Азаматтық істерді сот мәжілісіне дайындау. Соттың дайындау әрекеті

Кіріспе
1.тарау. Азаматтық істі сотта талқылауға дайындау түсінігі мен мәні
1.1. Азаматтық істі сотта талқылауға дайындау
1.2. Істі сотта талқылауға дайындау мерзімдері
2.тарау. Азаматтық істерді сотта қарау
3.1. Істі сотта қарау және сот отырысы
3.2. Сот отырысының дайындық бөлімі
3.3. Істі мәні бойынша қарау
3.тарау. Азаматтық істі сотта талқылауының Қылмысытық сот талқылауына дайындық әрекеттерінен айырмашылығы
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Сотта азаматтық іс қозғау бойынша іс жүргізу әрекеттерін іске асырғаннан кейін судья АІЖК-нің 16-бабының талаптарына сәйкес, істі сотта талқылауға дайындауды іске асыруға тиіс, оның мақсаты істі дер кезінде және дұрыс шешу болып табылады. Істі сотта талқылауға дайындауды іске осыдан кейін сот талқылауын жүргізуге ештеңе кедергі жасамайтындай етіп жүзеге асыру қажет.
Істерді сотта талқылауға дайындауды іске асырған кезде судьялар азаматтық іс жүргізу кодексінің ережелерін және Жоғарғы Соттың 2001 жылғы 13 желтоқсандағы «Істерді сотта қарауға дайындау туралы» № 21 нормативтік қаулысын (бұдан әрі нормативтік қаулы) басшылыққа алулары қажет.
Сотқа дейінгі дайындықты жүргізу кезіндегі судьялардың қателіктері төмендегідей болып табылады:
• сотқа дейінгі дайындық мерзімдерін ұзарту үшін негіздемелер бар екеніне қарамастан, мерзімдер ұзартылмайды. Судьялар аталған жайтты мұның азаматтық істердің жекелеген санаттарын қоспағанда, істі қараудың АІЖК-нің 174-бабымен белгіленген 2 айлық жалпы мерзіміне әсер етпеуімен түсіндіреді. Ал мұндай пікірлер істерді сотқа дейін дайындау институтының негізгі мақсатына сәйкес келмейді;
• сотқа дейінгі дайындық тараптарды шақырып, талап арыздың көшірмесін 7 күн ішінде беру арқылы ресми түрде жүргізіледі.
• сотқа дейінгі дайындық туралы ұйғарымның орындалуы қамтамасыз етілмесе, сотқа дейінгі дайындықтың жүргізілмегені көрсетіле отырып іс тыңдауға тағайындалады.
• іс жүзінде сотқа дейінгі дайындық іс тыңдауға тағайындалғаннан кейін және сот отырысының кем дегенде бір күні өткен соң жүргізіледі.
• сотқа дейінгі дайындық тиісінше жүргізілмегендіктен істі тыңдаудың үнемі кейінге қалдырылуы және мерзімдердің бұзылуы.
Мұндай бұзушылықтар, сөз жоқ, іс үшін маңызы бар мән-жайлар шеңберінің дұрыс айқындалмауына байланысты және АІЖК-нің 16-бабында көрсетілген басқа негіздемелер бойынша кейіннен соттардың шығарған шешімдері мен ұйғарымдарының күшінің жойылуына әкеп соғуы мүмкін.
АІЖК-нің 166-бабының талаптарына сәйкес, әр іс бойынша істі сотта талқылауға дайындаудың міндетті мақсаттары төмендегілер болып табылады:
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі (1999 жылғы 13 шілдедегі өзгертулері мен толықтырулармен бірге №412-1 Заңмен күшіне енгізілген);
2. Қ.Ә.Мәмидің жалпы редакциясымен, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулылары, «Бико» баспа үйі», ЖАҚ баспасы, Алматы, 2004 жыл;
3. Қ.Ә.Мәмидің жалпы редакциясымен, Зиянды өтеу туралы даулар, «Би-Логистик» баспа үйі», ЖАҚ баспасы, Астана, 2004 жыл;
4. В.И. Радченконың жалпы редакциясымен, Ресей Федерациясының Азаматтық іс жүргізу кодексіне түсініктеме, «Норма» баспасы, Мәскеу, 2003 жыл;
5. Г.А. Жилин, Ресей Федерациясының Азаматтық іс жүргізу кодексіне түсініктеме, «ТК «Велби» ЖШҚ, 2003 жыл;
6. М.С.Шакарян және басқалар. Ресейдің Азаматтық іс жүргізу құқығы, оқулық, «Былина» баспасы, 1999 жыл.
        
        ҚР  БІЛІМ  ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ  МИНИСТРЛІГІ
Заңтану пәндер кафедрасы
Д И П Л О М Д Ы Қ Ж Ұ М Ы ... ... ... сот ... дайындау. Соттың дайындау
әрекеті”
ОРЫНДАҒАН: сырттай оқу бөлімінің __
ҒЫЛЫМИ ЖЕТЕКШІ: кафедра аға оқытушысы,
(лауазымы, ғылыми дәрежесі,
атағы, аты жөні)
Қорғалуға жіберілді:
Кафедра шешімі ... ___” ________ 2009 ... ____ ... меңгерушісі заң ғылымдарының кандидаты, профессор
(лауазымы, ғылыми дәрежесі,
атағы, аты жөні)
АЛМАТЫ – 2010
МАЗМҰНЫ:
Кіріспе
1-тарау. Азаматтық істі ... ... ... ... мен ... ... істі ... талқылауға дайындау
1.2. Істі сотта талқылауға дайындау мерзімдері
2-тарау. Азаматтық істерді сотта қарау
3.1. Істі сотта қарау және сот отырысы
3.2. Сот отырысының дайындық ... Істі мәні ... ... ... істі сотта талқылауының Қылмысытық сот талқылауына
дайындық әрекеттерінен айырмашылығы
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1-тарау. Азаматтық істі сотта ... ... ... мен ... Азаматтық істі сотта талқылауға дайындау
Сотта азаматтық іс қозғау бойынша іс жүргізу әрекеттерін іске асырғаннан
кейін судья АІЖК-нің 16-бабының талаптарына сәйкес, істі ... ... іске ... тиіс, оның мақсаты істі дер кезінде және дұрыс шешу
болып табылады. Істі сотта ... ... іске ... ... ... жүргізуге ештеңе кедергі жасамайтындай етіп жүзеге асыру қажет.
Істерді сотта талқылауға ... іске ... ... ... іс жүргізу кодексінің ережелерін және Жоғарғы Соттың 2001 жылғы
13 желтоқсандағы «Істерді сотта қарауға дайындау туралы» № 21 ... ... әрі ... ... ... ... қажет.
Сотқа дейінгі дайындықты жүргізу кезіндегі судьялардың қателіктері
төмендегідей болып табылады:
... ... ... мерзімдерін ұзарту үшін негіздемелер бар
екеніне қарамастан, мерзімдер ұзартылмайды. Судьялар аталған жайтты
мұның ... ... ... ... ... істі
қараудың АІЖК-нің 174-бабымен белгіленген 2 айлық жалпы ... ... ... Ал ... пікірлер істерді сотқа дейін
дайындау институтының негізгі мақсатына сәйкес келмейді;
• сотқа дейінгі дайындық тараптарды шақырып, талап арыздың ... күн ... беру ... ... ... ... ... дейінгі дайындық туралы ұйғарымның орындалуы ... ... ... ... ... ... ... тыңдауға тағайындалады.
• іс жүзінде сотқа дейінгі дайындық іс тыңдауға тағайындалғаннан кейін
және сот отырысының кем дегенде бір күні ... соң ... ... ... ... ... ... істі тыңдаудың
үнемі кейінге қалдырылуы және мерзімдердің бұзылуы.
Мұндай бұзушылықтар, сөз жоқ, іс үшін маңызы бар ... ... ... ... және ... ... ... басқа
негіздемелер бойынша кейіннен соттардың шығарған шешімдері ... ... ... әкеп соғуы мүмкін.
АІЖК-нің 166-бабының талаптарына сәйкес, әр іс ... істі ... ... ... мақсаттары төмендегілер болып табылады:
1. істі дұрыс шешу үшін маңызы бар ... ... ... ... тиіс ... және ... ... қарым-
қатынастарын айқындау;
3. іске қатысушы тұлғалардың және процестің басқа да ... ... ... шешу;
4. әр тарап өзінің тұжырымдарын негіздеу үшін ұсынуға тиіс дәлелдемелерді
айқындау.
Істі сотта талқылауға дайындауды сот әр іс ... ... ... ... ... ... ұйғарымы бойынша іске асырады. Мұндай
дайындық соттың шешімінің немесе ... ... ... қадағалау
тәртібінде күші жойылып, іс ... ... ... ... ... ... де іске асырылуға тиіс, себебі тек шешімнің немесе
ұйғарымның күші ... ... ғана іс ... қайтадан түскен іс ретінде
қаралатын болады; жоғары сатыда тұрған мекеменің нұсқауларын ... сот іс ... ... ... ... ... ... ұсынған дәлелдемелерді тексеруге бағытталған белгілі бір іс жүргізу
әрекеттерін іске асыруға тиіс. Істі ... ... ... туралы сот
ұйғарымының қорытынды бөлімінде сот істі сотта қарауға дайындау мақсатында
жүзеге асырылып жатқан барлық іс ... ... ... ... ... ... ... бойынша судьяның іс-әрекеттері.
Сотқа дейінгі дайындықты дұрыс жүргізу үшін ... ... ... жүзеге асыруы қажет, оларды істі сотта талқылауға дайындау
міндеттеріне қарай жүйеге келтіруді және ... ... ... Істі ... шешу үшін ... бар мән-жайларды нақтылау.
Судья талап арыздың және оған қоса тіркелген, талапкердің талаптарын
негіздейтін құжаттардың ... ... ... арқылы жібереді немесе
өзіне тапсырады және оған өзі белгілеген мерзімде ... ... ... ... өзінің жауабын (қарсылығын) негіздеу үшін дәлелдемелер
келтіруді ұсынады, бұл туралы сотқа дейінгі ... іске ... ... ... Жауапкер талап арызды және оған қоса тіркелген
құжаттардың көшірмесін ... үшін ... ... ... ... ... оған сот кеңсесі арқылы почтамен жіберіледі. Жауапкердің ... ... ... ... бар ... ... істі қарауға
кедергі келтірмейді (АІЖК-нің 169-бабы).
Істі сотта талқылауға дайындау тәртібінде судья істің дұрыс ... ... бар ... ... ... іске асыра алады:
• талапкерге мәлімделген талаптарының нысанасы бойынша сауалдар қою;
• одан жауапкер тарапынан болуы мүмкін қарсы ... ... ... егер ... ... мен негіздемелерін, істің дұрыс шешілуі
үшін маңызы бар мән-жайларды нақтылау барысында қажеттілік ... ... ... ... ... ... ... АІЖК-нің 16-бабымен белгіленген құқықтары мен міндеттерін
түсіндіреді, олар ... ... ... ... ... олардан үзінді алу және көшірмелерін
жасау құқығы;
– наразылық білдіру;
– дәлелдемелер келтіру және оларды ... ... іске ... ... ... куәлерге, сарапшылар ... ... ... өтінімдер, соның ішінде қосымша дәлелдемелерді сұратып ... ... ... ... ... және ... ... беру;
– сот процесі барысында пайда болатын барлық мәселелер бойынша өзінің
пікірлерін білдіру;
– іске ... ... ... ... мен пікірлеріне қарсылық
білдіру;
– сот пікірталасына қатысу;
– сот отырысының хаттамасымен танысу және оған ... ... ... ... ... мен ... шағым беру;
– азаматтық сот ісін жүргізу туралы заңдармен берілген басқа да іс
жүргізу құқықтарын пайдалану;
– өзіне тиесілі ... іс ... ... адал пайдалану.
Қажетті жағдайларда судья:
• жауапкерді шақыртады, оған істің мән-жайлары бойынша сұрақтар қояды;
• талапқа қарсы қандай ... бар ... ... ... ... ... ... расталатынын
анықтайды;
• ерекше күрделі істер ... ... іс ... ... ... ... ... 171-бабы);
• АІЖК-нің 47-бабымен белгіленген құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... мәлімделген талаптарын негіздеу
үшін дәлелдемелер келтіру бойынша міндеттерін орындамауы азаматтық сот ісін
жүргізу ... ... ... салдарларға әкеп соғатынын түсіндіреді.
Мүліктік даулар бойынша судья тараптарға төмендегіні түсіндіреді:
• осындай ... ... ... беру ... бар ... осы іс ... ... жасау тәртібі, яғни тараптардың бұл туралы
келісімінің болуы;
• осындай келісімді жасаудың салдары, яғни дәл осы ... ... ... мүмкін еместігі.
Тараптардың әңгімеге бір мезгілде шақырылғаны дұрыс, бұл белгілі ... іс ... ... ... жағдай жасайды, себебі тараптардың әр
түрлі уақытқа шақырылуы және ... ... ... ... ... бере ... ... қарсылықтардың анықталуы немесе тараптармен
түрлі уақытта өткізілген әңгіме барысында басқа ... ... ... ... ... ... созуы мүмкін. Екі тараппен де бір мезгілде
әңгіме өткізу барысында судьяның ашықтығы, анықтығы мен бейтараптығы туралы
дәлелдейтін осындай ... ... ... ... мен тараптардың
іс жүргізуден тыс қарым-қатынастарының пайда болу ... ... ... ... ... ... ... шынайы теңдігін
қамтамасыз етеді.
АІЖК-нің 170-бабының ережелері ... ... ... тек
күрделі істер бойынша сұратып алдыру мүмкіндігі белгіленетін болса ... ... ... ... ... судьяға іс бойынша
жауапкердің жазбаша түсіндірмелер беруін ұсынуы жөнінде кеңес береміз. Сол
сияқты ... де ... ... ... немесе
негіздемелеріне, істі қарау нәтижесіне әсер ... ... ... қатысты түсіндірмелер беруін ұсынған ... ... ... сотқа дейінгі дайындық барысында есепке алынбайтын
ықтимал ... ... ... да ... ... мысалы, жауапкер
кейіннен дәлелді себепсіз сот отырысына келмей ... ... ... ... ... орын алуы мүмкін. Сотқа дейінгі дайындық барысында
тараптардың жазбаша ... ... ... ... ... тиісті
түрде талапкердің «талаптың нысанасын немесе негіздемесін өзгерту, немесе
талаптарды толықтыру немесе нақтылау» деп, ал ... ... ... ... ... ... деп тиісті түрде ресімдеуінің тараптардың іс-
әрекеттерінің дәйектілігін және талаптарының негізділігін бағалау кезінде
маңызға ие ... ... ... ... іске асыру барысында іс үшін маңызы бар мән-
жайларды нақтылағаннан кейін талапкер ... ... ... ... ... ... әрекеттерге сот шешім шығарғанға дейін
де АІЖК нормалары бойынша рұқсат етіледі. Сотқа дейінгі дайындық сатысында
шешім ... үшін ... ... ... ұстауға тиіс:
• талаптың негіздемесі мен нысанасын бір мезгілде өзгертуге жол
берілмейді, ... ... жайт жаңа ... ... ... ... ... негіздемесі мен нысанасын өзгертуге құқығы бар;
• талаптардың мөлшерін көбейту немесе азайту;
... бас ... ... ... немесе нысанасын өзгерту, талаптардың мөлшерін
көбейту немесе азайту, талаптан бас ... ... арыз беру ... ... ... өз бастамасы бойынша талаптың нысанасын немесе негіздемесін
өзгертуге құқығы бар (АІЖК-нің 49-бабы).
Нормативтік құқыққа сәйкес, егер істі сотта талқылауға дайындау ... ... ... ... сол ... ... ... талаптары бар екені, ал жауапкердің талапкерге қарсы
талаптары бар екені ... онда ... ... ... ... қою, ... қарсы талап қою құқығын түсіндіруге тиіс. Тараптардың тең
құқылығы қағидасына сәйкес ... ... ... ... қорғануға
құқығы бар. Жауапкердің қорғану құралдары талапқа қарсы дау айту, қарсы
талап болып табылады.
Қарсы дау – ... ... ... ... және іс жүргізу
жағынан жоққа шығаратын ... ... ... ...... ... құқықтық жайттарға негізделген талаптарды мәні жағынан
жоққа шығару. Жауапкер талаптың негізсіз екендігін көрсетіп, талапқа ... ... ... ... ... шығарады, ... ... ... ... Іс ... ... – сот ... тоқтата тұруға немесе тоқтатуға әкелуі мүмкін іс жүргізу
нормаларының ... ... ... істі аралық сотқа беру ... ... ... ... ... ... ... талап АІЖК-нің 157-бабында көрсетілген ... ... сай ... ... бір сот ісін ... ... ... қарау үшін жауапкерден қарсы талап арыз қабылдайды:
• қарсы талап алғашқы талапты есепке алуға бағытталса;
• қарсы талап қоюды қанағаттандыру алғашқы талап ... ... ... ... жоққа шығарса;
• қарсы және алғашқы талаптар арасында өзара байланыс ... ... ... ... дауларды неғұрлым жылдам және дұрыс қарауға
әкелсе. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... қол ... іс бойынша талаптың нысанасы
немесе негіздемелері бойынша байланысты қарама-қайшы шешімдер шығару
мүмкіндігі жоққа шығарылады.
Қарсы талап АІЖК-нің ... ... ... қою ... жалпы
ережелер бойынша қойылады, қарсы талаптар бойынша да міндетті түрде
мемлекеттік баж ... ... ... ... туралы судья талапты
қабылдау туралы ұйғарым шығарады. Қарсы талапты ... сот ... ... кез ... ... ... ... аударылуға тиісті маңызды тұс істі қарау мерзімін есептеу ... Іс ... ... ... ... ... мерзімдерді есептеу
талап қойылған кезде жаңадан ... ... ... талапты уақтылы
қоюы сотқа дейінгі дайындықтың қаншалықты дұрыс жүргізілуіне, екі тараптың
да теңдігінің құқықтық кепілдігі қаншалықты ... ... ... Егер ... істі ... ... ... кезеңінде АІЖК-нің 166,
170-баптарының ережелерінің дәл орындалуын ... ... ... ... ... сот ... ... дейін сотта істі қарау
сатысында қоюы істің кейінге қалдырылуына, қосымша ... ... ... істі қараудың іс жүргізу мерзімдерінің бұзылуына әкеп соғуы
мүмкін.
Егер өзінің мазмұны бойынша қарсы талап АІЖК-нің 157-бабында көрсетілген
талаптарға сәйкес келмесе, онда ... ... ... ... қарсы
арызды кері қайтару туралы ұйғарым шығарады (нормативтік қаулыны қараңыз).
2. Істі қарау кезінде басшылыққа алынуға тиіс ... және ... ... ... сотта талқылауға дайындау кезеңінде судья істі қарау кезінде
басшылыққа алынуға тиіс ... және ... ... қарым-қатынастарын
айқындайды. Іс бойынша дәлелдеу нысанасын құрайтын жайттардың шеңберін
тараптардың қарым-қатынастарының ... ... мен осы ... заң ... айқындау кезінде анықтауға болады. Судья жауапкер
тиісті жауапкер болып табылатынын-табылмайтынын, тең ... ... ... ... тұлғаларды уақтылы тарту үшін судьяның ... ... ... ... қажет. Істі сотта ... ... ... ... ... емес жауапкерге қойғаны
анықталуы мүмкін. ... егер ... ... ... ... жол-
көлік оқиғасын жасаған ықтимал ... ... ... ... Мұндай
жағдайларда сотқа дейінгі дайындық барысында ... істі ... ... ... ... емес жауапкерді тиісті жауапкермен
ауыстыруға құқылы. Тиісті емес ... ... ... ... дейінгі
дайындық басынан бастап іске асырылады (АІЖК-нің 51-бабы).
Сот басшылыққа алуға тиіс ... ... ... түрлі дауларды қарау
кезінде Азаматтық кодекстің ережелерімен қатар нақты даулы құқықтық қарым-
қатынастарға қатысты құқықтық ... ... ... да ... ... актілерді басшылыққа алуға тиіс екенін судья есте
ұстағаны жөн. Мысалы, зиянды өтеу ... ... ... ... ... ... зиян келтіру салдарынан пайда болатын міндеттемелерді
реттейтін ережелерін ғана емес, сондай-ақ ... ... ... ... іс ... кодексінің, Кеден ... ... ... ... ... өтеуді көздейтін
бірқатар арнайы заңдардың, қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... және т.б. заңдар ... ... ... ... ... мен ... еңбек
міндеттерін орындауына байланысты оларға жарақат арқылы ... ... ... ... ... нұқсанды барлық меншік
құқығындағы ұйымдардың өтеуі туралы ережені, еңбек қызметіне байланысты
жазатайым оқиғаларды ... ... ... ... ... ... мен есепке алу ережелерін де басшылыққа алғаны дұрыс.
Кейде түрлі құқықтық нормаларды қолдануға болатын бір азаматтық ... ... ... қойылған кезде, сот ісін жүргізудің бірнеше нысанында
қаралған кезде, мысалы, еңбек кітапшасының кімге тиесілі екенін ... ... іс ... ... ... ... ... бойынша
еңбекақыны өндіріп алу туралы талап ... ... қою ісін ... ... ... тараптардың құқықтық қарым-қатынастарын айқындай
отырып, судьяның талаптарды бөлу туралы мәселені шешуге құқығы бар. ... ... ... бір ... қоя отырып, олар жеке басына
қатысты ... ... ... ... ... ... қатыстылығы
анықталатын, сондай-ақ еңбек кітапшасында ... ... ... ... бір ғана зат – ... ... ... деп
есептейді. Бұл орайда бөлек істер ресімделеді және түрлі тіркеу нөмірлері
беріледі, талаптарды бөлу ... ... ... ... іске де ... ... ... бөлек өндірісте қарау осындай талаптарды
қоюдың іс жүргізу негіздеріне, оларды ... ... ... болған
азаматтық іс жүргізу бойынша құқықтық қарым-қатынас субъектілері шеңберінің
әр түрлі болуына, сондай-ақ істі шешу кезінде ... ... ... ... ... Осы ...... бұзу туралы талап қою
сипатындағы талаптың алимент өндіріп алу туралы ... ... ... ... ... болады. Соңғы талап тараптарды
шақырмастан үш күндік мерзім ішінде қаралады, ал ... ... ... ... үшін уақыт берілуіне байланысты іс бойынша талқылау
кейінге қалдырылады.
Егер соттың өндірісінде, мысалы, бір ... сол ... ... мен жауапкердің жағында тең қатысушылар қатысатын, талап қоюдың
сол ұқсас еңбекақы өндіріп алу ... ... мен ... ... ... кәсіпорынға немесе кәсіпорынның, ұйымның
материалдық зиянды өтеу ... ... ... ... бойынша бірнеше
біртекті істер бар екені анықталса, онда істі ... ... ... ... қолдану, тараптарды ... ... ... ... және ... ... ... істерді бір өндіріске
біріктіре алады, бұл туралы ... ... ... ... бір ... ... және барлық талаптар бірге қаралады.
Баяндалған жай нормативтік қаулыға да ... ... онда ... ... ... және ... ... барлық талаптарды бір өндірісте
әлдеқайда жылдам әрі дұрыс шешуге мүмкіндік болған ... ғана ... ... ... жол ... деп белгіленген. Егер талапкер бір
арызға біріктірген бірнеше талапты судья бөлек қарау қажет деп ... ... бір ... ... ... орайда судья талапкерлердің немесе жауапкерлердің әрқайсысы екінші
талапқа қатысты процесте дербес әрекет ететіні ... ... ... ... ұстауға тиіс. Тараптар істі ... ... ... ... ... талапкерлердің немесе ... ... ... алады.
Талаптарды біріктіру немесе ажырату бойынша іс-әрекеттерді судья АІЖК-
нің ... ... ... ... сәйкес жүзеге
асырады:
• егер талапкер ... ... ... ... ... көбірек
сай болса, судья сол талаптардың біреуін немесе бірнешеуін бөліп
алады;
• бірнеше талапкерге немесе ... ... ... ... егер ... ... бөлек қарауды дұрыс деп тапса, оның
сол талаптардың біреуін немесе ... ... ... ... ... ... соттың қарауында бір талапкердің түрлі жауапкерлерге немесе
түрлі талапкерлердің бір жауапкерге талабы бойынша сол тараптар
қатысатын ... ... ... бар екенін анықтаған соң осындай
талаптарды біріктіруді қажет деп таныса, осы ... ... ... ... бір ... біріктіруге құқығы бар.
3. Іске қатысатын тұлғалардың құрамы және процестің ... ... ... шешу
Істі сотта талқылауға дайындау барысында іске қатысатын тұлғалардың және
процестегі басқа қатысушылардың ... ... ... шеше отырып судья
АІЖК-нің 44-бабына ... тек ... ғана ... ... ... ... ... да азаматтық істің қатысушылары бола ... ... ... ... ... ... ... талапкер өз арызында
атамайтын үшінші тұлғалардың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... алу-сату және
оны тіркеу бойынша мәмілені заңсыз деп тану туралы талап қойған ... ... ... ... ... органдарды тең жауапкерлер
ретінде көрсетпейді; ... жер ... ... ... құқығын даулаған
кезде талапкерлер өздерінің талап арыздарында жер телімін ... ... ... ... ... ... ... тараптарды жауапкерлер
ретінде тарту туралы ... және ... бөлу ... сот ... ... барысында іс сотта қаралған сәтке қарай тиісінші ... ... ... жасалған мәмілелердің нәтижесінде үшінші
тұлғаларға ... ... ... мүмкін жағдайлар болады. Бұрынғы ерлі-
зайыптылардың мүлкіне, ... ... ... немесе
жауапкершілігі шектеулі серіктестіктердегі үлестерге деген құқықты тиісінше
даулайтын үшінші ... ... ... ... ... ... іске ... тұлғалар болып танылады:
• тараптар: талапкер мен жауапкер;
... 52, ... ... нормативтік қаулының 12-
тармағына сәйкес, даудың нысанасына дербес талаптар ... ... ... ... істі сотта талқылауға дайындау сатысында
тараптардың бастамасы бойынша да, ... ... ... да ... ... болмайды. Бұл тұлғалардың, егер қажет деп табатын
болса, талапкерге немесе ... ... қою ... ... бойынша іске араласуға құқығы бар. Әрине, үшінші тұлғалар
бір ... екі ... да ... ... ... олар ... ... сот шешім шығарғанға дейін араласады. ... ... ... ... және ... ... (АІЖК-нің 52-бабы);
• даудың нысанасына дербес талаптарды мәлімдемейтін, егер іс бойынша
шешім тараптардың біреуіне қатысты ... ... ... әсер ете ... ... ... сатыдағы сот іс бойынша
шешім шығарғанға дейін талапкердің немесе жауапкердің жағында
процеске ... ... ... ... ... ... және іске ... басқа тұлғалардың өтінімі бойынша
немесе соттың бастамасы бойынша да іске ... ... ... ... ... ... тұлғалар талаптың негіздемесі
мен нысанасын өзгерту, қуыным талаптардың ... ... ... сондай-ақ талаптан бас тарту, талапты мойындау немесе
бітімгершілік келісім ... ... ... қою, сот шешімін мәжбүрлеп
орындату құқығынан ... ... іс ... құқықтарын
пайдаланады және іс жүргізу бойынша міндеттер көтереді (АІЖК-нің 53-
бабы);
• прокурор, ол процеске тек азаматтық сот ісін ... ... ... қолданылуын қадағалауды жүзеге асырушы органның ... ... ... ... ... ... АІЖК-нің 55-бабының талаптарына
сәйкес, прокурордың іске қатысуының осындай қажеттігін сот таныған
жағдайларда да қатысады. ... ... ... азаматты хабар-
ошарсыз кетті деп тану немесе азаматты қайтыс ... деп ... ... ... бала ... алу ... 317-4-бабы);
заңға сәйкес келмейтін нормативтік құқықтық актіге ... ... ... ... 287-бабы); тұлғаны ата-ана
құқықтарынан айыру туралы ("Неке және ... ... ... ... ... тармағы) істерді соттардың қарауы кезінде прокурордың
сот отырысына қатысуы міндетті болып табылады. ... ... ... ... ... ... басқа тұлғалардың
мүдделерін көздеп берген арыздары бойынша, ... ... ... ... ... ... ... қозғалған істерді
қараған кезде; тараптардың біреуі кәмелетке толмағандар, мүгедектер,
әрекет ... ... ... ... ... ... немесе әкімшілік-аумақтық бірлік болып табылатын істер
бойынша; АІЖК-нің 25-28-тарауларында аталған ... ... деп ... ... Прокурордың сот отырысына міндетті түрде
қатысуы туралы істі сотта талқылауға ... ... ... ... ... ... процеске 56-шы (сотқа басқа тұлғалардың құқықтарын, ... ... ... қорғау үшін жүгіну) және 57-баптармен (іс
бойынша қорытынды беру үшін процеске мемлекеттік ... ... өзін өзі ... ... қатысуы) көзделген
негіздемелер бойынша араласатын мемлекеттік ... ... өзі ... ... немесе жекелеген азаматтар. Судьяларға
сот отырысына іс бойынша қорытынды беру үшін ... ... және ... өзін өзі ... ... ... ... көзделген жағдайларда (нормативтік қаулыны қараңыз)
олардың өкілдерін осындай қатысуға тартуға кеңес беріледі. Бұл ... ... ... ... ... ... даулар туралы және олар
бойынша мемлекеттік органдардың немесе жергілікті өзін өзі басқару
органдарының ... ... ... ... ... болуы
мүмкін.
• сот ерекше іс жүргізу ... ... ... бойынша (осы
Кодекстің 289-бабы) арыз берушілер және басқа да мүдделі тұлғалар,
бұл істердің тізбесі шектелмеген, ... ... ... іс ... ... да ... қарау көзделуі мүмкін.
Істі сотта қарауға дайындау барысында тараптардың ... ... ... ... мәселені шешкен кезде даулы немесе шешім ... ... ... ... ... ... кеткен жағдайда
іс жүргізу бойынша құқықтық мирасқорлық туралы мәселе туындауы мүмкін. АІЖК-
нің 166-бабының 3-тармағының іске ... ... ... ... ... отырып, судья сондай-ақ шығып кеткен ... ... ... ... ... шеше алады, себебі құқықтық
мирасқорлыққа процестің кез келген сатысында жол ... Бұл ... ... бойынша құқықтық мирасқорлыққа процестің кез келген сатысында
төмендегі ... жол ... ... ... заңды тұлғаның қайта ұйымдастырылуы, таратылуы;
• талаптан бас тарту;
... ... ... ... қатынастағы тұлғалардың ауысуының басқа
жағдайлары.
Құқықтық мирасқор процеске араласқанға дейін ... ... ... ... ... орнына келген тұлға үшін қаншалықты ... ... ... ол үшін де ... ... ... ... талаптарына сәйкес, іске қатысатын ... ... ... жеке ... немесе өкілдері арқылы жүргізе алады.
Осыған байланысты сотқа дейінгі ... ... ... өкілдің
өкілеттіктерін тексерудің, оларды АІЖК-нің 58-тарауына сәйкес тиісті түрде
ресімдеудің үлкен маңызы бар.
Осы ... ... ... ... қателері:
- төменде келтірілген өкілеттіктердің әрқайсысының өкіл жіберіп отырған
тұлға берген сенімхатта арнайы көзделуге тиіс ... ... тыс ... ... арызға қол қою;
• істі аралық сотқа беру;
• қуыным талаптардан толық немесе ішінара бас тарту;
• талапты мойындау;
• талаптың ... ... ... ... ... келісім жасау;
• өкілеттіктерді басқа тұлғаға беру (қайта сеніп білдіру);
• соттың қаулысына шағым беру;
• соттың қаулысының ... ... ... ... сот ... ... немесе ақшаны алу;
• - шетелдік ұйым өкілінің өкілеттіктері тиісті түрде тексерілмейді:
• сенімхатты апостильмен куәландыру туралы деректер жоқ;
• тарап ұсынған сенімхаттың ... ... ... яғни ... өкілеттіктері тиісті түрде
тексерілмейді, содан соң сот ... ... ... ... ... ... қарау кезінде тек ... жоқ ... ғана ... ... ... сотқа талап арыз
берілген сәтте таратылып ... ... ... өкілеттіктерді
беруінің мүмкін еместігі де анықталады.
Осындай заң бұзушылықтардың ... ... істі ... ... үшін, іске қатысуға тартылмаған тұлғалардың құқықтары мен
міндеттері ... ... ... ... ... ... ... шешіміне күмән келтірілмес үшін аталған ... ... ... тиісті түрде өткізген кезде тексеруге болады.
4. Әр тарап өзінің талаптары мен тұжырымдарын ... үшін ... ... ... ... өзінің талаптары мен тұжырымдарын негіздеу үшін ұсынуға тиіс
дәлелдемелерді айқындай отырып, судья ... ... ... ... ... ... өтінім беру құқығын түсіндіруге, АІЖК-нің
66-бабының талаптарына сәйкес қосымша дәлелдемелерді көрсетуді ұсынуға
міндетті. Іс үшін ... бар ... ... осы ... ... ... шығарылатыны; дәлелдемені өз бетімен алуға
кедергі келтіретін себептер және оның ... ... ... үшін және оларды болашақта көрсетудің мүмкін еместігі ... ... үшін ... ... ... ... ... болған жағдайда істі сотта қарауға дайындау ... ... іске ... ... мәлімдеген тұлғаға дәлелдемені алу үшін ... ... ... сотқа дейінгі дайындық барысында тікелей сотқа ұсынуға
немесе сұрау салған тұлға арқылы беріп жіберуге болады. Дәлелдемені ... ... кез ... ... ... жата ... ... қажет. Дәлелдемелер бойынша немесе олардың бірінің екіншісіне
қарағанда артықшылығы туралы өзінің ... ... ... ... ... іске ... ... анықтауға тиіс;
• егер дәлелдемелер жинау туралы өтінім ... ... ... ... болса, жекелеген іс жүргізу әрекеттерін іске асыру ... ... сот ... жолданады (АІЖК-нің 72-бабы);
• сотқа жазбаша дәлелдемелер ұсыну қиындық келтірген жағдайда, сот
тиісінше куәландырылған көшірмелер мен үзінділердің ... ... ... ... ... ... ... жерде оларды қарап
шығуды және зерттеуді іске асыра алады (АІЖК-нің 84-бабы). Бұл
орайда жылдам бүлініп ... ... ... ... ... ... іске ... және оларды қарап шығу үшін ұсынған тұлғаға
қайтарылып беріледі. Заттай ... ... ... ... және
билік ету тәртібі АІЖК-нің 86-90-баптарының талаптарына сәйкес
жүзеге ... ... ... ету ... ... дәлелдемелерді
қамтамасыз ету туралы ұйғарым шығаруға құқығы бар. ... ету ... ... арыз сол ... берушіні және іске
қатысатын басқа тұлғаларды хабардар ете және шақыра отырып сот
отырысында ... ... ... келмеуі осындай арызды қарау
үшін кедергі бола алмайды (АІЖК-нің 74-76-баптары). ... ету ... тек ... іс ... және ... ... ... ғана шешуге болады. Нормативтік қаулыға сәйкес
оларды қамтамасыз ету бойынша ... іс қай ... ... сол сот қабылдайды. Судья ұйғарымда тараптың өтінімі бойынша
істі сотта ... ... ... ... етілуі (нақты
куәлер сұралуы, дәлелдемелерді қарап шығу және т.с.с.) ... ... Егер ... ... қамтамасыз ету
бойынша шаралар қабылдау үшін ... жоқ деп ... ... ... ету бойынша шаралар қабылдаудан бас тарту туралы
дәлелді ұйғарым шығарады. Істі сотта ... ... ... ... ... ... ... қаласында
орналасқан дәлелдемелерді қамтамасыз ету туралы өтінімді судья ... ... ... шығару жолымен шешеді, ол АІЖК-нің 73-
бабымен көзделген тәртіпте ... ... ... дәлелдемелерді қамтамасыз етуд немесе дәлелдемелерді
сұратып алуда тарапқа жәрдем көрсетуді судья сот ... ... ... ... іске ... Бұл ... ... шетел
мемлекеттің соты Қазақстан Республикасы 1993 ... 22 ... ... ... ... отбасылық және қылмыстық істер
бойынша құқықтық көмек және құқықтық қатынастар туралы конвенцияның"
ережелеріне ... ... ... Республикасы жасаған және
бекіткен басқа да ... ... ... сәйкес
орындайды.
• сот отырысына куәлерді шақыру туралы мәселені шешеді;
... ... ету ... ... ... ... ету
туралы ұйғарым шығаруға құқығы бар. Талапты ... ету ... ... ... және ... ... ... отырып, тараптарды шақырмастан ... жол ... ... ... ... ету ... ... мүлкіне
тыйым салу сияқты шараны қабылдау кезінде тыйым жауапкерге ... ... ... ... үлестік) бойынша тиесілі мүлікке және
тек талапкер мәлімдеген ақшалай талаптар сомасының шектерінде ... ... ... ... ... талаптар бойынша
судьяның талапты қамтамасыз ету бойынша шара ретінде АІЖК-нің 159-
бабының бірінші ... 2)-4) ... ... ... ... ... АІЖК-нің 165-бабына сәйкес, судьяның талапты қамтамасыз ету туралы
арыз берген талапкерден талапты қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ету ... ... немесе басқа мүлік беруін талап етуге құқығы бар.
Судьяның талапты қамтамасыз ету ... ... ... қатысы
бар тұлғалар шағым бере алады, сондай-ақ оған АІЖК-нің 164-бабының
екінші ... ... ... ... ... ... Сотқа дейінгі дайындық тәртібінде судьяның төмендегілерге ... ... ... ... ... тағайындау туралы ұйғарым
шығару. Істің материалдары бойынша арнайы білімді ... ... ... дәл осы ... дейінгі дайындық
тәртібінде сараптама жүргізу арқылы ... көп ... ... ... уақтылылығын қамтамасыз етеді, сөзбұйдаға салуды
және тараптардың сотқа тоқтаусыз шақырыла беруін ... ... ... ... ... кезде судья
талапкердің немесе жауапкердің сараптама тағайындау туралы өтінімі
қаралатын уақыты мен орны ... ... ... хабарлауға
міндетті, алайда бұл тұлғалардың сотқа келмеуі сараптама тағайындау
туралы өтінімді қарау үшін кедергі болып табылмайды. ... ... ... ... ... ... тиісті сұрақтарды
тұжырымдау құқығын түсіндіреді, алайда сарапшы жауап беруге тиісті
сұрақтардың ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Сарапшылардың шешуіне тек ғылым, техника,
өнер салаларындағы ... ... ... ... ... ғана
қойылады. Шешілуі соттың құзыретіне кіретін құқықтық ... ... ... Егер іс үшін ... бар ... шешу үшін ... ... болса, талапкердің талап арызында
соттан сараптама жүргізу туралы өтінуге құқығы бар. Арызға талапкер
немесе оның ... қол ... ... ... өкіл ... ... немесе оның өкілеттіктерін растайтын басқа ... ... ... ... ... ... ... алады, бірақ екінші қайтара
сараптама тағайындай алмайды (себебі ... ... ... талдау, бағалау қажет болады, ал бұған тек істі
сотта қарау кезінде ғана жол ... іске ... ... ... ... мәселені шешу;
• талапкердің өтініші бойынша ол берген арызды қайтару туралы ұйғарым
шығарады;
• басқа да қажетті іс жүргізу әрекеттерін жасайды. АІЖК ... ... ... ... шектемейді, олардың орындалуы
қойылатын талаптардың нысынасы мен ... ... өтеу ... істі ... ... ... кезінде айқындалуға
және анықталуға тиісті, іс үшін маңызы бар ... ... ... ... ... ... түрде анықталуға жататын және заңда көзделген кез
келген негіздемелер бойынша зиянды өтеу туралы даулар бойынша дәлелденуге
жататын мән-жайлар:
• зиянның ... ... зиян ... ... мен ... зиянның арасындағы
себептік байланыс;
• заңмен белгіленген жағдайларда кінәнің ... ... ... ... зиян ... ... қайшылығы;
• зиянның мөлшері.
Мысалы, сотқа дейінгі дайындық тәртібінде зиянды өтеу үшін сот ... ... ... өзгерту туралы істер бойынша сот зиянды өтеу
үшін алып ... ... ... ... үшін ... пайда болуы
жөнінен дәлелденуге жататын мән-жайлар ... ... ... 65, ... талаптарын орындауын, оның талаптарын растайтын
осындай дәлелдемелерді ... ... ... ... ... ... ... жүре алады:
– зиянды өтеу үшін сомаларды алып берген сот шешімінің көшірмесі;
– жәбірленушінің еңбек қабілетінің соттың шешімінен кейін жақсарғанын
немесе ... ... ДЕСК ... ... ... ... ... туралы анықтама;
– әкімшіліктің немесе кәсіподақ комитетінің зиянды өтеу үшін сот алып
берген сомалардың ... ... ... ... арызы
бойынша қабылдаған шешімінің көшірмесі (егер қызметкердің мертігуі
немесе денсаулығына зақым ол еңбек ... ... ... ... ... шығарылғаннан кейін зиянды өтеуге байланысты ... ... әсер ... жағдайлар өзгерген (еңбек қабілетін
жоғалту дәрежесінің, төленетін ... және ... ... жағдайда,
жәбірленуші де, сондай-ақ зиян келтіруші де ... өтеу үшін сот ... ... ... тиісінше ұлғайту немесе азайту ... ... ... жүгіне алады.
Қылмыстық іс-әрекеттерден зардап шеккен азаматтардың емделуіне жұмсалған
қаражатты өтеу туралы талап арыздар ... ... ... ... ... ... зиян келтірудегі кінәсі,
жауапкердің қасақана іс-әрекеттер үшін ... ... ... үкімнің
көшірмесі оған дәлелдеме бола алады;
• жәбірленушінің емделген уақыты, жазбаша медициналық құжаттар, емдеу
мекемелерінің анықтамалары оның дәлелдемесі бола ... іс ... ... ... ... көрсетілген шеңбері зиянды өтеу туралы
істердің әр түрлі санаттары бойынша түпкілікті болып табылмайды және ... ... мен ... ... ... қарсы
талаптарының және қарсылықтарының негіздемелері мен нысанасына ... ... да, ... 67-68-баптарының талаптарына сәйкес, судья
олардың іске қатыстылығын және дәлелдеме ретінде жарамдылығын есепке ... ... ... ... Істі ... талқылауға дайындау мерзімдері
Сотқа дейінгі дайындық егер заң актілерімен ... ... ... қабылданғаннан кейін жеті күн ішінде іске ... ... ... ... ... ... санаттары бойынша мерзімдерге
қатысты АІЖК-нің мына ережелерін назарға алуға тиіс:
– жалпы мерзім – арыз ... ... ... ... 7 күн ... ... хабар-ошарсыз кетті деп тану немесе азаматты қайтыс болған
деп жариялау туралы істер бойынша – ... істі ... ... ұйғарымы жергілікті газетте жарияланғаннан кейін үш ай
(АІЖК-нің 298-бабы);
– көрсетушіге ... ... ... ... және ордерлік
бағалы қағазға деген құқықты қалпына келтіру туралы істер ... ісін ... – іс ... ... хабарлама газетте
жарияланған күннен бастап үш ай;
... ... ... ... комиссиясы
мүшелерінің АІЖК-нің 273-бабының бірінші бөліміне сәйкес сайлау
құқықтарының бұзылғаны туралы дауыс ... ... бес күн ... ... күні түскен арыздары бойынша істі сот арыз берілген ... қана ... ... ... мәні ... ... да тиіс.
Даулардың осы санаты бойынша істі сотта талқылауға дайындау мерзімі
ұзартуға жатпайды.
Істі сотта қарауға дайындаудың АІЖК-нің ... ... ... ... ... ... ұзартылуға жатпайды:
– алименттер өндіріп алу туралы;
– жәбірленушінің мертігуінен немесе денсаулығын басқаша зақымдаудан
келтірілген, ... ... ... байланысты зиянды өтеу
туралы;
– еңбектегі құқықтық қатынастардан туындайтын ... ... ... ... істер бойынша, істердің басқа санаттары бойынша
айрықша жағдайларда бұл мерзімді ... бір айға ... ... ... жағдайлар ретінде істі сотта қарауға дайындау бойынша судья
көздеген іс-әрекеттердің жеті күндік ... ... ... ... үшін заң ... ... мерзімнің шегінде аяқталмауына
мына мән-жайлар себеп болады деп түсіну керек:
• сот ... ... ... ... азаматтардан немесе ұйымдардан дәлелдемелер сұратып алу.
Бұл тізімді түпкілікті деп ... ... ... ... ... ... осындай іс жүргізу құжатын шығару істі қараудың жалпы
мерзімін ұзартпайтынына қарамастан бұл мерзімді ұзартуға ... ... ... тағайындау туралы ұйғарым өзінің мақсатына шын мәнінде сәйкес
болып, судьяның қаралған талаптардың мәні бойынша түпкілікті шешім ... сот ісін ... іске ... ... ... ... ... 225-бабының талаптарына сәйкес, әрбір сот отырысы ... ... тыс іске ... ... ... іс ... әрекеті
туралы хаттама жасалады. Істі сотта талқылауға дайындау кезеңінде де
хаттамалар жасау ... ... ... ... ... шығу ... ... тағайындау (91-бабы), бітімгершілік ... ... ... ... алу ... ... ... Басқа
жекелеген іс жүргізу әрекетін жасаған кезде сот ... ... ... ... ... қаулыны қараңыз).
Істі сотта қарауға дайындау барысында ... ... ... ... ... іс ... тоқтата тұру туралы ұйғарым;
арызды қараусыз қалдыру туралы ұйғарым;
іс жүргізуді тоқтату ... ... ... ету ... ұйғарым;
талапты қамтамасыз ету туралы ұйғарым;
жауапкерді ауыстыру, іске қатысуға ... ... ... туралы
ұйғарым;
қуыным талаптарды біріктіру мен бөлу туралы;
талапкердің талап етуі бойынша берілген арызды қайтару туралы.
АІЖК-нің 172-бабына сәйкес, осы Кодекстің 242, ... ... 1)-5) ... және ... 1)-5), 8), ... ... мән-жайлар болған жағдайда, істі сотта қарауға
дайындау кезінде ол бойынша іс жүргізу тоқтатыла тұруы немесе тоқтатылуы ... ... ... ... ... ... іс ... әрекетінің
салдары түсіндіріледі.
Тараптар мен басқа тұлғаларға судья істі ... ... ... ... ... ... ... шығарылған күннен бастап бес күннен
кешіктірмей ұйғарымның көшірмесін жолдауға ... одан арғы ... ... ... сот ... 10 ... шағым беруге болады, ол шағым берілген ұйғарымды шығарған сот арқылы
жоғары сатыдағы сотқа беріледі. Сонымен ... ... ... ... ... ету ... ұйғарымдарға шағым беруге болады.
Сотқа қарауға дайындықтың міндеттерін АІЖК-нің 16-бабының талаптарына
және Жоғарғы Соттың жоғарыда көрсетілген қаулыларына сәйкес ... ... ... деп ... оны сот ... ... ... туралы
ұйғарым шығарады, процестің тараптары мен басқа қатысушыларын істің
қаралатын орны мен ... ... ... етеді. Іске қатысатын тұлғаларға
хабар беру – сот отырысын өткізудің қажетті шарты, ол ... ... ... ... ... Сот ... орны мен ... туралы
хабар алмаған іске қатысушы тұлғалардың қандай да біреуі ... ... ... сот ... ... ... әкеп ... мүмкін.
Егер судья арызды қабылдау туралы мәселені шешу кезінде талап беру
құқығын іске ... ... ... анықтау кезінде заңмен
көзделген барлық іс жүргізу әрекеттерін орындаса, істі ... ... ... оны ... іске ... онда іс бойынша заңды әрі
негізделген шешім шығарылуы, ... сот ісін ... ... ... ... азаматтық құқықтарды уақтылы қорғаудың тіисті
кепілдігі қамтамасыз етіледі.
3-тарау. Азаматтық істерді сотта қарау
3.1. Істі ... ... және сот ... іс қарау. Азаматтық сот ісін жүргізуде бірінші сатыдағы соттың
азаматтық істі ... және шешу ... ... ... сот ... ... сотта істі қарау деп аталады.
Сотта іс қарау – бұл ... сот ісін ... өз ... ... іс
жүргізу функциясы.
Бұл функцияның дербестігі өзіндік ... ... ... ... ... құқықтық қатынастармен, қатысушыларының құрамымен және іс
жүргізу қызметінің ... ... ... ... ... азаматтық
іс жүргізу нормаларымен реттеледі.
Сотта істі қарау бұзылған немесе дауланатын құқықтардың ... ... ... ... құқық туралы дауды оның қатысушыларының сотта
ерікті түрде реттеу мүмкіндігімен, сот ісін ... ... ... ... ... ... тұлғалардың құқықтарын нақты анықтау
үшін жағдай жасауымен сипатталады[1].
Сондықтан сотта істі қараудың іс ... ... сот ... ... ... сотта істі қарау кезінде азаматтық процестің
міндеттері мен мақсаттары барынша кеңінен іске асырылады.
Сот талқылауының функциясы ... ... ... және әр түрлі іс жүргізу
қызметін қамтиды, істі қарау және оны шешу ... осы ... ара ... ... азаматтық сот ісін жүргізудің қозғалысына;
– іске қатысатын тұлғалардың субъективтік ... ... ... ... көмек көрсетуге;
– істің материалдарын, тараптардың айқындамасын, істің шынайы ... және ... ... ... ... ... қамтиды.
Сот істерді қараған кезде АІЖК-нің 5-бабымен айқындалған азаматтық ... ... ... ... істі ... ... сот:
• азаматтардың, ұйымдардың бұзылған немесе даулы құқықтарын,
бостандықтары мен ... ... және ... ... ... ... тараптардың құқықтары мен міндеттерінің немесе заңдық фактінің барын
немесе жоғын анықтай отырып, істі мәні бойынша шешеді;
... ... мен ... айқындылықты анықтау
арқылы олардың арасындағы құқық туралы дауды жояды;
• құқықтың бұзылуын ... ... ... жоя ... заңдылықтың
нығаюына жәрдемдеседі;
• азаматтық құқықтың және материалдық құқықтық басқа салаларының
бұзылуының алдын алады.
Істі шешу ... ... әрі ... ... ... мен шешуге арналған
тиісті құқықтық нормаларды қолданудан тұрады және ... ... ... оны жариялауға және түсіндіруге саяды (АІЖК-нің 219-бабы).
Іс жүргізу функциясы және іс ... ... ... сотта істі қараудың
түрлі шектері бар. Мысалы, сотта істі қараудың іс жүргізу ... ... ... ... ... және шешім қабылдаумен аяқталады.
Сотта іс қараудың іс жүргізу сатысы сот отырысынан басталып (АІЖК-нің
185-бабы), сот ... ... ... 257-бабы) және оған қатысты
ескертпелер қаралғанға (АІЖК-нің 259-бабы), уәжделген шешім әзірленіп, іске
қатысатын, ... сот ... ... ... сот ... жіберілгенге (АІЖК-нің 229, 241-баптары), шешімнің сыртқы
кемшіліктері ... ... ... ... жалғасады.
Сотта іс қарауда тікелей сот төрелігі жүзеге асырылады.
Сотта іс ... ... ... соттың және процеске қатысушылардың істі
қарау мен оны мәні бойынша шешу бойынша іс жүргізу жөніндегі әрекеттерінің
жиынтығы болып табылады.
Істерді ... әрі ... ... мен шешу тек ... және азаматтық
сот ісін жүргізу қағидалары қатаң сақталғанда ғана мүмкін болады. АІЖК-нің
174-бабымен және басқа да заң ... ... ... істерді
қарау мерзімдерінің сақталуы сот төрелігін жүзеге асырудың, іске қатысушы
тұлғалардың бұзылған құқықтары мен заңды ... ... ... ... болып табылады. Бұл орайда істерді қарау қандай да болсын
себеп ... ... ... ... ... жаңа ... ... олардан жауап алу, сараптама тағайындау туралы өтінімнің
қанағаттандырылуы, қарсы ... ... және ... ... ... істің заңмен белгіленген мерзімдерде қаралуға және шешілуге тиіс
екенін, ол мерзімдердің тек іс ... іс ... ... ... ғана ... ... (АІЖК-нің ст.127-бабы) есте ұстау
керек.
Сот отырысы. АІЖК-нің 175-бабына сәйкес, азаматтық істі талқылау сот
отырысында іске ... ... сот ... ... ... ... іс ... жүргізу нысаны болып табылады.
Осы екі іс жүргізу ұғымдарының арасында тығыз байланыс бар. Сонымен
қатар олар бір ... ... ... себебі арақатынасы мазмұн (сот
талқылауы) және нысан (сот отырысы) ретінде айқындалады.
Азаматтық істі қарау бір емес, бірнеше сот ... ... ... қалдырылған жағдайда) іске асырылуы мүмкін.
Сонымен қатар, сот отырысы тек азаматтық істі ... үшін ғана ... іс ... ... ... сот ... салынған айыппұлды
ұлғайтуға немесе азайтуға байланысты мәселелерді шешу, талапты қамтамасыз
ету үшін және т.б. байланысты да ... ... ... бұл ... ... ... ... жасайды, ол мынадай қызметтерді атқарады:
• істің мән-жайларының толық анықталу, құқықтық нормалардың дұрыс
қолданылу және әділ ... ... ... бірі ретінде
жүреді;
• істі қарауға мүдделі тұлғалардың белсенді түрде қатысуын қамтамасыз
етеді;
... ... ... және ... іс ... іске ... кепілдік береді;
• нақты іс бойынша іс жүргізуге жариялылық сипат береді;
• түрлі талаптарды қарау кезінде біркелкі іс ... ... ... оң ... ... сот ... дамыған іс
жүргізу нысанының кемшіліктері де бар, ... ол сот ... ... етеді, бұл белгілі бір дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... көмегін
іздеуге мәжбүр етеді. Сондықтан заң шығарушы АІЖК-ге сот ... ... ... ... сотта талқылаудан ішінара бас тартты және
істерді сырттай қараудың жеңілдетілген тәртібін ... іс мәні ... ... сот ... ... ... ... мәселелерін шешетін, мысалы, сот шешімін түзету ... ... іс ... ... ... ... ... 128-бабы), жаңадан анықталған мән-жайлар бойынша сот қаулыларын
қайта қарау туралы (АІЖК-нің 408-бабы), сот ... ... ... ... ... қарайтын сот отырыстарының рәсімінен
өзгешеленеді.
Азаматтық істі талқылау шешім ... ... (іс ... іс ... ... немесе арызды қараусыз қалдыру туралы) шығарумен аяқталады,
ал сот ... істі ... ... ... ... іс ... іс жүргізуді
тоқтата тұру туралы ұйғарыммен аяқталуы мүмкін. Бұл сотта іс қарау сот
отырысына қарағанда ... ... ... ... білдіреді.
Сотта іс қарау заңмен белгіленген тәртіпте жүзеге асырылады және сот
отырысы нысанында бейнеленеді.
Сот азаматтық істерді ... сот ісін ... ... ұстана
отырып қарайды және шешеді.
Азаматтық істерді бірінші сатыдағы соттарда судья жеке дара ... ... ... ... ... ... қарау тәртібі АІЖК-нің «Сотта іс қарау» деп
аталатын 17-тарауында егжей-тегжейлі ... ... ... ... мен ... арнайы ережелері АІЖК-нің 25-39-баптарында
көзделеді.
Сотта іс қараудың тәртібі – бұл соттың, іске қатысушы тұлғалардың ... ... ... ... ... ... істі мәні
бойынша шешуге бағытталған іс-әрекеттер жасауының реттілігі, сондай-ақ
азаматтық істерді қарау кезіндегі ... ... ... ... ... сәйкес, сот ... ... ... жүзеге асырады. Төрағалық етушінің міндеттерін судья
атқарады.
Соттың ... мен оның ... ... ... ... ... ... болады. Сотқа және заңға деген құрмет басқалармен қатар
судьяның мәселелерді шешудегі ... әрі ... ... ... ... ... ... сұрақтарды қысқаша тұжырымдау,
күмәнді және жетектеуші сұрақтар қойылуына жол бермеу; судьяның біркелкі,
байсалды дауыс ырғағы; тараптарға бірдей ... ... ... ... ... әрі ізгі ... киімі мен сыртқы
пішінінің ресмилігі әрі ... ... ... ... ... ... сот ... жетекшілік етуде өзінің құқығын асыра
пайдалануға құқығы жоқ.
Сот отырысына ... ету ... ... ... ... ... ... етуші отырыс барысында төмендегілерді қамтамасыз
етуге ... ... ... мән-жайларын толық, жан-жақты әрі әділ анықтау;
• іс жүргізу әрекеттерін жасаудың кезектілігі мен тәртібін сақтау;
... ... ... іс ... ... жүзеге
асыруы және олардың іс жүргізу міндеттерін орындауы;
• процестің тәрбиелік ықпалы.
Сонымен қатар ... ... ... ... іске қатысы жоқтың
барлығын сот талқылауынан шығарып тастау ... ... ... сот ... тиісті тәртіпті қамтамасыз ету үшін қажетті шараларды
қабылдау (АІЖК-нің 176-бабының 3-бөлігі) міндеті ... ... ... ... қатысушылардың барлығы (прокурор,
адвокат – іс жөніндегі өкіл және т.с.с.) үшін, сондай-ақ сот ... ... ... ... үшін ... ... табылады (АІЖК-нің
176-бабының 3-бөлігі).
Процеске қатысушылардың қайсыбірі төрағалық етушінің ... ... ... бұл ... сот ... хаттамасына
енгізіледі. Төрағалық етуші өзінің іс-әрекеттеріне қатысты ... ... ... ... іс ... ... заңмен көзделген, ол сот отырысындағы қатаң тәртіп
орнатылуын, сот отырысының арнайы жабдықталған үй-жайда – сот ... ... ... Бұл ... судья отырысты үстіне мантия киіп
өткізеді (Қазақстан ... ... ... ... ... арнаулы киім нысаны – мантия үлгісін, ... ... ... ... ... ... ... №4009 Жарлығы).
АІЖК-нің 178-бабына сәйкес сот ... ... ... ... сот ... залына кірген кезде залдағы барлық қатысушылар
орындарынан тұрады.
Өз кезегінде төрағалық етуші сот отырысы залына үнсіз және ... ... ... үстеліне өтеді және оның қасында тұрып сот ... ... ... ... ... соң олардың барлығының отыруына
ұсыныс жасайды да барлығымен бірге өзі де отырады.
Үстел басында төрағалық етуші ... ... сот ... ... ... ... түр көрсетпейтін қалыпта (шалқаймау, ауа-райына
және басқа жағдайларға көңілі толмайтынын айтпау, таранбау, ... ... ... қарамау және т.б.) отыруға тиіс.
Егер отырған адамдардың біреуі судьяға орнынан тұрмастан сөйлесе, оған
ақыл айтпастан сотқа түрегеп тұрып сөйлеуге ... ... ... салу ... ... ... сот отырысында сотқа түрегеп тұрып
сөйлейді».
Төрағалық етуші іске қатысушы тұлғалардың барлығына «Сіз» деп ... ... ... аты мен ... аты бойынша атау міндетті емес, тегі
бойынша атаған жеткілікті және сұрақ қойған кезде немесе белгілі ... ... ... ... ... «рахым етіңіз» деген сөздерді қолданбау
керек. Жауап алған және ... ... ... ақыл ... ... ырғағына
және кінә қою мен ақыл айтуға жол бермеу қажет. Өз ... ... және ... ... ... мәнінен ауытқуға болмайды.
• Іс шешім шығарусыз аяқталатын сот шешімін немесе сот ұйғарымын сот
отырысы залында отырған жұрттың барлығы түрегеп ... ... ... процеске қатысушылар судьяға жүгінгенде және өздерінің айғақтары мен
түсініктемелерін айтқанда түрегеп тұрады. Осы ережеден ауытқуға тек
төрағалық етушінің ... ғана жол ... ... ... сондай-ақ сот отырысы ... ... ... ... ... сақтауға міндетті (АІЖК-нің 178-бабының 3-
бөлігі).
АІЖК-нің 176-бабымен сот отырысындағы тәртіпті бұзушыларға қолданылатын
шаралар көзделген.
Істі талқылау кезінде тәртіп ... ... ... ... ... атынан
ескерту жасайды.
Тәртіпті екінші рет бұзған кезде іске қатысушы адам сот ұйғарымы бойынша
сотта істі талқылаудың барлық уақытына немесе оның бір бөлігіне сот ... ... ... ... ... жағдайда төрағалық етуші отырыс
залына қайта жіберілген адамды ол жоқ ... ... іс ... ... ... және істі ... кезінде қатысып отырған азаматтар
тәртіпті екінші рет бұзғаны үшін төрағалық етушінің өкімімен отырыс ... ... ... ... бұзғаны үшін кінәлі тұлғаларға Әкімшілік құқық
бұзушылық туралы кодекстің ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік жаза белгілеуге соттың құқығы бар.
Егер сот отырысында тәртіп бұзушының іс-әрекетінде қылмыс ... сот ... ... ... қылмыстық іс қозғау туралы мәселені шешу
үшін, бұл туралы прокурорға хабарлай отырып, ... ... ... ... ала тергеу органына жібереді.
Істі талқылау барысында оған қатысушы азаматтар жаппай тәртіп ... сот іске ... ... барлығын сот отырысы залынан
шығарып жіберіп, істі жабық отырыста қарауы немесе істі ... ... ... ... залындағы тәртіп бұзушыларға қатысты шаралар ... ... ... сот ... ... бейнеленуге
тиіс. Бұл талап АІЖК-нің 256-бабының 2-бөлігінің 7-тармақшасынан туындайды,
оған сәйкес сот ... ... ... ... өкімдері және
сот отырысы залында сот шығарған ұйғарымдар көрсетіледі. Сот ... ... бір ... ... бұзудың сипаты, тәртіп бұзылған
уақыт және тәртіпті бұзған адам туралы мәлімет көрсетіледі.
ӘҚБтК-нің 578-бабының 2-тармағына сәйкес, ... істі ... ... ... жаза белгілеу тәртібі АІЖК-нің ережелерімен айқындалады.
АІЖК-нің талаптарына сәйкес, мәжбүрлеу мен жауаптылық шараларын ... ... іске ... ... сот іске ... ... басқа да қатысушыларына, жеке азаматтарға және заңды тұлғалардың
лауазымды адамдарына сот ісін шешуге араласқаны, судьяға ... ... ... судьяны қорлағаны, сот қаулыларын орындамағаны, сотты
құрметтемегені, сот ... ... ... ... ... соттың жеке
ұйғарымы (қаулысы, ұсынысы) бойынша шаралар ... және ... ... ... ... үшін қолданады. АІЖК-нің (179-бабы) ережелері
бойынша тәртіп бұзушыларға ескерту, сот ... ... ... ... ... да шаралар қолданылуы мүмкін, бірақ бұл орайда АІЖК-нің 179-бабының 4-
бөлігіне сәйкес, соттың сот отырысы ... ... ... үшін ... ... ... ... әкімшілік жаза қолдануға құқығы
бар.
Іске қатысушы адамдар мен ашық сот отырысына қатысушы азаматтардың сотта
істі талқылау барысын ... ... ... ... ... немесе дыбыс
жазуды пайдаланып жазып алуға ... бар. ... істі ... ... және ... түсіруге, бейнетаспаға жазуға, тікелей радио және
телехабар жүргізуге соттың іске қатысушы адамдардың пікірін ... ... ... ... ғана жол ... Бұл ... сот ... жүруіне бөгет жасамауға тиіс және оның уақытын сот шектеуі ... ... ... және сот ... залында отырған азаматтардың қауіпсіздігін
қамтамасыз ету мақсатында төрағалық етуші істі талқылау кезінде қатысқысы
келетін ... ... іске ... ... ... ... жеке басын
куәландыратын құжаттарды тексеру, жеке ... ... және олар ... заттарды тексеру туралы өкім ете алады (АІЖК-нің 20-бабы).
Сот отырысы ... ... сот істі ... ... ... ұйымдастыру мәселелерін шешеді: сот құрамын белгілейді; ... ... ... ... ... тексереді және орнатады; сот
отырысы хатшысының, сот приставының орнында бар-жоғын нақтылайды; процеске
қатысушылардың келгенін алдын ала тексеру ... ... ... ... дайындық бөлімінен; істі мәні бойынша қарау; сот
жарыссөздері және басталған процеске араласқан ... ... ... мәні
бойынша қорытындысы; шешімді ... ... және ... ... Сот отырысының дайындық бөлімі
Сот отырысының дайындық бөлімі ... ... ... ... бас ... ... істі мәні ... соттың сол құрамында;
ашық немесе жабық сот отырысында;
қолда бар дәлелдемелермен;
тұлғалар отырысқа келгенде немесе келмегенде;
процеске қатысушылардың қайсыбірі келмеген жағдайда;
мәлімденген өтінімдерді ... ... ... ... шешеді.
Судья сот отырысының осы бөлімінде:
– сот отырысын ... ... ... ... тексереді;
– аудармашыға оның құқықтары мен міндеттерін түсіндіреді;
– келген куәларды сот отырысы залынан ... сот ... ... ... және ... ... ... түсіндіреді;
– іске қатысушы адамдарға олардың іс жүргізу ... мен ... іске ... ... ... ... ... іске қатысушы қандай да бір тұлғаның, олардың өкілдерінің, куәлардың,
сарапшылардың, мамандардың, аудармашылардың ... ... ... орын алуға тиіс екенін шешеді;
– істі осы сот ... ... ... ... ... ... ... қарсы талап қойылуы, дәлелдемелер сұратып алынуы
және т.с.с.) істі кейінге қалдыру туралы мәселені шешеді және іс кейінге
қалдырылған және тараптар ... ... ... ... ... ... ... мен маманға олардың құқықтары мен міндеттерін түсіндіреді.
Отырыстың дайындық бөлімінде сот шешетін ең ... ... бірі ... ... ... ... ... орайда сот басшылыққа алуға тиіс ережелер бар, атап айтқанда:
– іске қатысушы барлық адамдарға сотта істі ... ... мен ... ... ... егер іске қатысушы адамдарға сот отырысының уақыты мен орны ... ... ... тиісінше хабарланса (оларға хабарланғаны
туралы мәлімет жоқ болса, істі талқылауға ... үшін ... ... ... және ... ... хабарланғаны туралы
күмән болса, сот істі талқылауды кейінге қалдыруға тиіс ... ... ... егер сот ісін ... ... ... хабарланған болса, бірақ
солай бола тұра олар сотқа келмесе, олардың келмеуінің дәлелділігі немесе
дәлелсіздігі шешуші маңызға ие болады. Сотқа ... ... ... ... сот істі ... ... қалдырады. Бұл орайда
тараптар келмеу себептері туралы сотқа хабарлауға және өздерінің ... ... ... ... міндетті;
Сот отырысын ашу (АІЖК-нің 180-бабы). Істі қарау үшін ... ... ... сот ... ашады және қандай азаматтық ... тиіс ... ... етеді. Бұл әрекетті сот тараптардың және
процеске басқа қатысушылардың келгеніне қарамастан ... іске ... «Сот ... ашық деп жарияланады. «Береке» акционерлік ... ... ... бірге пәтерден шығару туралы азаматша
Иванова Ульяна Викторовнаға талабы бойынша азаматтық іс тыңдалады».
Процеске ... ... ... ... ... ... ... отырыс басталғанға дейін процеске қатысушылардан кімнің
келгенін, келмеу себептерін ... Сот ... ... етуші
хатшымен сөйлесіп, процеске қатысушылардың келуі туралы мәселені баяндауын
өтінеді. Хатшы іс бойынша шақырылған адамдардан кімнің келгенін, ... ... ... және ... ... себептері туралы
мәліметтердің бар-жоғын сотқа баяндайды. Мысалы: «Сот отырысына тараптар
мен олардың өкілдері келді. Сотта істі ... ... мен орны ... және ... хабарланса да прокурор келген жоқ».
Судьяның төменде мазмұндалған барлық ... дәл ... ... ... ... қатысушылардың келгені туралы мәселені анықтағаннан кейін
төрағалық етуші келгендердің жеке ... ... ... ... және ... өкілеттіктерін ресімдеуге қойылатын АІЖК-нің
59-62-баптарының талаптарына сәйкес тиісті құжаттар ... бас ... ... ... ... ... сенімхаттар және т.б.)
бойынша өкілдердің өкілеттіктерін тексереді. Бұл орайда сотта іс жүргізуге
деген ... ... ... ... ... ... ... арызға қол
қоюдан, істі аралық сотқа беруден, талаптан толық немесе ішінара бас ... оны ... ... ... ... ... ... келісім жасаудан, өкілеттіктерін басқа тұлғаға беруден (сенім
ауыстыру), соттың қаулысына шағым беруден, сот ... ... ... ... алып берілген мүлікті немесе ақшаны алудан басқа
барлық іс ... ... ... құқық беретінін есте ұстау керек.
Өкілдің ... ... ... ... ... беруші тұлға берген сенімхатта көзделген болуға тиіс. Өкілдің
өкілеттіктері заңға сәйкес берілген және ... ... ... Кәсіподақтардың, басқа ұйымдардың уәкілдері сотқа өздері қай
тұлғалардың мүддесі үшін ... ... сол ... іс ... ... асыруға берілген тапсырманы куәландыратын құжаттарды ... ... үшін ... ... ... арыздар, бастамашы топтың
хаттамалары және т.с.с.) көрсетуге тиіс.
Адвокаттың өкілеттіктері заңгерлік кеңес немесе адвокаттық кеңсе берген
ордермен, ал олар ... ... ... жағдайда – адвокаттың
клиентпен жасаған ... ... ... ... ... ... төлеу бойынша сот шығыстарын істі ... ... өтеу ... ... ... ... ... байланысты,
клиентпен жасалған шарттың негізінде өкілдік етілген кезде, жеке-дара
қызмет жүргізілген кезде өкілдің ... ... ... бар-жоғын
тексеруге кеңес береміз. Соттарда мұндай практика ... ... ... кездерде қалыптасқан[2].
Заңды тұлғаның атынан сенімхатты оның басшысы немесе басқа уәкілетті
тұлға ... ... ... ... іске ... ... ... сот рұқсат берген тұлғаның өкілеттіктері сенімхатта немесе сенім
білдірушінің сот отырысының хаттамасына ... ... ... арызында
бейнеленуі мүмкін.
Аудармашыға оның міндеттерін түсіндіру (АІЖК-нің 182-бабы). Бұл ... ... сот ісі ... ... ... ... тұлға істі
талқылау барысында жасалатын барлық іс-әрекеттер туралы білу ... ... үшін сот ... ең ... іске ... Аудармашысыз оның
мұндай мүмкіндігі болмайды, себебі аудармашы ... ... ... тек сот ... ... ... ... іске
асырғаннан кейін ғана кіріседі. Төрағалық етуші ... оның ... ... сот ісі жүргізілетін тілді білмейтін тұлғалардың түсіндірмелерін,
айғақтарын, мәлімдемелерін аудару;
• тілді білмейтін тұлғаларға іске ... ... мен ... ... мәлімдемелерінің, жария етілетін
және істе бар құжаттардың, дыбыстық жазбалардың, ... ... ... ... ... ... өкімдерінің, соттың қаулылары мен
шешімдерінің мазмұнын аудару.
Төрағалық етуші аудармашыға көрінеу қате ... ... үшін ... және ... ... жауапкершілік жөнінде ескертеді.
Аудармашының бұл туралы қолхаты сот отырысының ... қоса ... ... ... немесе өз міндеттерін орындаудан жалтарған жағдайда
оған әкімшілік құқық бұзушылық туралы ... ... ... ... ... ... ... сурдоаудармашыларға да, яғни, өзара қарым-
қатынаста саңырау, мылқау, керең ... ... ... ... ... ... тұлғаларға да қолданылады.
Куәларды сот отырысы залынан шығару (АІЖК-нің 183-бабы). ... ... ... ... ... қатысушылардың келгені тексерілгеннен кейін,
ал іске ... ... ...... міндеттері
түсіндірілгеннен кейін шығарылады. Куәларды шығару үшін олардың сот отырысы
залына айғақ беру үшін ... ... ... ... шығару куәгерлік айғақтарға «қол жетпеуін» қамтамасыз ету, іске
қатысушы ... ... және іс ... ... ... ықпал етуі салдарынан олардың ... ... жол ... үшін жүзеге асырылады.
Төрағалық етуші сот жауап алған куәлардың жауап алынбаған куәлармен
сөйлеспеуі үшін шаралар ... ... ... ету және ... білдіру құқығын түсіндіру (АІЖК-нің
184-бабы). Сот құрамын жариялаған кезде төрағалық ... ... ... ... «Іс төрағалық етуші судья Жәмішев ... ... ... ... ... етуші прокурор, сарапшы, маман, сот отырысының
хатшысы, сот приставы ретінде кімдердің қатысатынын хабарлайды, бұл ... ... ... ... ... ... төрағалық етуші іске қатысушы тұлғаларға олардың қарсылық
білдіру құқығын түсіндіреді. Іске қатысушы ... ... ... түсіндірілгені туралы сот отырысының хаттамасына жазылады.
Қарсылық білдірудің негіздемелері, мәлімделген қарсылықты шешу тәртібі
және осындай ... ... ... ... 40-43-
баптарымен көзделеді.
Қарсылық судьяға, прокурорға, сарапшыға, маманға, ... ... ... және сот ... ... ... ... қарсылық білдірудің негіздемелері АІЖК-нің 40-бабында
көрсетілген. Судья төмендегі жағдайларда істі ... ... ... және
қарсылық білдірілуге жатады:
• егер ол аталған істі осының алдында қарау кезінде куә, ... ... ... сот ... хатшысы, сот орындаушысы, сот
приставы ретінде қатысқан болса;
• тараптардың, іске қатысушы басқа тұлғалардың ... ... ... ... табылса;
• жеке, тікелей немесе жанама түрде істің нәтижесіне ... ... оның ... ... ... тудыратын басқа мән-жайлар
болса.
Соттың құрамына өзара туыс болып табылатын тұлғалар кіре алмайды.
АІЖК-де судьяның істі ... ... ... қатысуына жол берілмейтіні
туралы ереже бекітілген (АІЖК-нің ... ... ... ... тағы бір негіздемесін – оның осы істі осының алдында ... ... алу ... ... ... ... қарсылық үшін негіздемелер
сондай-ақ прокурорға, сарапшыға, ... ... сот ... мен сот ... да білдіріледі.
АІЖК-нің 41-бабының 2-бөлігіне сәйкес, сарапшы немесе маман сонымен
қатар төмендегі жағдайларда істі ... ... ... егер ол іске ... ... ... олардың өкілдеріне қызметтік
немесе басқа жағынан тәуелді болса;
• егер ол тексеру жүргізіп, оның материалдары сотқа ... ... не осы ... істі қарау кезінде пайдаланылса.
Прокурордың, сарапшының, маманның, аудармашының, сот отырысы хатшысының,
сот приставының осы істі мұның алдында қараған ... ... ... ... ... сот ... ... сот приставы ретінде
қатысуы оларға қарсылық ... ... ... ... (АІЖК-нің 41-
бабының 3-бөлігі).
Аталған негіздер болған жағдайда тізімделген тұлғалар өздігінен ... ... ... Сол ... ... іске ... адамдар
қарсылық білдіретінін мәлімдеуі мүмкін.
Өздігінен бас тарту мен қарсылық білдіру істі мәні бойынша ... ... ... ... ... Істі ... барысында
өздігінен бас тарту (қарсылық білдіру) туралы мәлімдеме жасауға қарсы болу
(қарсылық білдіру) негіздері сотқа немесе өздігінен бас ... ... ... ... істі ... ... кейін белгілі болған
жағдайда ғана жол беріледі.
Істі жеке-дара қараушы судьяға мәлімделген қарсылық білдіруді (өздігінен
бас тартуды) сол соттың төрағасы ... сол ... ... ... ... ... - ... тұрған сот судьясы қарайды.
Қарсылық білдіруді қабылдамай тастау ... ... ... ... ... ... келтіруге жатпайды. Ұйғарымға келіспеушілік
туралы дәлелдер апелляциялық немесе қадағалау ... ... ... ... ... 42-бабының 5-бөлігі).
Прокурордың, сарапшының, маманның, аудармашының, сот отырысы хатшысының,
сот орындаушысының, сот ... ... бас ... ... туралы мәселені істі қарайтын сот шешеді.
Өздігінен бас тарту (қарсылық білдіру) туралы мәселені сот бөлек ... және ол ... ... ... ... ... бас ... туралы мәлімдемені
қанағаттандырудың салдарлары АІЖК-нің 43-бабында көрсетілген:
• аудандық немесе оған ... ... ... ... ... бас ... ... бұл істі сол сотта басқа судья
қарайды;
• егер іс қаралатын сотта ... ... ... ... ... сот арқылы іс басқа аудандық немесе оған теңестірілген ... ... ... оған ... сотта, Қазақстан Республикасының
Жоғарғы Сотында істі қарау кезінде судья өздігінен бас ... ... ... ... не ... ... ... қарсылық
білдірілген жағдайда, істі сол соттағы басқа судья қарайды.
• іс қаралатын сотты айқындау үшін ол ... ... ... ... ... ... ... егер облыстық немесе оған теңестірілген сотта ... бас ... ... ... ... ... не АІЖК-нің
39-бабында аталған себептермен осы істі қарау үшін ... ... құру ... ... облыстық немесе оған теңестірілген сот іс бойынша тараптар болса.
Іске қатысушы адамдарға олардың құқықтары мен міндеттерін ... ... ... ... іске ... ... ... іс
жүргізу құқықтары мен міндеттерін, соның ішінде іс ... ... ... ... алуға және көшірмелер түсіруге;
қарсылықтарын ... ... ... етуге және оларды зерттеуге
қатысуға; іске қатысушы басқа адамдарға, ... ... ... ... ... ... ... соның ішінде қосымша дәлелдеме
талап ету ... ... ... ... ... және ... түсініктемелер
беруге; сот процесі барысында ... ... ... бойынша өз
дәлелдерін келтіруге; іске ... ... ... ... ... қарсылық білдіруге; сот жарыссөздеріне қатысуға; сот отырысының
хаттамасымен танысуға және оған ... ... ... ... ... ... ... АІЖК-мен берілген басқа да іс ... ... ... ... қатысушы адамдар өздеріне берілген барлық іс ... ... ... ... Олар ... орындамаған жағдайда азаматтық сот
ісін жүргізу туралы заңдармен көзделген салдарлар туындайды.
Төрағалық етуші талап қоюшының талаптың негіздемесін немесе ... ... қою ... ... ... не ... ... талап
қоюдан бас тартуға құқылы екенін, жауапкердің талап қоюды ... ... ... ... ... ... істі ... келісіммен
аяқтай алатынын, дауды шешу үшін аралық сотқа жүгіне ... ... ол ... ... іс ... ... да ... етуші іске қатысушы тұлғалардың өкілдеріне АІЖК-нің 61-бабымен
көзделген өкілеттіктерін түсіндіреді.
Іске қатысушы тұлғаларға және ... ... ... іс жүргізу
құқықтары мен міндеттерін түсіндірген кезде төрағалық етуші ... ... ... назарға алуға тиіс. Ол, мысалы, егер ол ... ... ... ... қою ... ... болса, осындай
талапты қою құқығын, егер ... ... ... шығындардың
ауыртпалығына байланысты заңгерлік құқықты ... ... ... ақы ... ... ... өтеу ... және т.с.с.
егжей-тегжейлі түсіндіруге міндетті.
Қарсы талап қою өзінің ... ... ... бастапқы талаппен
бірге қарау үшін пайда болған процесте мәлімденген, жауапкердің ... ... ... құқықтық талабы болып табылады.
Қарсы талапқа төмендегі сипаттар тән:
- бұл жауапкердің талабы;
- талап бұрыннан ... ... ... ... ... ... талаппен бірге қарау үшін мәлімденген.
Материалдық-құқықтық қарсылық сияқты азаматтық процесте қарсы талап та
даудың мәні бойынша ... ... ... ... ... ... ... айырмашылық та бар, ол айырмашылық сол, ... ... ... ... тек ... ... бірге ғана емес,
сонымен қатар одан бөлек ... ... іс ... де ... ... ... қарсылығы бастапқы талапқа тәуелді
болады да ... сот ... сот ... мәні бола ... пен ... үшін ... талаптың қолайлылығы сол, ол бір ... ғана ... ... ... талаптарын шешуге мүмкіндік береді.
Айталық, бір ... ... ... ... ... ... иесі болып
табылатын және пәтер жалдаушыдан пәтерақы бойынша берешегін өндіртіп алуды
соттан өтініп ... ал ... осы ... үй-жайды жалдаушы, үй-жайды
жөндеуге байланысты өзі көтерген ... ... ... ... ... отырған екі азаматтың өзара ақшалай талаптарын бір процесте қарап,
шешу ... әрі ... сай ... ... ... ... оның әкесіне алименттер өндіртіп алу
туралы талабы мен жауапкердің әкелікті анықтау туралы қарсы талабын ... ... сай әрі ... ... ... бұл ... бөлек қарау
алименттердің баланың әкесі болып табылмайтын адамнан ... ... ... ... ... ... талапты есепке алу, сіңіру немесе өтеу мақсатында
қойылады.
Қарсы талапты қарауға қабылдау іс ... ... ... іске
асырылатындықтан бастапқы және қарсы талаптар бойынша талаптар не біртекті
болуға немесе бір даулы мәселеге қатысты мәлімделген ... ... ... қоюдың және оны бірге қарауға қабылдаудың тәртібі мен
шарттары ... ... ... ... ... ... ... талап қоюдың жалпы ережелері
бойынша қойылады. Бұл қарсы талапты қарауға қабылдай отырып, ... ... ... ... ... барлық алғышарттарын назарға алуға тиіс
дегенді білдіреді. ... ... ... ... арыз ... ... ... сай болуға және ол үшін ... баж ... ... ... талапты сот шешімі шығарылғанға дейін қоюға болады.
Сот қарсы талапты ... ... ... ... ... егер ... ... алғашқы талапты есепке алуға бағытталса. Есепке
алу мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... егер ... талап қоюды қанағаттандыру алғашқы талап қоюды толық
немесе ішінара қанағаттандыруды ... ... Бұл ... мысал
ретінде жоғарыда келтірілген, әкелікті даулау туралы қарсы талап
алименттерді өндіртіп алу ... ... ... ... мақсатында қойылатын жағдай жүре алады;
– егер қарсы және алғашқы талаптар арасында өзара байланыс болса
және ... ... ... дауларды неғұрлым жылдам және дұрыс
қарауға әкелсе (АІЖК-нің 157-бабы).
Некені бұзу туралы істер бойынша сот практикасында ... ... ... бөлу ... ... ... жиі ... процесте қарсы талапты қараудың нәтижесі ол бойынша ... ... ... ... және ... талаптар бойынша сот бір шешім
қабылдайды, алайда онда екі талапқа да бөлек негізделген жауап ... ... ... ... қиындататын болса, соттың оны бірге ... бас ... ал егер ол ... ... болса, қарсы талапты
бөлек іс жүргізуге бөліп ... ... ... ... ... ... ... іс жүргізу құқықтары мен міндеттерін ... ... сот ... ... ... тиіс.
Іске қатысушы тұлғалардың өтінімдерін соттың шешуі (АІЖК-нің 186-бабы).
Төрағалық етуші іске қатысушы ... және ... істі ... ... бойынша арыздары мен өтінімдерінің ... ... мен ... әр ... ... мүмкін:
• қосымша дәлелдемелерді сұратып алдыру немесе қоса тіркеу туралы;
• сараптама тағайындау туралы;
• қандай да бір ... іске ... ... ... ... қамтамасыз ету туралы;
• түрлі мән-жайлар бойынша дәлелдемені жою туралы;
• екінші тараптың дәлелдемелерді жасырғаны туралы;
... ... ... ... ... ұзақ ... ... іс-
сапарда жүргені туралы;
• істі талқылауды кейінге қалдыру немесе іс ... іс ... тұру және ... мен өтінімдер ауызша немесе жазбаша нысанда берілуі мүмкін.
Ауызша арыздар мен ... сот ... ... ... ... іс ... қоса тіркеледі.
Арыздар мен өтінімдер болған жағдайда сот іске қатысушы адамдардың
пікірлерін ... ... соң ... ... туралы немесе
қанағаттандырудан бас тарту туралы ұйғарым шығарады. Соттың ұйғарымдары
әдетте ... сот ... ... шығарылады және сот ... ... ... ... ... сот шығарған ұйғарымдар
дереу жария етіледі.
• Сот талқылауы кезінде талапкер:
• талаптың нысанасын немесе негіздемесін ... ... ... емес ... ... туралы;
• іске қатысуға тең жауапкер ретінде заңды тұлғаны ... ... ... ... ... жүзеге асыратын азаматты
тарту туралы арыз берген жағдайда, соттардың мүліктік дауды сотқа
дейін ... ... ... ... осындай арыздарды
қабылдаудан бас тартуға құқығы жоқ.
Мұндай жағдайларда сот дауды сотқа дейінгі ... ... ... ... ... ... 1) ... сәйкес, арызды қараусыз
қалдыру туралы ұйғарым шығаруға құқылы (Жоғарғы Соттың 30.06.2000 ... ... ... іс ... заңнамасының кейбір нормаларын
қолдануы туралы» №9 қаулысының 9-тармағы, 30.10.2000 ... №15 ... ... және ... ... осы сот ... мәні бойынша қараудың мүмкін болмауына әкелетін
өтінімді ... ... сот істі ... ... қалдырады
немесе ұйғарым шығару жолымен іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұрады. Сол
арқылы сот отырысы аяқталады, ... істі ... оны ... ... ... ... ... кейін жалғастырылатын болады немесе басқа ... ... іске ... ... мен ... ... немесе сот оларды қанағаттандырмаса,
немесе арыздар мен өтінімдерді қанағаттандыру ... одан ... ... ... сот талқылауы әрі қарай жалғастырылады.
Іске қатысушы тұлғалар және ... ... ... істі ... ... ... шешу ... 187-бабы).
Бұл мәселені сот анықтауға тиіс, ... іске ... ... ... ... ... себебінің және басқа ... ... ... іс ... түрлі салдарларына әкеледі.
Азаматтық істі талқылау іске қатысушы тұлғаларға сот ... ... орны ... міндетті түрде хабарлана отырып іске асырылады. Хабарлаулар
хабарландырылған адамдардың сотқа уақтылы келуі және іске ... ... ... болуы есептеле отырып жолдануға тиіс (АІЖК-нің 129-
бабының 3-бөлігі).
Сот ... іске ... ... қандай да біреуі келмеген
жағдайда және ... ... ... ... ... сот істі
талқылауды кейінге қалдырады.
Іске ... ... ... ... туралы сотқа хабарлауға және
келмеу себептерінің дәлелдемелерін көрсетуге міндетті. Егер істі ... ... ... мен орны туралы тиісті түрде ... ... ... сот ... іс ... ... біреуін қабылдау үшін
олардың келмеу себептері туралы мәселені зерттейді:
... ... ... ... деп ... ... сот істі
талқылауды басқа сот отырысына кейінге қалдыру туралы ұйғарым
шығарады;
• егер сот ... ... ... емес деп ... онда оның ... жоқта қарауға құқығы бар.
Яғни, сот отырысы туралы тиісті ... ... іске ... ... ... ... әр жағдайда, сот істің нақты мән-жайларына
сүйене ... істі ... ... ... ... істі мәні ... туралы шешім қабылдайды.
Жауапкер сот отырысына келмеген ... ... ... ... кезде істі сырттай іс жүргізу тәртібімен қарауға құқығы бар:
• егер жауапкерге сот отырысының уақыты мен орны туралы тиісті түрде
хабарланған болса;
• егер ... ... ... ... ... сотқа
хабарламаса (мысалы, келмеу себептері туралы мәліметтер мүлде жоқ
болса не сот оның келмеу ... ... деп ... не ... ... іс ... қасақана созып отыр деп таныса);
• егер жауапкерден істі ол жоқта қарау туралы арыз ... ... егер ... істі ... іс жүргізу тәртібімен қарауға қарсы
болмаса. Аталған шарттар АІЖК-нің ... ... ... істі өздері жоқта қарап, өздеріне шешімнің көшірмесін
жіберу туралы жазбаша нысанда өтінуге құқығы бар.
Сот егер істің мән-жайлары бойынша бұл ... ... ... ... қатысуын міндетті деп тануы мүмкін.
Сот отырысының уақыты мен орны ... ... іске ... ... ... істі ... кедергі болып табылмайды. Іске қатысатын
адамның өтінімі ... сот оның ... ... ... келмеуіне
байланысты істі қарауды кейінге қалдыра алады.
Куә, сарапшы, маман, аудармашы келмеген жағдайда істі ... ... ... шешу (АІЖК-нің 188-бабы).
Сот отырысына аталған тұлғалардың қандай да ... ... ... ... ... адамдардың істі олар жоқта қарау мүмкіндігі туралы пікірін
тыңдап, сотта іс ... ... ... оны ... ... туралы
ұйғарым шығарады.
Істі талқылау куәнің келмеуіне ... ... ... кезде
азаматтық істің куә білетін мән-жайлары туралы мәліметтің маңыздылығы
назарға алынады.
Сарапшының келмеуі істі талқылауды ... ... ... мысалы, мынадай
жағдайларда негіз бола алады: сарапшының ... ... ... ... ... қорытындысы бойынша оның өзінің
түсініктеме ... ... ... ... мен басқа
дәлелдемелердің арасында қарама-қайшылық болуы және т.б.
Аудармашы ... ... егер ... ... ... болмаса,
сот істі талқылауды кейінге қалдыру туралы ұйғарым шығарады.
Егер куәлар, сарапшы, маман немесе аудармашы сот отырысына сот дәлелсіз
деп таныған ... ... ... ... олар ... ... сотқа мәжбүрлеп әкелінуі, ал куәлар ӘҚБтК-нің 513-бабына сәйкес
әкімшілік жазаға тартылуы мүмкін.
Куәгерлік айғақ беру ... ... ... ... ... беруден бас тартқаны немесе жалтарғаны үшін куә ... ... ... жауапкершілік көтереді. Заңға сәйкес ешкім де ... ... және ... ... туыстарына, сондай-ақ ... - ... ... ... сенім білдірген адамға қарсы куәлік
беруге міндетті емес (АІЖК-нің 17-бабы).
Істі қарау кейінге қалдырылған кезде куәлардан жауап алу (АІЖК-нің 190-
бабы). Істі ... ... ... кезде соттың келген куәлардан
жауап ... жол ... ... куәлар ретінде шақырылатын
азаматтардың уақытын ... және осы ... ... ... қалуына
байланысты істі талқылаудың ықтимал кейінге қалдырылуының алдын ... ... ... ... ... ... жауап алу соттың міндеті
емес құқығы. Мұндай жауап алу тек сот отырысында тараптар ... ... ... ... және ... ... сәйкес жүзеге асырылады.
Сарапшы мен маманға олардың құқықтары мен ... ... ... 191-бабы). Төрағалық етуші сарапшы мен маманға АІЖК-нің 92-бабымен және
99-бабының 3 және ... ... ... ... ... ... етуші сарапшыға көрінеу жалған қорытынды бергені үшін ҚК-нің
352-бабына сәйкес қылмыстық жауапкершілік туралы ескертеді. Бұл ... ... ... да ол сот ... ... қоса ... ... теріс кеңес (түсініктеме) бергені үшін қылмыстық
жауапкершілік туралы ескертілмейді.
Жазбаша немесе ... ... ... ... ... ... жазбаларды тыңдау, сараптама тағайындау, куәлерден жауап ... ... ету ... ... ... ... кеңес,
түсініктеме алу үшін және тікелей техникалық ... ... ... мен схемалар жасау, сараптама үшін үлгілер ... ... ... үшін ... ... ... сот мамандарды тарта алады.
Сарапшыдан өзгеше маман сотқа тек ... ... ... ... ... зерттеулер жүргізбестен ауызша немесе жазбаша нысанда кеңес ... ... оған ... ... ... жалған қорытынды бергені үшін
қылмыстық жауапкершілік туралы ескертілмейді.
3.3. Істі мәні бойынша қарау
Сот отырысында ... істі ... осы ... ... ... ... АІЖК-нің 192-210-баптарымен реттеледі.
Істі талқылаудың осы бөлімінің негізгі міндеті ... ... ... жоқ ... ... ... дәлелдемелерді зерттеу жолымен
азаматтық істің мән-жайларын анықтау болып табылады. Істі мәні ... ... және ... ... және ... ... да мән-
жайларын соттық зерттеудің негізінде тараптардың құқықтары мен міндеттерін
соттың айқындауына мүмкіндік береді.
Сот талқылауының ... ... өкім ... ... ... туралы
мәселені анықтаудан басталады (АІЖК-нің 192-193-баптары). Төрағалық етуші
талап қоюшының өз ... ... ... ... ... мойындайтын-мойындамайтынын және тараптардың істі
бітімгершілік келісімімен аяқтауды немесе істі ... ... ... ... ... міндетті.
Талапкердің талап қоюдан бас тартуы туралы арызы, жауапкердің талап
қоюды мойындауы немесе ... ... ... ... ... ... енгізіледі және оларға тиісінше талапкер, ... екі ... та қол ... Өкім ... ... ... ... жазбаша
арыздар іске қоса тіркеледі, бұл туралы сот ... ... ... бас ... қабылданғанға не талап қою мойындалғанға немесе
тараптардың бітімгершілік келісімі бекітілгенге дейін ... ... ... немесе тараптарға тиісті іс жүргізу әрекеттерінің
салдарын түсіндіруге міндетті.
Талапкердің талап қоюдан бас тартуын ... ... ... ... ... ... сот ұйғарым шығарады, сол арқылы
осымен бір мезгілде іс бойынша іс ... ... ... сот ... бітімгершілік келісімінің шарттары көрсетілуге
тиіс. Осымен істі сотта талқылау аяқталады, сот дәлелдемелерді зерттемейді
және істің ... ... ... Талқылауды іс бойынша іс
жүргізуді тоқтату туралы ұйғарым шығару жолымен аяқтау сотқа ... ... ... ... ... кедергі жасайды. Яғни, заң сол тараптар
арасындағы, сол мәселе туралы дау бойынша және сол ... ... ... ... ... жол ... (АІЖК-нің 248-бабының 2-бөлігі).
Жауапкер талап қоюды мойындағанда және сот оны ... ... ... ... ... шешім шығарылады. Мұндай
жағдайда шешімде тек ... ... ... мойындағаны және соттың оны
қабылдағаны ғана ... ... ... сот ... ... талапкердің пайдасына шешім шығарады (АІЖК-нің 221-бабының ... ... ... бас ... ... ... ... қабылдамаған немесе
бітімгершілік келісімді бекітпеген жағдайда, сот бұл туралы ... ... да ... ... ... Егер бұл іс-әрекеттер заңға
қайшы келсе ... ... ... ... ... және ... бұзатын болса, сот талапкердің талап қоюдан бас ... ... ... ... ... және тараптардың
бітімгершілік келісімін бекітпейді (АІЖК-нің 49-бабының 2-бөлігі).
Сот талқылауы сондай-ақ талапкер өзінің талаптарын ... ... ... ... сондай-ақ тараптар құқық туралы ... ... ... ... жағдайда да жалғаса береді.
Істі мәні бойынша қарау жалғастырылған жағдайда, сот іске ... ... ... ... ... 194-бабы). Тараптар
мен үшінші ... ... ... бір түрі болып
табылады. Олардың түсініктемелері басқа ... ... ... ... ... ... ... 2-бөлігі, 78-бабы).
Тараптардың, үшінші тұлғалардың және іске қатысушы басқа адамдардың
түсініктемелерін тыңдай отырып, сот іс үшін ... бар ... осы ... бар немесе жоқ екенін анықтау үшін қажетті
дәлелдемелердің шеңберін анықтайды және нақтылайды.
Тараптардың, ... ... және іске ... ... ... тыңдау тәртібі
АІЖК-нің 194-бабының 1-бөлігінде іске ... ... ... ... ... оны соттың ұстануы
міндетті болып табылады және төмендегідей түрде болады:
• талапкердің түсініктемелері;
• оның жағында қатысатын ... ... ... ... түсініктемелері;
• оның жағында қатысатын үшінші тұлғаның түсініктемелері;
• даудың нысанасына дербес талаптар мәлімдейтін үшінші ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның
түсініктемелері.
Прокурор, мемлекеттік органдардың, жергілікті өзін-өзі ... ... ... сотқа басқа адамдардың құқықтары мен
мүдделерін қорғауға жүгінген азаматтар бірінші болып түсініктемелер береді.
Тараптар, үшінші ... және іске ... ... ... бере ... өздерінің талаптары мен ... және ... ... ... ... ауызша және
жазбаша болуы мүмкін.
Түсініктеме бере отырып, тарап екінші ... ... ... мен
қарсылықтарын негіздейтін фактілерді мойындай алады. Тараптың фактілерді
мойындауы екінші тарапты осы ... ... ... ... ... факті сот отырысының хаттамасына енгізіледі және оған
фактіні мойындаған тарап қол ... Егер ... тану ... ... ... ол іске ... тігіледі (АІЖК-нің 78-бабының 3-бөлігі).
Фактіні мойындауды талапты мойындаудан ажырата білу ... ... ... ... ... іс ... дәлелдеме ретінде
қарастырылады, ал талапты мойындау – бұл АІЖК-нің 49-бабының ... ... ... ... ... ... ... арқылы
істі талқылауды аяқтауға әкелетін, жауапкердің өкім ету әрекеті. Екіншіден,
фактіні мойындау тараптың ... ... ... ол ... ... ... ... мойындау шындығында болған мән-жайды жасыру мақсатымен
не алдаудың, күш қолданудың, қорқытудың ... ... ... ... ... ... сот ... қабылдамайды. Фактіні
мойындауды қабылдамау туралы сот ұйғарым шығарады. Мұндай жағдайда аталған
фактілер жалпы негізде дәлелденуге тиіс (АІЖК-нің ... ... ... ... бір ... ... ... құқығы бар. Сұрақтар
іске қатысушы әр адамның ... ... ... ... қою ... және ... мазмұнын төрағалық етуші бақылайды. Ол
сот қарап жатқан талаптардың шегінен шығатын немесе жетектеуші сұрақтарды
алып тастауға міндетті. ... ... алып ... ... сипаттағы
сұрақтар, егер оларды ... ... бұл ... ... түссе, сот
отырысының хаттамасына жазылады.
Іске қатысатын ... ... ... ... ... орындау және дәлелдемелерді қамтамасыз ету тәртібінде алынған
түсініктемелерді төрағалық етуші жария етеді (АІЖК-нің 73 және 76-баптары).
Егер ... ... ... ... ... іске ... сот ... келсе, олар жалпы тәртіпте түсініктеме береді (АІЖК-
нің 73-бабының 3-бөлігі). Түсініктемелері дәлелдемелерді ... ... ... іске қатысатын адамдар сот отырысына келгенде де ... ... ... ... ... ... түсініктемелерін тыңдағаннан кейін сот істің
мән-жайларын ... ... ... ... ... ... Істегі бар басқа дәлелдемелерді (куәлардың айғақтарын, жазбаша
және заттай ... ... ... ... ... ... ... тәртібін сот іске қатысушы адамдардың пікірлерін
ескере отырып белгілейді (АІЖК-нің 195-бабы).
Дәлелдемелерді ... ... ... ... ... ... байланысты айқындалады. Қандай кезектілік белгіленсе де сот іс
бойынша жиналған барлық дәлелдемелерді және басқа да ... ... ... ... зерттеу куәлардан жауап алудан
басталады. Куәлардан жауап алудың, сондай-ақ ... ... ... ережелері мен тәртібі АІЖК-нің 196-200-баптарымен реттелген. Куәдан
жауап алынғанға ... ... ... куәнің кім екенін анықтайды, оның
міндеттері мен құқықтарын түсіндіреді және оған ... ... бас ... және көрінеу жалған жауап бергені үшін қылмыстық жауапкершілік жөнінде
ескертеді. Куәға сондай-ақ ... ... ... және ... ... ... ... ал діни қызметшілерге өздеріне тәубаға келу
кезінде сенім білдіргендерге қарсы айғақ беруден бас тартуға құқығы ... ... оған оның ... мен ... ... қолхат алынады да ол сот отырысының ... ... алты ... ... ... төрағалық етуші оған іс бойынша ... ... ... ... беру міндетін түсіндіреді, бірақ оған жауап
беруден бас тартқаны үшін және ... ... ... бергені үшін қылмыстық
жауапкершілік жөнінде ескертілмейді (АІЖК-нің 196-бабының 2-бөлігі).
Куәлардың арасындағы беттестіруді қоспағанда, әрбір куәдан жауап ... ... Әлі ... ... куәлар істі талқылау кезінде сот отырысы
залында бола алмайды (АІЖК-нің 197-бабының 1-бөлігі).
Егер сот ... ... ... ... ... оған кетуге рұқсат
бермесе, ол істі талқылау аяқталғанға дейін сот отырысы залында қалады. Он
алты жасқа ... куә, сот бұл ... сот ... ... болуы қажет деп
таныған жағдайларды қоспағанда, одан жауап алу ... соң сот ... ... ... 197-бабының 5-бөлігі және 199-бабының 3-
бөлігі).
Жауап алу басталардан бұрын төрағалық ... ... іске ... ... ... және іс ... оған ... мәлім нәрсенің бәрін
сотқа хабарлауды ұсынады. Куә істің мән-жайлары туралы мәліметті еркін
әңгімелеу түрінде ... ... ... оған ... ... ... болып арызы бойынша куә мен оның өкілі шақырылған адам, содан ... ... ... ... мен өкілдер сұрақ қояды. Судья куәдан жауап
алудың кез келген сәтінде оған ... ... ... ... ... ... ... болған жағдайда сот осы немесе келесі отырыста куәдан екінші рет
жауап ала алады, сондай-ақ олардың ... ... ... куәлар арасында беттестіру жүргізе алады (АІЖК-нің 197-бабының 4-
бөлігі).
Жауап әлдеқандай цифрлармен немесе есте ... қиын ... ... ... ... куә жауап беру кезінде жазбаша материалдарды
пайдалана алады. Бұл материалдар ... және іске ... ... және ... ... бойынша іске қоса тіркелуі мүмкін. Куәға
оның айғақтарына қатысты оның қолында бар ... ... ... ... ... ... көрсетіледі және оның ұйғарымы бойынша іске қоса
тіркелуі мүмкін (АІЖК-нің 198-бабы).
Заң кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... ... 199-бабы). Он төрт жасқа толмаған куәдан жауап алу, ал ... ... он төрт жас пен он алты жас ... ... жауап алу да
сотқа шақырылатын педагогтың қатысуымен жүргізіледі. Қажет ... ... ... ... ... ... де ... Педагог пен заңды
өкілдер төрағалық етушінің рұқсатымен кәмелетке толмаған куәға сұрақ ... ... ... жеке ... және оның ... айғақтарының мазмұнына
қатысты өз пікірлерін айта алады.
Ерекше жағдайларда, кәмелетке толмаған куәдан жауап алынған уақытта сот
ұйғарымы бойынша сот отырысы ... іске ... ... да бір ... ... Бұл адам сот ... залына қайта келгенде оған кәмелетке
толмаған куәнің айғақтарының мазмұны ... ... ... ... ... ... істі ... басталардан бұрын сот тапсырмасын орындау (АІЖК-нің
73-ші бабы) немесе дәлелдемелерді қамтамасыз ету ... 74-ші ... ... істі ... кейінге қалдырылған кезде жауап алынуы
мүмкін. Аталған жағдайларда куәлардың айғақтары хаттамаларда бекітіліп,
олар сот ... ... ... Олар ... етілгеннен кейін іске
қатысушы адамдар осы айғақтарға өз көзқарастарын ... және ... ... ... ... ... 200-ші ... Жазбаша дәлелдемелер жария етілу жолымен зерттеледі (АІЖК-нің ... 204, ... ... және ... 9) ... ... жасалған жазбаша дәлелдемелер немесе оларды қарау хаттамалары сот
отырысында жария етіледі. Жазбаша ... ... ... ... ... ... төрағалық етуші дауыстап оқуға тиіс.
Жазбаша дәлелдемелер жария етілгеннен кейін төрағалық етуші оларды ... ... ... ал ... ... жағдайларда сарапшыларға,
мамандарға және куәларға көрсетуге тиіс. Көрсетілген жазбаша ... ... іске ... ... және ... осы дәлелдемелердің
мазмұны мен түрі бойынша түсініктемелер бере алады (АІЖК-нің 201-бабы).
Азаматтардың жеке хат ... және жеке ... ... беру ... ... хат ... мен телеграфтық хабарлар ашық сот ... хат ... ... ... хабарлар алысқан адамдардың келісімімен
ғана жария етілуі және зерттелуі мүмкін. Бұл адамдар келісім ... жеке хат ... мен жеке ... ... ... сот
отырысында жария етіледі және зерттеледі (АІЖК-нің 19-бабының 3-бөлігі, 202-
бабы). Осыдан соң іске қатысушы адамдар түсініктемелер бере алады.
Жеке сипаттағы ... ... ... ету, ... ... кезінде, сондай-ақ оларды зерттеу кезінде жеке
құжаттардың құпиялылығын сақтау туралы ережелер қолданылады. Сот отырысының
хаттамасында материалдардың ерекше ... және ... ... ету ... ... соң сот іске ... адамдардың түсініктемелерін
тыңдайды. Қажет болған жағдайда дыбыс жазбасын жария ету және бейнежазбаны,
киноматериалдарды көрсету толығымен немесе ... ... ... мүмкін. Дыбыс және бейнежазбалардағы мәліметтерді ... сот ... іске ... ... ... тағайындауы мүмкін
(АІЖК-нің 205-бабы).
Сотқа ұсынылуы қиын немесе жеткізуге болмайтын жазбаша дәлелдемелер олар
орналасқан жерде қаралады және ... ... ... ... туралы
сот ұйғарым шығарады. Қарау уақыты мен орны туралы іске қатысушы адамдарға,
олардың өкілдеріне хабарланады, алайда ... ... ... ... ... ... болған жағдайларда сарапшылар, мамандар және
куәлар шақырылады. ... ... сот ... ... ... ... ... жасалған немесе тексерілген жоспарлар, ... ... ... көшірмелері, сондай-ақ қарау кезінде
жасалған жазбаша ... ... ... мен
киноматериалдар қоса тіркеледі (АІЖК-нің ... ... ... ... (АІЖК-нің 203-204-баптары) оны
жазбаша дәлелдемелерді зерттеуден өзгешелейтін өз ерекшеліктері бар. Заттай
дәлелдемелерді сот қарайды және олар - іске ... ... ... ... ... ... сарапшыларға, мамандарға және куәларға
көрсетіледі. Заттай дәлелдемелерді қарап ... ... ... ... байланысты қандай да бір мән-жайларға соттың назарын аудара алады.
Бұл мәлімдемелер сот отырысының ... ... ... ... ... ... ұсынылуы қиын немесе түрлі мән-жайларға (заттың мөлшері
мен салмағының айтарлықтай ... ... ... ... ... оның
сақталуын қамтамасыз етудің күрделілігі және т.б.) ... ... ... ... ... олар ... ... жазбаша
дәлелдемелер сияқты ережелер бойынша қаралады және зерттеледі ... ... ... ... сот отырысының хаттамасына енгізіледі.
Заттай дәлелдемелерді қарау сот тапсырмасын орындау (АІЖК-нің 73-бабы)
немесе ... ... ету ... ... істі сот
талқылауына дайындау (АІЖК-нің 170-бабының 9-тармақшасы) тәртібінде, сондай-
ақ ... ... ... ... (тез бүлінетін заттай
дәлелдемелерді қарап шығу) іске ... ... оның ... ... ... ол сот отырысында жария етіледі, осыдан соң іске қатысушы
адамдар түсініктемелер бере алады.
4. Сарапшы ... ... ... ... ... сот
отырысына келмеген жағдайда сарапшы қорытындысын ... ... ... Егер ... отырысқа қатысып отырса, ол өз қорытындысын өзі
баяндайды.
Қорытындыны түсіндіру және оны ... ... ... ... ... ... ... сараптама тағайындалған адам және оның өкілі
бірінші болып, ал содан соң іске ... ... ... мен ... ... Сот тағайындаған сараптама жүргізу тапсырылған сарапшыға
бірінші болып талапкер мен оның ... ... ... ... ... ... алудың кез келген сәтінде сұрақтар қоюға құқылы.
АІЖК-нің 98-бабымен көзделген ... сот ... ... ... ... тағайындай алады.
Қосымша сараптама қорытынды жеткілікті түрде айқын ... ... ... ... зерттелген мән-жайларға қатысты жаңа мәселелер
туындаған кезде тағайындалады. ... ... ... сол сарапшының
өзіне немесе басқа сарапшыға тапсырылуы мүмкін.
Қайталама сараптама сарапшының ... ... ... түрде
негізделмеген не оның дұрыстығы күмән тудырған не ... ... ... ... елеулі бұзылған кезде дәл сол объектілерді ... ... сол ... шешу үшін ... Қайталама сараптама тағайындау
туралы ұйғарымда алдыңғы сараптаманың нәтижелеріне келіспеудің ... ... ... ... жүргізу сарапшылар комиссиясына
тапсырылады. Алдыңғы сараптаманы ... ... ... сараптама
жүргізілген кезде қатысып, комиссияға түсініктемелер бере ... ... ... ... және қорытынды жасауға қатыспайды.
Қосымша және қайталама сараптама жүргізу тапсырылған кезде сарапшыға
(сарапшыларға) ... ... ... ... ... тиіс.
Қосымша және қайталама сараптама тағайындалған кезде соттың іс ... ... ... ... құқығы бар (АІЖК-нің 243-бабының 5-тармақшасы).
Мұндай жағдайда іс бойынша іс жүргізу ... ... ... ... ... ... да, істі ... басқа сот отырысында
жалғастырылады.
5. Істің мән-жайларын анықтауда көмек көрсету мақсатында сот ... ... ... консультация (түсіндірме) беру үшін тартуға
құқылы. Сот маманды жасалуы кезінде арнайы білім ... ... ... ... қатысу үшін, сондай-ақ ғылыми-техникалық құралдарды
қолдануда кәсіби көмек көрсету үшін ... ... ... ... іс ... дәлелдеме ретінде қарастырылады, бұл
АІЖК-нің 64-бабының мазмұнынан ... ... ... ... ... ... бере ... сот отырысында жария етіледі. Маманның ауызша ... ... сот ... ... енгізіледі.
Маманның консультациясын түсіндіру және толықтыру мақсатында маманға
сұрақтар қойылуы мүмкін. Арызы бойынша маманды тартқан адам және оның ... ... ал ... соң іске ... ... ... және ... қояды. Сот шақырған маманға бірінші болып талапкер және оның ... ... Сот ... оның ... ... беруінің кез келген
сәтінде сұрақ қоюға құқылы.
Істі талқылау мен дәлелдемелерді ... ... ... ... ... ... ... зерттеу барысында процеске
қатысушылар дәлелдеменің жалған екені туралы мәлімдеме ... ... ... ... Мұндай жағдайда осындай дәлелдемені ұсынған адам соттан оны
дәлелдемелер қатарынан алып тастап, істі өзге ... ... ... ... ... ... ... талқылануға жатады, іске
қатысушы әр тұлғаның пікірі тыңдалады. ... ... ... ... дәлелдемелермен салыстырудың нәтижелері бойынша сот ұйғарым (тұлғаның
өтінішін қанағаттандыру туралы ... оны ... бас ... ... ... ... ... тексеру үшін сот сараптама
тағайындай алады, сондай-ақ тараптарға өзге дәлелдемелер ... ... ... ... ... деп танылған адамның іс-әрекетінде
қылмыс белгілері болса, судья материалдарды бұл жөнінде прокурорға хабарлай
отырып, қылмыстық іс қозғау ... ... шешу үшін ... ... ... ала ... органына жібереді.
Егер дәлелдеменің жалған екені анықталса, онда ол дәлелдемелер ... ... ... ... 57-бабының тәртібінде іске қатысуға ... ... ... ... басқару органы тартылған болса, онда сот олардың
қорытындыларын тыңдайды ... ... ... органдардың және
жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қорытындылары дәлелдемелер болып
табылмайды, ... ... ... ... ... ... құжаттардың
дәлелдемелік маңызына себеп болады.
Мемлекеттік органдардың және жергілікті өзін-өзі басқару органдарының
қорытындыларында ... ... ... және ... мәні бойынша шешу
жөнінде пікір болса, олар сот отырысында жария етіледі. Осыдан ... ... ... ... және ... осы органдардың уәкілетті тұлғаларына
қорытындыларды түсіндіру мен толықтыру мақсатында сұрақтар қоя алады.
Істі мәні бойынша қарауды ... ... ... ... мен ... ... қаралғаннан кейін) төрағалық етуші іске қатысушы адамдарға
және өкілдерге олардың іс ... ... ... ... ... ... Мұндай мәлімдеулер болмаған жағдайда төрағалық етуші
істі зерттеу аяқталды деп ... да сот ... ... ... ... ... Басты сот талқылауына дайындық әрекеттері. Іс сотқа келіп
түскен кезден бастап ... ... ... іс ... ... ... қабылдағанға дейін судья келіп түскен істі зерттеуге міндетті.
Істі зерттеуді айыптау қорытындысынан бастаған жөн, содан кейін ... ... ... және олардың өзара сәйкестігін тексеру керек.
Қазіргі кезде қылмыстық ізге түсу ... ... ... ... ... ... ... анықтау немесе алдын ала тергеу
кезінде ... ... ... іс ... мәні жоқ және ... да, қорғау тарапына да қажеті жоқ материалдар ... ... ... ... ... ... ... іске тіркеледі, кейде оның
көлемін бірнеше есе ... ... ... ... енді бастап
отырған тәжірибесі аз судья қылмыстық істі ... ... ... кіріскенде, тағылған айыптың мәнісін, қандай да бір ... ... және ... жерлерін ұғып алғанға дейін, болған оқиғаның
мән-жайлары ... ... ... ... ... ... ... үстіне түсініксіз етіп жазылған), ... ... ... ... ... тұрғындарға сауал
қоюдың нәтижесіз болғаны» туралы рапорттарымен, қылмыс ... ... және ... ... ... жоқ ... әзірлеу кезінде
жиналған басқа материалдармен танысып, көп ... ... ... ... деп атап ... ... кітабының тиісті бөлімі авторының пікірінше, келіп
түскен ... істі ... ... қорытындысынан бастаған дұрыс,
өйткені іс жүргізу заңы ... ... ізге түсу ... дәл ... ... ... ... баяндап, осындай айыптауға
негіз болған дәлелдемелерді келтіреді. Кейіннен қылмыстық іс материалдарын
«бірінші парағынан» бастап зерттеу кезінде ... да бір ... ... ... істің дұрыс шешілуі үшін қаншалықты ... баға ... ... ... ... іс қосымша тергеуге қайтарылған болса, немесе егер алғашқы үкім
бұзылғаннан кейін іс қайтадан қарауға ... ... онда істі ... тиісті шешімімен, ... соң ... да ... ... ... ... бұзылған үкімімен, айыптау қорытындысымен,
айып тағу туралы қаулымен және істің ... ... ... ... ... ... ... шешімдер іс сотқа келіп
түскен күннен бастап бес ... ... ... нысанында қабылданады.
Шешімдер тізбесі толық болып табылады, судья ҚІЖК-нің ... ... ... ... ... ғана қабылдауға құқылы, одан
басқасын қабылдауға оның құқығы жоқ.
Түсіндірме
2-тармақ ... ... атап ... ... олардың заңда тізіп
көрсетілген реттілігімен міндетті түрде шешу қажет. Әр ... оң не ... ... ... Іс бойынша бірнеше адам тартылған жағдайда, осы
мәселелер олардың әрқайсысына қатысты шешіледі.
Соттылық туралы сауалға ... ... ... ... ... ... егер іс осы ... қарауына жатпаса, онда келесі сұрақтарды
қарастырудың қажеті де жоқ.
3-тармақ бойынша.
Анықтау ... ... ала ... ... іс ... ... ... қамтамасыз ету жөніндегі барлық талаптары
сақталған және істі сотта қарауға ... ... өзге ... ... пікірге келген судья істі сотта қарауға қабылдайды және ... ... ... бұл ... тиісті қаулы шығарады (ҚІЖК-нің 302-
бабының 1-бөлігі).
Басты сот ... ... ... ... ... үш шарт ... мүмкін:
1) егер істі тергеу кезінде айыпталушы ретінде тартылған азаматтың
құқықтарын қамтамасыз ету ... ... іс ... ... ... ... ... істі басты сот талқылауында қарауға өзгедей кедергі болмаса;
3) қылмыстық іс жүргізу заңын елеулі ... ... ... айыпталушы таңдап алған адамның қорғаушы ретінде іске қатысуына
рұқсат ету ... ... ... туралы мәселені шешуге міндетті.
Қаулыда сондай-ақ сот талқылауын дайындау жөніндегі қажетті әрекеттер
бекітіледі. Басты сот талқылауы өткізілетін уақыт пен орын ... ... сот іс ... ... ... ... ... кезінде судья сот отырысына шақыруға жататын адамдардың
тізімі дұрыс жасалғанына назар аударуға ... ... ... ... ... қатысушылардың өтінімі бойынша бұл тізімде көрсетілмеген
адамдарды куә ретінде сотқа шақыруға құқылы.
Барлық ... ... сот ... ... ... ... ... сот отырысына оның ... ... ... ... ... ... ... түрде шақыруға
жатады.
Алдын ала тергеу немесе анықтау ... сот ... ... ... ... түсіндірмесі қажет болған жағдайда, сондай-ақ істің мән-
жайлары бойынша сот ... ... ... жағдайларда сарапшы
шақырылады. Егер сараптама жүргізуге ... ... ... болса, сотқа
олардың өкілі шақырылады. Сарапшылардың пікірі біртұтас болмаған жағдайда,
олардың бәрі шақырылуы мүмкін.
Шешілуі сараптама жүргізуді ... ... ... ... ... ... жағдайда, сот отырысына маман шақырылады.
Аудармашы шақыру туралы шешім айыпталушы, жәбірленуші немесе куәлар сот
отырысында іс қаралатын тілді білмеген жағдайда ... ... ... ... ... ... сот ауырлығы шағын
қылмыс жасағаны үшін айыпталған сотталушы істі оның ... ... ... берген жағдайда және сотталушы елден тыс жерлерде болған ... ... ... жағдайларда қабылдайды (ҚІЖК-нің 315-бабының 2-
бөлігі).
Істің қаралатын орны процеске ... ... ... ... тыс ... қылмыс жасалған жерде, айыпталушының, жәбірленушінің
жұмыс орнында, куәлардың көпшілігінің мекен-жайы ... және т. ... ... ... 1-бөлігінде көзделген жағдайларда судья істі жабық
сот отырысында қарау туралы шешім қабылдайды. Бұл шешімді ... ... ... ... ... және ... ... келтіреді.
Басты сот талқылауы тараптарға сот отырысының болатын орны ... ... ... ... бастап кемінде үш тәуліктен кейін және
оның тағайындалуы туралы қаулы шығарылған кезден ... он бес ... ... тиіс ... ... ... бойынша алдын ала тыңдау жүргізілетін жағдайда басты сот ... ... ... ... ... ... ... мәселелер
бойынша қабылданған шешімдер көрсетілуге тиіс.
Түсіндірме
4 және 5-тармақтар ... ... ... ала ... өткізудің қажеттігін судья анықтайды. Іс
бойынша алдын ала тыңдау ҚІЖК-нің 299-бабының 2-бөлігінің 2-6-тармақтарында
және 363-бабында көрсетілген ... ... ... ... ... ала ... ... тараптардың қатысуымен соттың жабық
отырысында өткізеді. Тараптарға отырыстың өткізілетін ... мен ... ... Сот отырысына мемлекеттік айыптаушының, сотталушы ... ... ... ... Істі сотталушының қатысуынсыз алдын
ала тыңдауды судья сотталушының бұл жөніндегі жазбаша ... ... ғана ... алады. Егер сотталушының қорғаушысы дәлелді себеппен
сот отырысына келмей ... істі ... ... ... ... себептерсіз келмей қалған жағдайда, сондай-ақ оның алдын ала
тыңдауға қатысуы мүмкін ... ... ... сот ... ... ... ... қамтамасыз етуге шаралар қолданады. Бұл
орайда сотталушының келісімін алу қажет емес.
Сот отырысына жәбірленуші мен оның ... ... ... ... немесе олардың өкілдерінің келмеуі істі алдын ... ... ... ... ... істі ... ала тыңдау жүргізудің негіздерін
хабарлауынан басталады. Егер алдын ала ... ... ... ... ... онда бұл ... ... Өтінімдер мен арыздарда
судьяның өкілеттіктеріне қатысты кез ... ... ... ... мен арыз ... ... бағытталса және олардың ... ... ... ... олар ... ... ... берген адам өтінім
бойынша шешім қабылдаудың нәтижесі ... ... ... ... бас ... ... шешім шағым беруге жатпайды, бірақ ... ... ... ... ... ... ... кейін судья кеңесу бөлмесіне кетеді
және қаулы шығарады, онда қаралған мәселелер бойынша шешімін ... сот ... ... ... болатын негіздемелер болмаса, оны
тағайындау туралы қаулы шығарылады. Істі алдын ала тыңдау ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Егер істі
алдын ала тыңдау ... ... ... ... ... мұны ... Егер ... айыптауды өзгертуінен істің соттылығы өзгерсе,
судья істі ... ... ... ... ... ... және істі
соттылығы бойынша жіберу үшін прокурорға қайтарады.
Түсіндірме
4а-тармағы бойынша.
Істі алдын ала ... ... оны мына ... тек ... ... ғана ... ... қайтаруға болады (ҚІЖК-нің 303-бабының 1-
бөлігі):
– егер істе айыпталушыға қаралып отырған іспен ... ... ... ... ... егер әрекеттері қаралып отырған іспен байланысты басқа адамдарды
қылмыстық жауаптылыққа тартуға негіздемелер болса және ... ... істі жеке ... мүмкін болмаса;
– айыптауды бастапқы тағылған айыптаудан неғұрлым ауыр немесе
елеулі ... ... ... өзгерту қажеттігі болған
жағдайларда.
Судья істі алдын ала тыңдау нәтижелері бойынша тараптың өтінімі бойынша
да, өз ... ... да мына ... ғана істі ... тергеуге
жіберуге құқылы (ҚІЖК-нің 303-бабының 2-бөлігі):
– іс дұрыс біріктірілмеген немесе бөлінбеген ... ... іс ... ... ... да ... бұзушылық анықталған
жағдайда.
Осы орайда судья қылмыстық іс жүргізу ... кез ... ... ... ... ... үшін ... бола алмайтынын, тек басты сот отырысын
тағайындауға ... ... ғана ... ... ... ... ... Мұндай бұзушылыққа төмендегідей жағдайларды жатқызуға болады:
– прокурор айыптау ... ... ... ... сотқа берілмесе;
– сотқа беру туралы қаулыда айыпталушы ретінде тартылған ... ... ... ... адамдар түгел көрсетілмесе,
сотқа берілмеген адамдарға қатысты қылмыстық ізге түсуді тоқтату
туралы қаулы ... ... ... ... жазу ... ... ... сот оларды түзей алмаса;
– Қылмыстық кодекстің айыпталушы қылмыстық жауапқа тартылған ... ... ... ... мен ... көрсетілмесе;
– сотқа шақыруға жататан адамдардың мекен-жайлары істе болмаса;
– іс материалдарын тізімдеу болмаса;
– істің материалдары оларды толық оқуды ... ... ... сот түзей алмайтын тағы басқалары болса.
Істі қосымша тергеуге қайтару негіздемелерінің ... ... ... ... ... ... тарап қандай мән-жайларды анықтау үшін немесе қандай
мәселелерді шешу үшін ... ... ... ... ... ... тиіс. Өтінімді ауызша айтуға сол сияқты жазбаша түрде беруге
болады.
Сот істі ... ... ... ... ... ... ... емес және егер сот берілген өтінімнің негізділігін
қуаттайтын ... ... онда сот оны ... ... іс ... ... сот талқылауын тағайындауға құқылы.
Істі қосымша тергеуге қайтару туралы қаулыда ... ... ... ... қуаттауға, өзгертуге немесе жоюға міндетті.
Қаулыда ... ... ... мәселені алдын ала шешуге,
дәлелдемелерге баға ... және ... ... ... ... жол ... ... тергеуге жіберу туралы қаулыға он тәуліктің ішінде жоғары
тұрған сотқа шағым берілуі және наразылық келтірілуі мүмкін (ҚІЖК-нің 403-
бабы).
4б-тармағы бойынша.
Мынадай ... ... ... ... қылмыстық іс бойынша іс
жүргізуді толығымен ... ... ... ... ... құқылы (ҚІЖК-нің
304-бабы):
– сотталушы соттан жасырынып кетсе;
– айыпталушыны шетелдік мемлекеттердің беруі туралы ... ... ... іске ... нақты
мүмкіндіктері болмаған жағдайда;
– айыпталушы жүйкесінің ... ... ... куәландырылған
уақытша бұзылуы немесе өзге де ауыр науқастануы жағдайында;
– айыпталушы Қазақстан Республикасынан тысқары жерлерде ... сот ... ... істе ... тиіс заңды немесе өзге де
нормативтік құқықтық актіні Конституцияға қайшы деп тану ... ... және ... Конституцияда бекітілген құқықтары
мен бостандықтарын ... ... ... ... Конституциялық Кеңесіне ұсыным жасаса;
– қылмыстық іс бойынша одан әрі іс жүргізуге ... ... ... күштің әрекеті жағдайында:
– сотта қылмыстық іс бойынша іс ... егер жеке ... ... ... ... Қазақстан Республикасынан тысқары
жерлерде іссапарда болуына немесе азаматтық борышын орындауына
байланысты сотта ... ізге ... ... асыра алмаған
жағдайда.
Сот отырысын тағайындау сатысында іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұру
негіздемелерінің тізбесі толық болып табылады және ... ... іс ... ... адам тартылса, онда іс бойынша іс ... тұру ... ... ... ... кетуі ақиқатты
анықтауды қиындатпайтынын ескеріп шешеді. Бұл сауалға оң ... ... ... кеткен айыпталушыға қатысты іс жеке іс ... ... ... ... ... ... ... айыпталушыларға
қатысты іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұру ... ... ... ... айыпталушыға қатысты тоқтатыла тұратын істі судья
прокурорға ... ... ... ... ... ... ... бойынша айып тағылған сотталушы қылмыстық
істі өзінің қатысуынсыз қарау туралы өтінім берсе;
– сотталушы елден ... ... ... және ... ... ... 50-бабының 1, 2-бөліктерінде көзделген негіздемелер бар
болған жағдайда сот осы мән-жайлар жойылғанға дейін бір ... ... ... іс бойынша іс ... ... және ... ... ... сот талқылауын
жалғастырады.
Іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұруға негіздеме болған жағдайлар
жойылғаннан ... ... іс ... іс ... ... және істі тыңдауға
тағайындау туралы қаулы шығарады.
4в-тармағы бойынша
Егер істің жоғары тұрған ... ... ... ... ... ... ... әскери соттың қарауына (ҚІЖК-нің 293-бабы)
қарауына жататындығы немесе істің ... ... ... ... бұзылғаны анықталса (ҚІЖК-нің 294-бабы), онда іс сотқа соттылық
бойынша жіберіледі.
Қабылданған шешім туралы процеске қатысушыларға міндетті түрде жазбаша
хабарланады (ҚІЖК-нің 306-бабы).
4г-тармағы ... ... ... және 38-бабының 1-бөлігінде көрсетілген
негіздемелер болғанда, сондай-ақ мемлекеттік айыптаушы айыптаудан бас
тартқан ... ... істі ... ... ... ... сот талқылауына дейін судья заңда көрсетілген кез ... ... істі ... ... Іс толығымен немесе ішінара,
немесе кейбір айыпталушыларға қатысты қысқартылуы мүмкін. Судья сондай-ақ
айыптаудың жекелеген эпизодтарын алып ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауапқа тартудың ескіру
мерзімдерінің өтуіне байланысты қысқарту кезінде іс ... ... ... ... ... ... ... тарапынан қарсылық
болмаған жағдайда ғана іс осы негіздемелер бойынша қысқартылуы мүмкін.
Істі қысқарту туралы қаулыда істің қысқартылу негіздемесі ... ... ... ... ... қысқартылған іс бойынша азаматтық талап берілген болса және оны
қамтамасыз ету ... ... ... ... азаматтық талапкерге
көрсетілген шаралардың жойылатындығын түсіндіреді, ал ол азаматтық іс
жүргізу тәртібінде ... ... ... ету туралы талап арыз және өтінім
беруге құқылы.
Қылмыстық істі қысқарту туралы ... ... ... ... ... сондай-ақ жәбірленушіге беріледі.
4д-тармағы бойынша
Егер соттың іс жүргізуінде бір ... ... ... ... бойынша
бір-бірімен байланысты бірнеше қылмысқа бірнеше ... ... ... істер бар болса, істің мән-жайларын неғұрлым толық, жан-жақты
және объективті зерттеу, айыпталушының жеке ... ... ... қатысушылардың әрқайсысының рөлін және кінәсінің дәрежесін барынша
анықтау мақсатында ... ... ... ... ... ... қатар, бұл қылмыстарды алдын ала уәде бермей жасыру немесе ... ... ... айыптау туралы істер қылмыстары бойынша бір ... ... ... бойынша
Егер іс бойынша тараптардың біреуінен сот ... ... ... туралы өтінім келіп түссе, судья істі алдын ала тыңдауды
өткізеді.
Осы орайда судья қылмыстық істі ... ... ... ... және ... ... ... қылмыстық істер бойынша жол
берілетіндігін білуі қажет.
Істі қысқартылған тәртіппен қарауға мына ... ... ... ... ... егер сотталушы өзінің кінәсін толық көлемінде, оның ішінде өзіне
қойылған талап арызды ... іс ... ... ... іс ... ... ... құқығына нұқсан келтіретін қылмыстық іс жүргізу заңын бұзуға
жол берілмесе;
3) егер процеске қатысушылар осы ... іс ... ... ... және ... дау ... және ... отырысында зерттеуді талап етпесе.
Азаматтық талап қоюды және мүлікті тәркілеуді ... ету ... ... ... ... ... прокурор қылмыс арқылы
келтірілген залалды өтеуді және мүлікті ықтимал ... ... ... ... ... егер ... ... судья
тікелей қолдана алмаса, судья қылмыстық ізге түсу органдарына оларды
қамтамасыз ету жөніндегі ... ... ... ... ... іс ... ... жолымен жәбірленушіге мүліктік немесе
моральдық зиян келтірілу фактісін, ... оны өтеу үшін істе ... бар ... ... ... деп ... азаматтық
талап қою туралы арыз) анықтап, қаулы қабылдау жолымен азаматтық талап
қоюды қамтамасыз ету шараларын ... ... ... ... ету ... ... дәл ... қабылдайды.
Егер мүлікті іздеу үшін жедел-іздестіру шараларын қолдану немесе тергеу
іс-әрекеттерін жүргізу қажет ... ... істі ... ... анықтау немесе алдын ала тергеу органдарын азаматтық талап
қоюды немесе мүлікті ықтимал тәркілеуді қамтамасыз ... ... ... ... ... Бұл орайда іс бойынша іс жүргізу тоқтатыла
тұрмайды, іс сот отырысында қарауға жатады.
Қазақстан Республикасы ҚІЖК-нің 356-358-баптарына түсіндірме
ҚІЖК-нің 311, ... және ... ... ... сот ... ... іске тіркелген және жаңадан ұсынылған заттай
дәлелдемелерді сот ... ... ... қарауға және тараптарға
көрсетуге тиіс. ... ... іс ... ... жасалады деп
жоспарланған сот отырысы басталғанға ... ... ... заттай
дәлелдемелерді бұған алдын ала дайындауға тиіс – хатшыға, приставқа заттай
дәлелдемелерді сот отырысы залына жақынырақ ... ... ... ... ... ... ашу және ... қарау үшін арнайы
құралдарды (қайшы, пышақ, қолғап және т. с) ... ... өкім ... ... сарапшы, маман шақырудың қажеттігі туралы (мысалы, көлік құралын,
оның бөлшектерін қарау кезінде көмек алу үшін ... ... ... ... Егер ... ... ... олар орналасқан орында
жүргізу жоспарланса, процеске қатысушылар ... ... ... ... дайындау, процеске қатысушылардың заттай дәлелдемелер сақталатын
орынға кедергісіз кіруін қамтамасыз ету қажет.
Заттай дәлелдемені қарау ... ... ... ... ... бойынша маман) түсіндірме береді, бұл орайда ол ... ... үшін ... ... ... ... 115-бабы), қаралып
отырған заттың, құжаттың өзіне тән ерекшеліктерін, белгілерін атап ... ... оның сөзі ... қарау нәтижесін тіркеп отырады. Бұған қатысып
отырған прокурор, тараптардың басқа өкілдері заттай дәлелдемелерді қараумен
байланысты пікір айтуға, хаттамаға енгізілуі тиіс ... бар ... да ... соттың назарын аударуға құқылы.
ҚІЖК-нің 357-бабы бойынша ... ... ... ... ... және ... ... алу, тінту, мүлікке тыйым
салу, ұстау, тану үшін көрсету, тергеу эксперименті, телефонмен сөйлесуді
тыңдау ... ... ... ... ... егер ... іс ... бар мән-жағдайлар баяндалған немесе куәландырылған болса, іске
тігілген немесе сот отырысында ... ... ... ... ... ... ... тергеуіне бөлінген уақытты неғұрлым тиімді пайдалану мақсатында сот
көрсетілген хаттамалар мен құжаттарды толық емес, тек ... іс ... бар ... мен ... ... ... ғана жария етуге
құқылы. Көп жағдайда хаттама мен ... іс үшін ... бар ... мен
мән-жайлары куәландырылған бөлігінен басқа, оның ... ... ... ... ... сот ... қараудың, сезіктінің,
айыпталушының, жәбірленушінің және куәнің берген ... ... ... ... ... және өзге де ... ... қажеттігі туралы мәселені талқылау кезінде судья ҚІЖК-нің 116-
бабы 3-бөлігінің талаптарын сақтауға тиіс, ол ... егер ... ... өзге де ... ... іс материалдарының түгендеу тізіміне
енгізілмесе, оларды айыптаудың негізіне жатқызуға болмайды.
Сотталушының, жәбірленушінің, ... ... ... ... ... және ... ... жария ету туралы өтінім
берген тарап немесе сот жария етеді. Осы орайда ... 349, ... ... ... ... қажет. Сотталушының іс бойынша
сотқа ... ... ... ... ... ... етуге мына
жағдайларда жол беріледі: сотталушы сотта айғақ беруден бас тартқан кезде;
егер іс ол ... ... ... сот ... мен алдын ала тергеу
барысында ... ... ... ... ... ... мен куәнің іс бойынша сотқа дейінгі іс жүргізу немесе осыған
дейінгі сот талқылауы кезінде ... ... ... ... ... жол ... бұл ... мен олардың сотта берген айғақтары
арасында елеулі қайшылықтар бар болған кезде; олардың сот талқылауына келу
мүмкіндігін жоққа ... ... ... ... ... ... ... қатыспауы кезінде.
2-БӨЛІМ. СОТ АКТІЛЕРІН ОРЫНДАУМЕН БАЙЛАНЫСТЫ МӘСЕЛЕЛЕРДІ СОТТА ШЕШУДІҢ ІС
ЖҮРГІЗУ ТӘРТІБІ
1-схема. Қамтамасыз ету шараларының түрлері
*Талап қоюды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... Әдетте, талап қоюды қамтамасыз ету
туралы өтінім талап арызға қоса ... ... ... ... ... ... ... көзделген талап қоюды қамтамасыз ету
шараларының тізбесі толық болып табылмайды.
**Шешімнің орындалуын қамтамасыз ету соттың құзырына жатады және ... ... ... ол ... сот ... ... жіберілмеген
шешімді орындауды осы заңда белгіленген ережелер бойынша қамтамасыз ете
алады. Сот бұл әрекеттерді сот қаулыларын ... ... бар ... ... ... үшін ... дейін жүргізеді. Атқару
құжаттарының уақтылы орындалуын қамтамасыз ететін ... ... ... ... Соты жанындағы Сот әкімшілігі жөніндегі
комитет болып табылады, ол туралы ... ... ... 2000 жылғы 12 қазандағы № 471 Жарлығымен бекітілген. Осы
орайда атқару ... ... ... іс ... ... сот
орындаушысы болып табылатынын есте сақтаған жөн.
Сот шешімді орындаудың белгілі бір ... мен ... ... ... ... ... жіберген немесе оның орындалуын қамтамасыз
етуге шаралар қолданған жағдайда бұл туралы шешімде көрсетіледі ... ... ... ... Сотының 2003 жылғы 11 шілдедегі № 5
«Сот шешімі туралы» нормативтік қаулысының 29-тармағы бойынша, ... ... сот ... ... ... ... орындауды АІЖК-
нің 15-тарауында белгіленген талап қоюды қамтамасыз ету ережелері ... ете ... Бұл ... ... ... ... ету
мәселесі істі мәні бойынша ... бір ... ... ... ... ... қарар бөлімінде көрсетіледі немесе шешім қабылданғаннан
кейін, талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі мәселені шешу үшін ... ... ... ... жолымен шешілуі мүмкін.
***Атқару құжаттарының орындалуын қамтамасыз ету шараларын қолдану сот
орындаушысының құзырына жатады және Қазақстан Республикасының «Атқарушылық
іс жүргізу және сот орындаушыларының ... ... ... ... ... ... туралы келіспесе, онда кез келген тараптың
өтінімі бойынша аралық сот қандай да бір ... ... ... ... ... деп ... осындай қамтамасыз ету шараларын қабылдауы туралы
өкім ете алады, бұл ... ол ... ... ... ... қаралып
жатқан талапты қамтамасыз ету туралы арызды тарап істі аралық сотта қарау
жүзеге асырылатын жер бойынша немесе қамтамасыз ету ... ... ... ... жері бойынша құзырлы сотқа береді. Талап қоюды
қамтамасыз ету туралы арыз беру Қазақстан Республикасының ... ... ... ... да ... төлемдер туралы» кодексінің нормалары
бойынша мемлекеттік баж алудың нысаны болып табылмайды.
Талап арызды қамтамасыз ету туралы өтiнiмге аралық сотқа талап ... ... ... ... ... ... ... тәртiппен және мөлшерде мемлекеттiк баж төленгенiн
растайтын құжаттар қоса берiледi. Аралық сотта қаралып жатқан талап арызды
қамтамасыз ету туралы өтiнiмдi құзыреттi соттың ... және оның ... ... ету туралы немесе оны қамтамасыз етуден бас тарту туралы
ұйғарым шығаруы Қазақстан Республикасының азаматтық iс жүргiзу заңдарында
белгiленген ... ... ... ... ... қаралып жатқан талап
арызды қамтамасыз ету туралы ұйғарымның күшiн тараптардың бiрiнiң өтiнiмi
бойынша осы ұйғарымды шығарған құзыреттi сот жоюы ... ... ... арыз ... ... бас ... ... шешiмi құзыреттi
соттың қамтамасыз ету шараларының күшiн жоюына негiз болып табылады (ҚР
«Аралық соттар туралы» Заңының 32-бабы).
*****Төрелiкте қаралатын ... ... ... ... ... ... ету ... шаралар қолдану туралы өтiнiммен жүгiнуге құқылы.
Тарап төрелiкте iс ... ... ... орын немесе қамтамасыз ету
шаралары ... ... ... ... жерi ... ... сотқа
төрелiкте қаралатын талап қоюды қамтамасыз ету туралы өтiнiм ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету туралы
өтiнiмдi қарауы және оның ... ... ... ету туралы немесе оны
қамтамасыз етуден бас тарту ... ... ... ... ...... ... белгiленген тәртiппен
жүзеге асырылады. Төрелiкте қаралып ... ... ... қамтамасыз ету
туралы ұйғарымның күшiн тараптардың бiрiнiң өтiнiмi бойынша осы ұйғарымды
шығарған құзыреттi сот жоюы ... (ҚР ... ... ... Заңының 25-бабы).
******Қылмыс арқылы моральдық немесе мүліктік зиян келтірілгені туралы
деректер болған кезде қылмыстық ізге түсу ... ... ... ... ету ... қолдануға міндетті. Егер мұндай шаралар
қолданылмаған болса, сот үкім ... ... ... ... оны қамтамасыз ету
шараларын қолдануға құқылы (ҚІЖК-нің 170-бабы).
2-схема. Талап қоюды қамтамасыз етудің ... ... ... ... ... ... етуге, егер мұндай шараларды ... ... ... ... ... оның орындалуын мүмкін етпесе, істің
барлық жағдайларында да жол беріледі (АІЖК-нің 158-бабы).
Қазақстан Республикасы Жоғарғы ... 2003 ... 19 ... ... ... орындамағаны үшін жауаптылық туралы» № 12 ... ... ... ... процесті жүргізуші органдар
азаматтық талапты қамтамасыз ету жөнінде шаралар қабылдауды көздейтін ҚІЖК-
нің 170, ... ... 158, ... орындаулары қажет. Соттар көрсетілген шараларды басты ... ... ... барысында, сондай-ақ сот талқылауы, үкім
шығару, азаматтық талапты қанағаттандыру жөнінде шешім немесе өзге де ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2001 жылғы 13 ... ... ... қарауына әзірлеу туралы» № 21 нормативтік
қаулысының ... ... істі ... ... ... ... судья
талапкердің талап арызды қамтамасыз ету туралы өтінімін қарауға ... ... ... салу ... ... ... жағдайда, тыйым
борышкердің жеке (соның ішінде ортақ, үлестік) меншігіндегі және ... ... ... ... ... ғана салынатынын соттардың
ескергені жөн. Басқа талаптар ... ... ... ... ... ... 159-бабы 1-бөлігінің 2)-4) тармақшаларында көрсетілген
жағдайларды қолдануға құқылы. АІЖК-нің 165-бабына сәйкес, ... ... ... ету ... ... ... шығындардың орнын
толтыру үшін талапты қамтамасыз ету туралы өтінім берген талапкерден
ақшалай ... өзге ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету шаралары (АІЖК-нің 159-бабы)*
*Талап қоюды қамтамасыз ету – іс ... ... сот ... ... беру мақсатымен соттың талап нысанына (даудың
материалдық затына) ... ету ... ... ... ... ... қолдануы. Талап қоюды қамтамасыз ету талапкердің
бұзылған ... ... ... мен ... мүдделерін шын мәнінде сотта
қорғау үшін жағдай жасайды (З. Х. Баймолдина).
**Сот талап қоюды қамтамасыз етудің бірнеше ... ... ... ... ... 2) және 3) ... ... тыйым
салулар бұзылған жағдайда кінәлі адамдар әкімшілік жауаптылық көтереді.
Оның үстіне, ... ... ... қамтамасыз ету туралы ... ... ... сот ... осы ... ... ... құқылы (АІЖК-нің 159-бабының 2-бөлігі).
***Қажет болған жағдайларда сот осы Кодекстің 158-бабында аталған
мақсаттарға сай келетін ... ... ... ету ... өзге ... ... ... қоюды қамтамасыз ету туралы арызды судья жауапкерге және іске
қатысушы басқа ... істі ... ... ... ... ... хабарламастан, ол сотқа түскен күні шешеді. Талап қоюды
қамтамасыз ету туралы ... ... ... ұйғарым шығарады (АІЖК-нің 160-
бабы), ол талап қоюды қамтамасыз ету ... сот ... ... үшін
белгіленген тәртіпте дереу орындалады.
ҚР АІЖК-нің (1999 жылғы) Қаз КСР ... (1963 ... ... ... не сот не ... өзінің бастамасы бойынша талап қоюды қамтамасыз ету
шараларын қолдана алмайтынын атап көрсету қажет. Талап қоюды қамтамасыз ету
шараларын сот іске ... ... ... ... ғана қолдана алады,
бұл азаматтық процесте диспозитивтілік қағидасының ... ... ... отыр. Мұндай жағдайда соттың іске қатысушы адамдарға талап
қоюды қамтамасыз ету туралы өтінім беру ... ... ... ... болып көрінеді.
Судья азаматтық істі зерттей отырып, АІЖК-нің 151-бабында талап арызға
қоса тіркелетін құжаттардың ішінде талапкердің талап қоюды ... ... ... болу ... ... назарда ұстауға тиіс, ал АІЖК-
нің 170-бабында істі ... ... ... ... ... ... ... жүргізетіні, соның ішінде талап қоюды қамтамасыз ету туралы
өтінім ... ... осы ... шешетіні міндеттелген.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2003 ... 20 ... ... іс ... заңнамасының кейбір нормаларын қолдануы
туралы» № 2 нормативтік қаулысының 10-тармағы бойынша АІЖК-нің ... ... ... іске ... ... ... қолдану
туралы ұйғарымдар сот шешімдерін орындау үшін көзделген тәртіппен дереу
шешілуге тиіс.
Жауапкердің ... ... банк ... ... ... жүзеге
асыратын ұйымдарда сақтаулы тұрған ақшасына немесе өзге де ... ... ... сот ... ... ... ... ұйымдар өздері тікелей
орындайды.
АІЖК-нің 159-бабы 1-бөлігінің 2), 3), 4), 6) ... ... ... ... ету ... қабылдау туралы сот ұйғарымдары сот
талап ... ... ету ... ... көрсеткен әрекеттерден
тартынуға міндетті адамға қолы қойдырылып тапсырылады.
АІЖК-нің 159-бабының ... 5) ... ... ... ... ету ... ұйғарымдарды дауланып отырған актіні ... ... ... ұйым ... ... адам орындайды. Егер шағым
түсірілген акт бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланса, онда ... ... ... ... тұру ... ұйғарымы бұқаралық ақпарат құралының
кезекті санында талапкердің есебінен жариялануға тиіс.
****Іске ... ... ... сотта немесе төрелікте іс қарау
тараптарының арызы бойынша талап қоюды қамтамасыз етудің бір ... ... ... жол ... ... қоюды қамтамасыз етудің бір түрін
екінші түрімен ауыстыру мәселесін сот іске ... ... ... ... мен орны туралы хабарлай отырып шешеді, дегенмен олардың
келмей қалуы осы мәселені мәні ... ... ... ... ... бір ... ... түрімен ауыстыру туралы судья ұйғарым шығарады
(АІЖК-нің 162-бабының 1-бөлігі).
Ақшалай ... ... алу ... ... ... ... еткен жағдайда,
жауапкер талап қоюды қамтамасыз етуге сот қабылдаған шаралардың ... ... ... ... ... ... ... соманы енгізуге құқылы
(АІЖК-нің 162-бабының 2-бөлігі).
Сот талап қоюды қамтамасыз етуге жол бере отырып, талапкерден ... ... ... ... ... ... ... етуі мүмкін. Жауапкер
талап қоюда бас тартылған шешім заңды күшіне енгеннен кейін талапкерге оның
өтінімі бойынша қабылданған оған ... ... ... ету шаралары арқылы
келтірілген залалдарды өтеу туралы талап қоюға ... ... ... Талап қоюды қамтамасыз етудің күшін жою (АІЖК-нің 163-бабы)
*Талап қоюды қамтамасыз етудің күшін жою туралы ... сот ... Іске ... ... сот ... уақыты мен орны туралы
хабарланады, алайда олардың келмей ... ... ... ... ... жою туралы мәселені қарауға кедергі келтірмейді (АІЖК-нің 163-бабының
1-бөлігі).
Талап қоюдан бас тарту білдірілген жағдайда ... ... ... ... ... ... ... күшіне енгенге дейін сақталады.
Алайда сот шешіммен бір мезгілде немесе оны ... ... ... ... ... ... жою туралы ұйғарым шығаруы мүмкін. ... ... ... оны ... ету ... ... ... орындалғанға дейін өз күшін сақтайды (АІЖК-нің 163-бабының 2-
бөлігі).
**Аралық сотта немесе төрелікте ... ... ... ... ... ... жою ... өтінімімен ғана жасалады.
Аралық сотта қаралып жатқан талап қоюды қамтамасыз ету туралы ұйғарымның
күшін тараптардың біреуінің арызы бойынша осы ... ... ... жоя алады. Аралық соттың талап қоюды қанағаттандырудан бас тарту туралы
шешімі құзырлы соттың қамтамасыз ету шараларының күшін жоюына ... ... ... соттар туралы» Заңының 32-бабының 4-бөлігі).
Төрелiкте қаралып жатқан талап қоюды қамтамасыз ету туралы ұйғарымның
күшiн тараптардың бiрiнiң ... ... осы ... ... ... жоюы мүмкiн (ҚР «Халықаралық коммерциялық төрелік туралы» ... ... ... ... ... ... әдебиет:
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі (1999 ... ... ... мен ... бірге №412-1 Заңмен күшіне
енгізілген);
2. Қ.Ә.Мәмидің ... ... ... ... ... ... ... «Бико» баспа үйі», ЖАҚ баспасы, Алматы, 2004
жыл;
3. Қ.Ә.Мәмидің жалпы редакциясымен, Зиянды өтеу туралы даулар, ... ... ... ЖАҚ ... ... 2004 жыл;
4. В.И. Радченконың жалпы редакциясымен, Ресей ... ... ... ... ... ... ... Мәскеу, 2003 жыл;
5. Г.А. Жилин, Ресей Федерациясының Азаматтық іс жүргізу кодексіне
түсініктеме, «ТК «Велби» ЖШҚ, 2003 ... ... және ... ... ... іс ... құқығы,
оқулық, «Былина» баспасы, 1999 жыл.
-----------------------
[1] Г.А. Жилин, Ресей Федерациясының Азаматтық іс ... ... «ТК ... ЖШҚ, 2003 ... ... және ... ... Азаматтық іс жүргізу құқығы,
оқулық, ... ... 1999 ... істі ... бойынша жіберу туралы
- істі қосымша тергеуге қайтару туралы
1.
- қылмыстық істерді біріктіру туралы
Судья келіп түскен іс бойынша мына шешімдердің біреуін қабылдайды ... ... іс ... іс ... ... тұру ... істі ... туралы
- басты сот талқылауын тағайындау туралы
Істі зерттеу кезінде судья мына мәселелерді анықтайды ... ... ... ... ... ... жататындығын
- іс бойынша іс жүргізуді қысқартуға не уақытша тоқтатуға әкеп соқтыратын
жағдайдың болғанын не болмағандығын
- анықтау және алдын ала ... ... ... сот ... ... ... ... іс жүргізу заңын бұзуға жол берілгендігін не
берілмегенін
- айыптау қорытындысының немесе ... ... ... не ... ... ... ... бұлтартпау шарасының өзгертуге немесе
тоқтатуға жататынын не жатпайтындығын
- қылмыс арқылы келтірілген залалды өтеуді және ... ... ... ету ... қабылданғанын не қабылданбағанын
- арыздар мен өтінімдердің қанағаттандыруға жататынын не жатпайтындығын.
2
Басты сот талқылауын ... ... ... ... ... ... жеке-дара қабылдайды
істі алдын ала тыңдау нәтижесі бойынша қабылдайды
Іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұру туралы
Судья істі алдын ала ... мына ... ... ... ... ... ... 301-бабының 1-бөлігі)
4
Істі қосымша тергеуге қайтару туралы
Істі соттылығы бойынша тиісті сотқа жіберу туралы
Істі қысқарту ... ... ... ... сот ... ... тәртіпте өткізу туралы өтінімін
қарау үшін






Істі алдын ала тыңдауды өткізу тәртібі
5
Төрағалық етуші
1) сот отырысын ашады,
2) қандай ... ... ала ... жататындығын хабарлайды
Сот отырысының хатшысы
1) тараптардың келгені туралы баяндайды,
2) жоқ адамдардың келмей ... ... ... ... да ... қатысуынсыз істі алдын ала тыңдаудың
мүмкіндігі туралы мәселе шешіледі
Төрағалық етуші алдын ала тыңдау өткізудің негіздемелері ... ... ... кейінге қалдырылады
Өтінімді тыңдайды
Тараптардың пікірлерін тыңдайды
Судья кеңесу бөлмесіне кетеді
Судья кеңесу бөлмесінен келеді де ... ... ... қамтамасыз ету шараларының түрлері болып табылады:
Қылмыстық процестегі азаматтық талап қоюды қамтамасыз ету шаралары (АІЖК-
нің 170-бабы).******
Талап қоюды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... қамтамасыз ету шаралары (ҚР «Атқарушылық iс
жүргiзу және сот орындаушыларының мәртебесi туралы» Заңының 34-бабы).***
Аралық сотта қаралатын іс ... ... ... жағдайда қамтамасыз ету
шараларын беру жағынан құзыретті соттың ... ... ... іс ... ... ... жағдайда
қамтамасыз ету шараларын беру жағынан құзыретті соттың ықпалдасуы.*****
Шет ... ... ... ... ету ... ... 422-
бабының 1-бөлігі).
Шешімнің орындалуын қамтамасыз ету шаралары (АІЖК-нің 239-бабы).**
Сот мына адамдардың арыздары бойынша талап қоюды қамтамасыз ету шараларын
қолдана алады:
азаматтық іс тараптарының ... ... ... өз ... ... ... үшінші тұлғалардың;
даудың нысанына өз бетінше талап қоймайтын үшінші тұлғалардың;
прокурордың;
мемлекеттік органдардың, жергілікті ... ... ... ... және ... ... негіздемелер бойынша процеске қатысатын
ұйымдардың немесе жеке азаматтардың арыздары ... ... ... қатысатын тараптардың (талапкердің, жауапкердің).
істі аралық сотта қарауға қатысатын тараптардың (талапкердің, жауапкердің);
азаматтық істі сотта ... ... ... өзге ... қорғауға қатысушылардың:
Талап қоюды қамтамасыз ету шаралары мынадай болуы мүмкін:**
жауапкерге тиісті және онда ... ... ... болатын мүлікке тыйым
салу (банктің корреспонденттік шотындағы ақшаға ... ... ... ... бір ... ... тыйым салу;
басқа адамдардың мүлікті жауапкерге беруіне немесе оған қатысты өзге де
міндеттемелерді ... ... ... ... салудан босату туралы талап қойылған жағдайда мүлікті
өткізуді тоқтата тұру;
мемлекеттік органның, ұйымның немесе лауазымды адамның дауланатын ... ... ... сот ... дауланатын атқарушылық құжат бойынша өндіріп алуды
тоқтата тұру;
Талап қоюды қамтамасыз етудің бір түрін екінші түрімен ... ... ... ... ... ... ... бастамасы бойынша
Талап қоюды қамтамасыз етудің күшін талап қоюды қамтамасыз ету ... сот жоя ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласының экологиялық болмысы7 бет
Саяси партия туралы17 бет
Азаматтық іс жүргізу жайлы105 бет
Азаматтық істі сот мәжілісінде талқылау – іс жүргізудің негізгі сатысы ретінде57 бет
Іс жүргізу құқығы5 бет
Азаматтық іс-жүргізу25 бет
Астана қаласы Алматы ауданының №2 аудандық соты20 бет
Сот билігі және оның ұғымы34 бет
Сот билігі туралы66 бет
Сот билігінің ұғымы34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь