Ақшаның пайда болуы, мәні және қызметтері

КІРІСПЕ

1 АҚШАНЫҢ ҚАЖЕТТІЛІГІ, МӘНІ ЖӘНЕ ТҮРЛЕРІ
1.1 Ақшаның қажеттілігі
1.2 Ақшаның пайда болуы және оның мәні
1.3 Ақшаның формалары мен түрлері

2 НЕСИЕНІҢ ҚАЖЕТТІЛІГІ ЖӘНЕ НЕСИЕ ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ ПАЙДА БОЛУЫ
2.1 Несите қатынастарының пайда болуы
2.2 Несиенің мәні
2.3 Несие капиталы және несие капиталының нарығы
2.4 Несие мен ақшаның өзара әрекеті
2.5 Несие теориясы және оның дамуы

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ

Ақшаның рөлін айқын түсінуден басқа нарықтың экономика қызметінің тетіктерін түсіну үшін одан маңызды ештеңе жоқ. Өйткені, ақшаны «нарықтың тілі» деп жәйдан жәй аталмаған.
Ақша - жалпыға бірдей эквиваленттің рөлін орындаушы, айрықша тауар. Олар тарихтың белгілі бір кезеңінде өз бетімен бөлініп шықты. Капиталистік даму сатыларына дейін ақшаның рөлін әр-түрлі тауарлар (аңдардың, астық, мал түрлері) атқарады, бірте-бірте ол қымбат металдарға (алтынға, күміске) көшті.
Экономикалық санат ақша маңызы ретінде тұтастық үш ақша қасиетін көрсетеді:
- жалпыға бірдей делдалдық айырбас;
- төмегі құнның (меновая) дербес формалары;
- сыртқы заттың еңбек өлшемі;
Ақша бес қызметті орындайды: құн өлшемі; айналым құралы; төлем құралы; жинақтау құралы және қазынаны құру; әлемдік ақшалар.
Айналым ретінде ақшаның қызметі. Алынған тауарларды төлеу үшін, ақша қызмет көрсетеді. Тауар сатып алушы және оны төлеу бірге жұмыс жасалынады, бұл ақша қызметінің ерекшелігін көрсетеді. Ақша тауар иеленушілердің қысқа мерзімдік төлем құралы болып қолданылады. Сол ақша белгілері әр түрлі келісімдерде көп қайтара қолдану және бір келісімге қатысушыдан екінші бір қатысушыларға орын ауыстыру ретінде қолданылады. Бұл қызметте қолма-қол ақша белгілері қолданылады.
Ақша айналымы ақша белгілерінің қолдай және аударым түрлерінің үздіксіз айналым процесін көрсетеді.
Ақша айналым құрылым әртүрлі нысандар арқылы бөлуге болады. Ақшаның тәуелді қызмет ету түрлері, ақша айналымының жіктелуі неғұрлым кең тараған деп саналады. Сондықтан, осы нысан бойынша ақша айналым қолма-қол және аударым ақша болып бөлінеді.
Осы курстық жұмыста ақшаның пайда болу теориялары, атқаратын негізгі қызметтері, ақша айналысы қарастырылған. Соның ішінде ақша айналысын кең көлемде қарастыра отырып, қолма-қол және қолма-қол емес ақша айналыстары, металл және қағаз ақша айналыстары, ақшаның айналыс заңы ашып сипатталған. Ақшаның сандық теориясы және айналыстағы ақша қаражаттарының құрылымы, Қазақстан Республикасындағы ақша айналысын жоспарлаудың мәселері қамтылған.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1) Закон Республики Казахстан «О валютном регулировании»от 25.01.1997г.(с учетом изменений и дополнений).
2) Закон Республики Казахстан «О вексельном обращении в Республике Казахстан»от 28.04.1997г.
3) Закон Республики Казахстан «О платежах и переводах денег» от 29.06.1998г.(С учетом изменений и дополнений).
4) Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстан халқына Жолдауы» Астана, 2005жыл 18 ақпан.
5) Көшенова Б.А. «Ақша, несие, банктер»
6) СейіткасымовГ.С. «Ақша, несие, банктер» Алматы, Экономика, 1996ж.
7) Шеденов Ө.К. «Жалпы экономикалық теория»
8) Лаврушин О.И. «Деньги, кредит, банки» М: Финансы и статистика, 1998г.
9) Положение «О расчетах чеками в Республике Казахстан»№22 от 15.11.1994г.
10) Правила использования платежных документов и осуществление безналичных платежей и переводов денег на территории Республики Казахстан, утвержденные Постановлением Правления Национального банка Республики Казахстан от 25.04.2000г.№179 (с изменениями и дополнениями).
11) Абдрамова М.А., Александрова А. «Финансы, денежное обращение и кредит»Учебное пособие.М:Институт международного права и экономики. 1996г.
12) Антонов Н.Г., Пессель М.А. «Денежное обращение, кредит, банки» М: Финстатинформ, 1995г.
13) Бержанов С.А. «Валютная система. Валютный рынок и валютные операции» Учебное пособие. Нуксус: Каракалпак, 1996г.
14) Бункин М.К. «Деньги. Банки. Валюта» Учебное пособие. М: Дис, 1994г.
15) «Проблемы планирования денежного обращения» Вестник КазНУ, серия экономическая, 2003г., №2 с 21-23.
16) «Денежное обращение как зеркальное отражение экономики» Деловая неделя, 2004-16 января.
        
        «Экономикалық теория» курсы бойынша
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: «Ақшаның пайда болуы, мәні және қызметтері»
Орындаған:
Қабылдаған:
ЖОСПАР
КІРІСПЕ
1 АҚШАНЫҢ ҚАЖЕТТІЛІГІ, МӘНІ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... және оның мәні
1.3 Ақшаның формалары мен түрлері
2 НЕСИЕНІҢ ҚАЖЕТТІЛІГІ ЖӘНЕ НЕСИЕ ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ ПАЙДА ... ... ... ... ... ... ... Несие капиталы және несие капиталының нарығы
2.4 Несие мен ақшаның өзара әрекеті
2.5 Несие теориясы және оның ... ... ... ... ... ... ... нарықтың экономика қызметінің
тетіктерін түсіну үшін одан ... ... жоқ. ... ... ... деп ... жәй аталмаған.
Ақша - жалпыға бірдей эквиваленттің рөлін орындаушы, айрықша тауар.
Олар тарихтың ... бір ... өз ... ... шықты. Капиталистік
даму сатыларына дейін ақшаның рөлін әр-түрлі тауарлар (аңдардың, астық, мал
түрлері) атқарады, бірте-бірте ол ... ... ... ... санат ақша маңызы ретінде тұтастық үш ақша ... ... ... ... ... төмегі құнның (меновая) дербес формалары;
- сыртқы заттың еңбек өлшемі;
Ақша бес қызметті орындайды: құн өлшемі; айналым құралы; ... ... ... және қазынаны құру; әлемдік ақшалар.
Айналым ретінде ақшаның қызметі. Алынған тауарларды төлеу ... ... ... Тауар сатып алушы және оны төлеу бірге ... ... ақша ... ерекшелігін көрсетеді. Ақша тауар иеленушілердің қысқа
мерзімдік төлем құралы болып қолданылады. Сол ақша ... әр ... көп ... ... және бір ... ... екінші бір
қатысушыларға орын ауыстыру ретінде қолданылады. Бұл қызметте қолма-қол
ақша белгілері қолданылады.
Ақша ... ақша ... ... және ... ... ... процесін көрсетеді.
Ақша айналым құрылым әртүрлі нысандар арқылы бөлуге болады. ... ... ету ... ақша ... жіктелуі неғұрлым кең тараған
деп саналады. Сондықтан, осы нысан бойынша ақша ... ... ... ақша болып бөлінеді.
Осы курстық жұмыста ақшаның пайда болу теориялары, атқаратын ... ақша ... ... ... ... ақша айналысын кең
көлемде қарастыра отырып, қолма-қол және қолма-қол емес ақша ... және ... ақша ... ... ... заңы ашып ... сандық теориясы және айналыстағы ақша қаражаттарының құрылымы,
Қазақстан Республикасындағы ақша айналысын жоспарлаудың ... ... ... ... МӘНІ ЖӘНЕ ... ... қажеттілігі
Біздің пікіріміз бойынша, нарықтык экономиканың әрекет етуі механизмін
түсіну үшін ақшаның рөлін айқын түсінуден артық ешнәрсе жоқ. Сол ... ... ... деп ... да ... емес. Акша - тауар өндірісінің
тарихи категориясы, немесе айырбастың ұзақ мерзімдік дамуының ... ... ... ... ... ... ... айналысының дамуынан
туындайды. Ақша тауар өндірісінің өнімі және оның дамуының міндетті шарты
болып табылады. Егер адамның ... ... ... ... ... ... онда ол ... айналады. Ал бұл ақшаның қажеттілігін
туындатады, яғни ... ... ... ... ... ... асырылады.
Бұл жағдайда ақша балама негізде тауарды сатыпалу - са-туда делдал ретінде
әрекет етеді. Бұны ... ... үшін ... ... (Т) ... өлшеу
керек жэне осы сомаға баска тауарды (Т ) сатып алу қажет. ... ... ... әрекет етуші ақша жоқ болған жағдайда осы сәттегі нарықта
сұраныс пен ұсыныстың сәйкессіздігіне байланысты ... ... ... ... Ақша үнемі тауарға қарама-қайшы болады. Тауар мен ақша бір-бірінен
ажырамас категориялар. ... ... өзі ... яғни ... ... ... ... олардың айрықша ... ... ... ақша - бұл тауар өндірісінің тарихи категориясы, тауар айырбасы
процесінің ұзақка созылған дамуының объективті негізделген ... ... ... балама ретіндегі тауар өндірісі мен тауар айырбасына
кажет, ол еңбектің әр түрлі жіктелуі кезінде әр түрлі өнімдерді дайындауға
қажетті қоғамдық ... ... ... ... ... отырғанымыздай, акша өндірістік қатынастардың барлық жиынтығының
маңызды буыны, онсыз тауар өндірісі өмір сүре алмайды.
Тауар мен ақшаның шығуында ортақ негіз бар, ... ... ... ... та бар. Егер ... ... ... уақытша болса (ол
тұтынуға кетеді), ал ақша айналыста ... ... ... айналыс
аясынан кетпейді. Сондықтан, тауарлар арасында дами отырып, ақша бүкіл
тауар әлемінен ерекшеленетін айрықша тауар ... қала ... - ... ... ... ... жекелеген тауар өндірушілерді
және нарықты ортақ экономикалық организмге біріктіруші ... ... ... ... ... қоғамдық еңбек жүйесіне қосады, тауар өндірушілер
арасындағы айырбастың баламалылығын қамтамасыз ... өзен ... ... ... салыстыруға болады, оның әр ... ... мен ... ... ... пен ұсыныс, баға мен
еңбекақы орналасқан.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... Дж. ... Д. Кемпбелл, Дж. Кемпбеллдің сызбасы туралы айтуға
болады. Ол сызба «Деньги, банковское дело и ... ... ... 1991 ж., ... келтірілген. Сызбада тауарлар
мен қызметтер ағымы көрсетілген, оларды үй шаруашылықтары (кәсіпкерлер)
және фирмалар ... ... ... ... айырбас кезінде
жүзеге асырылған акшалай төлемдердің карама-карсы ағымымен ... мен ... ... ... тілі ... бағытталған; ақшалай
төлемдердің ағымдары сағат тіліне карсы бағытталған. Осы ... жеке ... (үй ... және фирмалар өндіретін
тауарлар мен қызметтерді ... ... ... ... ... ... нарығымдағы фирмалар өз өндірістері үшін қажетті
ресурстарды - жұмысшы күшін, капиталды және табиғи ресурстарды ... ... ... ... ... үй шаруашылықтарына тиесілі, бұл
шаруашылықтар сәйкес акша төлемдерін ... үшін ... ... ... ... ... ренталық төлемдер және т.б. түрді қабылдайды.
Ішкі айналымда ел масштабындағы ... ... ... табыс пен
ресурстар козғалысы ... ... ... де байланыскан, ол шығындалған еңбектің саны ... ... ... ... ... бойынша еңбекакы түріндегі еңбек төлемінің
кажеттілігін туындатады. Сондықтан акша еңбек шамасы мен ... ... ... ретінде қолданылады, өйткені материалдык құндылықтарды бөлу
коғам мүшелерінің шығындаған еңбегінің саны мен сапасына сәйкес ... ... ... акшаның болуы мынадан туындайды:
1. Шаруашылық кызмет нәтижелерін нақты ... ғана ... ... ... ... есепке алу қажеттілігінен;
2. Меншік нысандарының әр түрлі болуымен және оларға сәйкес ... ... олар ... ... ... есеп негізінде шаруашылық кызметтің ұйымдастырылуын және
жүргізілуін алдын ала ... ... ... ... және оның ... ... ... болуын, мәнін, қызметі мен рөлін анықтау
ұмтылыстарының көп ғасырлық тарихы бар, атап ... бұл ... А. ... Д. ... К. Маркс және т.б. еңбектерінде-ақ
қарастырылған. Ақша теориясын XX ... ... ... А. ... ... Дж. ... Дж. ... Ф. Мишкин, М. Фридмэн және т.б. ... ... ... ... өкілдері дамытты.
Ақшаның пайда болуы, жаратылысы және мәні туралы ортақ пікір жоқ. ... ... ... көп түрін шартты түрде екі тұжырымдамаға ... ... және ... (ол XIX ... ... ... ... етті) акшаның
туындауын мемлекетігің немесе адамзаттың ... ... ... ... түсіндіреді, яғни ақшаның туындауы тауарлық өндіріспен
байланыстырылмайды.
Біздің пікірімізше, келесі тұжырым ғылыми көзкарас болып ... ... ... ... эволюциялық даму ... ... ақша ... ... ... түрде пайда болды. Айыбастық
құн - бұл олардың салыстырмалы өрнектелуі ... ... ... ... ... ... айырбастау кезінде ғана анықталуы мүмкін
екендігі баршаға аяғни және ол мұнда айырбас құны ... ... ... - бұл сату ... ... ... ... өнімі. Адам дайындаған
зат сату немесе айырбастау кезінде тауарға ... Ал бұл ... үшін ... ... калыптастырады. Тауардың тұтыну құны
және кұны (оны ... ... ... ... ... Тауарлардың
пайдалылығына (үй, машина) байланысты құнының әр ... ... бар, ... ... кұны деп ... ... құны оны ... адам
еңбегінің өзгерісімен анықталады.
Тауар айырбасының дамуы тауарлар құнының әр ... ... ... нәтижесінде жүзеге асты:
- карапайым немесе кездейсоқ форма, ол алғашқы кауымдық кұрылыс
кезеңінде, яғни ... бір ... ... ... ... ... қой = 1 кап бидай) туындады. Бұл жағдайда бір тауар өзіне карама-қарсы
тауарда өз кұнын өрнектеді. ... ... ... ... кабілеті
соңғының кұнын өрнектейді, яғни тауарда құн бар;
- толық немесе жайылыңқы формадағы құн ... мен ... ірі ... еңбек бөлінісі нәтижесінде туындаған ... ... ... ... ... ... бір немесе
бірнеше өтімді тауарлар (тұз, мал, астық) ... ... ... ... ... ... күнның карапайым (кездейсок)
түрінен жайылыңқы формасына өту жузеге асырылады, яғни әр ... ... бір ... ... ... тауардың құнымен (түз, мал, астық)
өрнектеледі. Әр түрлі тауарларды айырбастау кездейсок ... ... ... бір ... ... ... ... аркылы жүзеге асырады.
Алтынның 10 фунциясы 10 кг темірге, 1 қойға, 1 қап бидайға айырбасталады;
құнның жалпы ... ... ... ... балама ретінде бір тауар
алынады (басқаша айтқанда ығыстырылады). Барлық тауарлар осы ... сол ... ... ... құн ... 10 ... 1 қой, 1 қап астық 10 унция алтынға теңес-тіріледі.
Әр түрлі аймақтарда ... ... ... әр ... ... ... ... халқы ақша ретінде бағалы аң терісін, оңтүстіктің мал
өсіруші халықтары - ... егін ... ... - ... ... -
металды, яғни темірді, қорғасынды,бағалы металдарды және т.б. колданды.
Тауарды үлкен кеңістік ортасынан барлық басқа ... ... ... ол ... ... ... ... бола алады. Мұндай
ығыстыру аяқталған соң, арнайы тауар пайда болады, оның накты формасымен
жалпы ... ... ... де, бұл ... ... ... атауды алады:
- кұнның ақшалай формасы ары карайғы айырбас нәтижесінде жалпы ... бір ... ... ... ... Бұл ... ... тұрғыда
алтын мен күміс жеңіп алды. Бұл тауарларды олардың шынайы ... ... ... өз қасиеттерін сақтау қабілеті,
жоғары құны және т.б.) ... бөлу ... ... 1 функция - 1 фунт
стерлинг. Алтын ақшалар өз кұнын ақшалай ... ... ... ол ... ... саласында пайда болады, яғни ... құны ... ... ... құны сиякты жұмыс уакытымен анықталады, соның
нәтижесінде тауарды ... ... ... ... ... да ... мәні ... болады, яғни тауарлық өндірісі
мен айырбасы нәтижесінде тауарлық элеменетінен нақты формасы бар бір ... ... ... мәні үш ... біртұтастығымен өрнектеледі: ақшаның жалпы
тікелей айырбасталу касиеті бар, яғни оны тауарлар мен қызметтер үшін төлем
құралы ретінде әркашан және ... ... ... ... ... ... ... құнын бейнелейді. Соның көмегімен тауардың
бағасы анықталады, ол айырбасты қам-тамасыз етеді жэне эр ... ... ... әр ... тауарларды сандық тұрғыда салыстырады; ақша тауарда
жинақталған ... ... ... ... ... табылады, жұмыс уақытының
шығындары арқылы тауарлар құны ақшамен өлшенеді.
1.3 Ақшаның формалары мен түрлері
Ақша айналымының ... ... ... яғни ақша біртекті масса
болып табылмайды. Ол өтуі ... және өмір сүру ... ... ... ... шарттары бойынша алуан түрлі болып келеді. Іс жүзінде ақшаның
формасы дегеніміз - ... ... ... ... ... құны, ол
айналымдағы тұрақтылықты көрсетеді. Әр түрлі балама тауарларға, ... ... ... банк ... ... ... ... формасын қалыптастырады. Ақша формалары ретінде алтын, күміс монеталар,
кағаз жэне несиелік ақшалар баршаға аян.
Ақшаның материалдық-заттық ерекшеліктеріне сәйкес оны ... ... деп ... ... бөлуге болады.
Толыққұнды ақша - номиналды қүны сатып алушылық құнымен сәйкес ... яғни ... ... ... Құн ... ... металдың
(алтын, күміс) құнына сәйкес келеді. Оларға алтын және ... ... ақша - ... ... күны ақша ... ... тауар күнынан асатын акша. Толыкқұнсыз емес
ақшаларға ... ... ... және ... ... жатады.
Ақша өзінің даму эволюциясында мынандай сатыларды өтті:
Металдық;
Қағаздық;
Несиелік;
Электрондык ақша.
Металл ақшалар - бұл толықкұнды, нағыз ақшалар, олардың номиналдык құны
(оларға қойылған құн) нақты ... яғни ... ... ... құнына
сәйкес келеді. Металл акшалар (мыс, күміс, алтын) әр түрлі ... ... ... ... соң ... Олар ... түрінде шығарылды.
Монета - бұл заңмен бекітілген формасы, ... ... ... ... металдан дайындалған ақша белгісі.Мемлекет монетадағы таза металдың
құрамын (пробасын), салмағын, ... ... ... ережесін және т.б.
белгілейді.
Металл акшалар өз дамуында ұзақ жол жүрді, яғни олар мыс монета түрінде
біздің дәуірімізге ... ХІХ ... ... ... ... Ең ... салмағы және пробасы бар және сэәкес таңбалармен (Мысыр, Рим,
Вавилон) бекітілген металл ... ... ... монеталар біздің дәуірімізге дейінгі VII ... ... ... ... ал ... ... дейінгі 279-жылы Римде
металдың стандартты бөліктері монета деп ... ... ... ... ... А. Македонский болды.
Айналымға сәйкестендірілген, стандартты монеталардың енгізілуі
ақшалардың толық ... кұн ... ... ... мен ... ... ... үшін жағдайлар жасады. Монеталар бағалы металдардан
да, сонымен бірге өте арзан түсті металдардан және ... ... ... ... ... ... болып бөлінеді.
Толыққүнды монеталар бағалы металдардан және олардың ... ... ... кұны ... ... сәйкес келеді, олар
ақшаның барлық қызметін ... ... ... түсті металдардың қоспаларынан дайындалады,
олардагы номиналдык құн құрамындағы металл кұнынан асып кетеді.
Монеталарды кұю эмиссия ... ... ... ... ... ... ... мағынаны береді. Ақшаның эмиссиясы - бұл
ақша белгілерінің барлық түрлерінің айналымға шығару, ол ... ... ... бағытталған.
Ақшаның рөлі тарихи тұрғыда алтынға бекітілген. Алтынның барлық басқа
тауарлар құнын өрнектеу қасиеті шынайы табиғи қасиет ... ... ... ... ... ... деп атап ... Бүл касиет алтынға қоғам
тарапынан берілді. Алтын жалпы балама ... ... үшін өте ... ... болып саналады, ол мыналарға байланысты болады:
• Біріншіден, тұрақты, әдемі, жеңіл, ... ... ... табиғи
касиеттеріне;
• Екіншіден, оның жоғары құны бар, яғни басқа металдармен салыстырғанда,
оны өндіру үшін ... ... ... ... ... - өте қиын әрі ... сыйымды жұмыс. Мысалы, 1 кг
алтынды алу үшін орташа терендігі 3000 м жердің 100 ... тау ... ... ... ... болып Оңтүстік Африка Республикасы
(әлемдік ... 1/3 ... ... ... ... ... алтын кеніштері бар, шамамен алғанда алтынның
жылдық өндірісі 30 тоннаны құрайды.
Тауарлық өндіріс пен айналым көлемдерін кеңейту ... ... ... Толыққұнды ақшалар шектеулі саны және жоғары ... ... ... ... ... алмайды. Алтын
өндіру тауар өндірісін қуып жете алмады, акшаға деген сұранысты қамтамасыз
ете ... ... ... ... ... бар ... ... құны бойынша
аз айналымды қамтамасыз ете алмады. Сондықтан оны ... ... ... ... қажеттілігі туындады, олардың номиналды құны
оларды өндіруге ... ... ... ... жоғары болады.
Оларға ұсақ монеталар, қағаз және несиелік ақшалар жатады.
Қағаз ақшалар - нағыз ақшалардың ... ... ... ... ... айналымнан туындады және бұрын-соңды айналымда болған күміс және
алтын монеталардың орынбасарлары ретінде әрекет ... ... ... ... ... және тозды, бастапқы формасы мен құнын жоғалтты,
сонымен ... ... ... ... және ... көп ... ... кезінде пайдалану өте ыңғайлы. Осыған ... ... ... ... яғни қағаз акшалармен алмастырудың объективті
мүмкіндігі туындады. Олардың мәнісі ... яғни олар ... ... ... ... ақша ... болып табылады.
Қағаз ақшалардың өзіндік кұны жоқ, егер оларды шығару ... ... олар ... ... ... ... Мысалы, 5 мың теңгелік қағаз
ақшаның бір купюраны шығару шығындарына тең құны ... ... ал ол ... ғана ... ... Бұл ... 5 мың теңгелік құны бар тауарды сатып
алуға болады.
Табиғаты бойынша қағаз ақшаларға тұрақсыздық тә н екен-дігін атап ... Олар ... ақша ... арнасында жүреді, оларды толтырады жэне
шектен тыс эмиссия негізінде акша массасының ... ... ... ... ... ... құнсызданады, сэйкесінше ол инфляцияға
әкеледі.
Әрбір егеменді мемлекет өзінің ... ... яғни өз ... бар, ... ... мен бағаммен кағаз ақшаларын шы-ғарады. АҚШ өз валютасын -
доллар, Ресей - ... ... ... деп атайды. Қағаз ақшалардың
кемшіліктері де бар. Олар-дың ең бастысы мынада ... яғни ... ... алу өте ... ... ... ... өте қымбатқа
түседі.Өндірістің дамуы, коммерциялык жэне банктік несиелеу са-ласының
кеңеюі ыэтижесінде ... ... ... ... ... тоқтатты жэне оның орынбасарларымен қатар несиелік
кағаздар пайда болды.
Қағаз ақшалар ... алу жэне ... ... ... ... ... үшін арналған. Қазақстан-дағы олардың
эмитенттері болып ¥лттық Банк есептеледі. Шыға-рылған ... ... және ... ... кұны (қағаз шығындары, басып шығару) ... ... ... кететін эмиссиялық табысты құрайды. Қағаз
акшалар екі қызметті ғана аткарады: ... ... жэне ... ... ... ... алып ... кейін ішінара жинақтау қызметін атқара
алады.
Қағаз — ақша айналымы үнемі көмекші сипатта болады.Қағаз ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда көрсетілген
кемшіліктері бар. Сондықтан олармен қатар несиелік акшалар әрекет етеді.
Несиелік ... - ... ... ақшаларды алмастыратын жэне
несие белгісі ретінде эрекет етуші ... ақша ... ... ... болмайды, балама тауарда көр-сетілген ... ... ... ... ... ... банк жүйесі есептеледі.
Тауарларды сатып алу бойынша ірі ... ... ... ... ақшаларды алмастырады, яғни несиелік ... ... ... ... ... өз ... ... сатылардан өтті: вексель,
банкнота, чек, электронды ақшалар жэне олардың соңғы түрі - ... ... ... - бұл ... айналысының заңымен бекітілген мерзім ішінде онда
керсетілген соманы сөзсіз төлеу жөніндегі қарыздық міндеттеме. ... жэне ... деп ... Жай ... ... ... ... Бүл
вексель берушінің сөзсіз міндеттемесі, ол ... ... ... ... ... ... (тратта) - вексель беруші кредитордың (трассант)
қарыз алушыға ... ... ... ... ... үшінші
тұлғага (ремитентке)рығы. Вексель бойынша төлем аваль (вексельдік кепілдік)
көме-гімен төленуі мүмкін, ол косымша беттегі ... жэне ... ... есептеу» дегеи жазумен ресімделеді.
Вексель абстрактылығымен, яғни құжатта ... түрі ... ... вексельдің міндепі төлемін ... ... яғни ... ... ... ... басқа
кредиторларға беруге болатындығымен сипатталады.
Демек, вексель несие жэне ақшалык есеп ... ... ... ... Ол ... койылған тауарларды кепілді вексельдік міндеттемемен
төлеуді камтамасыз етеді.
Вексельдерді пайдалану айналым шыгындарын ... ... ... ... ... ... ... шаруашы-лығында колданылады.
Вексель берушілер ретінде астық егуші шаруашылықтар есептеледі, олар ... ... ... май, ... ... өсімдіктерді
қорғау кұ-ралдарын сатып алу үшін вексель береді, олар ... ... ... өз ... ... ... ... банкноггык айналым пайда болды.
Банкнота - бұл эмитент ... ... Ол ... екі ... ... ... ... мерзімділігі бойынша: вексель
белгіленген мерзімге шығарыла-ды, ал банкнота шексіз мерзімге беріледі;
екіншіден, қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... банкімен айналымға шығарылады, ал вексельді жеке кепілдеме
бойынша ... ... жэне жеке ... шығарады.
Қазақстандағы банкноттардын эмитенті болып Ұлттык Банк саналады, ... ... ... ақша болып табылады. Тауарлар немесе алтын
түріндегі ... ... ... ... несиелік
негізі бар, өйткені олар банктік несиелеу ережесіне сэйкес айналымға
шығарылады жэне ... ... ... элементі болып табылады.
Банкноттық айналым кеңістіктегі несиелік акшалардың әрекет етуін
кеңейтуге мүмкіндік берді және де ... ... ... ... ... етті.
Несиелік ақшаның келесі түрі чек болып табылады.
Чек - бұл талап бойынша құрылған катаң есеп берудің ... ... чек ... (шот иесінің) чекте көрсетілген соманы чек ұсынушыға
(ұстаушыға) банктің төлеуі жөніндегі сөзсіз ... бар. Ол ... ... ... ... ... ... төлем кұралы мәртебесін иеленбейді.
Ол ел ішінде жэне халыкаралық есеп айырысуларда ... ... ... және есеп ... чегі ... ... ... чектер банктерден қолма-қол ақшаны алу үшін; тауарлар
мен ... үшін есеп ... ... банктердегі шоттар бойынша
аударымдар жасау арқылы жүзеге асырылатын қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... ... ... сипатында болады. Шот иелеріне арнайы чек
кітапшалары беріледі. Чектік есеп айырысу кітапшаларындағы ... ... ... ... үшін колданылады.
Банк қызметіне механикаландыру мен ... ... ... ... ... ЭЕМ мен ... кең қолдануға өту
электрондық ақшалардың пайда болуына ықпал етті, яғни ... ... ... ... қолмақол ақшалар мен чектерді несиелік
карточкалармен алмастыру. Олар ... шоты ... ... микро-
сызбасы бар пластикалык карточка түрінде банк ... ... ... ... ... ... алып және қызметтерге
төлем төлеп қана қоймай, сонымен бірге ... ... ... ... ... де ала ... ... таңда пластикалық
карточкалардың бірнеше ... ... ... ... ... ... ... өте кең таралған.
Электрондық төлемдер жүйесі қогамның өте кең тобының өміріне ... ... ... дүкендер пластикалық карточкалар көмегімен сатып
алуларды жүзеге асыруға ... ... ... сома ... төлеу
үшін сіздің шотыңыздан алынады. Коммуналдык кызметтер төлемі ... ... ... бір рет ... шотьщыздан аудару арқылы ав-
Қазақстандық теңгенің өткен жолына ретроспекторлы ... ... ... ... ... ... ... олардың бірінші
кадамы, мемлекеттің бағаларды реттеуден бас тартып, ол 1994-1996 жж. ... Оған ... ... ... оның өсу ... үш, ... ... құрды, ел гиперинфляция үстем алған ... ... ... ел ... ... ... емес еді. Іс ... нарықтық
инфрақұрылым болған жоқ, бұрынғы республикалар арасында экономикалық
байланыстар узілді, меншікті жекешелендіру мен ... ... ... ... ... бұрынғы жетекшілердің бұндай жағдайда тәжірибесі,
жеткіліксіз болғандықтан көптеген кәсіпорындар жұмыс істеуін токтатты.
Бағаларды еркін жіберу мен катал акша-несие саясатының ... ... ... ... төлем каражатынын тапшылығы келді. Елді телем
дағдарысы жаулап алды.
2 НЕСИЕНІҢ ... ЖӘНЕ ... ... ... БОЛУЫ
2.1 Несие қатынастарының пайда болуы
Несие - ақша сияқты тарихи экономикалық дәреже болып табылады. «Кредит»
деген сөз, ... ... - ... ... мағына беретін латынша шығады.
Ол экономикалық дәреже ретінде ... ... ... қызмет
етеді. Ол тауар өндірісінің пайда ... ... ... ... бай және ... ... ... Несие қатынастары ақша
қатынастары сияқты үнемі даму үстінде болады. Алғашқы несие ... ... мал ... ... және ... ... уақытша босатылуы және оларға деген қажеттілік тек
материалдық ... ... мен ... ғана ... Ол ... және қоғамдык ұйымдарда, сондай-ақ халықта да болуы мүмкін.
Мысалы, бюджетке салықтардын ... ... мен ... жұмсау уақыттары ұзақ
пайдаланатын заттарды ... ... ... ақша қоры және т.б. бәрі бірдей
сәйкес келе бермейді.
Қаражатқа деген қажеттілік пен оның босатылуы арасында туындаған ... ... ... ... қалыпты қызметі үшін қажет
материалдық және қаржылық ... ... ... ... ғана рұксат етіледі.
Жеткіліксіз шамада несиенің объективті қажеттілігі несие катынастарын
жүзеге асыратын ... ... мен ... ... бір калыпты
еместігімен түсіндіріледі.
Несиенің мүмкіндігін шындыққа айналдыру үшін ... бір ... ... ... ... қатысушылары - несие беруші мен қарызға
алушы - экономикалық ... ... ... ... мойнына алуға материалдық жағынан кепілдік беретін дербес заңды
субъектілер ... алға ... ... егер ... ... мен несие алушының мүдделері бір жерден
шықса, онда бұл жағдайда несие өте кажет болады. Несие ... ... үшін оның ... ... түрде несиеге өзара қызығушылық
танытулары ... ... ... ... экономикасы, ең алдымен мүдде
ретінде алға шығуы ... деп ... ... мен ... ... арасында мүдделілік бірдей болған
кезде, бір ... ... ... ... ... ... жағынан - оны
алуда несиелік қарым-қатынастар туындайды.
Осылайша, экономикалық негіз бен (капиталдың бірдей болмауы) пайда болу
талаптарының ... ... ... қажеттілігін анықтап және оның
эволюциясын түсіндіріп береді.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің жеке ... ... ... ... ... ... ... асуын төлем
қаражаттарын құру және жаңа бекітілген ... ... бөлу ... ... жете назар аудармай, оны толық дәрежеде анықтамайды. ... ... ... ... емес ... ақша және қолма-қол
акшасыз) кітаптың алдыңғы бөлімінде анықтағанымыздай, несие капиталының бір
көзі болып табылатын ... ... ... бар.
Түрліше несие қарым-қатынастарындағы несиенің мән-маңызы сол немесе
басқа қоғамдық формацияда оның өмір ... ... ... қатынастың ерекше формасы сияқты несиенің пайда болуы шаруашылық
жүргізуші бір ... ... құн ... ... ... ... бір ... жаңа қайта өндіру цикліне ене алмайтын кезде
ғана жүзеге асады. Несиеге байланысты бұл құн ... ... ... туып ... ... ... ... және қайта өндіру
процесінің шеңберінде қызметін жалғастыра ... ... ... ... болуын экономикалық байланысқа ... ... ... сияқты бір-біріне қарсы тұралатын тауар иеленушілер арасындағы
айырбас ауқымынан іздеген жөн. Тауарларды қолдан-қолға өткізу ... ... және ... ... ... несиелік қатынастардан туындаған
экономикалық жеміс.
Несиелік қатынастар пайда болатын және дамитын нақты ... ... ... мен ... ... яғни несиелік қатынастың
материалдық негізі боп құн қозғалысы саналатын ... ... ... ... ... үшін ... ол өзінің меншікті қорларының ауыспалы
айналым мен ... ... ... ... ... ... жетпей
тұрғандықтан өз ісін алға бастыру үшін алады.
Сонымен, несиенің объективті өмір сүруінің ... ... ... ... ... ... (негізгі және айналымдық) корлар
айналымы мен жеке ауыспалы айналымі дардың уақыт ... ... ... ... мен ... алушынын заңды тұрғыдан дербестігі;
несиелік катынасқа несие беруші мен қарызға алуышынын мүдделік танытуы.
Несие объективті ... ... және ол ... ... маңызды рөл атқарады. Несие акшалай ... ... ... етеді жэие несие берушілер мен қарызға
алушылардың арасындағы қарым-катынасты білдіреді.
Оның көмегімен ... ... ... және кэсіпорындардың
табыстары мен бос (еркін) ақшалай каражаттары ... ... ... ... ... капиталына айналады.
2.2 Несиенің мәні
Несиенің мәнін анықтаған кезде бірқатар әдістемелік принциптерді ұстану
керек, несиелердің барша түрі ... ... оның ... ... мәмілесі тұтасымен алғанда несиенің мәнін ашуы ... Егер ... ... ... онда бұл ... қайтарылатын қасиетін
жоғалтатынын білдіреді;
несиенің мәнін талдауда несиенің құрылымын, қозғалыс ... ... ... ... ... ... болып калатын жайт - кұрылым. Өзге
экономикалық категориялар сияқты несие де ... ... ... ... элементтен тұрады. Ондай элементтерге ең алдымен несиелік
катынастың барлык субъек-тілері, сондай-ақ жоғарыда анықтағанымыздай, ... ... ... мен ... ... жатады. Оларды бөлуге жэне
бөлек карастыруға болмайды. Оларды бірге карастырған жағдайда ғана несиенің
мәнін анықтауға болады.
Несие беруші - ... ... ... ... ... Мұны іске асыру
үшін онда ақшалай қаражаттың белгілі бір қоры ... ... Ол ақша ... ... ... ... ... алған болуы да мүмкін.
Қарызға алушы - несиелік қатынастар жағы, несие алып, алған қарызды
қайтаруға міндетті ... ... ... ... уақытша мұқтаждығы
туғандар қарызга ақша алушылар болып ... ... ... ... ... ...... кәсіпкерлер, халық, мемлекеттер мен
банктер болуы мүмкін. Алайда, қарызға алушы ... ... ... иесі ... ... ... саласында, айналымда оны ол өз
қалауымен қолданады. Бұл ... ол ... ... ... ... ауыспалы айналым қоры таусылғаннан кейін оны іске ... үшін ... ... ... артық көлемде телейді.
Несиелік мәміледе карызға алушы несие берушіге тәуелді, оған ... өз ... ... ... ... ... мен несие беруші несие
қатынастарының ... ... ... ... ... Олар міндетті түрде
қатысуы керек. Және бұл жағдайда олар ... ... ... ...... ... мен ... бос каражаттарын есеп
және депозиттік шоттарға сақтай отырып) болуы мүмкін. Несие беруші ... ... ... іс ... ... ... сипатын
көрсетеді. Несиелік мэміленің қатысушылары ... ... оның ... жақтарында тұрады. Олардың мүдделері де бөлек, несие беруші неғұрлым
жоғары пайыздық несие бергісі келсе, ... ... ... ... ... ... каржылар табу мүддесі болады.
Несие берушілер мен карызға алушылардан ... ... ... ... ... ... - ... негізгі бөлігі сияқты
өзіндік өтелмеген құны - ... құн ... ... ... кұн ... ... ... жылдамдататын ерекшелікке ие.
Себебі, карызға алушының кайсыбір маусымдык жұмыстарды жүргізуге ... ... ... меншікті корларын жинактаудың кажеттігі ... бұл ... ... ... ... ... ... құн өндірістік корлардың ауыспалы ... ... ... ... жэне ... ... іркілістерді
жояды. Бұл жағдайда бастапқы несиеленген кұн гана емес, сонымен ... ... ... несиенің кайтарымдылығы камтамасыз етіледі. Несие өз құнын
осылайша бүкіл козғалысында: басынан бастап, оның банкке кайтарылуына ... ... ... оның ... айкындайды. Ол
элементтерінің бірлігін болжайды.
Несиеленген құн ... ... ... ... Қан - ... - Бк,
мұндағы: Но- несие орналастыру;
Қан- карызға алушының несиені алуы;
Нп - несиенің пайдаланылуы;
Рб - ... ... - ... ... - банктің аталмыш карызды алуы.
Несиеленген құнды орналастыру (несиенің ұсынылуы) Но - ... ... ... ... ... Оған құнның жиынтықталуы
(аккумуляциясы), яғни уақытша бос қаражаттар себепкер болады. Несие беруші
қарыз алушыға белгі-ленген ... ... ... ... ... ғана несие бере алады.Несие алу (Қан) қарыз алушының уакытша
кажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... ... бір уакытқа ғана береді.
Несиені пайдалану (Нп) қарыз алушының оны өз шаруашылығында пайдаланып,
несие берушіге несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету ... ... ... (Бр) ... ... ... ... ауыспалы
айналымның аяқталу актісін, несие алушының уакытша ... ... ... ... ... ... Несие
козғалысының бұл сатысы оның келесі кезеңге өтуі үшін ... ... ... ... (Нк) ... пайдаланылған күнның карыз алушыдан
несие берушіге қайтуын көрсетеді. Қарыз алу-шының шаруашылығында белгілі
бір ауыспалы айналымда ... ... құн ... уақытша иесінен кетіп,
несие берушіге өтеді.
Уакытша пайдаланылғаннан кейін (Нк) құнды несие берушінің алу ... ... ... ... ... табылады. Уақыт бойынша несиенің
қайтарылуы (Нк) және ... ... ... қаражаты (несиеге бергені) Қан
сэйкес келуі мүмкін. Аталмыш сатыларды сөз ... ... сол бір ... ... карыз алушы карыздың белгілі бір бөлігін несие
берушіге кайтарады, ал ол дэл осы ... ... ... ... несиеленген құнның толық айналымының бір
бөлігі болып саналатын несиенің козғалысын көруте болады, ол тек ... ... ... ... болып отырғандай, несиелік катынастар айналым
шеңберінде ғана туындайды, сондықтан ... ... ... ... алушыға
құнның актісінің ауысуы жэне керісінше деп қараған жөн.
Несиенің мәнін тану оның негізін ашады, яғни ... ... ... ... ... Несенің мэнін ашып көрсететін,
несиенің негізін құрайтын база неден тұрады? О.И.Лаврушкин оның кайтарылуын
есептейді. Ол ... ... бір ... бола ... бір ... кұн ... ... сатыларын камтиды. Несие акшасын жарату
(орналастыру), алу және оны ... - ... ... жүзеге асады.
Несиеленген кұнның кайтарылу кезеңі оның жалпы ауыспалы айналымын ғана
аяқтайды. ... - ... ... тән белгіні анықтайтын өзіндік
ерекшелікті көрсетеді.
Несиенің кайтарылуы - уақытша пайдаланған несиеленген құнды ... ... ... Ол өзінен-өзі туындамайды. Ол кұнның ауыспалы
айналымында аяқталатын мате-риалдық процестерде негізделеді. ... ... ... негізін жасайды. Уакытша пайдалануға алған акшалай қаражат-
ты кайтаруға босаған каражаттар карыз алушыга мүмкіндік берген кезде ... ... ... ... ... объективті процесс болып
табылады, яғни оны мэміленің таби-ғатын ... ... ... ... ... мен ... алушы бекіткен келісімшартқа сэйкес ол
заңды бекі-тілген сипат алады. Халык шаруашылығы ... ... ... ... ... жиынтығын көрсетеді. Бұл жерде ол
алынган ... бір ғана ... ... экономикалык категория
сияқты бар несиенің тұтастығын көрсетеді.
Несиенің ... ... оның ... сипатка тән
екендігінде.
Банкке, несие берушіге қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ... берушілерге (өздерінің уақытша бос қаражаттарын
депозиттік шоттарда сактаған заңды және жеке тұлғаларға) талап етуі бойынша
мүмкіндік береді. ... ... ... қайтарылу сияқты.
Несиенің құрылымын, қозғалыс кезеңдерін жэне ... ... оның ... ... емес ... ... ... болады: несие
беруші мен карыз алушының несиелік құнның төлем мен ... ... ... ... ... ... ... тағы да көп анықтамалары бар. Мысалы, несие -бұл несие
капиталының ... ... ... - бұл кайтару талабымен ... ... ... ... ... акша ... Ал, ... -
бұл өз-өзінен өсетін құн. Оның баска акшалардан сапалы ... сол. ... - ... ... құн, оның ... сапалык айырмашылығы -несие
капиталының өзінен-өзі өсетін ... бір ... ал ақша ... ... бере ... ... аныктама беруте тырысып көрейік. Несие -кеңейтілген кайта
өндіру максатында ... ... ... талаптарына сай оларды акшаны
бөлу жэне халыктың, экономиканын бос акшалай қаражаттардың жұмылдырылуын
қамти-тын несие капиталының қозғалысы ... ... ... мэні ... ... - ... төлемдік, мерзімдік, қолма-
кол ақша, мақсатты сипат сиякты ... ... ... ... ... ... даму кезендерінен бастап калыптасты, ол
кейіннен занды түрде бекітілді.
Несиенің кайтарылу принципі - карыз алушының ... ... ... ... ... қайтару қажет-тілігімен сипатталады. Ол
банктің несие корын жаңгыртып отыруды ... ... ... ... ... іс жүзіндегі орнын аныктайды. Бұл ... ... ... ... ... ... Ол белгілі бір мерзімге берілген
соманың толык кайтарылуын камтамасыз етеді.
Несиенің төлемділігі - ... ... ... ... ... жэне одан ... ... несие беруші де, онын тиімді
пайдаланылуына карыз алушы да ... ... ... ... ... ... кез ... тиімді уақытта
емес, несие келісімшартында белгіленген ... ... ... ... бұзу - ... ... үшін ... алушыға өндіріп
алынатын пайызды көбейтілген түрде несиені ... ... ... алуға саятын экономикалык санкция қолдануға жеткілікті негіз болып
табылады. Несиенің қам-тамасыз етілу ... ... ... карыз
алушы өз мойнына алған міндеттемелерді бұзуы мүмкін жағдайда ... ... ... корғауды қамтамасыз етудің кажеттілігін
көрсетеді. Бұл принцип жалпы ... ... ... ... ... табылады.
Несиенің максатты сипаты несие берушіден алынган кара-жаттың ... ... ... ... ... ... ... берілетін несиенің нақты мак-саты, сондай-ақ банктің бақылау
процесінде бұл ... ... ... ... белгіленеді.
Бұл принциптердің барлыгы бір-бірімен өзара байланысты және олардың бір
уакытта қызмет етуі несиенің мэнін анык-тайды. Осы ... ... онда ... ... мэні ... несиенің дербес экономикалык
категория сияқты өзіне тэн ... ... ... коса ... мэні ... ... кызметтерінде көрініс табады. Ол туралы
келесі тарауда айтамыз.
2.3 Несие капиталы және несие ... ... ... ... ... ... ... пайыз түрінде
белгіленген төлем мөлшерінде несиеге берілетін ақша ... ... ... ... ... яғни ... ... туындаған
жэне нарықтык катынастарды көрсететін капиталдың айрықша формасы.
Несие капиталының нарығы қызмет көрсетудің көзкарасы тұрғысынан ... ... ... ... ... ету мақсатымен ақша
капиталын жинактауға жэне ... ... ... беретін экономикалык
катынастар жүйесі.
Институционалды көзқарас түрғысынан - бүл несие капи-талының ... ... ... ... несие-қаржы мекемелерініңжэне қор биржаларының
жиынтығы. ... ... ... рөлі ... ... ... шашыраңқы, акшалай каражаттарды бірік-тіру қабілетімен үйлеседі.
Несие капиталының мэнін анықтау үшін ең алдымен оның ... жэне ... ... ... сипаттарын анықтап алу керек. Несие
капиталының өзіндік ерекшелігі ... ... ... ... ... беру
жэне оны қайтару процестерінде кө-рініс табады':несие капиталы - бұл несие
берушінің қарыз ... ... ... үшін ... жеке ... ... - бұл өзіндік езгешелігі бар тауар. Оның түтыну қүны
қарыз ... ... яғни оны ... ... және ... ... пайда алумен өлшенеді;
несие капиталы - шеттетілудің өзіндік ерекшелігіне ие қарама-карсы ... ... ... мен ... ... алу ... бірдей орын
алатыны, ал несие мәмілесінде несие капиталы бір ... ... яғни ... ... ... алушыга - несиені
беруі, ал оны өтеуде – карыз алушының несие берушіге пайызбен төлеуі. Несие
капиталының ... ... ... алшақтап отырады;
несие капиталының козғалысы колданыстағы капитал козлысынан ерекшеленеді.
Өнеркәсіп капиталының мынадай үш:акшалай (А). ... (Ө) жэне ... ... бар. Ал,сауда капиталы Т жэне А формаларын бөлінсе, ал ... ... ... ... ғана (А-А|) кездеседі.
несие капиталы өнеркәсіп капиталының ерекшеленген ... ... ... ... ... толык түсіну үшін оның қалыптасу
ерекшеліктерімен шығу көздерін карастырған жөн.
Несие капиталы калыптасуының ... шығу көзі - ... ... акшалай каражаттар болып табылады:
құнын шығарылатын тауарларға амортизация түрінде бірнеше бөліктерге бөліп
ауыстыру барысында ... ... ... ... ... ... сату және шикізаттарды, жанар-жағармайды
жэне материалдарды сатып алу уақытының сэйкес келмеуінен оларды ... ... ... ... айналым капиталының ақшалай түрдегі белігі;
жаңа жобаларды іске асыруға бағытталған белгіленген
шамаға дейін ... ... ... ... Жоғарыда аталған
каражаттың барлығы шаруашылық жүр-гізуші субъектілерге ... ... ... ... Сондыктан, жоғарыда карастырылган
каражаттар жекелеген ... есеп ... ... колма-қол акшасыз
шамасы бойынша несие мекемелерінде ... ... ... ... ... ... коры болып саналады. Несие капиталынын аталмыш
көзінің ерекше тартымдылығы сол - ол банк үшін ... бар ... есеп ... шоты ... ... алу ... ... бұл каражаттардың арзандыгымён, ягни осы ресурс-
тардың банк үшін накты тегін болуымен ... ... ... аса маңызды, бірак қымбат (зэру) көзі халықтың
жинақ акшалары мен ... ... ... ... ... банк табыс
тауып, пайызды өсіріп алу үшін еркін түрде уақытша пайдалануға ... ... ... пен ... акша шоттардың есебіне алыыады. ... ... ... ... ... ... млрд ... есебімен өсіп
отыр.
Несие капиталының үшінші көзі - мемлекеттің акшалай кор-ланымы. Оның
шамасы үкіметтің барлык ... ... ... ... ... ... акция пакеттерін сату-дан, ... ... жэне т.б. ... мемлекеттік меншіктің аукымы бойынша
келіп түсетін табысы-мен өлшенеді.
Несие мекемелерінде шоғырландырылган бұл ... ... ... ... ... үсынылатын мемлекеттің несие корын күрайды.
Осындай уакытша бос ресурстардың ... мен оның ... ... ... ... ... ... дамыды.
Қаржы нарығының бірі ретіндегі несие капиталының нары-ғын ... ... ... ... ету ... ... ... ерекше саласы ретінде анықтауға болады.
2.4 Несие мен ақшаның өзара әрекеті
Адамдар көп жағдайда несиені акша ... ... Бір ... - ... акша түрінде ұсынылатын банк не-сиесін акша деп ... еді. ... ... акша және ... - ... үғымдар ғана емес, әр
түрлі карым-катынастар да болып табылады.
Несие мен акша - ... ... ... ... ... категориялар. Ақшаға карағанда несие тарлау болып
келеді. Себебі, несие карым-катынасының субъектілері тек ... ... ғана ... ал акша ... ... ... заңды емес жэне жеке тұлгалар болып табылады.
Осыған байланысты несие жэне ақша қарым-катынасының ең ... - ... ... әр ... ... атап өткен жен. Ақша
карым-қатынасына сатып алушы мен ... ... ал акша ... ... ... ... мен ... субъектілері арасындағы қарым-қатынас
нәтижесінде осындай калыпқа енеді. Бұл ... ... мен ... козғалысы жүреді.
Несие қарым-катынасының катысушылары несие беруші мен карыз алушы болып
табылады, ал несие кұннын кайтарылу коз-галысының себебі ... ... ... Бұл ... кұн ... козғалысқа
түспейді, өйткені ол несие берушіден карыз алушыға ... жэне ... ... ... өз ... кайтады. Несиеге ақшалай карым-қаты-наста
жол берілмейтін мерзімі ұзартылған төлем тән. Соган кара-мастан акша ... ... ... ... ... ... ... Сонымен, тауарларды
несиеге сату процесінде төлем ... ... ... мен ақша катысады.
Несие мен ақша әр түрлі тұтыну кұнына ие. ... ... ... ... акша ... де, ... ... де ұсынылуы мүмкін.
Бұл ерекшеліктерге карамастан тауар акша катынасының талап-тарында акша
мен несие тыгыз байланыста дамып, ұдайы өндірістің ... ... ... ... ... бір-бірін толыктырады.
Банк берген несие клиенттерге банктің депозит есепшотта-рына жаңа акша
салуға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ретінде
жеткізушілердің шоттарын жэне баска да төлемдерді өтеу үшін ... ... яғни банк ... ... бір ... ақша ... ... субъектілері де болып табылады. Нарық
экономикасының жағдайында несие мен ... ... ... ... алдағы
уакытта күшейе беру тенден-циялары көрініс табады. Оган мына себептер бар:
қолма-қол акшасыз есеп айырысудын кеңеюі, Интернет арқылы есеп ... жаңа ... ... ... ... ... ... бір жағынан, банк шоттарына акшаны тартып, ... ... ... ... ... ... ... ақша айналымын
тездетеді, сондыктан акшаның бір бөлігі есеп айырысу үшін керексіз болып
калады және ... ... ... ... ... ... (орнығып) калады;
орталык банктер несиені экономиканы акша-несие жағынан реттеуінің негізгі
құралы ретінде пайдаланады. Онын шегі ... ... ... ... ақша ... банктің эмиссиялық қызметіне, әсер
етеді.Болашақта ... мен ... ... әрекеті жалғасып, күшейе береді.
2.5 Несие теориясы және оның дамуы
Несиені зерттеу барысында таным әдісі ретіндегі теорияның рөлі ... ... ... әлі жас. Ол саяси экономиканың қалыптасуымен пайда
болды. Несиенің ұдайы өндіріс процесімен, ... ... ... ... ... тұрғыдан талдануы несиенің кажеттігін түсінудің
демеушісі, коғамдағы несиелік ... ... ... ... ... айрықша экономикалық категория екендігін түсінудің қуат көзі
болып табылады. ... ... ... ... ... жагынан
теориялык талдау корытындыларын белсендірек зіп, екінші жагынан банк ... ... ... екенін айтуда.
Теорияны гәжірибеден оқшау карастырмау керек екені түсінікті. Барлық
теоретикалық проблемалардың соңы тек ... ... ... емес. Теория мен тәжірибе арасында диалектикалық бірлік бар.
Экономикалык әдебиеттерде несиенің мәніне, кызметтерімен заңына ... орын ... ... ... ... ... және ... теориясы катаң қадағаланатындығы байкалады.
Натуралистік несие теориясы XVIII ғасырдын екінші ... ... Бұл ... ... А.Смит пен Д.Рекардо салды. Одан эрі ... ... ... ... және американдық Д. ... Б:үл ... ... идеялары несие мэнінің натуралистік
түсінігіне үйлесті яғни несие ... ... ... ... бұл тек ... коғамда бар материалдык құндылықтарды бөлу әдісі
ғана. Бұл жағдайда несие объектісі табиғи заттай (ақшалай) емес игіліктер
болып ... ... ... ендірістік капиталға тең. Бұл жерде
натуралистер несиені ... ... ... ... ... ... ... кайта бөлудің эдісі сиякты қарастырады. Несиенің
мэні мен рөлі ... ... кате ... ... ... ... жэне акшалай түрдегі ауыспалы айналымын жете тү-сінбеуден шығып
отыр. Несие капиталының мэні өнеркәсіп ... акша ... ... ... ... ... ... теориянын манызын несиенің ... ... ... мен ... ... еш ... ... өндіріс процесінде калыптасатын несие накты
капиталды кұрмайды, - деп ... ... Олар ... ... өсірмей,
несие пайызының түсетін табыстың ... ... ... ... ... ... ... натуралистік карама-карсы
идеяны ұстанады. Оның түжырымдамасы бойынша несиеге экономиканың дамуында
шешуші рөл ... оны ... ... процестерінен алыстатады. Несие
акшамен жэне бай-лықпен теңестіріледі. Бұл теорияның негізін ... ... Дж. ... ... ... елдің барлык пайдала-нылмаған
мүмкіндіктерін қозғалысқа келтіріп, байлық пен капи-талдың жиналуына себеп
болады. Ол ... ... ... ... ... жасаушылар деп
карастырады.
Бұл теорияның қолдаушылары ағылшын ... ... ... ... ... А.Ган (Германия) болды. Олар акша мен
несиені сатып алу күшіне сай ... деп ... ... ... ... ол «өндіргіш капитал» болып табылады, ал, банктер - «несие
фабрикасы». Бұл екеуі де ... яғни ... ... Олар ... депозиттерді, яғни капитал жасайды деп пайымдайды. Сондай-ак олар
банктер шексіз депозиттерді, соған сэйкес ... мен ... ... ... ... ... ... ауқымының шексіз кеңеюі қайта өндірудің,
экономикалык дамудың ... күші ... ... ... тұракты
дамуына эсер етеді. Сондықтан олардың теориялары «өктемпаздық ... ... ие ... Олар ... шегін, несие аукымының шексіз кеңеюі
инфляция мен оның ... ... ... кетті.
1929-1933 жж. әлемдік дағдарыс несиенін ... ... ... ... шығарды. Алайда, оның оңтайлы нэтижелері болмай
калған жок. Оны Дж. Кейнс пен оның ... ... ... ... ... соғыстың зардаптарын жою үшін пайдаланды. Олар
экономиканы ... ... ... ... ... ... ... кеңейту жолымен несие пайызын ... Дж. ... ... ... ... акша ... ... - инвестицияға, инвестиция - өндіріске, өндіріс - табыска,
табыс - бағаға әсер етеді. Сондай-ақ, ол акшанын белгілі бір ... ... эсер ... ал ... ... ... эсер ... ғасырдың екінші жартысында акша-несие реттеуінін кенсиандык ... ... ... ... Бұл ... ... ... П. Самуэльсон, С. Харрис,Э. Хансен, Л. Ледокер, Дж. Гэлбрейт
болды. Олар Дж. ... ... ... ... ... ... ... туралы идеясын дамытты.
Олардың ойыиша мемлекет экономиканы ... банк ... ... ... ... ... реттеуі керек.
АҚШ ғалымдарының басқа бір тобы (Р. Голдсллий, С. Кузнец, К. ... ... бұл ... ... ... несие капиталдарының иарығын жэне
оның сегменттеріи, олардың ... ... ... ... ... ... ... катысушылары мыналар:
алғашқы инвесторлар, яғни уакытша бос акша ресурстарының иелері: ... ... бар ... және жеке тұлғалар, мемлекет;
уакытша бос ресурстарды шогырлаидыратын несие-каржы ииституттары ретіндегі
тұлгалык мамандандырылган делдалдар;
каржы ресурстарына ... ... ... ... ... және ... ... мемлекет.
Несие капиталыныц нарығы төменде көрсетілгендерге сара-ланады:
ақша нарыгы - айналым каражаттарыныц қозгалысына қызмет ... ... ... (1 ... ... ... нарығы - орташа мерзімді (1 жылдан 5 жылға дейін) ... ... - ... ... байланысты несие операцияларынын жиынтығы;
ипотека нарығы - жылжымайтын мүлікпен байланысты несие операцияларының
жиынтығы.
Несие капиталы нарығының даму ... ел ... ... ... жэне ... корланымының жэне халыктың әл-аукат деңгейі,
соған сэйкес оның жинақ ак-шасы тікелей эсер етеді.
Әлемде экономикалык дамудың үш ... бар, ... АҚШ, ... Еуропа
(ЕО), Жапония.
Төртінші орталык болып - Шығыс Азия катарға косылып келеді.
Бұл орталықтарда несие капиталының куатты нарыктары бар. АҚШ-тың ... ... ... ең қуаттысы болып есептеледі. Ол барлық төрт
сараланымның (сегмент) ... және ... ... әлемдік капитал нарығына маңызды эсер етеді.
Батыс жэие Еуропаиың 24-тен астам дамыған елдерін камтитын Еуропа Одагы
АҚШ-тан ... ... кіші ... және ... ... (әсіресе
кор нарығының) жеке сараланым (сегмент) ... ... ... Мұндай тенденциялар Жапонияның несие капиталы
нарығына да тэн.
Егер Қазакстанның ... ... ... болсақ, онда оның
сараланымдары әр түрлі деңгейде екенін, сондай-ак ол енді-енді қалыптасып
келе ... ... ... ... ... акша және капитал
нарығының сараланымы (сегменті) елдегі өндірістік жэне жеке ... банк ... ... ... ... ... жетілді.
Ипотека нарығы алгашкы даму сатысында, оның инфракұрлымы мен зандық
базасы жасалуда. ... бұл ... ... даму ... деп ... ол ... ... Батыс үлгісінен алшақ жатыр.
Қор нарығы кенжелеп қалған. Оның заңдык базалары мен ... ... ... ... ... да, ол әлі даму ... ... оянып келе жатыр. Егер мемлекеттік бағалы қағаздар калыпты дамыса, ал
корпорациялык багалы кагаздар түрлі объективті себептерге байланысты ... ... ... ары ... ... дамытуда.
Оқулықтың алдыңғы бөлімінде атап ... М. ... ... ... ... - ... пайыздық мөлшерлемелері мен
айналымдағы ақша ... ... ... ... деп есептейді. Шын
мәнісінде пайыздық мөлшерлемелерді ... ... ... ... ... ... ... немесе аясын тарылтуға болады. Сондай-
ак, айналымдағы акша жиынтығын реттеуге, ең ... ... жэне баға ... ... де эсер ... теориясы дамыған елдердің экономикалык саясатында кеңінен
қолданылуда. Бүгінгі танда оның маңызы ... ... ... ... акша ... мен инфляцияның өсуін тежеуте қол жеткізу болып
отыр.
Қазакстан да несие ... ... ... ... пайдаланып
отыр. ҚР Ұлттық банкі мен үкіметі акша-несие реттеуіиің ... ... ... ... жж. ... инфляцияны басты және
елдегі макроэкономикалық тұрактылыкка қол жеткізді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Тауар айналымының тарихи даму эволюциясы жалпы ... ... ... ... ... мал, ... қол ... металл бұйымдары
және басқалар қабылданды. Сөйтіп, ақшаның өмір сүруінің ... ... ... және тауар айналымының болу мүмкіндігімен
келісілді.
Ақша - оның болуы кезінде тауар ... ... ... ... ... ... басқа тауарлардың құны көрсетілетін жалпы
баламалық, айрықша тауар.
Ақша айналымы - қолма-қол және ... ... ... ақша ... айналу процесі. Ақша айналымының басым ... оның ... ... ... ... ақша ... ... таңда, яғни еліміздің нарықтық қатынастарға көшу жағдайында,
экономикамызды дамытудың басты ... бірі осы ақша ... ... ... ... ... ... дерлік ақша
қатынастары арқылы жүргізіледі.
Экономиканы түпкілікті реформалауға бағыт ұстап, біз қысқа ... ... ... ... ... тиісті заңнамамызды жасауға
қол жеткіздік. Бүгінгі таңда Қазақстанда нақтылы ... ... ... ... бар.
Егер осыдан он жыл бұрын жан басына шаққанда жалпы ішкі өніміміз жеті
жүз доллардан сәл ғана асса, 2004 ... ... ол екі мың жеті ... ... ... ... жылы біздің жан басына шаққандағы жалпы ішкі
өніміміз енді үш мың доллардай болады деген болжамымыз ... ашық ... ... дәйекті жүргізіп келеміз. Айталық, 2004 жылы
сыртқы сауда айналымы көлемінің оң сальдосы 7 миллиард доллардан асатын ... АҚШ ... ... Бұл 1994 жылмен салыстырғанда 3 еседен астам
өсті деген сөз.
Осылайша біз өзіміздің әлемдік экономиканың бөлінбес бөлігіне ... ... ... еркін енгенімізге анық көз жеткіздік.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1) Закон Республики Казахстан «О валютном регулировании»от 25.01.1997г.(с
учетом изменений и ... ... ... ... «О вексельном обращении в Республике
Казахстан»от 28.04.1997г.
3) Закон Республики Казахстан «О ... и ... ... ... учетом изменений и дополнений).
4) Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстан
халқына Жолдауы» Астана, 2005жыл 18 ... ... Б.А. ... ... банктер»
6) СейіткасымовГ.С. «Ақша, несие, банктер» Алматы, Экономика, 1996ж.
7) Шеденов Ө.К. ... ... ... Лаврушин О.И. «Деньги, кредит, банки» М: Финансы и ... ... ... «О расчетах чеками в Республике Казахстан»№22 ... ... ... ... документов и осуществление
безналичных платежей и переводов денег на ... ... ... ... ... Национального банка
Республики Казахстан от 25.04.2000г.№179 (с ... ... ... М.А., ... А. ... ... обращение и
кредит»Учебное пособие.М:Институт международного права и экономики.
1996г.
12) Антонов Н.Г., Пессель М.А. «Денежное обращение, ... ... ... ... Бержанов С.А. «Валютная система. Валютный рынок и ... ... ... Нуксус: Каракалпак, 1996г.
14) Бункин М.К. «Деньги. Банки. Валюта» Учебное пособие. М: Дис, 1994г.
15) «Проблемы планирования денежного ... ... ... ... 2003г., №2 с ... ... ... как зеркальное отражение экономики» Деловая
неделя, 2004-16 января.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шаруашылықты ұйымдастыру түрлері. Ақшаның пайда болуы, мәні және қызметтері7 бет
Ақшаның формалары мен түрлері, атқаратын қызметтері46 бет
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
Ақшаның пайда болуы және мәні туралы9 бет
Ақшаның пайда болуы, мәні және қызметі14 бет
Ақшаның қажеттілігі,пайда болуы және мәні16 бет
Ақша нарығының қазіргі кездегі жағдайы4 бет
"Ақша жүйесі."24 бет
1993 ж акша реформасы35 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь