағыттары...52
3.2 Қор нарығында акция табыстылығының тәуекел деңгейін бағалау ... ... ... .64
3.2 Алматы қаласының қор нарығын дамытудың 2015 жылғы жоспары ... ... ... 70

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..78

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..80

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .82
Кіріспе

Қазіргі кезде Қазақстан экономикасын жақсартып, бекіту үшін қор нарығын дамыту керек және де қор нарығы әр түрлі меншік нысандарының және кәсіпкерліктің еркін қызметін қамту керек.
Зерттелген тақырыптың өзектілігі. Экономикасы дамыған мемлекеттерде бағалы қағаздар нарығы үлкен орын алады, ол капиталдың қозғалысын реттеп және оның өзін өзі реттеу жағдайларын жасай отырып, олар сонымен қатар портфельді инвестициялар ағымы арқылы дамуына ықпал етеді. Бағалы қағаздар нарығының дамуы -ақша массасының өсуін шектейтін, несие-ақшалай институтарының баланстарының заңдылығын қолдайтын және мемлекет бюджетінің дефицитін қаржыландыратын қайнар көзі.
Ғылыми тәжірибелік жаңалығы. Бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік басқару ғылыми дәлеледенген және дұрыс жасалған, болып жатқан жағдайларды ескеретін экономикалық өсу мақсаттарына сай келетін концепцияға сүйену керек. Бағалы қағаздар нарығындағы қаржылық институттар қызметіне бағытталған және реттеуші рөлді мемлекеттік органдарға берілген. Қазақстанда бұндай орган бағалы қағаздар нарығын реттеу бойынша ҚР Ұлттық банк Департаменті, қаржы Министрлігі, ҚР Ұлттық банкі, меншікті реттеу бойынша Мемлекеттік комитет және жекешелендіру бойынша Мемлекеттік комитет. Реттеу органдары инвесторларды қаржылық жоғалтулардан қорғауға бағытталған негізінен үш қызмет атқарады. Бұл, біріншіден, бағалы қағаздар нарығының барлық қатысушыларын тіркеу; екішіден, экономиканың барлық субъектілеріне шынайы ақпарат беру; үшіншіден, бағалы қағаздар нарығында бақылауды және құқықты жүзеге асыру.
Бағалы қағаздар нарығының проблемаларының тиімділігі ролінің кілті - меншік қатынасы. Осы қатынастар ғана қоғам типін және мақсатты бағытын, әлеуметтік және экономика-технологиялық құрылымын анықтайды. Меншік қатнастары материалдық қажеттіліктермен байланысты болғандықтан қор биржасындағы қызмет әлеуметтік-экономикалық жағдайға, республиканың даму темпіне тікелей әсер етеді. Бағалы қағаздар нарығы нарықтық экономикада ерекше бөлінеді, ал қор нарығының ең маңызды бөлігі қор биржасы, сондықтан да қор биржасына ерекше көңіл бөлу керек. Бұл нарықтың сату-сатып алуының объектісі арнайы тауар - бағалы қағаздар.
Тақырыптың қазіргі жай күйін бағалау. Қазақстанның бағалы қағаздар нарығы өзін инвестициялық механизм ретінде әлі де көрсете алған жоқ. Республиканың елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев қаржы секторы реформасын аяқтап және бағалы қағаздар нарығын шығаруға шақырады және де оны реттеуде мемлекеттің үлкен ролін айтады. Мемлекет мұнда екі түрлі қатысады: берілген қызметтің заңдылығын қанағаттандыратын гарант ролінде және дербес қатысушы-эмитент ретінде. Қор нарығында мемлекеттің кәсіби және реттеу қызметін біріктіру - бұл көрініс әлемде көп, бірақ бағалы қағаздар нарығының басқа қатысушылардың дамымауына байланысты үкіметтің дұрыс есептелмеген қадамы нарықтың жалпы стагнациясына әкелуі мүмкін.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының «Бағалы қағаздар туралы» заңы толықтырулар мен өзгерістермен 2010 жыл
2. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 30 қаңтардағы №90 қаулысы
3. АҚ «Қазақстан Қор биржасының» биржалық кеңесінің шешімімен бекітілген 2011 жылдың 24 ақпанындағы №3 хаттамасы
4. Көшенова Баян Ақтөреқызы «Бағалы қағаздар нарығы» оқу құралы- Алматы: Экономика, 2010 - 404 бет
5. Көшенова Баян Ақтөреқызы «Бағалы қағаздар нарығы және биржа iсi» оқу құралы - Алматы: Экономика, 2007.- 374 бет
6. Көшенова, Б.А. «Ақша.Несие.Банктер.Валюта қатынастары» оқу құралы - Алматы: Экономика, 2000.- 328б.
7. Доғалов А.Н., Досмағанбетов Н.С. «Макроэкономика» оқу құралы - Алматы: Қазақстан Республикасының жоғарғы оқу орындарының қауымдастығы, 2012.- 416 б
8. Куликов, В.Ю. «Қазақстан қаржы нарығының құрылымындағы бағалы қағаздар нарығы» оқу құралы - Алматы: Экономика, 2009.- 4б.
9. Блеутаева, К.Б. «Қаржы» оқу құралы - Алматы: Д.А.Қонаев атындағы университеті Нұр-Пресс, 2008
10. Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер» Оқу құралы - Алматы: Экономикс, 2001ж.
11. «Бағалы қағаздар нарығы» оқу - әдістемелік кешені Қарағанды: ҚарМУ басп., 2011.- 76 б.
12. «Бағалы қағаздар нарығын құқықтық реттеу» оқу-әдістемелік кешені- Қарағанды: ҚарМУ басп., 2009.- 92 с.
13. «Бағалы қағаздар портфелін басқару» оқу-әдістемелік кешені -Қарағанды: ҚарМУ басп., 2009.- 63 с.
14. Сарсенов, Р.О. «Бағалы қағаздар нарығы» оқу- әдістемелік кешені - Актау: КМТжИУ, 2010.- 34 с.
15. Абжанова Акбота Куанышовна, «Бағалы қағаздар портфелін басқару» оқу-әдістемелік кешені - Костанай: А.Байтурсынов атындағы ҚМУ, 2010
16. Бейсенова, М. С. «Қазақстандағы туынды бағалы қағаздар» Мақала- Алматы: КазНТУ, 2008 // Вестник КазНТУ имени К. И. Сатпаева.
17. Бокаева, А.Х. «Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының даму үдерісі» мақала // Хабаршы Вестник: Научный журнал/ Ш.Есенов ат. КМТжИУ.- Ақтау: КГУТиИ им. Ш.Есенова, 2010.- №1(23).
18. Еркебаев, Б. К. «Әлемдік қаржылық тұрақсыздық жағдайындағы Қазақстан қор нарығының даму болашағы» мақала // Хабаршы Вестник: Научный журнал/ Ш.Есенов ат. КМТжИУ.- Ақтау: КГУТиИ им. Ш.Есенова, 2009.- №4(22).
19. Саймагамбетова Г.А. «Қазақстанда қор нарығы дамуының перспективалары және қиындықтары» мақала // Хабаршы Вестник: Научный журнал/ Ш.Есенов ат. КМТжИУ.- Ақтау: КГУТиИ им. Ш.Есенова, 2010.- №1(23)
20. Абжанова А.К. «Қаржылық нарықтар және делдалдар» : оқу-әдістемелік кешен- Костанай: А.Байтурсынов атындағы ҚМУ, 2012
21. Абжанова А.К. «Бағалы қағаздар нарығы» оқу-әдістемелік кешен - Костанай: А.Байтурсынов атындағы ҚМУ, 2012 // КГУ им.А.Байтурсынова.
22. Ахметова Г.И. «Бағалы қағаздар нарығындағы пайлық инвестициялық қорлардың маныздылығы»/"Қазіргі экономиканың мәселелері" халықаралық ғылыми - тәжірибелік конференцияның материалдары.- 2012.- 26-27 сәуір.- 207-209.
23. Шапшанов С.Қ. «Қазақстан Республикасы қор нарығын мемлекеттік реттеудің дамуы мен болашағы» мақала - Қызылорда: Қорқыт Ата атындағы ҚМУ, 2012.- 129-133б. /
24. www.afn.kz – Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің қаржы нарығы және қаржы ұйымдарын бақылау және қадағалау агенттігінің ресми сайты
25. www.kase.kz – Қазақстан Қор биржасының ресми сайты
26. www.cetralisia-biz.kz –Орталық Азия ресми сайты
        
        +Қазақстан Республикасының білім және ғылым министірлігі
Қазақ инженерлік, қаржы-банк академиясы
Болатбаева Балауса Тоқтарқызы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
тақырыбы:

5В050900- мамандығы бойынша
Алматы, 2013
Қазақстан Республикасының білім және ... ... ... ... академиясы
Кафедра

___________ Кафедра меңгерушісі
____________ Е.К.Садвакасов
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
тақырыбы:
5В050900- мамандығы бойынша
Орындаған:
орта кәсіптік білім негіздегі
3-ші курс студенті ... ... ... ... оқытушы ... ... Ш.Р. ... ... , ... ... ... және ғылым министрлігі
Министерство образования и науки Республики Казахстан
Қазақ ... ... ... ... академия
Кафедра_________ Басқару және бизнес/Управление и бизнес ______________
Мамандығы/Специальность 5В050900 - Қаржы/


Кафедра меңгерушісі
Зав. ... ... ________ 20__ ... жұмысты орындауға тапсырма
Задание на выполнение дипломной работы
______________________________________________________________________
(аты-жөні) (фамилия, имя, отчество)
Жұмыстың тақырыбы/Тема работы:
________________________________________________________________________________
Негізгі белгілер/Исходные данные:
________________________________________________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
Тапсырманы ... ... ... қолы және күн ... ... и дата)
Тапсырманы қабылдаған/Задание принял _________________________________________
(студенттің қолы және күн белгісі)
(подпись студента и ... ... ... ... ... ... ... Бағалы қағаздар нарығының экономикалық мәні және мазмұны.....................6
1.2 Ұлттық бағалы қағаздар ... ... ... және оның даму ...
2 ... ... бағалы қағаздар нарығының жағдайы және (KASE мысалында) талдауы.................................................................................30
2.1 Эмиссиялық бағалы қағаздар нарығының сипаты...........................................30
2.2 ... ... ... ... қатысушыларының қызметін бағалау........................................................................................................................46
3 Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар нарығының мәселелері және даму ... ...
3.1 ... ... ... ... нарығын жетілдіру бағыттары...52
3.2 Қор нарығында акция табыстылығының ... ... ... ... Алматы қаласының қор нарығын дамытудың 2015 жылғы жоспары............70
Қорытынды..............................................................................................................78
Пайдаланған әдебиеттер тізімі..............................................................................80
Қосымшалар .........................................................................................................82
Кіріспе
Қазіргі кезде ... ... ... ... үшін қор ... ... керек және де қор нарығы әр түрлі меншік нысандарының және ... ... ... ... ... ... ... Экономикасы дамыған мемлекеттерде бағалы қағаздар нарығы үлкен орын алады, ол капиталдың қозғалысын реттеп және оның өзін өзі ... ... ... ... олар сонымен қатар портфельді инвестициялар ағымы арқылы дамуына ықпал етеді. Бағалы қағаздар нарығының дамуы -ақша массасының өсуін шектейтін, ... ... ... ... ... және ... ... дефицитін қаржыландыратын қайнар көзі.
Ғылыми тәжірибелік жаңалығы. Бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік ... ... ... және ... ... болып жатқан жағдайларды ескеретін экономикалық өсу мақсаттарына сай келетін концепцияға сүйену керек. Бағалы ... ... ... ... ... ... және реттеуші рөлді мемлекеттік органдарға берілген. Қазақстанда бұндай орган бағалы қағаздар нарығын ... ... ҚР ... банк ... ... ... ҚР Ұлттық банкі, меншікті реттеу бойынша Мемлекеттік комитет және жекешелендіру бойынша Мемлекеттік комитет. Реттеу ... ... ... ... ... ... негізінен үш қызмет атқарады. Бұл, біріншіден, бағалы қағаздар нарығының барлық қатысушыларын тіркеу; екішіден, экономиканың барлық субъектілеріне шынайы ақпарат ... ... ... ... ... ... және құқықты жүзеге асыру.
Бағалы қағаздар нарығының проблемаларының тиімділігі ролінің ... - ... ... Осы қатынастар ғана қоғам типін және мақсатты бағытын, әлеуметтік және экономика-технологиялық құрылымын анықтайды. Меншік қатнастары ... ... ... болғандықтан қор биржасындағы қызмет әлеуметтік-экономикалық жағдайға, республиканың даму темпіне тікелей әсер етеді. Бағалы қағаздар нарығы нарықтық экономикада ... ... ал қор ... ең ... бөлігі қор биржасы, сондықтан да қор биржасына ерекше көңіл бөлу керек. Бұл ... ... ... ... ... тауар - бағалы қағаздар.
Тақырыптың қазіргі жай күйін бағалау. Қазақстанның бағалы қағаздар нарығы өзін ... ... ... әлі де ... ... жоқ. Республиканың елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев қаржы секторы реформасын аяқтап және бағалы қағаздар нарығын шығаруға ... және де оны ... ... ... ... ... ... мұнда екі түрлі қатысады: берілген қызметтің заңдылығын қанағаттандыратын гарант ролінде және дербес қатысушы-эмитент ретінде. Қор нарығында мемлекеттің ... және ... ... ... - бұл көрініс әлемде көп, бірақ бағалы ... ... ... ... ... ... үкіметтің дұрыс есептелмеген қадамы нарықтың жалпы стагнациясына әкелуі мүмкін.
Қазір қалыптасып келе жатқан мемлекттік бағалы қағаздар және жаңа ... ... ... бар, көп ... шынайы активтері жоқ мемлеттік нарықтың орнына кәсіпкерлік, тұрғын, кәсіпорындардың құрылысындағы инвестициялық проекттерге қызмет көрсететін қор нарығы пайда болу ... ... ... Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығының толық теориялық мағынасын ашу және олардың мемлекет бюджетінде алатын орны, рөлі мен көрсеткіштерін көрсету.
Дипломдық жұмыстың ... ... жету ... ең ... ... қағаздардың мән-мағынасын ашу, бағалы қағаздардың қалыптасуын кезеңдерін зерттеу, бағалы қағаздар нарығына толық теориялық анықтама беру, бағалы қағаздар ... ... ... ... мен ... ... және оны тәжірибеде ұштастырып қорытынды жасау.
Әдістемелік теориялық негіздеме. Диломдық жұмыстың жазу барысына Қазақстандық экономистердің Көшенова Б.А. Доғалов А.Н., ... Н.С. ... В.Ю. ... К.Б. ... Ғ.С., ... Р.О., Бейсенова, М. С., ... А.Х., ... Б. К., ... Г.А., ... А.К., ... Г.И., ... С.Қ., оқулықтары мен мақалалары негі болды. Сонымен бірге жұмыстың толық зерттелуіне Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің қаржы нарығы және ... ... ... және қадағалау агенттігінің, Қазақстан Республикасының Қор биржасының да ақпараттары негіз болды.
Дипломдық жұмыстың тәжірибелік ... ... ... ... Қор ... ... ... құрылымы талаптарға сай кіріспеден, үш бөлімнен және қорытындыдан тұрады. Бірінші бөлімде жұмыстың теориялық сипаты ... Яғни ... ... ... мән-мазмұны, қалыптасу мен даму кезеңдері айқындалды. Екінші бөлімде Қазақстан Республикасының қазіргі бағалы қағаздар нарығының жағдайы мен бағалы қағаздар ... ... ... ... олардың өзгеру динамикасы зерттелінді. Үшінші бөлімде бағалы қағаздар нарығын жетілдіру жолдары мен стратегиялық дамуының ... ... ... ... бөлімде дипломдық жұмыста бағалы қағаздар нарығының экономикалық белсенділігі және оның экономикадағы маңыздылығы нақтыланады.
1 Бағалы қағаздар нарығының теориялық негіздер
+ Бағалы ... ... ... мәні және ... ... ... - бұл ... құралдардың айналысы жүргізілетін ерекше нарықтың түрі деп айтуға болады. Бағалы қағаздар нарығы қаржы нарығының құрамдас бөлігі бола отырып, өзінің ... ... ... ... ... ... тек мемлекет Үкіметіне ғана емес, сондай-ақ нарықта әр ... ... ... өндірістік, өндірістік емес кәсіпорындарға, қаржылық ұйымдарға және ... да ... ... ... ... ... және оған ... беру бойынша көзқарастар әр түрлі. Бағалы қағаздар нарығының қызметіне экономистердің пікірлері бір-бірімен келіспеу жағдайлары да ... және атты ... ... ... ... жөнінде экономистердің пікірталасы талқыланады.
Профессорлар М.В.Романовский және Г.Н.Белоглазованың пікірлерінше, бағалы қағаздар нарығы - бұл ... ... ... ... ... айналу аясын қамтитын қатынастар деп қарастырады. Олардың тұжырымдамасы бойынша және түсініктері ... және ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығының келесі қызметтерін бөледі:
- инвестициялық, яғни жинақтардың, салымдардың шоғырлануы және олардың экономика аялары мен салалары арасында инвестициялық ... ... ... ... ... яғни бағалы қағаздар нарығының мерзімді құралдарын қолдану арқылы әр түрлі активтердің саудасы кезіндегі бағаларды тұрақтандыру мен ... ... ... ... ... яғни ... белсенділікке және бағалы қағаздардың баға кесуіне әсер ету жағдайындағы бағалы қағаздармен тұрақты сауда туралы ақпарат ... ... осы ... ... ... қызметтерге қосымша коммерциялық, баға және реттеушілік қызметттерді анықтайды.
Бағалы қағаздар нарығы бойынша профессор М.В.Романовскийдің тұжырымдамасы ... ... сай ... ... ... бойынша, бағалы қағаздар нарығының экономикалық мазмұны ретінде қаржылық активтердің алмасуы үшін жағдайларды қамтамасыз ететін жүйе болып табылады. Бір ... бұл ... мен ... ... ... жүйесі, екінші жағынан бұл қаржылық құралдармен жүргізілетін қатысушылардың өзара байланысын қамтитын элементтер жүйесі ретінде ... ... және ... ... ... ... ... мен қор нарығын келесідей түсіндіреді: бағалы қағаздар нарығы - бұл бағалы қағаздарды шығару мен айналысы бойынша экономикалық қатынастардың ... ... ... ... ... нарығының бөлігі; қор нарығы - бұл тауарлы бағалы қағаздар (тауарлық вексельдер, коносаменттер, тауарлық варранттар) мен ақшалы бағалы ... ... және т.б.) ... ... нарық.
А.А.Килячков және Л.А. Чалдаева өз еңбектерінде , мен түсініктерін ажыратпайды. Олар үш ұғымды бір ұғым ... ... ... тек бір ... - ... ... ... аударылған. Олардың пікірінше, қаржы нарығы - бұл ... ... ... және сату-сатып алуы жүргізілетін капитал нарығының бөлігі ретінде сипатталатын мемлекеттің нарық жүйесінің бөлігі. Ал, қор нарығына экономистер келесідей тұжырымдама ... ... ... бірнеше түрлі болып жіктеледі: біріншіден, түсіретін көрінісіне; екіншіден, эмитенттің сипатына; үшіншіден, айналым мезгілімен айналым жеріне байланысты.
1 суретте көрсетілгендей кіріс ... ... ... және ... ... ... болып екіге бөлінеді. Қарызды бағалы қағаздар бойынша кіріс ... ... ... ал ... ... ... ... келешекте белгіленген уақытта өтеу көзделеді. Үлесті бағалы қағаздар, немесе оны акция деп ... ... оны ... ... ... үлесін көрсетеді және иемденушіге шектеусіз уақыт бойы дивидент түрінде кіріс түсіреді. Ал бағалы қағаздардың басқа түрлері қарызды және үлесті түрлерінен ... с к е р т у - [10] ... ... ... 1. Төлеу жағдайына байланысты бағалы қағаздардың түрлері
2 суретте көріп отырғанымыздай бағалы қағаздар шығарушысы (эмитенті) жөнінен де жіктеледі. Олардың ... ... ... әкімшілік, корпорациялар, қаржы институттары және тағы басқа заңды тұлғалар болуы мүмкін. Эмитенттеріне байланысты үлесті және қарызды ... ... ... ... ... Қазыналық, немесе үкімет атынан Қаржы Министірлігі шығаратын бағалы қағаздар. Бұл қағаздар ең бір ... ... ... ... оның ... ... мемлекеттік бюджеттің қаржысы қамтамасыз етеді. Бұл бағалы қағаздардың көп ... ... ... ... мен қазыналық облигациялар. Мемлекттік меншіктегі кәсіпорындары да көбіне облигация түріндегі бағалы қағаздарды ... ... ... мен олардың меншігіндегі кәсіпорын бағалы қағаздары. Олардың төлемін қамтамасыз ... ... ... мен ... ... ... үкіметтің берген дотациясы.
* Қаржы институттары мен корпорациялардың, яғни ашық ... ... ... ... және облигация түріндегі бағалы қағаздары. Оларды өндіріс, құрылыс, сауда, жол қатынасы кәсіпорындары мен қатар коммерциялық банктер, сақтандыру және инвестициялық ... ... ... ... ... бағалы қағаздары - олар депозиттік сертификаттар, чектер және бұдан да басқа банктің өзінің ... ... ... бағалы қағаздары - олар коммерциялық векселдер, фъючерстік шарттар және капитал арасындағы ...
Е с к е р т у - [10] ... ... ... 2. ... ... бағалы қағаздардың жіктелінуі
Бағалы қағаздар қай жерде сатылады деген сұраққа жауап бойынша жіктеледі. Сатылу жеріне байланысты ақша нарығындағы және ... ... ... ... ... екіге бөлінеді.
Акция - үлесті немесе меншікті куәландыратын бағалы қағаз. Ол иемденушісіне компанияның капиталының, ... ... бір ... заң ... меншік құқын береді. Компания қанша уақыт жұмыс істеп тұрса, акция да ... ... ... ... осы ... ... ... иесі сан рет өзгеруі мүмкін. Акционердің акцияны шығарған ... ... құқы жоқ. ... капитал бөлінбейді. Акционер оны тек екінші нарықта сатуына ...
1) ... ... яғни ... ... құрып, оның ... ... ... бар компанияны акционерлік қоғам ретінде қайта құрғанда;
3) ... ... ... ... ... ... ... деген шығарылған акциялардың бастапқы жиынтық құны. Ол, өз кезегінде, айналымдағы капитал (жай және артықшылықты ... және ... ... ... бағалы қағаздар болып бөлінеді. Акция белгілі бір ... ... ... ... ... және оны ... қорғау үшін жұмсауға болатын бағалы қағаздардың бірден - бірі ... ... ... акционерлер алдында қарыз міндеттемесі. [3].
3 суретте көрсетілгендей акция бірнеше түрге жіктеледі. Бірінші жағынан, акционерлерден басқа біреуге беру тәсілі бойынша: ... және иесі ... ... ... ... екінші жағынан, корпорацияны басқару қатынасу құқығы бойынша - жай және ... ... деп те ... ...
Е с к е р т у - [10] ... ... құрастырылған
Сурет 3. Акция түрлері
Корпорация тек өзінің жарғысында бекітілген ... ғана ... ... ... ... - иесі ... түрде корпорацияның реестірінде тіркелуі тиіс акция. Акционерлер ... ... және қай ... ... туралы жазылған акция иесі ғана акционер болып есептеледі.
2) Ұсынушыға арналған акция - ... ... ... ... ... акция. Кітап ұсынушыға арнап шығарылған акцияның жалпы саны ғана ... ... ... ... ... атаулы акциясы бар акционер қолайлы. Себебі ол акционерлік капиталдың қозғалысын және бағалы қағаздардың қозғалысын және бағалы ... ... ... ... шоғырлануы олардың бұл мемлекеттен кеткенін реттеп және бақылап отыруға мүмкіндік береді. Акционерлердің ... ... ... ... ... ... мүддені көздеген акционерлер ұсынушысы арналған акцияны қолдайды. ... еш ... ... ... ... екінші нарықта еркін сатуға болады. Ал атаулы акцияны ... ... - қол ... ... болмайды, сондықтан олардың өтімділігі акционерлерге кейбір жағдайда ... ... осы екі ... ... ... жолы да ... сату механизімі бойынша. Атаулы акцияның иесі оларды компаниядан сатып алғанын куәландыратын барлық акция санына бір ... ... ... Бұл ... ... ... сырт жағында екі жақтың қол қойылған " индоссамент " деген белгі қойылады.Содан соң ... ... ... енгізу үшін сертификат корпорацияға жіберіледі. Содан кейін ғана акциялардың жаңа сертификаттарын ... ... ... акцияны сатқанда оларды иемденуші тікелей, яғни қолма-қол екіншіге береді.
Екіншіден, акцияның осы екі түрінің жаңа данасын иемденушілер құқын белгілеу тәртібі ... Бұл ... ... ... иесі ... ... хат ... ал акцияны ұсынушыға бұндай механизмнің жүруі мүмкін емес. Ұсынушы акциясында кесіп алатын купоны болады. Соны ... ... ... ... ... меншік құқын жүзеге асырады.Корпорацияны басқаруға қатынасу құқығы бойынша жай және артықшылықты акциялар болып бөлінеді. Жай ... ... ... тапқан пайдасының мөлшеріне байланысты дивиденттер алу құқығы, жиналыстарда дауыс беру арқылы корпорацияны басқаруға қатысу құқы және ... ... ... жағдайда несие берушілермен есеп айырысқаннан кейін мүліктің бір бөлігін алу құқы бар.Әрбір акция өз иесіне бір дауыс ... ... ... ... жай ... ... алуға кепілдік бермейді.
Артықшылықты акциялар- меншік туралы ерекше сертификат. Олар корпорация пайдасының ... ... ... ... ... ... дивиденд төлеуін қамиамасыз етеді. Бұл акция дауыс құқын бермейді. ... ... өзі ... ... ... Оларды былай топтастыруға болады:
* Қатысушылар және қатыспаушылар: ... ... өз ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Қатыспаушылар акциясы иесі ешуақытта белгіленген деңгейден артық дивиденд алуға құқы жоқ.
* кумулятивті және ... ... егер ... ... ... ... онда бұрын хабарланған, бірақ кейбір себептермен төленбеген, дивидендтер міндетті түрде келесі жылы ... ... емес ... ... төленбеген дивиденттерді келесі жылдың дивидендтеріне қосуға болмайды.
* конвертабельді және конвертабельді емес. Конвертабельді ... ... өз ... кейбір жағдайда осы корпорацияның жай акцияларының белгілі бір мөлшеріне айырбастауына мүмкіндік береді. Артықшылықты ... көбі ... Ал ... емес ... өз ... өзгертуге мүмкіндігі жоқ. Біз, бұл анықтамамен келіспейміз. Себебі, ... ... ... ... ретінде болады. В.Д. Мельников өзінің ғылыми еңбегінде қаржылық механизмді қаржыны ұйымдастыру, жоспарлау және басқарудың түрлері, әдістері және ... ... ...
... - ... ... infra- ... structura - құрылымы, орналасуы) экономикалық жүйе негізі, фундаменті, ішкі құрылымын білдіреді. Бағалы ... ... - бұл ... ... ... сататын және сатып алатын субъектілер арасындағы қатынастарда қызмет атқаратын қатысушылар жиынтығы.
Бағалы ... ... ... әр мемлекетте әр түрлі жиынтықтардан тұрады. ҚР бағалы қағаздар нарығының қатысушыларын 8 суретте қарастыра аламыз.
Е с к е р т у - [8] ... ... ... 4. БҚН ... ... нарығы - бағалы қағаздардың шығарылымы, айналысы және өтеу ... ... ... ... экономикалық қарым-қатынастар жиынтығы болып табылады. Бағалы қағаздар нарығы 2 үлкен топтан тұрады - қор ... және ... ... ... ... ... қатар, инвестициялау процесіндегі орнына байланысты бағалы қағаздар нарығы алғашқы және қайталамалы бағалы қағаздар нарығына жіктеледі. ҚР-да бағалы қағаздар ... ... ... меншіктің жеке меншікке көшуі негіз болып табылады.
Бірінші рет ... ... ... және ... ... ... ... ретінде вексель танылады. Ол негізінен банктік қағаз ретінде болды, себебі, сол XII-XIII ғасырлар кезеңдерінде ақша ағындары ... ... ... жүргізілген. Вексельдің дамуы үш ғасырлардан кем емес уақытты ... ... ... ... ... Болон қаласында 1569 жылы шықты. Сонымен қатар, вексель - бағалы қағаздар нарығының негізгі ... ... ... ... ... ... ... болды.
Голландияда буржуаздық қатынастардың дамуы вексель мен тауар биржалардың, кейіннен қор биржаның пайда болуына әкелді. Антверпендік биржа барлық ... ... ... ... зор үлес ... Бірінші биржалар банктермен байланысты вексельдік болды деп айтуға болады. Себебі, қор биржалардың пайда болуына әкелетін бағалы қағаздарға маңызды алғышарттары болмады. ... ... ... ... ... ... ... болды. Қорытындылай келе, бірінші биржалар вексель айналымы аясында банктердің қызығушылықтарына қызмет көрсететін ... ... ...
Антверпенде тұрақты саудаға қатысатын бірінші бағалы қағаздар ұсынушылық облигациялар жарық көрді. Олар қолдан қолға қарапайым ұсыну арқылы ... Осы ... ... ... оң әсер ... ... ... пайда болды - берушілік жазу. Қазіргі уақытта, оны индоссамент деп атайды. Алғашқыда, облигациялардың ... ... ... ... ... үкіметі және жеке қала билік органдары болды. Осы уақыт аралығында Лион биржасы ... ... ол да ... ... ретінде және вексель бағамы банкирлердің жауаптары негізінде бекітілді. XVI ғасырдың басында ... ... ... алу ... ... ... Лионда қор биржа құрылды. XII-XVII ғасырларда бағалы қағаздармен операциялар банктік операциялардың негізгі түрі ретінде сипат алды. Банктер үлестік ... ... ... болды. Сонымен қатар, вексель және тауар биржаларының құрылуы банктік аядан шығып, ... ... ... ... ... ... және Голландияның қор биржалары феодалдық қоғам жағдайында дами алмады. Антверпендік биржадан кейін Амстердамдық ... ... ал Лион ... ... ... тек XVIII ... ортасында орнатылды. Жоғарыдағы факторларды ескере отырып, сол кезеңде бағалы қағаздар нарығының екі түрде қалыптасқанын байқадық. Бірінші түрі, феодалдық ... және ... ... өтеу ... сипат алды. Екінші түрі мемлекеттік бағалы қағаздарды эмиссиялау негізінде қалыптасқан және ... ... ... бағытталған.
Облигация деп эмитенттің белгілі бір шартты ... яғни ... ақша ... ... және ... ... төлеуді міндеттенген жазбаша қарыз құжатын айтады. Облигация да ... ... ... ... ең ... ... Дегенмен, бұл екі бағалы қағаздардың бір-бірінен түбегейлі өзгешеліктері бар. Өз ара өзгешеліктерін 5 суретте көрсетілген.
Е с к е р т у - [14] ... ... ... 5. ... және ... өзіндік көрсеткіштері
6 суретте облигацияның бірнеше элементтер көрсетіледі: номиналы, купондық қойылым, өтеу туралы ... ... ... етілуі, рейтингі.
Е с к е р т у - [14] ... ... ... 6. ... ... деп облигациядан жыртылып алынатын талонды айтады. Онда сыйақы сомасы көрсетілген.
Номиналы деп, облигацияның бетінде көрсетілген ақша ... ... Оны ... иесі өтеу ... ... алады.Купондық қойылым - жыл сайын эмитент ... ... ... құнына байланысты келісілген сыйақы-төлем. Өтеу күні - компанияның ... ... ... ... тең ... ... және сыйақы төлеуді тоқтататын күнтізбектегі күн. Эмиссия шарты - ... ... ... ... Өтеу туралы нұсқау - эмиссия шартындағы тармақ. Ол бойынша эмитент облигацияның номиналдық құны және ... ... ... қор ... Ол қор ... ... бақылауында болады. Облигацияның рейтингі - олардың инвестицияланған сапасын арнаулы фирмалардың бағалауы.
Облигациялар қамтамасыз ... және ... ... болып бөлінеді.
Қамтамасыз етілген облигациялар - оларды шығарғанда кепілдікке корпорация активтері немесе мүлігі салынады. Бұл ... ... ... активтерін талап етуге құқық беріп және сонымен бірге оның негізгі меншігінің облигацияға салынғанын көрсетеді. Қамтамасыз етуге қозғалмалы, ... ... және ... ... қағаздар жатады. Осыған байланысты мынандай айырмашылықтарды атауға болады:
1. Қозғалмайтын мүлікке салынған облигациялар. Оларды қамтамасыз ... жай ... ... ... ... ... ... жағдайында сақталатын акциялары және облигацияларымен қамтамасыз етілген осы компанияның облигациялары.
3. Қозғалмалы мүлікпен қамтамасыз етілген облигациялар.
Қамтамасыз етілмеген облигациялар - ... ... бар, ... ... эмитенттің жақсы атағымен шығарылған қарыз міндеттемесі.
Жай акциялар ... ... да, иесі ... және ... болып екіге бөлінеді. Иесі ұсынушы облигациялар еш жерде тіркелмейді, ол бойынша сыйақы ұсынушы субъектіге төленеді. Ал атаулы облигациялардың иесі ... ... ... Сыйақы төлейтін күні корпорация оларға пайыз алу үшін чек толтырып береді.
Заемның мерзіміне ... ... ... Қысқа мерзімді - 1жылдан 3жылға;
2. Орта мерзімді - 3 жылдан 7 жылға;
3. Ұзақ ... - 7 ... да көп ... ... ... корпорация өз жұмысын акция шығарумен де, сонымен қатар облигация шығарумен де қаржыландырады. Дегенмен, ... ... ... ... ... қауіпті. Себебі облигацияда пайда түспесе де, жыл сайын корпорация облигация бойынша ... ... ... Ал ... ... ... ... төлеуге міндетті емес [3].
Сонымен бірге облигация шығару корпорацияға қауіпті болғанымен, ол өте арзан. Ұзақ мерзімде төленген ... ... жыл ... ... сыйақы сомасынан әлде қайда көп болады деп ұйғарылады.
Инвесторлар көзқарасы бойынша ... ... ... демек облигация - тиімді. Сондықтан тәуекелмен қосымша шығын шығарып алған акциялар жоғары пайда ... көзі ... ... ... алмайды. Сонымен, егер компания бағалы қағаздың екі ... де ... ... онда ... ... төлем, облигация иелеріне төлейтін төлемнен жоғары болады деген ... ... ... - ... өтеудегі заңды түрде бекітілген төлем міндаттемесі. Ол ... ... ... ... яғни ... ... тауарды несиеге алғанда тауар сатушыға, яғни вексель иемденушіге ... ... мәні - ... алған белгілі бір соманы төлем уақыты жеткенде келісілген жерде өтеу үшін тауар сатып алушының (вексель берушінің) сатушыға (вексель ... ) ... ... ... өрісіне қарай вексель жай және аудармалы вексель немесе тратта болып екіге бөлінеді. Жай вексельді төлеуші, яғни вексель беруші жазады. Онда ... ... жер, ... ... ... сома толтырылды, қай уақытта және қай жерде өтеу керек екені көрсетіліп, вексель иемденушіге береді. Сонымен бірге, вексель берүшінің аты- жөні ... қол ... ... ... ... 7 ... ... көрсетуге болады:
* Вексельді сатып алушы сатушыға береді ( векксель беруші - вексель ... ;
* ... ... тиеп ... ... ... ... қызмет көрсетеді (вексель берушіге);
* Сатушы белгіленген уақытта вексель бойынша төлем ... ... ... ... ... ... алынған тауарға ақы төлейді- вексельді өтейді.
Е с к е р т у - [16] ... ... ... ... 7. Жай ... ... вексель деп несие берушінің (трассанттың) қарыз алушыға (трассатқа) вексельде көрсетілген соманы ... ... ... төлеу жөніндегі берген жазбаша үкімін айтады. Трассат тратта бойынша акцепт берген жағдайда ғана қарыздар болып есептеледі.
Акцепт дегеніміз - есеп ... ... өз ... ... ... берген келісімі. Аудармалы вексельдің айналысын 4 суреттегі өрнекпен көрсетуге болады:
* Вексель ... ... ... ... яғни ... ... және траттаны береді.
* Төлеуші вексель бойынша акцепт беріп, оны ... ... ... ... ... ... вексельді ремитентке - аудармалы вексель бойынша ақша алушыға ... ... ... ... ... төлемді өтеуге жібереді.
* Трассат банкке вексельді өтеуге үкім беріп және сонымен бірге вексельдің сырт жағына оның төленгені жөнінде ... ... ... ... ... ... ... Несие беруші вексельді ақшаны өз шотына аудару үшін трассаттың банкіне жібереді.
* Ақша трассаттан несие берушіге несиені өтеу ретінде түседі.
Вексельді басқа ... ... ... ... ... ... белгі жазылады. Оны вексель иемденуші, яғни индоссант жазады, ал индоссамент ... адам ... деп ... [4].
Вексельдің қолдану аясына, келісім жағдайына және олардың тауарлар мен немесе ақшамен қамтамасыз етілуіне байланысты ... ... және ... вексельдер болып бөлінеді.
Коммерциялық вексель тауарларды сату және сатып алу келісімдерінің ... ... ... ... ... ... тауар кепілдігіне беріледі, яғни ол сату операцияларын несиелендіру мақсатында беріледі.
Несие ... ... ... ... ... ... ... табылады. Оған банктік, қазыналық және банк емес несие ұйымдарының вексельдері жатады.
Жалған вексельдер ештеңемен қамтамасыз етілмеген құжат. ... ... ... яғни ... және қарсы жүретін вексельдер жатады.
Басқа қарыз міндеттемелерінен вексельдің үш түрлі айырмашылығы бар:
1. Біріншіден, вексельдің дерексіздігі, яғни қарызды қандай жағдайға, не ... ... ... ... оның ... яғни қарызды қандай жағдайға алғанына қарамастан міндетті түрде өтеу керек.
3. Үшіншіден, вексельдің айналмалылығы, яғни ... ... оны ... ... беруіне болады.
Корпоративті бағалы қағаздар - бұл эмитент болып акционерлік қоғам, кәсіпорын және банктер, ... ... және ... ... ... бағалы қағаз. Корпоративті бағалы қағаздардың түрлері: қарыздық (долговые), өндірістік және үлестік (долевые) бағалы қағаздар болып бөлінеді. Қарыздық бағалы қағаздар - егер ... ... ... бір ... ... берілсе, заемдық қаражаттарды қолданғаны үшін, алдын-ала белгіленген пайызбен қайтаруға жататын несиелік қатынас. Берілген формаға сәйкес, қаражаттарды ... ... ... ... ... ... ... облигация, вексель, депозиттік және жинақтаушы банктің сертификаттары. Үлестік бағалы қағаздарды ала отырып, оның иесі кәсіпорын ортақтасы, меншікті үлесті ... ... ... қағаздардың бұл түрі акция ұстаушыны акционерлік қоғамның нақты меншіктің үлесін куәландырады. Акция және облигациядан тұратын инвестициялық ... ... ... ... ... ... қағаздар болып табылады. Оларға: опциондар, фьючерстік келісім шарт жатады.
Мемлекеттік бағалы ... - бұл ... ішкі ... ... ... ... бұл ... эмитент болып қатысатын бағалы қағаз.
Мемлекеттік бағалы қағаздарды айналымға жіберу, келесі негізгі ... ... ... Инфляциялық емес негізде, яғни айналымға қосымшасыз ақша шығаруға мемлекеттік бюджеттің дефицитін қаржыландыру ... ... ... ... ... шығындар белгілі бір күнтізбелік күнге оның сол күнге ... ... алып ... (кассалық дефицит); бір айға табыстардың түсімі немесе сол кезеңдегі бюджеттік шығындарды қаржыландыру үшін қажет қаражаттарға қарағанда, кварталы ... ... ... ... ... ... ... табысы оның шығынынан төмен және бұл дефицит келесі жылдағы бюджетке ... ... ... ... ... ... ... ету, инфрақұрылым, құрылыс салаларында мемлекеттік программаларды мақсатты қаржыландыру;
* Экономикалық белсенділікті реттеу: айналымдағы ақша массасы, ... және ... ... ... ... т.б әсер ... қағаздар нарығы 2 үлкен топтан тұрады - қор нарығы және ... ... ... ... ... ... инвестициялау процесіндегі орнына байланысты бағалы қағаздар нарығы алғашқы және қайталамалы бағалы қағаздар нарығына жіктеледі. Бағалы қағаздар нарығы ... және ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығының қалыптасуына мемлекеттік меншіктің жеке меншікке көшуі негіз болып табылады.
1.2 Ұлттық бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу және оның даму ... ... ... ... ... стратегиялық маңызы бар мәселеге жатқызылады. Экономиканың нақты секторларына инвестицияны тартуды қамтамасыз ету үшін, сонымен қатар, ... ... ... үшін ... ... жиынтығын жүргізу міндетті:
* бағалы қағаздар нарығының қызмет ету механизмін зерттеу;
* бағалы ... ... ... тежейтін себептерді анықтау;
* бағалы қағаздар нарығының тиімді дамуына әсер ететін мемлекеттік әсер ету ... ... ... ... қағаздар нарығын мемлекеттік реттеудің маңыздылығын, қажеттілігін байқауға болады. Қазақстан Республикасы мемлекеттік реттеу органдары республиканың даму сатысына қарай өзгерді. ... 1 ... ... қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу кезеңдері
Кезеңдері
Мемлекеттік реттеу органы
Негізгі бағыттары
Нәтижелері
I ... ... ... қағаздар нарығының негізін құру
Бірінші бағалы қағаздардың пайда болуы
II кезең
ҚР бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссия
Бағалы қағаздар нарық субъектілері арасында қатынастарды анықтау және ... ... ... ... ... бойынша заңнамалардың шығарылуы
III кезең
ҚР Ұлттық банк
Бағалы қағаздар нарығының субъектілердің, әсіресе институционалды инвесторлардың қызметтерін белсендіру
Бағалы қағаздар нарығы бойынша заңнамаларға толықтырулар мен ... ... ... ... қадағалау Агенттігі
Бағалы қағаздар нарығының жаңа даму бағыттарын анықтау және тұрақтандыру
Алматы өңірлік қаржылық орталығын құру
Е с к е р т у -
1 ... ... ... ... ... ҚР ... ... атқарған. Кейіннен, Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссиясына қызметті аударған ... ... ... ... 2001 - 2004 ... ... ҚР ... банкі бағалы қағаздар нарығын реттеу органы ретінде өз жұмысын атқарған болатын. Тек, 2004 жылдан бастап, ... ... ... ... және қаржы ұйымдарын қаржылық қадағалау мен реттеу Агенттігі бағалы қағаздар нарығының жаңадан құрылған реттеуші орган ретінде бекітілді.
Бағалы ... ... ... ... әр ... мағынада қарастырылады. Тар мағынада, бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу - бұл ... ... ... ... ету ... жою және ... ... климатты қалыптастыру мақсатында барлық субъектілерге әсер ету механизмнің жиынтығы болып табылады. Кең мағынада, бағалы қағадар нарығын мемлекеттік реттеу - бұл ... ары ... ... экономикаға инвестицияларды тартуды қамтамасыз етуге, елдің, аймақтың, ... ... ... ... ... ... етуге бағытталған, құқықтық мекемелер іске асыратын заңнамалық, атқарушы, ... және ... ... ... жиынтығы.
Мемлекеттік реттеудің негізгі мақсаты ретінде бағалы қағаздардың сенімділігінің артуын қамтамасыз ету, ... ... ... ... беретін ұлттық реттеу үлгіні жасау болып саналады [12].
Бағалы қағаздар нарығының мемлекеттік ... - көп ... ... Ол ... ... мақсат пен қағидаларға сәйкес, құқықтық, әкімшілдік, экономикалық, техникалық және басқа да әдістер жиынтығы арқылы нарықтың ... ... ... әсер ететін механизм. Реттеу жүйесі осы аядағы мемлекеттік саясаттың маңызды ... ... ... ... ... нарығында келесідей жіктелімнен тұрады:
* бағалы қағаз түріне байланысты
* қызмет түріне байланысты
Бағалы қағаз түріне байланысты мемлекеттік реттеудің әр ... ... ... Олар - ... ... ... ... бағалы қағаздар, туынды бағалы қағаздар нарығындағы мемлекеттік реттеуге жіктелінеді.
Қызмет түріне байланысты эмиссиялық және инвестициялық аядағы мемлекеттік реттеуге ... ... ... ... тікелей және жанама реттеу болып бөлінеді. Тікелей немесе әкімшілдік реттеу келесі сұрақтарды ... ... ... нарығының субъектілер қызметінің талаптарын бекітетін құқықтық актілерді шығару;
* эмиссиялық бағалы қағаздардың шығарылымын тіркеу және ... ... мен ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығы кәсіби қатысушылардың қызметін лицензиялау;
* қор биржа және биржадан тыс нарықтағы бағалы қағаздармен сауда-саттық жүргізетін ұйымдардың қызметтерін ... ... ... ... ... ... қорғау жүйесін құру және эмитенттер мен кәсіби қатысушылардың оларды бағынуына бақылау жасау;
* бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушылар қызметін ... және ... ... ... ... заңнамалық бұзушылық кезінде сәйкесінше санкцияларды қолдану;
* бағалы ... ... ... ... ... жоғарлату бойынша жүйені ұйымдастыру.
Тікелей реттеумен қатар, жанама әдістерді қолдану өзекті сұрақтың бірі ... ... ... әр ... ... бір-біріне байланысты. Бір санатқа әсер ету, екінші санаттың өзгеру икемділігі байқалады.
Сонымен, жанама реттеу немесе экономикалық реттеу ... ... ... ... ... ... ... тұтқаларға жатқызылады:
* мемлекеттің салық-бюджет (фискалдық) саясаты;
* ақша-несие саясаты (монетарлық);
* мемлекеттік капитал;
* мемлекеттік ... және ... ... экономикалық саясат.
Аталған құралдар, тұтқалар арқылы мемлекеттік реттеуді дұрыс бағытта жүргізуге мүмкіндік береді.
Жіктелім, ... ... ... ... ... ... рестрикциялық және ынталандырушы бағыттар.
Бағалы қағаздар нарығын рестрикциялық мемлекеттік реттеу ... ... мен ... ... ... ... ... жетілдіруге бағытталған, бір-бірімен байланысты әдістер жиынтығы ретінде анықталады. Бағалы қағаздар нарығын ынталандырушы мемлекеттік ... - ... ... бір ... ... бағытталған әдістер жиынтығынан құралады. Ынталандырушы реттеуге мысал ретінде, халық арасында бағалы қағаздар туралы біліктілікті жоғарлату, хабарламаларды жеткізуді атап ... ... Бұл ... арқылы ішкі инвестициялық ресурстарға деген ұсыныстың жоғарлауына әкеліп, бағалы қағаздар нарығының дамуына септігін тигізеді.
Бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік ... ... ... ... нарықтың макроэкономикалық көрсеткіштерін талдау және олардың қоғамдық өндіріс, баға өзгерісі және ... да ... ... анықтау маңызды сұрақтардың бірі. Сондықтан да, бағалы қағаздар нарығының интегралды көрсеткіштерін, конъюнктураны бағалау, несие нарығымен, бюджет жағдайы және ... да ... ... ... ... ... қағаз нарығының даму болжамы жүйелі түрде жариялауы ... ... ... ... ... және оның даму ... ... көрсеткіштер тобы анықтайды:
* Бағалы қағаздың шығарылым мен айналыс тәртібін, бағалы қағаз нарығының субъектілер қызметін, бағалы қағаз нарығындағы қатынастарды ... ... ... ... ... ... ... құрылған және қызмет ететін техникалық инфрақұрылымның болуы;
* Өз мүшелерінің қызметін өзін-өзі реттеу ұйымы реттейтін, ал өзін-өзі реттеу ұйымының қызметін ... ... ... ... қатысушылардың қызметін реттеу жүйесінің болуы жатады.
Қаржы нарығын қалыптастыру және ... оны ... ... ... ... нарығын реттеудің құралдарын, әдістерін және бағыттарын таңдау нарыққа ғана емес, ... ... ... ... әсер етеді. Қаржы нарығын реттеу - бұл өкілетті қатысушылардың қызмет ... ... ... ... ... ... ... Қаржы нарығын реттеу нарықтың барлық қатысушылары, ресурстары, қызметтері және операциялары қамтылады. Реттеудің 2 негізгі үлгісі бар:
* мемлекеттік үлгі;
* өзін-өзі ... ... ... ... ... және жанама жүргізіледі. Тікелей мемлекеттік реттеуге келесілер жатады: нарық субъектілерінің қызметтеріне қатысты заңнамаларды шығару, нарық субъектілерін лицензиялау, инвесторларды ... ... ... және т.б. ... Ал, ... мемлекеттік реттеу мемлекеттің экономикалық тұтқалары және капиталы арқылы жүзеге асырылады. Бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу әр түрлі мемлекеттердің өзіндік ... бар. ... ... бағалы қағаздар нарығын реттеу органдары және заңдары өзгеріске сирек түседі.
АҚШ-да мемлекеттік реттеу ХХ ғасырдың басында, дағдарыстан кейін ... ... ... ... ... ... ... заң 1933-1935 жылдар аралығында күшіне енді. Олар: заңы, заң, заңдары (blue-sky laws) және т.б. [8].
8 суреттен дамыған ... ... ... нарығын реттеудің мемлекеттік органдары берілген.Ұлыбританияда қаржылық реттеуді негізінен 1986 жылы қабылданған заңы әрекет етеді.Мемлекеттік реттеу органдарының қызмет ету ... ... ... ... ... Ал Францияда 3 мемлекеттік реттеу органдары қызмет етеді:
+ Қаржы нарықтары жөніндегі ... ... ... ... ... Портфельдік басқару сұрақтары жөніндегі тәртіптік Кеңес.
Е с к е р т у - [10] ... ... ... 8. ... мемлекеттердің бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу органдары
9 суретте ҚР бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік ... ... ... қарастырылған. 9 суретте көрсетілген қаржы нарығын және қаржылық ұйымдарды реттеу мен қадағалау бойынша ... ...
1) ... ... және ... ... ... қолдау;
2) қаржылық қызметтердің тұтынушыларының қызығушылықтарын қорғау жүйесін құру;
3) қаржы нарығындағы әділетті бәсекені қолдауға бағытталған қаржылық ... үшін тең ... ... ... ... ... және ... ұйымдарды реттеу мен қадағалау бойынша Агенттіктің міндеттері және қызметтері:
1) қаржылық ұйымдардың ... ... ... ... ұйымдарды корпоративті басқаруын жақсарту мақсатында ынталандыру жүйесін ...
2) ... ... ... сақтау мақсатында қаржы нарығының мониторинг жасау;
3) қаржылық тұрақтылықты қолдау мақсатында ... ... ... ...
4) ... ... ... тұтынушыларға жеткізу мақсатында жаңа тенологияларды енгізу.
БҚН
Сұраныс-ұсыныс
ҚР Қаржы министрлігі
ҚР Ұлттық банкі
Қаржылық қадағалау Агенттігі
АӨҚО қызметін реттеу агенттігі
ҚР ... ... ... және бақылау
Е с к е р т у - [20] ... ... ... 9 . ҚР ... ... ... мемлекеттік реттеудің қазіргі үлгісі
Алматы өңірлік қаржылық орталығының қызметін реттеу Агенттіктің мақсаты ретінде АӨҚО мақсаттарын қамтамасыз ету болып табылады. Ал, АӨҚО ... ... - бұл ... қағаздар нарығын дамыту, оның халықаралық капитал нарығымен интеграциялау және республикаға инвестицияларды тарту. Қаржы нарығын және қаржылық ... ... мен ... ... Агенттіктің қағидалары:
- реттеудің тиімді құралдары мен ... ...
- ... қадағалаудың ашықтығы;
- тәуекел дәрежелерін бағалауға негізделген қаржылық ұйымдарды ынталандыру;
- жаңа қаржылық құралдар мен қызметтерді дамытуға арналған ... ... ... ... ... жаңа ... енгізу.
Алматы өңірлік қаржылық орталығының қызметін реттеу Агенттіктің міндеттері:
1. ... ... ... ... орталығының дамуы.
Агенттіктің қызметтері:
1. қаржылық орталықтың қатысушыларын мемлекеттік тіркеу;
2. Қаржылық орталықта қызметті атқару үшін ҚР-на шетел тұлғаларына азаматтықты беруге атсалысу;
3. Қаржылық ... ... ... ... ... ... жасау;
4. Қаржылық орталықтың қатысушыларына олардың құқықтары мен міндеттерін түсіндіру;
5. Қаржылық орталық қатысушыларының еңбек ... ... ... мемлекеттік бақылау жасау;
6. Қаржылық орталық қатысушыларының мемлекеттік тізімін жүргізу;
7. Қаржылық орталықты дамыту бойынша шараларды жасау мен жүзеге асыру;
8. ... ... ... ... ... ... жасау.
Қаржы нарығын және қаржылық ұйымдарды реттеу мен қадағалау бойынша ... және ... ... ... ... ... реттеу Агенттігі Қазақстан Республикасы Президентіне бағынады және оған есеп береді.
Қаржылық қадағалау Агенттік келесідей кәсіби қызмет түрлеріне ... ... ...
2) ... ... ұстаушылар тізім жүйесін жүргізу;
3) инвестициялық портфельді басқару;
4) зейнетақы активтерін ... ...
5) ...
6) ... ... ... бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушылары үшін бекітілген. Сонымен ... ... ... ... тіркеуді жүргізеді.
Ал, АӨҚО ҚРА-гі қатысушылар қызметін тіркеуді ... атап ... ... ... ... ... ... тіркеуі бар қатысушылар және брокерлік-дилерлік қызметті жүргізуге құқығы бар ... бола ... ... АӨҚО ҚРА келесі институттарға шектеу қояды және олар Орталықта қызмет атқаруға құқығы жоқ [13]:
* банктер;
* зейнетақы активтерін инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... Қаржылық қадағалау және АӨҚО қызметін реттеу Агенттіктері жоғарыдағы мемлекеттік органдарға қарағанда кеш құрылуына қарамастан, қаржы нарығындағы, соның ... ... ... ... ... төмен емес. Олардың ҚР-да бағалы қағаздар нарығындағы негізгі қызметтері - бұл ... ... ... мен ... ... ... ... қаржылық құралдардың шығаруын ынталандыру мен олардың талаптарға сай ... ... және ... ... нарығындағы қаржылық механизмдің арасындағы қатысушылардың қызметтерін үйлестіру.
Қазақстанда бағалы ... ... ... ... ... ... ... суретте байқағанымыздай ҚР-да бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеуді негізінен 4 кезеңге жіктейміз. Бұл жіктеу ... ... ... ... ... жүргізетін және қадағалайтын органдарға байланысты.
Е с к е р т у - [6] ... ... ... 10. ... реттеу кезеңдері
Бағалы қағаздар нарығының екінші кезеңі ұлттық бағалы қағаздар нарығындағы қатынастарды тәртіпке келтірумен көрініс ... ... ... бағалы қағаздар нарық қатысушылардың негізгі құқықтық жақтары қарастырылды. ҚР Президентінің жарлығымен, бағалы қағаздар жөніндегі ... ... ... ... ... нарығының негізгі реттеуші орган ретінде бекітілді. 1995 - 2001 ... ... ... ... ... ... жаңадан тіркеушілер пайда болуы байқалды. Сондай-ақ, бағалы қағаздар ... ... ... үшін ... ... оқу ... ... бастады. Осы кезеңдегі негізгі заңнамалық база ретінде - , , , Заң күші бар ҚР ... ... ... [11].
Аталған заңнамалық актілердің нәтижесінде нарықта жаңадан институттар - бағалы ... ... ... және ... ... ... ... пайда болды. Алайда, Қазақстанда негізінен мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы дамыды. Бюджет тапшылығын ... ... ҚР ... ... әр ... ... бағалы қағаздар түрлерін шығара бастады - МЕККАМ, МЕОКАМ, МЕАКАМ, МЕИКАМ және т.б. Сонымен бірге, ақша-несие саясатын жүргізу ... ... банк ... шығаруын енгізді. Жергілікті атқарушы органдардың шығарған облигациялар ... ... ... мәртебесін алды.
Экономикалардың жаһандану салдарынан жаңа бағалы қағаз түрі анықталды - депозитарлық қолхаттар. Депозитарлық ... - бұл ... ... тыс қор биржада белгілі бір акция санын куәландыратын бағалы қағаз. 1999 жылы ең ... рет ... ... арқылы шетел инвесторларына АҚ бағалы қағаздарды сатуды бастады.
Мемлекеттің ұстанған бағытына ... ... ... ... қызметтерді жүзеге асырудың тиімділігін жоғарлату мақсатында, ҚР бағалы қағаздар жөніндегі Ұлтттық комиссияның қызметтерін ҚР Ұлттық ... ... Ал, ... ... ҚР ... ... ... ретінде қызмет атқара бастады. Осы кезең 2001 - 2004 ... ... ... Осы ... жаңа ... ... шығарылуымен ерекшеленді, атап айтқанда , ҚР ... ... ... ... ... мен ... енгізу нәтижесінде, ЖЗҚ-на зейнетақы активтерін басқару бойынша компаниямен келісім-шартқа отырмай, өздігінен зейнетақы активтерін басқаруға мүмкіндігі болды.
2004 жылдан ... ... ... ... мемлекеттік реттеудің төртінші кезеңі басталды. Осы кезеңде, бағалы қағздар нарығының мемлекеттік органы - ҚР қаржы нарығын және ... ... ... мен ... бойынша Агенттік қызмет атқара бастады. Агенттік бағалы қағаздар нарығында ... ... ... ... нарығында қалыптасқан жағымсыз жағдайларды жою және тартымды, тиімді бағалы қағаз ... жету ... ... ... ... ... бағалы қағаз нарығында жаңа инвестордың келуіне ықпал етті. ... ... 2006 жылы ҚР ... ... ... ... ... орталығы және оның қызметін реттеу Агенттігі құрылды. Екі ... ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы үрдісінде дамуы мақсатында құралды.
2 ... ... ... ... нарығының жағдайы және (KASE мысалында) талдауы
2.1 Эмиссиялық бағалы қағаздар нарығының сипаты
ҚР бағалы ... ... ... бөлігін мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы алады. Мемлекеттік бағалы қағаздар - бұл ... және ... ... ... ... қарыздық бағалы қағаздар. Олар мемлекеттің ішкі және сыртқы борышын құрайды. Ішкі ... ... ... ... ... ұстаушылардың мүліктік құқықтарын куәландырады. Мұнда, қарыз алушы - ҚР ... ҚР ... ... ... ... ... Ал, сыртқы мемлекеттік бағалы қағаздар еурооблигация түрінде шығарылады.
ҚР-да мемлекеттік бағалы қағаздардың шығарылуы ҚР Қаржы министрлігі немесе ҚР ... банк ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар құжатсыз түрде шығарылады. Олар әр түрлі әдістермен шығарылады. Атап айтқанда, аукциондар, ашық сату ... ... сату және т.б. ... ... ... кез ... жеке және заңды тұлға, соның ішінде резидент ... бола ... ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздардың негізгі сатып алушылары коммерциялық банктер, сақтандыру ұйымдары, жинақтаушы ... ... ... ... сипат алады. Мұның негізгі себебі - активтердің өтімділігін сақтау немесе портфельдің ... ... ... ... ... ... осы ... мемлекеттік бағалы қағздарды сатып алуға міндеттеу болып табылады.
Мемлекеттік бағалы қағаздар қаражаттарды жұмсаудың ең ... ... ... да болмасын оқиғада мемлекеттік бағалы қағаздардың сатып алушысы оларды қайта сатуға ... бар. Олар - ... ... ... ... төмен инвестиция түрі саналады. Алайда, экономикалық заңға сәйкес, тәуекелдік төмен ... ... оның ... да төмен болады. Сондықтан да, мемлекеттік бағалы қағаздардың сыйақысы төмен деңгейімен сипатталады. Ал, ... ... ... ... негізгі сатып алушылары шет елдің инвесторлары болып келеді. Бірақ, мемлекеттік бағалы қағаздар шет ... ... ... ... ... қағаздардың түрлері әр түрлі белгілерге байланысты жіктеледі. Негізінен олар табыс алуына қарай, айналыс мерзіміне және шығарылу мақсатына ... ... ... ... ... ... ... ҰЖО, МАОҚО жатқызылады. Ал, дисконттық мемлекеттік бағалы қағаздарға МЕҚҚАМ, МЕҰЖҚАМ және Ұлттық банктің ноттары [15].
ҚР мемлекеттік бағалы қағаздардың ... ... ... ... жаңа ... ... қағаздар енгізілуі жүргізіледі. Мысалы, инфляция жағдайында ЖЗҚ ... ... да ... ... құнсыздануынан сақтану үшін 2008 жылдан бастап МҰИҚАМ енгізілді. Оның ерекшелігі сыйақы инфляциялық жағдайды ескере отырып есептелуі. Пайыздық ... ... ... (ҚР ... ... және ҚР ... МБҚ) ... МҰИҚАМ бойынша сыйақы жоғарғы деңгейі көрініс табады - 8,42%. Салыстыру үшін басқа МБҚ-дың сыйақыларын қарастырайық. Ұлттық банктің ... 2007 - 2010 ... ... 3,9 %-дан ... ... ... МЕҚҚАМ осы уақыт аралығанда 4,88%-дан 8,94%-ға дейін жоғарлаған. МЕИҚАМ пайыздық деңгейі 3 жыл ішінде өзгеруі басқа бағалы ... ... ... ал ... ... байқалады - 4,64%-дан 4,16%-ға дейін.
2 кестеде байқағанымыздай МБҚ жалпы көлемі жыл ... ... 2009 және 2010, 2011 жылы ... ... ... ... қалыптасты, ал 2012 жылдың 1-ші қаңтарына МБҚ шығаруға деген қажеттіліктің төмендігі қарастаралады. 2012 жыл ішінде мемлекеттік бағалы қағаздардың өсім ... 2009 ... ... ... 2,7 есеге жоғарлануын байқаймыз. МБҚ төмендеу немесе жоғарлау жағдайы мемлекеттің қаржы саясатының мазмұнына, республикалық бюджеттің ағымдық жағдайы және ... ... ... үшін ... саясатқа тәуелді.МБҚ құрылымында ең үлкен бөлігін ҚР ... ... ... ... ... алады. 2009 жылы және 2010 жылы олардың үлесі 72,32% және 7,13%-ы ... ... екі ... МБҚ ... ... ... яғни 2011 және 2012 ... 64,30% және 83% құраса, есепті кезеңде 93%-ы сипат алды.
ҚР Ұлттық банктің ноттары мемлекеттің ақша-несие ... ... бола ... ... ... ... ... Сонымен қатар, қор биржа мәмілесінде пайда табудың ең қолайлы құралына жатқызады. Олардың үлесі 2011 жылы және 2012 жылы ... ... ... ... үлесі 34,65%-ды және 20,34%-ды құрайды. Мемлекеттік бағалы қағаздардың құрылымы жағынан талдау жүргізсек, ҚР Қаржы министрлігі және ... банк ... ... ... арасындағы құрылымдық өзгерісті байқауға болады. 2009 жылдың 1-ші қаңтарына және 2013 ... 1-ші ... ... ... сүйенсек, осы мерзімді ҚР Ұлттық банктің ноттарына қарағанда ҚР Қаржы министрлігінің бағалы қағаздары шығару көлемі жоғары. Яғни, ҚР ... ... ... ... ... саясатын жүргізу мақсатында, өзінің бағалы қағаздарын шығаруда белсенді жүргізгенін куәландырады. ... 2 ... ... ... ... ... көлемі, оның ішінде
1 128 338
1 761 527
2 596 002
2 506 ... 091 ... ... ... ноттары
312 272
473 292
899 542
509 805
186 098
ҚР Қаржы министрлігінің МБҚ
816 066
1 288 ... 669 ... 080 ... 905 ... с к е р т у - Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің қаржы нарығы және қаржы ұйымдарын бақылау және ... ... ... http//: ...
ҚР бағалы қағаздар нарығында мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы ғана емес, сонымен қатар корпоративтік бағалы қағаздар нарығы қалыптасты. Оның ... ... ... ... нарығы сияқты болмаса да, жыл сайын біртіндеп дамуы ... Ең ... ... ... ... ... нарығына тоқталайық (3 кесте).
Есепті күнде қолданыстағы акциялар шығарылымы бар акционерлік қоғамдардың жалпы саны 1913 құрады. 2012 ... 252 ... ... ... ішінде шығарылымдар проспектілеріне енгізілген өзгерістер) тіркелді, акциялардың шығарылымы және ... ... ... 203 есеп ... сондай-ақ 20 акциялар шығарылымы жойылды.
2012 жыл ішінде 476 акциялар шығарылымы (оның ішінде шығарылымдар проспектілеріне енгізілген өзгерістер) тіркелді, ... ... және ... ... туралы 780 есеп бекітілді, сондай-ақ 289 акциялар шығарылымы жойылды. Акционерлік қоғамдардың жалпы саны ағымдағы жылға қарағанда 11% төмендеді.
Кесте 3 ... ... ... және ... ... саны ... ... қоғамдардың жалпы саны
2 240
2196
2170
2149
1913
Шығарылымдар тіркелді
444
443
425
476
252
Шығарылым және орналастыру қорытындысы туралы есептер
667
686
763
780
203
Шығарылымдар жойылды
260
67
49
289
20
Е с к е р т у - Қазақстан Республикасының ... ... ... ... және қаржы ұйымдарын бақылау және қадағалау агенттігінің негізінде http//: www.afn.kz
4 кестеден мемлекеттік емес облигациялардың шығарылымдары ... ... ... ... көреміз.
Облигация нарығы акция нарығына қарағанда дамуы қарқынды болмаса да, көрсетілген мерзім ішінде даму серпіні байқалады. Жалпы 2013 жылдың 1 ... айы ... ... 624 876 млн. ... ... 30 ... емес облигациялар шығарылымы тіркелді. Облигациялардың шығарылым көлемі ағымдағы жылмен салыстырғанда 16,82% ға жоғарылады.
Кесте 4
Тіркелген мемлекеттік емес облигациялардың шығарылымы ... ... ... саны
89
26
31
21
30
Шығарылым көлемі
3 356 658
1 164 865
332 907
534 876
624 876
Ескерту: Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің қаржы ... және ... ... ... және ... ... негізінде http//: www.afn.kz
2013 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша жиынтық номиналды құны 5 709 953 млн. ... ... ... ... ... саны 353 ... олардың ішінде рейтингілік бағасы бар 144 шығарылымы, 66 ... - ... ... санаттың рейтингілік бағасы жоқ, 16 шығарылымы - екінші шағын санаттың рейтингтік бағасы жоқ және 5 шығарылымы - ... ... KASE ... ... ... (5 ... ... мемлекеттік емес облигациялардың шығарылымы туралы деректер
01.01.2009
01.01.2010
01.01.2011
01.01.2012
01.01.2013
Шығарылымдар саны
347
395
388
363
353
Шығарылымдар көлемі млн.теңгемен
2 129 234
5 216 ... 196 ... 309 ... 709 ... ... ... Ұлттық банкінің қаржы нарығы және қаржы ұйымдарын бақылау және қадағалау агенттігінің негізінде http//: www.afn.kz
11 суретке мемлекеттік емес ... ... ... ағымдағы жылмен салыстырғанда 7,53% ға жоғарылады, ал 2009 жылмен салыстырғанда 2,64 есе артық ... ... Ал ... саны 10 ... ... с к е р т у - ... ... Ұлттық банкінің қаржы нарығы және қаржы ұйымдарын бақылау және қадағалау агенттігінің ... ... 11. 2013 ... 1-ші ... қолданыстағы облигациялар саны мен көлемінің өзгеру динамикасы.
12 суретте 2013 жылғы 1 қаңтардағы жағдай ... ... ... қолданыстағы шығарылымдарының жиынтық көлемі көрініс алады:
- зейнетақы активтері есебінен сатып алынған облигациялар - ... ... ... ... ... ... облигациялар - 12,40%;
- инвестициялық портфельді басқарушы клиенттердің ... ... ... ... ... - ... ... (қайта сақтандыру) ұйымдары сатып алған облигациялар - 2,09%;
- өзге қаржы ұйымдары сатып алған облигациялар - ... өзге ... - ... ... 1 ... ... алдыңғы базистік жылға қарағанда өзгерісі қатты байқалады.
Е с к е р т у - ... ... ... ... ... ... және қаржы ұйымдарын бақылау және қадағалау ... ... 12. ҚР ... облигацияларының қолданыстағы шығарылымдарының жиынтық көлеміндегі инвесторлармен сатып алынған облигациялар үлесі.
2012 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша корпоративті ... ... ... ... ... ... алады (cурет 13):
* зейнетақы активтері есебінен сатып алынған облигациялар - ... ... ... банктер сатып алған облигациялар - 24,02%;
* инвестициялық портфельді басқарушы клиенттердің активтері есебінен сатып
* алынған облигациялар - ... ... ... ... ... ... ... облигациялар - 7,62%;
* өзге қаржы ұйымдары сатып алған облигациялар - ... өзге ... - ... с к е р т у - ... Республикасының Ұлттық банкінің қаржы нарығы және қаржы ұйымдарын бақылау және қадағалау агенттігінің негізінде
Сурет 13. 2012 жылдың 1 қаңтардағы ... ... ... ... ... жыл ... бірінші кезекті басқа инвесторларға тиесілі - 73,23%. Екінші орынды зейнетақы активтері есебінен сатып алынды, яғни 11,19%. ... ... ... алу ... ... жылға қарағанда төмендеді, бірақ та сұраныс көзін салыстырсақ, үшінші орынды иемдену жағдайы қалып отыр.
Айналыстағы корпоративті облигациялардың тұрақты өсуіне қарамастан оның ... ... ... ... ... емес ... және ... да инвесторлардың портфелінде болып отыр.
Сонымен қатар, институционалды инвесторлар ҚР аумағында облигациялардың жалпы көлеміндегі үлес салмағы 29,29% ... ... ... ... ... ... қарастырайық.
Суреттен байқасақ, банк секторы облигацияларға сұранысы жағынан екінші орынды иеленсе, облигацияларды шығару жағынан бірінші орынды иеленеді. ... ... ... ... ... банк секторында сипат алуын тұжырымдауға болады. Сонымен қатар, қаржы нарығын ... ... 72,39 %-ы ... ... ал қалған 27,61%-ы қаржы нарығынан тыс салаларда айналысы жүруін байқаймыз.
6 кестеден көріп отырғанымыздай, қолданыстағы пайлар шығарылымының өсу үрдісі байқалады. 2013 ... 1 ... ... ... ... саны 126 ... Бұл ... 2012 жылғы қаңтар-желтоқсан айларында шығарылым мен орналастыру қорытындылары ... 85 есеп ... және 29 ... ... ... саны ... есепті жылы тек 26 пай шығарылды, 2009 жылы 45 пай ... ... ... жылы бұл ... тек 3 ... ... ... 6
Тіркелген пайлар шығарылымы туралы деректер
01.01.2009
01.01.2010
01.01.2011
01.01.2012
01.01.2013
Шығарылымдар саны
205
182
162
152
126
Шығарылымы тіркелді
45
32
11
8
3
Шығарылым және орналастыру туралы ... ... ... с к е р т у - ... Республикасының Ұлттық банкінің қаржы нарығы және қаржы ұйымдарын бақылау және қадағалау агенттігінің негізінде http//: www.afn.kz
Мемлекет тарапынан тәуекелі ... және ... ... ... ... деген сенімділікті білдіреді. Сонымен қатар, банк секторының қаржыларды бөлу үрдісі кеңінен таралғанын атап өтуге болады. ... ... ... ... ... ... ... ішінен тек акция нарығы салыстырмалы түрде дамыған деп айтуға болады. Олардың даму үрдісі 7 есе сипат алады. Акцияларды ... ... ... қоғамдар тіркеу кезіндегі негізгі шарт екенін атап өтуге болады.
Е с к е р т у - ... ... ... ... ... ... және ... ұйымдарын бақылау және қадағалау агенттігінің негізінде
Сурет 14 - ... ... ... ... салыстыру.
2012 жылдың қорытындысы бойынша ҚР Қадағалау агенттігінің ресми тізіміне енгізілген корпоративтік ... мен ... ... саны 476 және 353 ... 2011 ... ... ... тиісінше 425 және 363 шығарылым болды. Есепті жылы бағалы қағаздары KASE сауда-саттығына жіберілген қазақстандық эмитенттердің саны ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың негізгі үлес салмағы борыштық бағалы қағаздарға - 43,3% (231 ... ... ... және ... ... қағаздары секторы бойынша тиісінше 18,94% (101 шығарылым) және 37,1% (198 шығарылым) болып келеді. Инвестициялық қорлардың бағалы қағаздарының үлесі 0,18%-ды (1 ... ... ... ... ... ... ... үлесіне 0,37% (2 шығарылым) келеді (7 кесте).
Кесте 7
KASE-гі сауда-саттыққа жіберілген бағалы қағаздарының эмитенттер саны
01.01.2010
01.01.2011
01.01.2012
01.01.2013
Шығ-м саны
Эмитент саны ... саны ... саны ... саны ... саны ... саны
Эмитент саны
Акциялар секторы
98
72
91
64
90
65
101
78
Борыштық бағалы қағаздар секторы
315
91
250
77
217
66
231
72
Инвестициялық бағалы қағаздар секторы
2
2
2
2
2
2
1
1
Халықаралық қаржы ұйымдарының бағалы ... ... ... ... ... с к е р т у - Қазақстан ... ... ... ... нарығы және қаржы ұйымдарын бақылау және қадағалау агенттігінің негізінде http//: www.afn.kz
Мемлекеттік емес бағалы қағаздар бойынша KASE ... ... 10 114 516 млн. ... ... ... 32,17% құрады. 2012 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша осындай көрсеткіш 11 253 643 млн. ... ... ... 35,8% ... ... қор ... ... абсолюттік көріністегі азаюы да, сондай ЖІӨ-ге қатысты қор нарығын капиталдандыру көрсеткішінің азаюы да байқалады (14сурет)
Е с к е р т у - ҚР ... және ... ... ... ...
Сурет 14. KASE капитализациясының ЖІӨ-ге қатынасы
8 кестеде қор биржадағы акциялармен мәміле көлемінің алдыңғы 3 жылда қатты өзгергенін ... ... ... ... ... 2013 ... 1 ... жағдайға сүйенсек 2011 жылға қарағанда 1,53 есе өссе, есепті жылы 53,15 пайызға жоғарылауы көрініс табады. Қосалқы айналыс санатына ... оның ... ... - ... жылға қарағанда 1,09 есе,есепті жылы 9,10 пайызға жоғарылады. Соңғы жылдағы акциялармен мәміле ... ... ... ... - ... нарықтағы банк дағдарысы болып отыр. Себебі, акция нарығының негізгі эмитенті де, инвесторы ретінеде ЕДБ болып ... ... ... ... емес ... қағаздармен жасалған мәмілелер көлемі (млн.теңге)
01.01.2010
01.01.2011
01.01.2012
01.01.2013
Бастапқы орналастыру
426 113
85 519
23 721
126 001
Акциялар секторы бойынша
19 144
20 769
0
31 809
Борыштық бағалы қағаздар секторы бойынша
6 ... ... ... ... ... ... ... қағаздары секторы бойынша
0
0
0
9 900
Қосалқы айналыс
597 030
465 041
431 853
402 103
Акциялар секторы бойынша
217 419
259 187
157 990
172 375
Борыштық бағалы қағаздар секторы бойынша
379 086
205 ... ... ... ... қағаздар секторы бойынша
525
41
327
257
Халықаралық қаржы ұйымдарының бағалы қағаздары секторы бойынша
0
169
0
0
Туынды бағалы қағаздар секторы бойынша
0
0
2 947
758
Листингтік емес бағалы ... ... ... ... 840 ... ... ... 987
Акциялар секторы бойынша
1 010 750
106 746
85 812
80 053
Борыштық бағалы қағаздар секторы бойынша
1 826 755
93 506
19 926
33 934
Инвестициялық бағалы қағаздар секторы ...
3 864 ... ... ... ... с к е р т у - ... Республикасының Ұлттық банкінің қаржы нарығы және ... ... ... және қадағалау агенттігінің негізінде http//: www.afn.kz
2013 жылдың 1 қаңтар айының қорытындысы ... ... емес ... ... ... ... өткен жылмен салыстырғанда 0,93 есе төмендеді (9 кесте).
Бастапқы орналасуы бойынша ресми тізімге енгізілген мәмілелер көлемі 1,58 есе ... ... ... 0,92 есе ... бағалы қағаздар бойынша биржалық мәмілелер көлемі ұйымдастырылған нарықта 2013 жылдың 1 қаңтар ... ... ... ... ... 28,7% ға төмендеген.
Бастапқы орналастыру көлемі 43%-ға ұлғайған. Мемлекеттік бағалы қағаздармен жасалған мәмілелердің жалпы көлеміндегі "репо" ... 28%-ға ... ... ... ... бағалы қағаздармен мәміле көлемі - ресми тізімі бойынша (млн. тенге)
01.01.2009
01.01.2010
01.01.2011
01.01.2012
01.01.2013
Барлығы, оның ішінде:
21 952 730
19 536 444
26 637 ... 599 ... 845 ... ... ... ... ... 331
1 068 770
мәмілелері бойынша
78 414 331
54 828 ... 206 ... 465 ... 547 ... с к е р т у - Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің ... ... және ... ұйымдарын бақылау және қадағалау агенттігінің негізінде http//: www.afn.kz
10 кестеде - KASE ресми тізіміне кіргізілген мемлекеттік бағалы қағаздар бойынша нарықты ... ... 2013 ... 1 ... ... бойынша 2012 жылғы 1 қаңтардағы көрсеткішпен салыстарғанда 11,58%-ға азайды.
Бағалы қағаздар нарығындағы инвесторлары инвестициялық басқарудағы зейнетақы активтеріне талдау жасап көрелік. 2013 ... 1 ... ... бойынша ЗАИБЖАҰ-ның инвестициялық басқаруындағы зейнетақы активтерінің жиынтық көлемі 2012 жылдың басынан бастап 536,0 ... ... ... ... ... 3 188,3 ... ... болды. Зейнетақы активтерінің орташа айлық өсімі 2012 жылғы 1 қаңтар 2013 жылғы 1 қаңтар аралығында 44,7 млрд. теңге болды.
Кесте 10.
КАSE-гі ... ... ...
Ресми тізім секторы
2009 жылғы 1 қаңтарда
2010 жылғы 1 қаңтарда
2011 жылғы 1 қаңтарда
2012 жылғы 1 қаңтарда ... ... 1 ... ... ...
3 756 213
8 506 238
8 959 446
6 425 940
5 363 455
"Борыштық бағалы қағаздар" секторы
1 520 ... 141 ... 087 ... 936 540
4 748 730 ... қорлардың бағалы қағаздары" секторы
4 293
2 981
1 779
1 840
-
"Мемлекеттік бағалы қағаздар" секторы
0
1 770 129
2 588 486
2 577 656
3 098 716 ...
5 281 ... 421 ... 636 888
14 941 976
13 210 901
Е с к е р т у - ... ... ... ... қаржы нарығы және қаржы ұйымдарын бақылау және қадағалау агенттігінің негізінде http//: www.afn.kz
2012 жылы инвестицияланған ... ... ... 583,2 ... ... ... ... өсіп, 2013 жылғы 1 қаңтарға 3 129,4 млрд. теңге болды.
Жинақтаушы зейнетақы қорларының инвестициялық портфеліндегі ҚР эмитенттерінің мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жалпы көлемінен 50,5%-ды (1 579,4 млрд. теңге) ... және 2012 ... 1 ... ... бойынша осындай көрсеткішке қатысты 425,4 млрд. теңгеге артты. ҚР мемлекеттік емес бағалы қағаздардың үлесі 2013 жылғы 1 қаңтардағы жағдай ... ... ... ... ... ... ... (810,5 млрд. теңге) құрады
Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банктеріндегі салымдар көлемі 2012 жылы 83,6%-ға азайып, 324,8 млрд. теңге болды (кесте 11). ... ... ... ... ... бөлу
ЗАИБЖАҰ/
ЗЖҚ
зейнетақы активтері
млн. теңге
%-бен
АҚ, АҚ ЕҰ
1 062 568
33,3
ЖЗҚ>> АҚ>>
624 481 ...
ЖЗҚ>> АҚ>>
401 551 ...
ЖЗҚ>> АҚ ( АҚ ЕҰ)
305 014
9,6 ... ЖЗҚ" АҚ
211 848
6,6
ЖЗҚ>> АҚ - АҚ еншілес ұйымы
184 610
5,8 ... ЖЗҚ" АҚ
140 970
4,4 ... АҚ ЕҰ ... ...
92 290
2,9
... АҚ
85 480
2,7
ЖЗҚ>> АҚ
79 448
2,5 ... ЖЗҚ бойынша жиынтығы
3 188 260
100,0
Е с к е р т у - Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің қаржы ... және ... ... бақылау және қадағалау агенттігінің негізінде http//: www.afn.kz
12 кестені қарастыратын болсақ 2013 ... 1 ... ... ... акционерлік инвестициялық қорларының саны 2009 жылға қараған 1,5 есе азайды. ... пай ... саны 57,53% ... ... пай ... ... ... пай қорлары біршама үлеске ие есепті жылы 76%, ал ... жылы 75,92% ... ... ... ... ...
1.01.2012
1.01.2013
Инвестициялық пай қорларының саны, оның ішінде
219
182
162
152
126
ашық
25
16
13
12
11 ...
165
143
123
117
96 ...
29
23
26
23
19 ... инвестициялық қорлардың саны
50
41
33
32
32
Е с к е р т у - ... ... ... ... ... нарығы және қаржы ұйымдарын бақылау және ... ... ... http//: ... ... қағаздар шығарылымдары бойынша дефолтқа жол берген бағалы қағаздардың үлесі 2013 жылғы 1 қаңтардағы зейнетақы активтерінің жалпы көлемінен ... ... бұл ... мән ... 16,9 ... ... ... ( Қосымша 1)
13 кестедегі 2013 1 қаңтар айының жағдайы бойынша жыл сайын пай қорлары пайдаланушыларының ішінде жеке тұлғалардың ... ... ... Жеке ... пай ... ... ... жылдағы үлесі - 95,87%, өткен жылығы үлесі 96,86% құрады.инвестициялық пай қорлары пайдаланушыларының саны есепті жыл ... ... ... 830 ... ... ... пай қорлары пайшыларының саны
1.01.2010
1.01.2011
1.01.2012
1.01.2013
Инвестициялық пай қорлары пайшыларының саны, оның ішінде
1 926
1 ... 944
1 114 ... ... ...
46 ... тұлғалар
1 827
1 910
1 883
1 068
Е с к е р т у - Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің ... ... және ... ... ... және қадағалау агенттігінің негізінде http//: www.afn.kz
14 кестеде көрсетілгендей 2013 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша инвестициялық пай қорының жиынтық ... 2012 ... ... ... ... ... 119 280 млн.теңгеге көп түсті, яғни 26,26%-ға өсті. Акционерлік инвестициялық қорлардың жиынтық активтері есепті жылы өткен жылмен салыстырғанда 1,7 есе ... ... 2009 ... ... 71,23% -ға төмендеді.
Кесте 14.
2013 жылғы 1 қаңтардағы инвестициялық қорлар ... ... ... 1 ... ... 1 ... ... жылғы 1 қаңтарда
2012 жылғы 1 қаңтарда
2013 жылғы 1 ... ... пай ...
154 ... 488
264 571
456 247
575 527
ашық
150 672
295 616
261 980
453 920
573 727
жабық
1 386
832
806
568
467
аралық
2 307
2040
1 ... 759
1 333 ... ... ...
165 639
62 387
27 990
28 830
47 651
Е с к е р т у- Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің қаржы нарығы және ... ... ... және ... агенттігінің негізінде http//: www.afn.kz
Инвестициялық пай және акционерлік қорлардың жиынтық инвестициялық ... ... ... өзге ... ... қордың акционерлік қоғам болып табылмайтын заңды тұлғалардың капиталына ... жер ... ... мен ... ... ... ... жатқан және қайта құрастырылып жатқан объектілері, жобалық-сметалық құжаттама, жерді пайдалану және жер ... ... ... ... тиісінше 64,9% (373,6 млрд.теңге) және 37,7% (18,0 млрд.теңге) (қосымша ... ... ... ... ҚР мемлекеттік бағалы қағаздары құрайды - 53,1% немесе 1 021 313 млн. теңге. ҚР ... ... емес ... қағаздарының үлесіне 38,7%-ы келеді. Шетел эмитенттерінің мемлекеттік емес ... ... ... портфельдің 5,3%-ын, шет мемлекеттердің бағалы қағаздары - ... ... ... ... 15 ... ... 1 қаңтардағы екінші деңгейдегі банктердің инвестициялық портфелінің құрылымы
Қаржы құралдары
01.01.2011
01.01.2012
01.01.2013
млн. теңге
жиынтығында %-бен
млн. теңге
жиынтығында %-бен ... ... ... %-бен ... ... ... ... оның ішінде:
1 117 017
71,8
866 009
64,4
744 280
38,7
ҚР Ұлттық Банктің ноттары
657 419 ...
321 730 ...
75 641
3,9 ... Қаржы министрлігінің бағалы қағаздары
455 324
29,3
539 186
40,1
663 594 ... ... ... ... ... ...
4 274
0,3
5 093
0,4
5 045
0,3 ... қаржы ұйымдарының бағалы қағаздары
45 885
2,9
43 901
3,3
45 121
2,3 ... ... ... ...
25 207
1,6
16 184
1,2
11 909
0,6 ... ... ... емес ... ... оның ...
296 772 ...
313 536
23,3
1 021 313
53,1
акциялар
45 725
3,0
40 174
3,0
39 047
2,1 ...
251 047 ...
273 362 ...
982 266 ... ... эмитенттердің мемлекеттік емес бағалы қағаздары, оның ішінде:
71 752
4,6
105 412
7,8
102 629
5,3 ...
1 359
0,1
2 676
0,2
4 150
0,2 ...
70 393
4,5
102 736
7,6
98 479
5,1 ...
1 556 633
100
1 345 042
100
1 925 252
100
Е с к е р т у- ... ... ... ... қаржы нарығы және қаржы ұйымдарын бақылау және қадағалау агенттігінің негізінде http//: www.afn.kz
15 суретте инвестициялық қорлар активтерінің көлемі жылдан ... ... ... 2012 жылы ... пай қорларының активтері 26,14%-ға ұлғайды, акционерлік инвестициялық қорлардың активтері 65,3%-ға өсті. ҚР эмитенттерінің мемлекеттік емес бағалы қағаздары инвестициялық пай қорларының ... ... 1,3%, ... ... қорлар портфелінде - 6,1%-ды иеленіп отыр. Шетел эмитенттерінің мемлекеттік емес бағалы қағаздарының ИПҚ-ның жиынтық портфеліндегі үлесі ... емес - 24,9% ... ... ... - 0,2% ... с к е р т у - ... ... Ұлттық банкінің қаржы нарығы және қаржы ұйымдарын бақылау және қадағалау агенттігінің негізінде http//: www.afn.kz
Сурет 15. Инвестициялық қорлар активтерінің ... ... ... ... есепті күнге сақтандыру ұйымдарының жиынтық инвестициялық портфелінің көлемі 338 039 млн. теңге болды. Бұл ретте екінші деңгейдегі ... ... - 31,13%, ҚР ... ... ... қағаздарына - 40,23%, Қазақстан Республикасының мемлекеттік бағалы қағаздарының үлесіне 18,45%-дан келеді.
Кесте 16
2013 жылғы 1 қаңтардағы сақтандыру ... ... ... ... ...
млн. теңге
жиынтығында %-бен
ҚР мемлекеттік бағалы қағаздары, оның ішінде:
62 383
18,45
- ҚР еурооблигациялары
0
0,00
- ... ... ... ...
58 977 ...
- ... ... ноттары
862
0,26
- жергілікті атқарушы органдарының бағалы қағаздары
2 544
0,75
Екінші деңгейдегі банктердегі салымдар
105 221 ... ... ... ... ... ...
9 677 ...
Инвестициялық қорлардың пайлары
340
0,10
Шет мемлекеттердің бағалы қағаздары
8 141
2,41 ... ... ... емес бағалы қағаздары, оның ішінде:
135 985 ...
- ...
4 714 ...
- ...
131 271
38,84
Шетелдік эмитенттердің мемлекеттік емес бағалы қағаздары, оның ішінде:
13 195
3,90
- акциялар
2 307
0,68
- ...
10 888 ... ... РЕПО"операциялары
3 097
0,92
Жиынтығы:
338 039
100,00
Е с к е р т у- ... ... ... ... ... ... және ... ұйымдарын бақылау және қадағалау агенттігінің негізінде http//: www.afn.kz
2013 ... 1 ... ... ... ... ... нарығына кәсіби қатысушылардың жиынтық инвестициялық портфелі 45 277 млн. теңге болды. Портфель құрылымындағы ең көп үлесті ҚР ... ... емес ... қағаздары иеленеді - 60,0%. ҚР мемлекеттік бағалы қағаздары - 10,2% ... ... ... ... емес ... қағаздары 14,9%-ды құрайды (кесте 17).
Кесте 17
2013 жылғы 1 ... ... ... ... ... ... инвестициялық портфелінің құрылымы
Қаржы құралдары
млн. теңге
жиынтығында %-бен
ҚР мемлекеттік бағалы қағаздары, оның ...
4 627 ... ... ...
0
0,0
4 590 ...
Ұлттық Банктің ноттары
0
0,0
шы органдарының бағалы ...
37
0,1 ... ... ... ...
3 796
8,4 ... ... ұйымдарының бағалы қағаздары
205
0,4
Шетелдік эмитенттердің мемлекеттік бағалы қағаздары
203
0,4
ҚР эмитенттерінің мемлекеттік емес бағалы қағаздары, оның ...
27 161 ... ...
11 134 ... ...
16 027 ... ... эмитенттердің мемлекеттік емес бағалы қағаздары, оның ішінде:
6 729
14,9 ...
623
1,4 ...
6 106 ... ... ... пайлары
1 702
3,8
Туынды қаржы құралдары
0
0,0
"Кері РЕПО"операциялары
854
1,9
Жиынтығы:
45 277
100
Е с к е р т у- ... ... ... ... ... ... және қаржы ұйымдарын бақылау және қадағалау агенттігінің негізінде http//: ... ... ... ... нарығы қатысушыларының қызметін бағалау
Бағалы қағаздар нарығының дамуын ... ... ... ... ... ... ... анықтауға болады. Қазақстанның дамуы оның қатысушылардың өсуінен көруге ... ... ... ... қатысушылардың қызметін бағалауда қатысушылар санының серпіні, олардың қаржылық автивтер құрылымы мен даму ... ... ... ... ... нарығының қатысушылар ретінде - эмитентті, кәсіби қатысушыларды және инвесторларды жатқызамыз. Кәсіби ... ... - ... тіркеушілерді, ЖЗҚ активтерін инвестициялық басқарушыларды, инвестициялық портфельді басқарушыларды, кастодиандарды және ... ... ... ... ... ... басқа, бағалы қағаздар нарығында лицензиялық қызметтерге - ... ... ... ... ӨӨРҰ және ... ... бар.
2012 жылғы инвестициялық портфельді басқаруға 1 лицензия ( АҚ) берілді. Сонымен қатар, 6 лицензияның номиналды ұстаушы ... ... ... ... ... брокерлік және (немесе) дилерлік қызметті жүзеге асыруға берілген оның ішінде 2 лицензияның ( АҚ, АҚ) және бағалы қағаздарды ұстаушылар ... ... ... ... ... ... асыруға 3 лицензияның ("РЕЕСТР-СЕРВИС" АҚ, "Регистраторский сервис" АҚ, "Первый независимый регистратор" АҚ) қолданылуы ... ... ... ... 1 ұйым ("Prime ... Solutions" АҚ) номиналды ұстаушы ретінде клиенттер шоттарын жүргізу құқығымен брокерлік және ... ... ... ... ... ... лицензиясынан айрылды.
Кесте 18
ҚР Бағалы қағаздар нарығы кәсіби қатысушылардың сандық құрамы
01.01.09
01.01.10
01.01.11
01.01.12
01.01.13
Оның ішінден барлық брокерлер мен диллерлер:
103
83
76
73
62
Банктер
24
24
24
24
24
Олардың ... ... емес ... ... ... қатысушылары
20
6
5
5
4
Тіркеушілер
15
12
10
10
7
Кастодиандар
11
11
10
10
10
ЖЗҚ зейнетақы активтерін инвестициялық басқарушылар
13
14
15
14
13
Инвестициялық портфельді басқарушылар, оның ішінде:
66
49
39
33
33
ӨӨРУ
4
2
2
2
2
Трансфер агенттер
2
2
2
3
2
Бағалы қағаздармнн сауда саттықты ұйымдастырушы
4
3
3
1
1
БҚН құралдарымен мәмілелер бойынша клирингтік ... с к е р т у - ... ... қор биржасының 01.01.2013 жылының қорытынды есебінен
Жалпы 2012 жылы инвестициялық портфельді ... 2 ... ("JAZZ CAPITAL" ... үйі" АҚ, АҚ) және ... ... ретінде клиенттер шоттарын жүргізу құқығы бар брокерлік және ... ... ... ... ... 1 ... ("Нұрбанк" АҚ ЕҰ"Атамекен" ЖЗҚ" АҚ) берілген. Сонымен қатар, 13 ... оның ... ... ... нарығында брокерлік және (немесе) дилерлік қызметті жүзеге асыруға 8 лицензия ( қаржы ... АҚ, "Griffon Finance" АҚ, Halyk ... ... ... ... ... ... АҚ>>, қаржы компаниясы>> АҚ, АҚ,

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 85 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 5 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
АҚШ-тың бағалы қағаздар нарығы6 бет
Бaнктердің бaғaлы қaғaздaр нaрығы62 бет
Бағалы қағаздар және олардың айналыс мәселелері. Бағалы қағаздар нарығы17 бет
Бағалы қағаздар мен бағалы қағаздар нарығының пайда болуы24 бет
Бағалы қағаздар нарығы41 бет
Бағалы қағаздар нарығы - қаржы нарығының құрамдас бөлігі29 бет
Бағалы қағаздар нарығы жайлы24 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оны қалыптастырудың теориялық-методологиялық негіздері19 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оның экономикада қалыптасуы32 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оның құрылымы76 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь