Талап қою арқылы іс жүргізудің түінігі және мәні

Кіріспе
1.тарау. Талап қою арқылы іс жүргізудің түсінігі мен мәні
1.1. Талап қою бойынша іс жүргізудің ұғымы мен тәртібі
1.2. Талап арыз алынғаннан кейінгі судьяның іс.әрекеттері
2.тарау. Істі сотта қарауға дайындау
2.1. Судьяның істі сотта қарауға дайындау жөніндегі іс.әрекеттері
2.2. Істі сотта қарауға әзірлеу мерзімдері
3.тарау. Азаматтық істерді сотта қарау
3.1. Істі сотта қарау және сот отырысы
3.2. Сот отырысының дайындық бөлімі
3.3. Істі мәні бойынша қарау
3.4. Сот жарыссөздері және прокурордың қорытындысы
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады, оның ең қымбат қазыаасы - адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары . Конституцияға сәйкес адам құқықтары мен бостандықтары танылады және олардың қорғалуына кепілдік беріледі .
Кейінгі уақыттарда қоғамда орын алған түбегейлі өзгерістер еліміздің азаматтық сот ісін жүргізу саласына да ықпал етті. Сот- құқықтық реформаларды жүзеге асыру бағытында 1999 жылы Қазақстан республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі қабылданып, азаматтық сот ісін жүргізуде жаңа институттар пайда болды, кейбір іс жүргізу ршституттарының мазмүны өзгерді. Бүл талап қою қүқығьш іске асыру мәселесенің мәніне елеулі әсерін тигізеді.
Талап тек мемлекеттік сотқа ғана емес аралық немесе төрелік сотқа да қойылады.
Ғалымдардың талап қою бойынша іс жүргізудің мәселесін зерттеумен кең шұғылданған кезі — XX ғасырдың 50-90 жылдарына, яғни кеңестік дәуірге сай келеді. Сол кездері жүргізілген ғылыми жұмыстардағы теориялық ой қорытындылар әлі күнге дейін құндылығын жойған жоқ.
Осы жұмысты орындау барысында алға қойған мақсатым - ол азаматтық іс жүргізу құқығы бойынша талап қою бойынша іс жүргізудің түсінігі мен оның процессуалдық мәнін саралау болып табылады.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Кәзіргі таңда Ресей Федерациясы мен басқа да шет мемлекеттерде бұл тақырып жөнінде көптеген ғылыми жұмыстар шықты. Қазақстан мемлекетіміз үшін әлі күнге дейін зерттелу үстінде. Талап қою арқылы іс жүргізудің түсінігі мен мәні жөніндегі мәселеге З.Х. Баймолдинаның, Қ.Ә.Мәмидің, Г.А. Жилиннің, В.И. Радченконың, М.С.Шакарянның және т.б. ғалымдардың еңбектері арналған.
Зерттеу объектісі. Жұмыстың ізденіс-зерделеу және зерттеу объектісіне қоғамдық қатынастар, ондағы талап қою арқылы іс жүргізудің түсінігі мен мәні мәселесіндегі құқықтық қорғау мен жүзеге асыруды мемлекеттік реттеу болып табылады.
Зерттеу пәні болып талап қою арқылы іс жүргізудің түсінігі мен мәні жөніндегі мәселелерді қамтитын Қазақстан Республикасының заңнамалары, сондай-ақ зерттелетін проблемаға қатысты мемлекеттік органдармен, азаматтар және ұйымдармен қатынастарын реттейтін құқықтық аспектілер кіреді.
Зерттеу мақсаттары мен міндеттері. Дипломдық зерттеу жұмысының негізгі мақсаты – талап қою ұғымына талдама (анализ) жасау; тәжірибеде осы салаға қатысты кездесетін мәселелерді талқылау; зерттеу мәселесі бойынша заңнамаларды жетілдіру жөнінде ұсыныстар келтіру болып табылады.
Аталған мақсатқа жету үшін жүзеге асырылатын зерделеу-зерттеу процесіне байланысты шешілуге тиіс мынадай міндеттер туындайды:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995 жылы 30 тамызда қабылданған. (өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы 2007 ж. мамырдың 21-і №254 -III) Заңы/Егемен Қазақстан 22 мамыр. 2007 ж.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі (1999 жылғы 13 шілдедегі өзгертулері мен толықтырулармен бірге №412-1 Заңмен күшіне енгізілген);
3. Қ.Ә.Мәмидің жалпы редакциясымен, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулылары, «Бико» баспа үйі», ЖАҚ баспасы, Алматы, 2004 жыл;
4. Қ.Ә.Мәмидің жалпы редакциясымен, Зиянды өтеу туралы даулар, «Би-Логистик» баспа үйі», ЖАҚ баспасы, Астана, 2004 жыл;
5. В.И. Радченконың жалпы редакциясымен, Ресей Федерациясының Азаматтық іс жүргізу кодексіне түсініктеме, «Норма» баспасы, Мәскеу, 2003 жыл;
6. Г.А. Жилин, Ресей Федерациясының Азаматтық іс жүргізу кодексіне түсініктеме, «ТК «Велби» ЖШҚ, 2003 жыл;
7. М.С.Шакарян және басқалар. Ресейдің Азаматтық іс жүргізу құқығы, оқулық, «Былина» баспасы, 1999 жыл.
8. Қазақстан Республикасының « Неке жоне от басы туралы» Заң 17 желтоқсан 1998ж.
9. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. 1997 жылы 16 шілдеде қабылданған.
10. Абызов А.М. Право на иск и исковая давность; Мурин А.13. К вопросу об ограничении давностных сроков от пересекателъных. //В кн. Построенние правового государства. Вог.росы теории и практики. Ярославль. 1990
11. Базарбаев Б. Исковая давностъ. Понятие и значение. // Предприниматель и право. 14(75)май 1997.
12. Добровльский А.А. Исковая форма защиты права. М., 1965
13. Лапиров-Скобло М.Я. Исковая давность по имущественным спорам между хозяйственными организациями. М: Юридическая литература. -1961 9. Кириллова М.Я. Исковая давность.М, 1966.
14. Лапиров-Скобло М.Я. Исковая давность по имущественным спорам между хозяйственными организациями. 1961.
15. Баймолдина З.Х. Вопросы совершенствования гражданского процессуального законодательства // Право и государство. 1998. № 2.
16. Баймолдина З.Х. Гражданский процессуальный кодекс Республики Казахстан: Проблемы применения и совершенствования // Право и государство. 1999. № 4.
17. Баймолдина З.Х. Исковой порядок защиты прав в суде: Научно-практическое пособие. - Алматы: Жеті жарғы, 2001.
18. Баймолдина З.Х. Разбирательстио гражданских дел в суде первой инстанции: Научно-практическое пособие. - Алматы: Жеті жарғы, 2001.
        
        ҚР  БІЛІМ  ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ  МИНИСТРЛІГІ
Заңтану пәндер кафедрасы
Д И П Л О М Д Ы Қ Ж Ұ М Ы ... ... ҚОЮ ... ІС ... ... ЖӘНЕ ... ... оқу бөлімінің __
ҒЫЛЫМИ ЖЕТЕКШІ: кафедра аға оқытушысы,
(лауазымы, ғылыми ... аты ... ... ... ... ___” ________ 2009 ... ____ хаттама
Кафедра меңгерушісі заң ғылымдарының кандидаты,
(лауазымы, ғылыми дәрежесі, атағы, аты жөні)
АЛМАТЫ - 2009
МАЗМҰНЫ:
Кіріспе
1-тарау. Талап қою арқылы іс ... ... мен ... ... қою ... іс жүргізудің ұғымы мен тәртібі
1.2. Талап арыз алынғаннан ... ... ... Істі ... ... дайындау
2.1. Судьяның істі сотта қарауға дайындау жөніндегі іс-әрекеттері
2.2. Істі сотта қарауға әзірлеу мерзімдері
3-тарау. Азаматтық істерді сотта қарау
3.1. Істі ... ... және сот ... Сот ... ... бөлімі
3.3. Істі мәні бойынша қарау
3.4. Сот жарыссөздері және ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы өзін
демократиялық, зайырлы, ... және ... ... ... оның ең ... ... - адам және адамның өмірі, құқықтары
мен бостандықтары[1]. Конституцияға ... адам ... мен ... және олардың қорғалуына кепілдік беріледі[2].
Кейінгі уақыттарда қоғамда орын алған түбегейлі өзгерістер еліміздің
азаматтық сот ісін ... ... да ... ... Сот- ... ... ... бағытында 1999 жылы Қазақстан республикасының
Азаматтық іс жүргізу кодексі қабылданып, азаматтық сот ісін ... ... ... болды, кейбір іс жүргізу ршституттарының мазмүны өзгерді.
Бүл талап қою қүқығьш іске ... ... ... елеулі әсерін тигізеді.
Талап тек мемлекеттік сотқа ғана емес аралық немесе төрелік сотқа ... ... қою ... іс ... мәселесін зерттеумен кең
шұғылданған кезі — XX ... 50-90 ... яғни ... дәуірге сай
келеді. Сол кездері ... ... ... ... ... әлі күнге дейін құндылығын жойған жоқ.
Осы жұмысты орындау барысында алға қойған мақсатым - ол азаматтық ... ... ... ... қою бойынша іс жүргізудің түсінігі мен ... ... ... болып табылады.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Кәзіргі таңда Ресей Федерациясы мен басқа
да шет мемлекеттерде бұл тақырып ... ... ... ... ... ... үшін әлі күнге дейін зерттелу үстінде. Талап қою
арқылы іс ... ... мен мәні ... ... З.Х.
Баймолдинаның, Қ.Ә.Мәмидің, Г.А. Жилиннің, В.И. Радченконың, М.С.Шакарянның
және т.б. ғалымдардың еңбектері арналған.
Зерттеу объектісі. Жұмыстың ізденіс-зерделеу және зерттеу ... ... ... талап қою арқылы іс ... ... ... ... құқықтық қорғау мен жүзеге асыруды мемлекеттік реттеу
болып табылады.
Зерттеу пәні болып талап қою арқылы іс ... ... мен ... ... ... ... Республикасының заңнамалары,
сондай-ақ зерттелетін проблемаға қатысты мемлекеттік органдармен, азаматтар
және ұйымдармен қатынастарын реттейтін құқықтық аспектілер кіреді.
Зерттеу ... мен ... ... ... ... негізгі
мақсаты – талап қою ұғымына талдама (анализ) жасау; тәжірибеде осы салаға
қатысты кездесетін мәселелерді ... ... ... ... ... жөнінде ұсыныстар келтіру болып табылады.
Аталған мақсатқа жету үшін жүзеге ... ... ... ... тиіс ... ... ... Қазақстан Республикасындағы талап қою арқылы іс жүргізу
институтын құқықтық реттеу мәселесін ... ... ... ... қою ... ... ... негізде зерттеу;
- Талап қою арқылы іс жүргізу ... ... ... ... қою ... іс ... ... мен мәні негіздеріне
құқықтық қорғауды қамтамасыз ету;
Зерттеу жұмысының методологиясы мен методикасы.
Методологиялық негіздері ... ... ... ... ... және салыстырмалы-құқықтық әдістері
пайдаланылады. Ал теориялық негіздері ... ... және ... ... ... ... іс жүргізу құқығы және конституциялық
заңдарға байланысты мемлекеттік және ресми тілде жарық көрген қазақстандық
ғалымдардың ... ... таяу және ... шет ... ... ... ... қою саласы бойынша жасалынған теориялық байлам-
түйіндері, соларға қатысты жаңаша ... мен ... ... ... ... өзекті мәселелерінің өзіндік нақты,
дербес шешімін табуға арқау болып, ұтымды көрініс тапты. ... ... ... өзекті мәселелерін жеткілікті көлемде ашып көрсетуге
азаматтық құқықтық және азаматтық іс ... ... ... ... қою
саласына арналған заңдар, сондай-ақ тақырыпқа сәйкес түрлі ... ... ... ... ... септігін тигізді.
Дипломдық жұмыстың көлемі және құрылымы. Жұмыстың құрылымы ізденіс-
зерттеу жүргізу сипатына, ... ... мен ... ... ... ... ... бөлімшеден құрылатын үш бөлімнен,
қорытындыдан, пайдаланған нормативтік ... ... мен ... тұрады.
1-тарау. Талап қою арқылы іс жүргізудің түсінігі мен мәні
1.1. Талап қою бойынша іс ... ... мен ... рим ... ... ... «астіо» терминінен шыққан, орыс
тілінде «иск» деген терминмен белгіленген. Талап ұғымын зерттеуге көптеген
процессуалистердің еңбектері ... (Н.И. ... С.Н. ... ... МА. ... М.А. ... АА. ... П.Ф. Елисейкин, Н.Б.
Зейдер, А.Ф. Клейнман, ГЛ. Осокина, Е,В. Рябова, К.С. ... ... ... ... талаптың түсінігіне қатысты ортақ ... ... ... ... ... ... ... отырып, талапты
процессуалдық және материалдық аспектіде қарастыратын ... ... ... ... ... ... аспектіде талап
ретінде мүдделі тұлғаның мемлекеттік сотқа немесе аралық ... ... ... ... тәртіппен қаралуға жене шешілуге жататын
талап етуі, ал материалдық ... ... ... ... ... ... ... бұзылу қаупі бар не даулы құқығын және заңды
мүддесін қорғау туралы талап етуі ... ... ... ... 150-бабының 2-бөлігінің 4-тармақшасында көзделген талап арызда
талап қоюшының құқықтарын, бостандықтарын ... заңы ... ... бұзу ... мәні және оның ... қою ... көрсетілуге
тиістігі жөнінде норма ескерілді.
Талап тек талап қою арқылы іс жүргізуде ғана емес, ерекше талап қоюмен іс
жүргізуде де орын ... Бұл ... іс ... ... ... екі ... жөне ... арасында құқық туралы дау болатынын
көрсететін оның құқықтық табиғатынан ... ... ... ... ... ... мұндағы талапты ерекше талап деп атауға мүмкіндік береді.
Ерекше талаптар жария құқықгық ... ... ... арасындағы
материалдық-құқықтық қатынастар билік пен бағыну сипатында болады. Сонымен
бірге ерекше талаптар ҚР АІЖК-нің 25-29-тарауларында ... ... ... ... іс ... ... ... алыныстар мен
толықтырулар ескеріліп, талап қою арқылы іс жүргізу ережелері қолданылады.
Сондай өзгерістердің бірі - ... ... ... немесе шағыммен
қозғалатыны. Ерекше талап қоюмен іс жүргізуді ... ... ... ... ... Бұл ... іс ... мәніне толық сай келер еді. Мұндай
ұсыныс сотта шағыммен немесе наразылықпен қозғалатын әкімшілік ... ... ... қарауға уәкілетті органдардың (лауазымды
адамдардың) ... дау айту ... ... ... ... ... ... табиғатында ерекшеліктер бар, сондай-ақ ... ... сот ісін ... ... қоса әкімшілік сот ісін
жүргізу ережелері де ... іс ... ... ғылымында талаптың түсінігі туралы
мәселенің таласты екендігі өз ... ... ... проблемасының да
таласты сипатын көрсетеді. Талап қою ... ...... ... (төрелік) соттың қызметін мүдделі тұлға мәлімдеген талап ... және ... ... Ал ... ... құқық дегеніміз
- мүддені тұлғаның мемлекеттік соттың немесе аралық (терелік) ... ... ... ... даулы субъективті материалдық құқығын қорғауға ие
болу құқығы.
Процессуалдық ... ... ... және ... ... құқық өзара байланысты және тәуелді екеніне қарамастан
дербес ұғымдар болып табылады. Екі ұғымның дербестігін ... ... болу ... ... ... және ... ... байланысты
айырмашылықтары көрсетеді.
«Талапқа құқық» ұғымы «сот арқылы қорғалу құқығы» ұғымымен байланысты. ... ... ... да екі ... ... ... қорғалу үшін
сотқа жүгіну құқығы және сотта қорғауға ие болу құқығы. ... ... ... ... ... ... ... болады, сондықтан екеуінің
ішінде сот арқылы қорғалу құқығының мағынасы кең ... ... қою ... ... құқықтың процессуалдық мағынасы ретінде
субъективті құқық немесе ... ... ... үшін сотқа жүгіну құқығын
білдіреді. Сотқа талаппен жүгіну құқығы белгілі бір заңи ... ... ... ... ... іс жүргізушілік құқық ретінде
болады. Талап қою құқығына ие болу ... ... ... ... құқықтың немесе заңды мүдденің бар болуына тәуелді емес[3].
Талап қою құқығы азаматтық іс ... ... ... ... ... қою мен ... істі ... арқылы іске асырылады.
«Талап» және «талап арыз» ұғымдарының ара қатынасын анықтау маңызды
болып келеді. Әдебиетте ... пен ... арыз ... және ... нысаны
ретінде байланысатыны жөнінде ой айтылады (Ж.Н. Машутина, Г.Л. Осокина).
Талатың және талап арыздың әркайсысының дербес нысаны мен ... ... ... оның нысанасы мен негіздемесінен тұратын ... ... Ал ... ... ... ... ... бір
арнаға тоғыспайды.
З.Х. Баймолдинаның үшінші элементке құқықты немесе ... ... ... ... жөніндегі пікірін қолдауға болады.
Талап арыз істі сотта қарауға әзірлеудің, ... істі ... мен ... ... шектерін жөне сипатын анықтаймыз. Ол сотқа ... ... ... ... мен жол ... ... ҚР АІЖК-нің 150 жөне 151-баптарында көзделген талап
арыздың нысаны және міндетті реквизиттері, талап арызға тіркелетін құжаттар
жөнінде ... ... ... керек.
Талап арыз реквизиттерінің бірі - талапкердің өз ... ... яғни ... ... ... ... тараптар арасында құқықтық қатынастың пайда болуын, ... ... ... ... осы құқықтың бұзылуын анықтауға және осы
талаптың басқа ... ... ... немесе болмауын анықтауға
болады. Талалтың негіздемесі сөйкес дәлелдемелермен ... ... ... ... ... және ... талап арыздың
міндетгі реквизитіне жатпайды, сондықтан сот істі қозғау кезінде тараптарды
қажетгі дәлелдемелерді тапсыруға ... ... Сот іс ... ... ... тапсыруды ұсына немесе талап ете алады.
Құқық қорғаудың ... ... ... талап қою нәтижесінде пайда
болған азаматтық істің іс жүргізудің заңмен ... ... ... ... ... ... ... жататындығында. Талап қою
құқығы – бұл заңды тұлғаның жауапкермен арадағы материалдық-құқықтық дауды
қарау мен шешу, ... ... ... субъективтік құқығын, заңды
мүддесін қорғау туралы өтінішпен сотқа жүгіну бойынша мемлекет ... және ... ... ... Талап бұзылған немесе дауланған
құқықты қорғаудың іс жүргізу құралы болып ... ал ... ... іске асырылатын нысан талаптық нысан деп аталады. Құқықты қорғаудың
талаптық нысаны үшін төмендегілер тән:
... ... ... субъективтік құқық туралы даудың болуы;
• қарама-қайшы мүдделері бар екі тараптың болуы.
Талап элементтері – ... ... ... оның құрамдас
бөліктері. Талап элементтеріне қорғау тәсілі мен болашақ сот ... ... ... ... ... төмендегілер жатады:
мән – осыған қатысты талапкер соттан қорғауды сұрайды (яғни, ... ... ... материалдық-құқықтық талабы немесе олардың
арасындағы бүкіл ... ... ... негізі – істің талапкердің дәлеліне негіз болатын мән-жайлары,
талапкер ... ... ... ... талабын немесе
талаптың мәнін құрайтын тұтас құқықтық ... яғни ... ... ... ... ... ... осы мән-жайлармен
байланыстырады.
талаптың мазмұны – сот арқылы қорғау түрі (тәсілі), ... ... олар ... ... ... ... ... табады.
Процессуалдық жағын, талап қою құқығының бар-жоғын судья талап ... ... ... Егер ... ... қою үшін іс ... болмаса судья талап арызды қабылдаудан бас тартады. Талап қою
құқығының материалдық-құқықтық жағы сотта ... ... ... ... қою. ... іс ... алдында мүдделі тұлға талап қоюға,
ерекше ... қою және ... ісі ... істері бойынша арыз беруге тиіс.
Бірінші сатыдағы сотта азаматтық іс ... ... ... ... ... ... бастапқы сатысы болып табылады. Осындай ... ... ... мүмкіндігінің себептері бойынша, талап сотқа қабылдағанға
дейін сот жүзеге асырған кез келген іс жүргізу ... ... ... және ... ... ережелеріне қайшы келеді, онда Қазақстан
Республикасының азаматтық іс ... ... осы ... және ... өз ... ... ... қою және өзге істерді қарау мен
шешу барысында сот төрелігін ... ... ... ... ... деп белгіленген.
АІЖК-нің 8-бабында белгіленгендей, әрбір тұлға бұзылған немесе ... ... ... ... ... ... ... үшін азаматтық іс жүргізу кодексімен белгіленген
тәртіппен сотқа жүгінуге құқығы бар. ... ... ... ... ... ... тұлғалардың белгісіз бір тобының құқықтарын және
заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау туралы сотқа арыз ... ... ... ... ... ... тұлғалар;
• азаматтар;
• прокурор өзіне жүктелген міндеттерді жүзеге асыру ... ... ... ... ... қоғамдық және
мемлекеттік мүдделерді қорғау үшін ... ... ... ... ... ... ... арыз алынғаннан кейінгі судьяның іс-әрекеттері
Талап арыз түскеннен кейін 1-тармақта белгіленген алғышарттар болған
жағдайда ... ... ... бес күн ... ... ... ... қабылдау туралы ұйғарым ... ... ... ... күн, ... кімге және не туралы талап арызы бойынша азаматтық
іс қозғалып отырғаны көрсетілуге ... Бұл ... ... ... ... мен ... ... табылатынын есте ұстау керек. Өз
мүдделері үшін талап қойған немесе ... ... ... ... мен ... ... талапкерлер болып табылады. Өздеріне талап
қойылған азаматтар мен заңды тұлғалар ... ... ... ... ... заңды тұлғалар болып табылмайтын ұйымдар да тараптар
бола ... ... ... ... ... тұлғалардың құқықтарын,
бостандықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерін ... ... ... заң ... ... бар ... ... бойынша іс басталған
тұлғаға сот пайда болған процесс туралы ... және ол ... ... ... Азаматтық процестің тарабы мемлекет бола алады
(АІЖК-нің 48-бабы).
Талап арызды қабылдау туралы мәселені шешумен бір мезгілде сот ... ... КСР ... Соты ... 1989 жылғы 22 желтоқсандағы
«Соттардың сот ісін жүргізу тілі туралы заңдарды қолдану тәжірибесі туралы»
№ 12 ... ... ... отырып, сот ісін жүргізу тілін айқындауға
тиіс. Аталған ережелерге сәйкес сот ісін ... тілі ... ... ... ... ... ... қарай сот ұйғарымымен белгіленеді.
Жоғарғы Соттың 2001 ... 13 ... ... ... ... туралы» № 21 нормативтік қаулысының (бұдан әрі - нормативтік
қаулы) 3-тармағына ... ... ... ... ... сот ... ... өзгерту туралы өтінім түскен жағдайда, судьяның ... істі ... ... ... сот ісін ... тілі туралы
ұйғарым шығаруға құқығы бар.
Денсаулыққа келтірілген зиян ... ... арыз ... ... құжаттарды
ресімдеудің мына мысалын назарларыңызға ұсынуды мүмкін деп тауып отырмыз,
ол біздің ойымызша, даудың санатына байланысты бірінші ... ... ... ... ... Соттың 1999 жылғы 9 шілдедегі «Қазақстан Республикасы соттарының
денсаулыққа келтірілген зиянды өтеу туралы ... ... ... ... № 9 ... ... (2004 ... 18 маусымдағы
нормативтік қаулымен енгізілген өзгертулермен және ... ... ... ... зиянды өтеу туралы талап арызды сот тек
қызметкердің талап етуі немесе қаза болған қызметкердің ... ... етуі ... ұйым әкімшілігінің шешімі қабылданып, ... ... ... ... ... мүшелері оның шешімімен келіспегеннен кейін
немесе осы талаптарды әкімшілік белгіленген он күндік ... ... ... іс ... қабылдайды. Әкімшілік зардап шегушінің
арызы бойынша дер ... ... ... ... ... шегуші тікелей
сотқа жүгіне алады.
Қойылатын талаптардың сипатына ... ... ... ... ... берілуге тиіс:
• зардап шегуші қызметкерге еңбектегі жарақат ... ... өтеу ... ұйым ... шешімі (бұйрығы, өкімі);
• еңбек қызметіне байланысты жазатайым жағдай немесе қызметкердің
денсаулығының басқаша зақымдануы туралы акт (Н-1 ... ... ... ... ... ... туралы акт;
• Мемлекеттік инспектордың жазатайым ... ... ... ... ... комиссиясының (МӘСК) еңбек
қызметіне байланысты жарақат алған немесе денсаулығы басқаша түрде
зақымданған қызметкердің кәсіби ... ... ... ... белгілеу туралы қорытындысы;
• медициналық-әлеуметтік сараптама комиссиясының денсаулықтың
зақымдануының басқа жағдайлары туралы ... ... ... ... және қосымша ресурстардың басқа түрлеріне
мұқтаждығы туралы қорытынды;
• орташа айлық еңбекақының Қазақстан ... ... ... әрі - АК) 938-бабына сәйкес есептелген мөлшері
туралы ... ... ... да ... ... ... қаулының жоғарыда баяндалған ережелерін қалай болғанда
да осындай сипаттағы талап арыздарды қабылдаған кезде орындау қажет.
Осы ... ... ... ... мен ... мүдделердің
бұзылуының мәнін, талапкер өзінің талаптарының негізіне ... ... және осы ... ... дәлелдемелерді баяндай
отырып, талапкер талап арызында төмендегілерді ... тиіс ... ол ... ... қай ... бері еңбек шартының (келісім-
шарттың) негізінде, ... ... ... ... және ... міндеттеріне не жататынын;
• қызметтік міндеттерін орындау кезінде қашан және қандай жағдайларда
оған еңбек жарақаты келтірілгенін;
• оның басында болған жазатайым оқиға үшін ... ... ... ... ... себептері туралы қорытындыны және
өндірістегі жазатайым оқиға туралы актінің тұжырымдарын, ... мен заң ... ... ... ... ... ... Дәрігерлік еңбек сараптама комиссиясы (ДЕСК) өткізген
сараптаманың қорытындысы бойынша өндірістегі ... ... ... ... ... ма, ... ... мүгедек, ДЕСК
қорытындысының негізінде кәсіби еңбек қабілетінің қанша ... ... ... қашан тағайындалды;
• орын алған жазатайым оқиғадан кейін ... ... ме, кім ... ... сол ... ма әлде ауыстырылды ма, жұмыс берушінің
бұйрығының күні мен нөмірі көрсетіліп жұмыстан босатылды ма;
• талапкердің еңбекақысының орын ... ... ... ... ... ... ... немесе жұмыс істемеуі себепті еңбекақысы жоқ
екенін көрсету керек.
Сонымен қатар, талапкер нормативтік құқықтық ... ... ... ... алғанға дейінгі орташа айлық еңбекақысына қатысты еңбек
қабілетін жоғалту пайызын ұсынуға, егер ... осы ... ... және ... ... ... деп танылған болса, денсаулығының
зақымдануына байланысты ем ... ... ... ... дәрі-дәрмек
сатып алуға, протез жасауға, басқа адамның күтіміне, санаторлық-курорттық
емделуге, ... ... ... сатып алуға, басқа мамандық алуға
дайындалуға және т.б. байланысты туындаған қосымша ... ... ... негіздеп, жасаған есептерін ұсына отырып көрсетуге
міндетті. Талап ... ... ... ... ... ... айырылып
қалған орташа айлық еңбекақысы қандай құқық нормаларға сәйкес өтелуі қажет
деп санайтын болса, сол ... ... ... ол ... ... жұмсаған қосымша шығыстары көрсетуге тиіс. Егер талапкер
жауапкермен арадағы дауды соттан тыс ... ... ... болса, бұл
туралы талап арызда көрсетуге болады[4].
Талап арыздың өтініш бөлігінде талапкер жауапкердің кінәсінен ... ... ... айырылып қалған еңбекақысын ... ... ... ... ... ай ... қандай уақыттан
бастап төленуі керек екенін, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... қосымшада сотқа ұсынылуы қажет деп ... ... ... келтірілген, олар:
еңбек келісім-шарты;
жұмысқа қабылдау туралы бұйрықтың көшірмесі (үзінді көшірме);
еңбек қызметіне байланысты жазатайым ... ... ... ... ... туралы акт (Н-1 нысанындағы акт);
Мемлекеттік инспектордың ... ... ... ... жүгінген сәттегі орташа айлық еңбекақысы туралы анықтама;
егер талапкер жұмыс істемейтін болса, ... және т.б. ... ... ... ... жүрген қызметінен босатылуы, басқа жұмысқа ауыстырылуы және т.б.
туралы бұйрықтың көшірмесі (үзінді көшірме);
зардап шегуші қызметкерге еңбектегі жарақат арқылы ... ... ... ұйым ... ... ... өкімі);
жазатайым жағдайды арнайы тексеру туралы акт;
медициналық-әлеуметтік сараптама комиссиясының (МӘСК) ... ... ... ... немесе денсаулығы басқаша түрде зақымданған
қызметкердің кәсіби еңбек ... ... ... ... туралы қорытындысы;
медициналық-әлеуметтік сараптама комиссиясының ... ... ... ... ... ... еңбекақының АК-нің 938-бабына сәйкес ... ... ... ... ... есебі;
қосымша шығыстардың есебі;
қосымша шығыстарды және ... ... ... ... ... ... күтіміне және қосымша шығыстардың ... ... ... ... ... ... ... негіз етіп алған басқа қисынды және
жарамды дәлелдемелер;
талап ... ... ... ... өтеу ... да талаптар қойылатын болса, талап
арызда АІЖК-нің 150-бабында көрсетілген ... ... ... ... емес игіліктер мен құқықтардың бұзылуы, кемсітілуі немесе айырылуы
неде екенін, соның ішінде жәбірленушіге ... ... заң ... ол ... кешіретін моральдық және дене азабын; олардың қандай
дәлелдемелермен расталатынын; талапкер ... ... ... зиянды
қандай сомада айқындайтынын көрсету және есептерді негіздеу қажет.
Барлық мән-жайлар АІЖК-нің 83-бабының талаптарына сәйкес ... ... ... расталуға тиіс, оларды талап арызға қоса
тіркеу керек.
Құқықтар мен ... ... ... ... ... ... ... етіп алған мән-жайлар, асыраушының аса қауіпті қатер
көзі және т.б. ... ... ... ... басқа негіздемелер
бойынша зиянды өтеу туралы осы ... ... ... арыздарының
дәлелдемелері шамалы түзету енгізіле отырып дәл осылай ... ... ... ... ... ... сәйкес, қай соттың ... ... ... талап бастапқы талапты қараған жердегі сотқа
беріледі.
2-тарау. Істі сотта қарауға дайындау
2.1. Судьяның істі сотта ... ... ... ... ... іс ... бойынша іс жүргізу әрекеттерін іске асырғаннан
кейін судья АІЖК-нің 16-бабының талаптарына сәйкес, істі сотта талқылауға
дайындауды іске асыруға тиіс, оның ... істі дер ... және ... ... ... Істі ... ... дайындауды іске осыдан кейін сот
талқылауын жүргізуге ештеңе кедергі жасамайтындай етіп жүзеге асыру қажет.
Істерді ... ... ... іске ... ... ... іс ... кодексінің ережелерін және Жоғарғы Соттың 2001 ... ... ... сотта қарауға дайындау туралы» № 21 нормативтік
қаулысын ... әрі ... ... ... ... қажет.
Сотқа дейінгі дайындықты жүргізу кезіндегі судьялардың қателіктері
төмендегідей болып табылады:
• сотқа дейінгі дайындық ... ... үшін ... ... қарамастан, мерзімдер ұзартылмайды. Судьялар аталған жайтты
мұның азаматтық істердің жекелеген санаттарын ... ... ... ... ... 2 ... жалпы мерзіміне
әсер етпеуімен түсіндіреді. Ал мұндай пікірлер істерді сотқа дейін
дайындау институтының негізгі мақсатына сәйкес келмейді;
• сотқа ... ... ... ... ... ... көшірмесін
7 күн ішінде беру арқылы ресми ... ... ... ... ... туралы ұйғарымның орындалуы қамтамасыз
етілмесе, сотқа дейінгі дайындықтың жүргізілмегені көрсетіле отырып
іс тыңдауға ... іс ... ... дейінгі дайындық іс тыңдауға тағайындалғаннан кейін
және сот отырысының кем дегенде бір күні өткен соң ... ... ... ... ... ... істі ... кейінге қалдырылуы және мерзімдердің бұзылуы.
Мұндай бұзушылықтар, сөз жоқ, іс үшін маңызы бар мән-жайлар ... ... ... және АІЖК-нің 16-бабында көрсетілген басқа
негіздемелер бойынша кейіннен ... ... ... ... ... ... әкеп ... мүмкін.
АІЖК-нің 166-бабының талаптарына сәйкес, әр іс бойынша істі сотта
талқылауға ... ... ... ... ... ... істі ... шешу үшін маңызы бар мән-жайларды нақтылау;
2. басшылыққа алынуға тиіс заңды және ... ... ... ... іске қатысушы тұлғалардың және процестің басқа да қатысушыларының
құрамы туралы мәселені шешу;
4. әр тарап өзінің ... ... үшін ... тиіс дәлелдемелерді
айқындау.
Істі сотта талқылауға дайындауды сот әр іс ... ... ... сәйкес шығарылған соттың ұйғарымы бойынша іске асырады. Мұндай
дайындық соттың шешімінің немесе ұйғарымының апелляциялық немесе ... күші ... іс ... ... сотқа жаңадан қарауға
түскеннен кейін де іске асырылуға тиіс, ... тек ... ... күші ... ... ғана іс ... қайтадан түскен іс ретінде
қаралатын болады; жоғары сатыда ... ... ... ... сот іс ... ... анықтауға, тараптардың пікірлерін және
олар ұсынған дәлелдемелерді тексеруге бағытталған белгілі бір іс жүргізу
әрекеттерін іске ... ... Істі ... ... дайындау туралы сот
ұйғарымының қорытынды бөлімінде сот істі сотта қарауға ... ... ... ... барлық іс жүргізу әрекеттерін көрсетуге тиіс.
Істі сотта талқылауға дайындау бойынша судьяның іс-әрекеттері.
Сотқа ... ... ... ... үшін судья төмендегі іс-
әрекеттерді жүзеге асыруы қажет, оларды істі ... ... ... ... ... ... және ... қарауды ұсынамыз.
1. Істі дұрыс шешу үшін маңызы бар ... ... ... арыздың және оған қоса тіркелген, ... ... ... ... ... ... ... жібереді немесе
өзіне тапсырады және оған өзі белгілеген ... ... ... ... ... ... жауабын (қарсылығын) негіздеу үшін дәлелдемелер
келтіруді ұсынады, бұл туралы ... ... ... іске асыру туралы
ұйғарымда көрсетіледі. Жауапкер талап ... және оған қоса ... ... тапсыру үшін сотқа шақырылуы мүмкін немесе ... оған сот ... ... ... ... ... пікірі
мен дәлелдемелерді бермеуі істегі бар дәлелдемелер бойынша істі ... ... ... ... ... талқылауға дайындау тәртібінде судья істің дұрыс шешілуі үшін
маңызы бар мән-жайларды нақтылап, төмендегілерді іске асыра алады:
• талапкерге мәлімделген талаптарының нысанасы ... ... ... одан ... ... ... ... қарсы пікір туралы анықтап
білу;
• егер талаптардың нысанасы мен негіздемелерін, істің дұрыс шешілуі
үшін маңызы бар ... ... ... ... ... ... ... көрсетуді ұсынады (АІЖК-нің 171-
бабы);
• АІЖК-нің 16-бабымен белгіленген ... мен ... олар ... ... ... ... ... олардан үзінді алу және көшірмелерін
жасау құқығы;
– наразылық білдіру;
– дәлелдемелер келтіру және ... ... ... іске ... басқа тұлғаларға, куәлерге, сарапшылар мен
мамандарға сұрақтар қою;
... ... ... ... дәлелдемелерді сұратып алдыру
туралы өтінімдер мәлімдеу;
– сотқа ... және ... ... ... сот ... ... пайда болатын барлық мәселелер бойынша өзінің
пікірлерін білдіру;
– іске қатысушы басқа тұлғалардың өтінімдері мен пікірлеріне ... сот ... ... сот отырысының хаттамасымен танысу және оған ... ... ... ... шешімдері мен ұйғарымдарына шағым беру;
– азаматтық сот ісін жүргізу туралы заңдармен берілген ... да ... ... ... ... ... ... іс жүргізу құқықтарын адал пайдалану.
Қажетті жағдайларда судья:
• жауапкерді шақыртады, оған істің мән-жайлары бойынша сұрақтар қояды;
• талапқа қарсы қандай ... бар ... ... жауапкердің қарсылықтары қандай дәлелдемелермен расталатынын
анықтайды;
• ерекше ... ... ... ... іс ... ... ... ұсынады (АІЖК-нің 171-бабы);
• АІЖК-нің 47-бабымен белгіленген құқықтары мен ... ... ... ... ... ... өздерінің мәлімделген талаптарын негіздеу
үшін дәлелдемелер келтіру бойынша міндеттерін ... ... сот ... ... ... ... ... әкеп соғатынын түсіндіреді.
Мүліктік даулар бойынша судья тараптарға төмендегіні ... ... ... ... ... беру ... бар ... осы іс жүргізу әрекетін жасау тәртібі, яғни тараптардың бұл туралы
келісімінің болуы;
• осындай келісімді жасаудың салдары, яғни дәл осы ... ... ... ... ... ... бір мезгілде шақырылғаны дұрыс, бұл белгілі бір
дәрежеде іс ... ... ... ... ... ... ... әр
түрлі уақытқа шақырылуы және қосымша құжаттарды сұратып алдыру ... бере ... ... ... ... ... ... уақытта өткізілген әңгіме барысында басқа мәліметтердің берілуі сотқа
дейінгі дайындық мерзімін ұзаққа созуы мүмкін. Екі тараппен де бір ... ... ... ... ... ... мен бейтараптығы туралы
дәлелдейтін осындай іс-әрекеттердің жүзеге асырылуы судья мен тараптардың
іс жүргізуден тыс ... ... болу ... ... сотқа деген сенімді арттырады, тараптардың шынайы теңдігін
қамтамасыз етеді[5].
АІЖК-нің 170-бабының ережелері ... ... ... ... істер бойынша сұратып алдыру мүмкіндігі белгіленетін болса да,
тараптармен ... ... ... бойынша судьяға іс бойынша
жауапкердің жазбаша түсіндірмелер беруін ... ... ... ... Сол
сияқты талапкерге де ... ... ... ... істі қарау нәтижесіне әсер ететін қарсылықтарына немесе
түсіндірмелеріне қатысты ... ... ... ... ... негізділігі, сотқа дейінгі дайындық барысында есепке ... ... ... ... да ... ... мысалы, жауапкер
кейіннен дәлелді себепсіз сот отырысына келмей қалуы мүмкін, басқа ... ... орын алуы ... ... ... дайындық барысында
тараптардың жазбаша түсіндірмелер, нақтыламалар беру, оларды соңынан тиісті
түрде талапкердің «талаптың ... ... ... ... немесе
талаптарды толықтыру немесе нақтылау» деп, ал жауапкердің «талаптарға қарсы
қарсылық немесе қарсы талап» деп ... ... ... ... ... дәйектілігін және талаптарының негізділігін бағалау кезінде
маңызға ие болуы мүмкін.
Сотқа дейінгі дайындықты іске ... ... іс үшін ... бар ... нақтылағаннан кейін талапкер талабының нысанасын ... ... ... ... ... сот ... шығарғанға дейін
де АІЖК нормалары бойынша рұқсат етіледі. Сотқа дейінгі дайындық сатысында
шешім қабылдау үшін ... ... ... ... ... ... негіздемесі мен нысанасын бір мезгілде өзгертуге ... ... ... жайт жаңа ... ... ... ... талаптың негіздемесі мен нысанасын өзгертуге құқығы бар;
... ... ... ... ... ... бас тарту;
• талаптың негіздемесін немесе нысанасын өзгерту, талаптардың мөлшерін
көбейту немесе азайту, талаптан бас тарту жазбаша арыз беру ... ... ... өз бастамасы бойынша талаптың нысанасын немесе негіздемесін
өзгертуге құқығы бар ... ... ... сәйкес, егер істі сотта талқылауға дайындау кезінде
талапкердің ... ... ... сол ... ... ... талаптары бар екені, ал жауапкердің ... ... бар ... анықталса, онда судья талапкердің қосымша талап қою, ал
жауапкердің қарсы талап қою құқығын ... ... ... ... ... сәйкес жауапкердің өзіне қойылған талаптардан қорғануға
құқығы бар. Жауапкердің қорғану құралдары талапқа қарсы дау ... ... ... табылады.
Қарсы дау – жауапкердің талапты материалдық құқықтық және іс жүргізу
жағынан жоққа ... ... ... ... ...... келтірген құқықтық жайттарға негізделген талаптарды мәні ... ... ... ... ... екендігін көрсетіп, талапқа негіз
болған жайттарды мойындамайды немесе ... ... ... ... ... көрсетеді. Іс жүргізу қарсылығы – сот ісін
жүргізуді тоқтата тұруға немесе тоқтатуға әкелуі мүмкін іс ... ... ... ... істі ... ... беру ... болуы) жауапкердің көрсетуі болып табылады.
Егер қарсы талап АІЖК-нің 157-бабында ... ... ... сай ... судья бір сот ісін жүргізуде талапкердің арызымен
бірге қарау үшін жауапкерден қарсы талап арыз қабылдайды:
... ... ... ... ... ... ... қарсы талап қоюды қанағаттандыру алғашқы талап қоюды толық немесе
ішінара қанағаттандыруды жоққа шығарса;
... және ... ... ... өзара байланыс болса ... ... ... ... неғұрлым жылдам және дұрыс қарауға
әкелсе. Сонымен қатар қарсы талапты ... ... ... ... қол ... іс ... ... нысанасы
немесе негіздемелері бойынша байланысты қарама-қайшы шешімдер шығару
мүмкіндігі жоққа шығарылады.
Қарсы талап АІЖК-нің 150-бабымен көзделген ... қою ... ... ... қойылады, қарсы талаптар ... да ... ... баж ... Талап арызды қабылдау туралы ... ... ... ... шығарады. Қарсы талапты процестің сот ... ... кез ... ... ... болады.
Назар аударылуға тиісті маңызды тұс істі қарау мерзімін есептеу болып
табылады. Іс жүргізу туралы ... ... ... ... ... ... кезде жаңадан басталмайды. Жауапкердің қарсы талапты уақтылы
қоюы сотқа дейінгі дайындықтың қаншалықты дұрыс жүргізілуіне, екі тараптың
да теңдігінің құқықтық ... ... ... етілгеніне тәуелді
болады. Егер судья істі сотта ... ... ... ... ... ... дәл орындалуын қамтамасыз етпесе, онда
жауапкердің қарсы талапты сот шешім ... ... ... істі ... қоюы ... кейінге қалдырылуына, қосымша дәлелдемелер жинауға,
түптің түбінде істі қараудың іс жүргізу мерзімдерінің бұзылуына әкеп ... ... ... ... ... ... АІЖК-нің 157-бабында көрсетілген
талаптарға сәйкес келмесе, онда судья АІЖК-нің 154-бабының негізінде қарсы
арызды кері ... ... ... ... ... ... ... Істі қарау кезінде басшылыққа алынуға тиіс заңды және тараптардың
құқықтық қарым-қатынастарын айқындау.
Істі сотта талқылауға ... ... ... істі ... ... ... тиіс ... және тараптардың құқықтық қарым-қатынастарын
айқындайды. Іс бойынша дәлелдеу нысанасын құрайтын жайттардың ... ... ... ... мен осы ... заң нормаларын айқындау кезінде анықтауға болады. Судья жауапкер
тиісті жауапкер болып табылатынын-табылмайтынын, тең жауапкерлерді, ... ... ... ... ... тарту үшін судьяның ... ... ... анықтауы қажет. Істі сотта талқылауға
дайындау кезеңінде талапкердің талапты тиісті емес ... ... ... ... егер ... автокөлікті басқару кезінде жол-
көлік оқиғасын жасаған ықтимал ... ... ... болса. Мұндай
жағдайларда сотқа дейінгі дайындық барысында судья істі ... ... ... тиісті емес жауапкерді тиісті жауапкермен
ауыстыруға құқылы. Тиісті емес жауапкер ауыстырылғаннан кейін сотқа ... ... ... іске асырылады (АІЖК-нің 51-бабы).
Сот басшылыққа алуға тиіс заңдарды айқындай отырып, түрлі дауларды қарау
кезінде Азаматтық кодекстің ережелерімен ... ... ... ... ... ... ... базаны реттейтін басқа да бірқатар
нормативтік құқықтық ... ... ... тиіс екенін судья есте
ұстағаны жөн. Мысалы, ... өтеу ... ... қараған кезде тек
Азаматтық кодекстің зиян келтіру салдарынан пайда болатын міндеттемелерді
реттейтін ... ғана ... ... жекелеген жағдайларда Қылмыстық
кодекстің, Қылмыстық іс ... ... ... ... ... бұзылуына байланысты зиянды өтеуді көздейтін
бірқатар арнайы заңдардың, қоршаған ортаны қорғау туралы, ... ... ... ... бойынша және т.б. заңдар ережелерін, Жоғарғы
Соттың нормативтік қаулыларын, Жұмысшылар мен ... ... ... ... ... жарақат арқылы ... ... ... ... келтірілген нұқсанды барлық меншік
құқығындағы ұйымдардың өтеуі туралы ... ... ... ... ... ... ... денсаулығының басқаша түрде
зақымдануын тексеру мен есепке алу ... де ... ... ... ... құқықтық нормаларды қолдануға болатын бір азаматтық ... ... ... ... ... сот ісін жүргізудің бірнеше нысанында
қаралған кезде, мысалы, еңбек кітапшасының кімге тиесілі ... ... ... іс жүргізу тәртібімен немесе еңбек келісім-шарты бойынша
еңбекақыны өндіріп алу туралы ... ... ... қою ісін жүргізу
тәртібімен қараған ... ... ... ... ... судьяның талаптарды бөлу туралы мәселені шешуге құқығы бар. Ал
талапкер осындай талаптарды бір ... қоя ... олар жеке ... ... басқа мәліметтердің бұрмалауына байланысты өзіне қатыстылығы
анықталатын, сондай-ақ еңбек ... ... ... ... ... бір ғана зат – еңбек кітапшасына байланысты ... Бұл ... ... ... ... және ... ... нөмірлері
беріледі, талаптарды бөлу туралы ұйғарымның көшірмесі екінші іске де ... ... ... бөлек өндірісте қарау осындай ... іс ... ... ... ... ... ... болған
азаматтық іс жүргізу бойынша құқықтық қарым-қатынас субъектілері шеңберінің
әр түрлі болуына, сондай-ақ істі шешу ... ... ... нормаларының
қолданылуына байланысты қажет. Осы орайда – некені бұзу туралы талап ... ... ... ... алу ... ... бірге бір
өндірісте мәлімделетінін келтіруге болады. ... ... ... үш ... ... ... қаралады, ал бірінші талап ... ... үшін ... ... ... іс ... талқылау
кейінге қалдырылады.
Егер соттың өндірісінде, мысалы, бір процесте сол тараптар ... мен ... ... тең ... ... ... қоюдың
сол ұқсас еңбекақы өндіріп алу туралы ... мен ... ... ... ... ... кәсіпорынның, ұйымның
материалдық зиянды өтеу туралы қызметкерлерге қойған талабы бойынша бірнеше
біртекті ... бар ... ... онда істі ... ... заң
практикасын біркелкі ... ... ... ... ... ... және т.с.с. мақсатында судья ... бір ... ... бұл ... тиісті ұйғарым шығарады, істерге бір тіркеу
нөмірі беріледі және ... ... ... ... жай ... қаулыға да сәйкес келеді, онда сипаты бойынша
өзара байланысты және дәлелдемелері ортақ барлық ... бір ... ... әрі ... ... ... болған жағдайларда ғана оларды
бір өндіріске біріктіруге жол беріледі деп белгіленген. Егер талапкер бір
арызға ... ... ... ... ... ... қажет деп тапса,
осындай талаптарды бір ... ... ... ... ... талапкерлердің немесе жауапкерлердің әрқайсысы екінші
талапқа қатысты процесте дербес әрекет ететіні туралы ... ... ... ... ... ... істі жүргізуді тиісінше
талапкерлердің біреуіне немесе тиісінше ... ... ... біреуіне тапсыра алады.
Талаптарды біріктіру немесе ажырату бойынша іс-әрекеттерді судья АІЖК-
нің 171-бабының ... ... ... ... ... егер ... біріктірген талаптарды бөлек қарау мақсатқа көбірек
сай болса, судья сол талаптардың біреуін ... ... ... бірнеше талапкерге немесе бірнеше жауапкерге ... ... егер ... ... ... ... ... деп тапса, оның
сол талаптардың біреуін немесе бірнешеуін бөліп алуға құқығы бар;
... ... ... бір ... ... ... ... талапкерлердің бір жауапкерге талабы бойынша сол тараптар
қатысатын бірнеше біркелкі істер бар ... ... соң ... ... ... деп ... осы ... бірге қарау
үшін оларды бір өндіріске біріктіруге құқығы бар.
3. Іске қатысатын тұлғалардың құрамы және ... ... ... ... ... сотта талқылауға дайындау барысында іске қатысатын тұлғалардың және
процестегі ... ... ... ... мәселені шеше отырып судья
АІЖК-нің 44-бабына сәйкес, тек тараптар ғана емес, ... ... ... ... да ... ... қатысушылары бола алатынын есте
ұстауға тиіс. Судья қойылып отырған ... ... өз ... ... ... құқықтары мен ... ... ... Мысалы, жылжымайтын мүлікті сатып алу-сату және
оны тіркеу бойынша мәмілені заңсыз деп тану ... ... ... ... мәмілені тіркеуді жүзеге асырған органдарды тең ... ... ... жер ... ... меншік құқығын даулаған
кезде талапкерлер өздерінің талап арыздарында жер телімін иеленушімен ... ... ... ... ... мәміледегі тараптарды жауапкерлер
ретінде ... ... ... және ... бөлу ... сот ... дайындық барысында іс сотта қаралған сәтке қарай тиісінші мүліктің,
акциялардың немесе ... ... ... нәтижесінде үшінші
тұлғаларға тиесілі екенін анықтауы мүмкін жағдайлар ... ... ... ... ... ... акцияларға немесе
жауапкершілігі шектеулі серіктестіктердегі үлестерге деген құқықты тиісінше
даулайтын үшінші тұлғалардың дербес ... ... ... ... іске ... ... ... танылады:
• тараптар: талапкер мен жауапкер;
• АІЖК-нің 52, ... ... ... ... ... сәйкес, даудың нысанасына дербес талаптар мәлімдей алатын
үшінші тұлғалар. Оларды істі сотта талқылауға дайындау сатысында
тараптардың бастамасы ... да, ... ... ... да ... тартуға болмайды. Бұл тұлғалардың, егер қажет деп ... ... ... ... талап қою жолымен өзінің
бастамасы бойынша іске араласуға құқығы бар. Әрине, үшінші тұлғалар
бір мезгілде екі ... да ... ... алады, олар процеске
бірінші сатыдағы сот ... ... ... ... ... ... ... пайдаланады және барлық міндеттерін
көтереді (АІЖК-нің 52-бабы);
• даудың нысанасына дербес талаптарды мәлімдемейтін, егер іс бойынша
шешім ... ... ... өздерінің құқықтарына немесе
міндеттеріне әсер ете алатын болса, бірінші сатыдағы сот іс ... ... ... ... ... ... ... араласа алатын үшінші тұлғалар. Оларды сондай-ақ
тараптардың және іске қатысатын ... ... ... ... соттың бастамасы бойынша да іске ... ... ... ... ... ... тұлғалар талаптың негіздемесі
мен нысанасын өзгерту, қуыным талаптардың мөлшерін ұлғайту немесе
азайту, сондай-ақ талаптан бас ... ... ... ... ... ... қарсы талап қою, сот шешімін мәжбүрлеп
орындату құқығынан басқа, тараптардың іс ... ... және іс ... ... ... көтереді (АІЖК-нің 53-
бабы);
• прокурор, ол процеске тек азаматтық сот ісін жүргізуде заңдардың дәл
әрі қолданылуын қадағалауды жүзеге асырушы органның ... ... ... ... ... ... ... 55-бабының талаптарына
сәйкес, прокурордың іске қатысуының осындай қажеттігін сот таныған
жағдайларда да қатысады. Сонымен қатар, мысалы, ... ... ... деп тану ... ... қайтыс болған деп жариялау
туралы (АІЖК-нің 299-бабы); бала асырап алу ... ... ... ... нормативтік құқықтық актіге прокурордың
наразылығын қабылдамау туралы (АІЖК-нің 287-бабы); тұлғаны ... ... ... ... және ... ... ... 68-
бабының екінші тармағы) істерді соттардың қарауы кезінде прокурордың
сот отырысына қатысуы міндетті ... ... ... ... ... ... ... прокурордың басқа тұлғалардың
мүдделерін көздеп берген ... ... ... ... ... стационарға мәжбүрлеп жатқызу туралы қозғалған істерді
қараған кезде; тараптардың біреуі кәмелетке толмағандар, мүгедектер,
әрекет ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік-аумақтық бірлік болып табылатын істер
бойынша; АІЖК-нің ... ... ... ... деп ... ... Прокурордың сот отырысына міндетті түрде
қатысуы туралы істі сотта талқылауға дайындау туралы ұйғарымда
көрсетіледі (нормативтік ... ... ... 56-шы ... ... тұлғалардың құқықтарын, қоғамдық және
мемлекеттік мүдделерді қорғау үшін жүгіну) және 57-баптармен ... ... беру үшін ... ... ... және
жергілікті өзін өзі басқару органдарының қатысуы) ... ... ... ... ... ... өзі ... органдары немесе жекелеген азаматтар. Судьяларға
сот отырысына іс бойынша қорытынды беру үшін ... ... және ... өзін өзі ... ... ... актілерімен көзделген жағдайларда (нормативтік қаулыны қараңыз)
олардың өкілдерін осындай қатысуға тартуға кеңес беріледі. Бұл ата-
ана құқықтарынан айыру ... ... ... ... ... және олар
бойынша мемлекеттік органдардың немесе жергілікті өзін өзі басқару
органдарының өкілдерінің қорытындысы ... ... ... ... сот ерекше іс жүргізу тәртібімен қарайтын ... ... ... 289-бабы) арыз берушілер және басқа да мүдделі тұлғалар,
бұл істердің тізбесі ... ... ... ... іс ... басқа да істерді қарау көзделуі мүмкін.
Істі сотта қарауға дайындау ... ... ... ... ... ... ... шешкен кезде даулы немесе шешім арқылы
белгіленген құқықтық қатынастағы тараптардың біреуі ... ... ... ... бойынша құқықтық мирасқорлық туралы мәселе туындауы мүмкін. АІЖК-
нің 166-бабының 3-тармағының іске қатысатын тұлғалардың ... ... ... ... ... сондай-ақ шығып кеткен тарапты құқықтық
мирасқормен ауыстыру туралы мәселені шеше ... ... ... процестің кез келген сатысында жол беріледі. Бұл орайда іс
жүргізу бойынша құқықтық ... ... кез ... сатысында
төмендегі жағдайларда жол беріледі:
• азаматтың қазасы;
• заңды тұлғаның қайта ... ... ... бас тарту;
• борышты ауыстыру;
• материалдық құқықтық қатынастағы ... ... ... ... ... араласқанға дейін жасалған барлық іс-
әрекеттер құқықтық мирасқор орнына келген ... үшін ... ... сондай шамада ол үшін де міндетті болып табылады.
АІЖК-нің 58-бабының талаптарына сәйкес, іске ... ... ... ... жеке ... ... өкілдері арқылы жүргізе алады.
Осыған байланысты сотқа дейінгі дайындық жүргізу ... ... ... ... ... ... ... тиісті түрде
ресімдеудің үлкен маңызы бар.
Осы мәселе бойынша соттардың кейбір қателері:
- төменде келтірілген өкілеттіктердің әрқайсысының өкіл жіберіп отырған
тұлға ... ... ... ... тиіс ... назардан тыс қалады:
• талап арызға қол қою;
• істі аралық сотқа беру;
• қуыным талаптардан толық немесе ішінара бас ... ... ... ... нысанасын немесе негіздемесін өзгерту;
• бітімгершілік келісім жасау;
• өкілеттіктерді басқа тұлғаға беру ... ... ... ... ... ... ... соттың қаулысының мәжбүрлеп орындатылуын талап ету;
• сот өндірген мүлікті ... ... ... - ... ұйым өкілінің өкілеттіктері тиісті түрде тексерілмейді:
• сенімхатты апостильмен куәландыру туралы деректер жоқ;
• тарап ... ... ... ... ... яғни ... ... тиісті түрде
тексерілмейді, содан соң сот отырысының барысында ... ... ... ... ... ... тек сенімхаттың
түпнұсқасының жоқ екені ғана ... ... ... ... ... ... сәтте таратылып кеткен ұйымның осындай өкілеттіктерді
беруінің мүмкін ... де ... заң ... салдарынан сотта істі қарау ... ... іске ... ... тұлғалардың құқықтары мен
міндеттері туралы ... ... ... ... ... ... ... күмән келтірілмес үшін аталған жайттарды сотқа дейінгі
дайындықты тиісті түрде өткізген кезде тексеруге болады.
4. Әр тарап ... ... мен ... ... үшін ... тиіс
дәлелдемелерді айқындау
Әр тарап өзінің талаптары мен тұжырымдарын негіздеу үшін ұсынуға тиіс
дәлелдемелерді айқындай отырып, ... ... ... ... ... ... ... өтінім беру құқығын түсіндіруге, АІЖК-нің
66-бабының талаптарына сәйкес қосымша дәлелдемелерді ... ... Іс үшін ... бар ... ... осы ... немесе жоққа шығарылатыны; ... өз ... ... ... себептер және оның орналасқан жері; дәлелдемелердің
тағдыры үшін және ... ... ... ... ... ... ... үшін қауіптенуге негіздің ... ... ... ... ... істі сотта қарауға дайындау кезінде
судья төмендегілерді іске асырады:
осы өтінімді мәлімдеген тұлғаға ... алу үшін ... ... дәлелдемені сотқа дейінгі дайындық барысында тікелей ... ... ... ... тұлға арқылы беріп жіберуге болады. Дәлелдемені сұратып
алу туралы кез келген ... ... жата ... есте
ұстау қажет. Дәлелдемелер бойынша немесе олардың бірінің ... ... ... ... ... білдірместен, судья сұратып
алынатын дәлелдеменің іске қатысы бар-жоғын анықтауға тиіс;
• егер дәлелдемелер ... ... ... ... ... ... ... болса, жекелеген іс жүргізу әрекеттерін іске асыру үшін
тиісті сотқа сот тапсырмасы жолданады (АІЖК-нің 72-бабы);
• сотқа ... ... ... ... ... жағдайда, сот
тиісінше куәландырылған көшірмелер мен ... ... ... ... ... ... дәлелдемелер сақталатын жерде оларды қарап
шығуды және зерттеуді іске асыра алады ... ... ... ... ... ... ... заттай дәлелдемелерді қарап шығу
дереу іске асырылады және оларды қарап шығу үшін ұсынған тұлғаға
қайтарылып ... ... ... ... шығу, сақтау және
билік ету тәртібі АІЖК-нің ... ... ... ... Дәлелдемелерді қамтамасыз ету мақсатында ... ... ету ... ... ... құқығы бар. Дәлелдемелерді
қамтамасыз ету туралы аталған арыз сол ... ... және ... ... тұлғаларды хабардар ете және ... ... ... ... ... олардың келмеуі осындай арызды қарау
үшін кедергі бола ... ... ... ... ету ... тек ... іс ... және талап арыз
қабылданғаннан кейін ғана шешуге болады. Нормативтік қаулыға сәйкес
оларды қамтамасыз ету бойынша шараларды іс қай ... ... сол сот ... ... ұйғарымда тараптың өтінімі бойынша
істі сотта қарауға дайындау барысында ... ... ... ... ... ... шығу және т.с.с.) мүмкін
дәлелдемелерді көрсетеді. Егер судья дәлелдемелерді қамтамасыз ету
бойынша шаралар қабылдау үшін ... жоқ деп ... ... ... ету ... ... ... бас тарту туралы
дәлелді ұйғарым шығарады. Істі сотта талқылауға дайындау ... ... ... ... немесе қаласында
орналасқан дәлелдемелерді қамтамасыз ету туралы өтінімді судья сот
тапсырмасы туралы ... ... ... ... ол ... ... ... тәртіпте орындалады. Шетелдік мемлекетте
орналасқан дәлелдемелерді қамтамасыз етуд немесе ... ... ... ... көрсетуді судья сот тапсырмасы туралы
ұйғарым шығару жолымен іске асырады. Бұл ұйғарымды тиісті шетел
мемлекеттің соты ... ... 1993 ... 22 қаңтарда
Минск қаласында жасаған "Азаматтық, отбасылық және қылмыстық істер
бойынша құқықтық көмек және құқықтық ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы жасаған ... ... да ... ... ... ... сот ... куәлерді шақыру туралы мәселені шешеді;
• талапты қамтамасыз ету мақсатында судьяның талапты қамтамасыз ету
туралы ұйғарым шығаруға ... бар. ... ... ету ... АІЖК-нің 15-бабының және нормативтік ... ... ... тараптарды шақырмастан қарауға жол беріледі.
Нормативтік қаулы талапты қамтамасыз ету бойынша ... ... салу ... ... ... ... ... жауапкерге меншік
құқығы (соның ішінде ортақ, үлестік) бойынша тиесілі ... ... ... ... ... ... сомасының шектерінде ғана
салынатынын судьялардың ескергені ... ... ... ... ... қамтамасыз ету бойынша шара ретінде АІЖК-нің 159-
бабының бірінші ... 2)-4) ... ... ... ... ... АІЖК-нің 165-бабына сәйкес, судьяның талапты қамтамасыз ету туралы
арыз берген талапкерден талапты ... ету ... ... ... ... ... ету мақсатында
ақшалай қаражат немесе басқа мүлік беруін талап етуге құқығы бар.
Судьяның талапты ... ету ... ... ... ... ... шағым бере алады, сондай-ақ оған АІЖК-нің 164-бабының
екінші бөлімімен көзделген тәртіпте прокурор ... ... ... ... ... тәртібінде судьяның төмендегілерге құқығы
бар:
• АІЖК-нің ... ... ... тағайындау туралы ұйғарым
шығару. Істің материалдары бойынша арнайы білімді ... ... ... дәл осы ... дейінгі дайындық
тәртібінде сараптама жүргізу арқылы судья көп ... ... ... ... ... ... сөзбұйдаға салуды
және тараптардың сотқа тоқтаусыз шақырыла ... ... ... ... ... ... ... судья
талапкердің немесе жауапкердің сараптама тағайындау ... ... ... мен орны ... ... тиісінше хабарлауға
міндетті, алайда бұл тұлғалардың сотқа келмеуі сараптама тағайындау
туралы өтінімді қарау үшін ... ... ... ... ... ... сарапшылардың алдына қойылуға тиісті ... ... ... ... ... ... ... тиісті
сұрақтардың түпкілікті шеңберін сараптама тағайындау ... ... ... ... ... тек ... ... салаларындағы арнайы білімді талап ететін сұрақтар ... ... ... ... ... ... мәселелер
сарапшының шешуіне қойылмайды. Егер іс үшін ... бар ... шешу үшін ... ... болса, талапкердің талап арызында
соттан сараптама жүргізу туралы өтінуге құқығы бар. Арызға талапкер
немесе оның өкілі қол ... ... ... өкіл берген
арызға сенімхат немесе оның өкілеттіктерін растайтын басқа ... ... ... ... қосымша сараптама тағайындай алады, бірақ екінші қайтара
сараптама тағайындай ... ... ... ... қарау, талдау, бағалау қажет болады, ал бұған тек істі
сотта қарау кезінде ғана жол беріледі);
• іске қатысуға ... ... ... мәселені шешу;
• талапкердің өтініші бойынша ол берген арызды қайтару туралы ұйғарым
шығарады;
• басқа да қажетті іс жүргізу ... ... АІЖК ... ... ... тізбесін шектемейді, олардың орындалуы
қойылатын талаптардың нысынасы мен негіздемесіне байланысты.
Зиянды өтеу ... істі ... ... дайындау кезінде айқындалуға
және анықталуға тиісті, іс үшін маңызы бар мән-жайлардың ... ... ... ... ... ... ... жататын және заңда көзделген кез
келген негіздемелер бойынша зиянды өтеу туралы даулар бойынша ... ... ... ... фактісі;
• зиян келтірушінің іс-әрекеттері мен келтірілген зиянның арасындағы
себептік байланыс;
• заңмен белгіленген жағдайларда кінәнің болуы;
• заңмен ... ... зиян ... ... ... ... ... сотқа дейінгі дайындық тәртібінде зиянды өтеу үшін сот ... ... ... ... ... ... бойынша сот зиянды өтеу
үшін алып берген ... ... ... үшін ... пайда болуы
жөнінен дәлелденуге жататын мән-жайлар шеңберін айқындауға, талапкердің
АІЖК-нің 65, ... ... ... оның ... ... дәлелдемелерді көрсетуін ұсынуға тиіс. Осындай кейбір дәлелдемелер
ретінде ... жүре ... ... өтеу үшін ... алып ... сот ... ... жәбірленушінің еңбек қабілетінің соттың шешімінен кейін жақсарғанын
немесе төмендегенін растайтын ДЕСК немесе ... ... ... ... ... ... әкімшіліктің немесе кәсіподақ комитетінің зиянды өтеу үшін сот алып
берген сомалардың мөлшерін ... ... ... арызы
бойынша қабылдаған шешімінің көшірмесі (егер қызметкердің мертігуі
немесе денсаулығына зақым ол еңбек ... ... ... ... ... шығарылғаннан кейін зиянды өтеуге байланысты төленетін
сомаларды айқындауға әсер ... ... ... ... ... ... ... зейнетақының және т.с.с. өзгеруі) жағдайда,
жәбірленуші де, сондай-ақ зиян ... де ... өтеу үшін сот ... ... мөлшерін тиісінше ұлғайту немесе азайту туралы талап
арызбен ... ... ... іс-әрекеттерден зардап шеккен азаматтардың емделуіне жұмсалған
қаражатты өтеу туралы талап арыздар бойынша төмендегілер дәлелденуге тиіс:
жауапкердің ... ... зиян ... ... ... ... үшін сотталуына негіз болған үкімнің
көшірмесі оған дәлелдеме бола алады;
... ... ... ... ... ... емдеу
мекемелерінің анықтамалары оның дәлелдемесі бола алады;
• іс жүзіндегі шығыстар.
Дәлелдеуге жататын мән-жайлардың көрсетілген шеңбері зиянды өтеу туралы
істердің әр ... ... ... ... болып табылмайды және талап
арыздың нысанасы мен ... ... ... ... және ... негіздемелері мен нысанасына тәуелді
болады.
Қалай болғанда да, АІЖК-нің 67-68-баптарының талаптарына сәйкес, судья
олардың іске ... және ... ... ... есепке ала
отырып, оларды бағалауға тиіс.
2.2. Істі сотта қарауға әзірлеу мерзімдері
Сотқа дейінгі дайындық егер заң актілерімен басқаша белгіленбеген ... ... ... жеті күн ... іске ... ... кезінде судьялар істердің жекелеген санаттары бойынша мерзімдерге
қатысты АІЖК-нің мына ережелерін назарға алуға тиіс:
– жалпы мерзім – арыз ... ... ... ... 7 күн ... ... ... кетті деп тану немесе азаматты қайтыс болған
деп жариялау ... ... ...... істі ... туралы
судьяның ұйғарымы жергілікті газетте ... ... үш ... ... көрсетушіге арналған жоғалған бағалы қағаздарға және ... ... ... құқықты қалпына келтіру туралы істер бойынша
(шақырту ісін жүргізу) – іс ... ... ... ... ... ... үш ай;
– азаматтардың, қоғамдық бірлестіктердің, сайлау ... ... ... ... ... ... ... бұзылғаны туралы дауыс беруге дейін бес күн бұрын және
сайлау күні түскен арыздары бойынша істі сот арыз ... ... қана ... ... ... мәні ... ... да тиіс.
Даулардың осы санаты бойынша істі сотта талқылауға ... ... ... ... ... дайындаудың АІЖК-нің 167-бабында көрсетілген мерзімі
төмендегілер жөніндегі талаптар бойынша ұзартылуға жатпайды:
– алименттер өндіріп алу туралы;
– жәбірленушінің ... ... ... ... ... ... ... айырылуға байланысты зиянды өтеу
туралы;
– еңбектегі құқықтық ... ... ... ... ... күрделі істер бойынша, істердің ... ... ... ... бұл ... судья бір айға дейін ұзарта алады.
Айрықша жағдайлар ретінде істі сотта қарауға дайындау ... ... ... жеті ... ... ... істердің кейбір
санаттары үшін заң актілерімен көзделген мерзімнің ... ... ... ... ... деп түсіну керек:
• сот тапсырмасын орындау;
• сараптама тағайындау;
• азаматтардан немесе ұйымдардан ... ... ... тізімді түпкілікті деп тануға болмайды, сондықтан негіздемелер
болған ... ... ... іс ... ... ... істі қараудың жалпы
мерзімін ұзартпайтынына қарамастан бұл мерзімді ... ... ... ... ... ... ... өзінің мақсатына шын мәнінде сәйкес
болып, судьяның қаралған ... мәні ... ... ... ... сот ісін қарауды іске асыруына ештеңе кедергі келтірмеуіне ұмтылу
керек[6].
Хаттамалар
АІЖК-нің 225-бабының талаптарына ... ... сот ... туралы,
сондай-ақ отырыстан тыс іске асырылған әрбір жекелеген іс жүргізу әрекеті
туралы хаттама жасалады. Істі ... ... ... ... ... жасау қажет. Мысалы, заттай дәлелдемелерді қарап шығу ... ... ... ... ... келісімнің
шарттарын бекіту, куәлардан жауап алу ... ... ... Басқа
жекелеген іс жүргізу әрекетін жасаған кезде сот отырысының хаттамасын жасау
талап етілмейді ... ... ... ... ... ... ... шығарылатын кейбір ... ... ... іс ... тоқтата тұру туралы ұйғарым;
арызды қараусыз қалдыру туралы ұйғарым;
іс жүргізуді тоқтату туралы ұйғарым;
дәлелдемелерді қамтамасыз ету туралы ұйғарым;
талапты ... ету ... ... ... іске ... ... тұлғаларды тарту туралы
ұйғарым;
қуыным талаптарды біріктіру мен бөлу туралы;
талапкердің ... етуі ... ... арызды қайтару туралы.
АІЖК-нің 172-бабына сәйкес, осы Кодекстің 242, 243-баптарымен, 247-
бабының 1)-5) ... және ... 1)-5), 8), ... көзделген мән-жайлар болған жағдайда, істі сотта қарауға
дайындау кезінде ол бойынша іс жүргізу тоқтатыла тұруы ... ... ... ... ... ... Тараптарға осындай іс жүргізу әрекетінің
салдары түсіндіріледі.
Тараптар мен басқа тұлғаларға судья істі тоқтата ... ... ... қалдыру туралы ұйғарым шығарылған күннен бастап бес ... ... ... ... міндетті.
Істің одан арғы қозғалысына кедергі келтіретін сот ұйғарымына 10 ... ... ... ... ол ... ... ... шығарған сот арқылы
жоғары сатыдағы сотқа беріледі. Сонымен қатар дәлелдемені қамтамасыз ету,
талапты ... ету ... ... ... ... болады.
Сотқа қарауға дайындықтың міндеттерін АІЖК-нің ... ... ... ... жоғарыда көрсетілген қаулыларына сәйкес орындап, ... ... деп ... оны сот ... ... ... туралы
ұйғарым шығарады, процестің тараптары мен ... ... ... орны мен ... туралы хабардар етеді. Іске қатысатын тұлғаларға
хабар беру – сот ... ... ... ... ол ... ... сәйкес жүзеге асырылады. Сот отырысының орны мен уақыты туралы
хабар алмаған іске қатысушы тұлғалардың қандай да ... ... ... ... сот шешімінің күшін жоюға әкеп соғуы мүмкін.
Егер судья арызды қабылдау туралы мәселені шешу ... ... ... іске ... ... ... ... кезінде заңмен
көзделген барлық іс жүргізу әрекеттерін орындаса, істі ... ... ... оны ... іске асырса, онда іс бойынша заңды әрі
негізделген шешім шығарылуы, азаматтық сот ісін ... ... ... ... ... құқықтарды уақтылы қорғаудың ... ... ... ... ... ... қарау
3.1. Істі сотта қарау және сот отырысы
Сотта іс қарау. Азаматтық сот ісін жүргізуде бірінші ... ... істі ... және шешу ... ... ... сот ... бөлігі сотта істі қарау деп аталады.
Сотта іс қарау – бұл ... сот ісін ... өз ... бөлек іс
жүргізу функциясы.
Бұл функцияның дербестігі өзіндік міндеттерімен, ерекше азаматтық іс
жүргізу бойынша ... ... ... құрамымен және іс
жүргізу қызметінің мазмұнымен айқындалады. Әрбір ... ... ... ... ... ... істі қарау бұзылған немесе дауланатын құқықтардың сотта қорғалуына
қол жеткізу мүмкіндігімен, құқық туралы дауды оның қатысушыларының ... ... ... ... сот ісін ... ... ... ұтымды жүргізілуімен, мүдделі тұлғалардың құқықтарын нақты анықтау
үшін жағдай жасауымен сипатталады[7].
Сондықтан сотта істі қараудың іс ... ... сот ... ... байланысты, сотта істі қарау кезінде ... ... мен ... ... ... іске асырылады.
Сот талқылауының функциясы көлемі жағынан үлкен және әр түрлі іс ... ... істі ... және оны шешу ... осы қызметтің ара жігі
ажыратылады.
Істі қарау:
... сот ісін ... ... іске қатысатын тұлғалардың субъективтік құқықтарын жүзеге
асыруына қажетті заңгерлік көмек ... ... ... ... ... істің шынайы мән-
жайын және ұсынылған ... ... ... ... ... істерді қараған кезде АІЖК-нің 5-бабымен айқындалған азаматтық сот
ісін жүргізудің міндеттері орындалады.
Азаматтық істі ... ... ... ... ... бұзылған немесе даулы құқықтарын,
бостандықтары мен ... ... және ... ... жүзеге асырады;
• тараптардың құқықтары мен міндеттерінің немесе заңдық фактінің барын
немесе жоғын анықтай отырып, істі мәні ... ... ... ... мен ... ... ... олардың арасындағы құқық туралы дауды жояды;
• құқықтың бұзылуын ... ... ... жоя ... ... ... ... құқықтың және материалдық құқықтық басқа салаларының
бұзылуының алдын ... шешу ... ... әрі ... ... қарау мен шешуге арналған
тиісті құқықтық нормаларды қолданудан тұрады және шешімді ... ... оны ... және ... ... (АІЖК-нің 219-бабы).
Іс жүргізу функциясы және іс жүргізу сатысы ретінде сотта істі ... ... бар. ... сотта істі қараудың іс жүргізу ... ... ... ... басталады және шешім қабылдаумен аяқталады.
Сотта іс қараудың іс жүргізу сатысы сот отырысынан басталып (АІЖК-нің
185-бабы), сот хаттамасы жасалғанға ... ... және оған ... қаралғанға (АІЖК-нің 259-бабы), уәжделген шешім әзірленіп, ... ... сот ... ... ... сот ... ... (АІЖК-нің 229, 241-баптары), ... ... ... ... ... ... ... іс қарауда тікелей сот төрелігі жүзеге асырылады.
Сотта іс қарау бірінші ... ... және ... ... істі
қарау мен оны мәні бойынша шешу бойынша іс жүргізу жөніндегі әрекеттерінің
жиынтығы болып табылады.
Істерді дұрыс әрі уақтылы қарау мен шешу тек ... және ... ісін ... ... ... сақталғанда ғана мүмкін болады. АІЖК-нің
174-бабымен және басқа да заң актілерімен белгіленген азаматтық істерді
қарау мерзімдерінің сақталуы сот ... ... ... іске ... ... ... мен ... мүдделерін уақтылы қорғаудың
қажетті шарты болып табылады. Бұл орайда істерді қарау қандай да ... ... ... ... ... келмеуі, жаңа тұлғаларды тарту
немесе олардан жауап алу, ... ... ... ... қарсы талап қойылуы және т.с.с.) кейінге қалдырылған
кезде, істің заңмен белгіленген мерзімдерде қаралуға және ... ... ол ... тек іс ... іс жүргізудің тоқтатыла тұруына
байланысты ғана тоқтатыла ... ... ... есте ... ... ... ... сәйкес, азаматтық істі талқылау сот
отырысында іске асырылады.
Азаматтық процестегі сот отырысы АІЖК-мен белгіленген сотта іс ... ... ... болып табылады.
Осы екі іс жүргізу ұғымдарының арасында тығыз байланыс бар. ... олар бір ... ... ... себебі арақатынасы мазмұн (сот
талқылауы) және нысан (сот ... ... ... істі ... бір ... бірнеше сот отырыстарында (істі қарау
кейінге қалдырылған жағдайда) іске асырылуы мүмкін.
Сонымен қатар, сот отырысы тек азаматтық істі ... үшін ғана ... іс ... ... ... сот шығындарына, салынған айыппұлды
ұлғайтуға немесе азайтуға байланысты мәселелерді шешу, талапты қамтамасыз
ету үшін және т.б. ... да ... ... регламенттелген, бұл азаматтық процесте белгілі бір
артықшылықтар жасайды, ол ... ... ... істің мән-жайларының толық анықталу, құқықтық нормалардың дұрыс
қолданылу және әділ шешім ... ... бірі ... істі ... ... ... белсенді түрде қатысуын қамтамасыз
етеді;
• процеске қатысушылардың құқықтарының және азаматтық іс жүргізу
принциптерінің іске ... ... ... нақты іс бойынша іс жүргізуге жариялылық сипат береді;
• түрлі талаптарды ... ... ... іс ... ... көрінетін оң сипатына қарамастан, сот ... ... ... нысанының кемшіліктері де бар, себебі ол сот ... ... ... бұл ... бір ... ... жұмысын
күрделілендіре түседі, тараптарды ... ... ... ... ... ... ... заң шығарушы АІЖК-ге сот бұйрығын енгізу
жолымен бірқатар ... ... ... ... бас ... және
істерді сырттай қараудың жеңілдетілген тәртібін орнатты.
Азаматтық іс мәні бойынша талқыланатын сот отырысының тәртібі азаматтық
процестің басқа мәселелерін шешетін, ... сот ... ... ... 230-232-баптары), іс жүргізу мерзімдерін қалпына келтіру туралы
(АІЖК-нің 128-бабы), жаңадан анықталған мән-жайлар ... сот ... ... ... (АІЖК-нің 408-бабы), сот тапсырмасын орындау туралы
(АІЖК-нің 73-бабы) арыздарды ... сот ... ... істі ... ... ... ... (іс бойынша іс жүргізуді
тоқтату туралы немесе арызды қараусыз қалдыру туралы) шығарумен аяқталады,
ал сот отырысы істі қарауды ... ... ... іс ... іс ... тұру ... ... аяқталуы мүмкін. Бұл сотта іс қарау сот
отырысына қарағанда ұзағырақ ... ... ... білдіреді.
Сотта іс қарау заңмен белгіленген тәртіпте жүзеге асырылады және сот
отырысы нысанында бейнеленеді.
Сот азаматтық ... ... сот ісін ... ... ұстана
отырып қарайды және шешеді.
Азаматтық істерді бірінші сатыдағы соттарда судья жеке дара ... ... ... ... сатыдағы сотта қарау тәртібі АІЖК-нің «Сотта іс қарау» деп
аталатын 17-тарауында егжей-тегжейлі реттелген. ... ... ... мен ... ... ережелері АІЖК-нің 25-39-баптарында
көзделеді.
Сотта іс қараудың тәртібі – бұл соттың, іске ... ... ... ... қатысушыларының заңмен көзделген нысандарда істі мәні
бойынша шешуге бағытталған ... ... ... ... ... ... ... заңмен белгіленген тәртіп.
АІЖК-нің 176-бабының 1-бөлігіне сәйкес, сот ... ... ... ... ... ... ... міндеттерін судья
атқарады.
Соттың беделі мен оның тәрбиелік ықпалы ... ... ... ... болады. Сотқа және заңға деген құрмет басқалармен қатар
судьяның мәселелерді шешудегі байсалды әрі ... ... ... құқықтық терминологияның дәлдігі; сұрақтарды қысқаша тұжырымдау,
күмәнді және жетектеуші сұрақтар қойылуына жол ... ... ... ... ... тараптарға бірдей қарауы; процеске ... ... ... әрі ізгі ... ... мен ... ресмилігі әрі ұқыптылығы сияқты факторлар ықпалымен ... ... сот ... ... ... ... құқығын асыра
пайдалануға құқығы жоқ.
Сот отырысына жетекшілік ету отырыстың бүкіл барысын басқару ... ... ... отырыс барысында төмендегілерді қамтамасыз
етуге міндетті:
• істің барлық мән-жайларын толық, жан-жақты әрі әділ анықтау;
• іс жүргізу ... ... ... мен ... сақтау;
• процеске қатысушылардың өздерінің іс жүргізу ... ... және ... іс жүргізу міндеттерін орындауы;
• процестің тәрбиелік ықпалы.
Сонымен қатар төрағалық етушіге қаралып жатқан іске қатысы ... сот ... ... ... (АІЖК-нің 176-бабының 1-бөлігі),
және сот отырысында тиісті ... ... ету үшін ... шараларды
қабылдау (АІЖК-нің 176-бабының 3-бөлігі) міндеті жүктеледі.
Төрағалық етушінің өкімдері процеске қатысушылардың барлығы ... – іс ... өкіл және ... ... ... сот ... ... отырған азаматтар үшін міндетті болып табылады (АІЖК-нің
176-бабының 3-бөлігі).
Процеске қатысушылардың қайсыбірі төрағалық ... ... ... ... бұл ... сот ... хаттамасына
енгізіледі. Төрағалық етуші өзінің іс-әрекеттеріне қатысты түсініктеме
береді (АІЖК-нің 176-бабының 3-бөлігі).
Сот іс ... ... ... көзделген, ол сот отырысындағы қатаң тәртіп
орнатылуын, сот ... ... ... ... – сот ... ... ... Бұл орайда судья отырысты үстіне ... ... ... ... ... «Қазақстан Республикасының
судьяларына арналған арнаулы киім нысаны – мантия ... ... ... ... ... ... ... жылғы №4009 Жарлығы).
АІЖК-нің 178-бабына сәйкес сот ... ... ... судья сот отырысы залына кірген кезде залдағы барлық қатысушылар
орындарынан тұрады.
Өз кезегінде төрағалық етуші сот ... ... ... және ... ... ... ... өтеді және оның қасында тұрып сот отырысы ... ... ... содан соң олардың барлығының отыруына
ұсыныс жасайды да барлығымен бірге өзі де отырады.
Үстел басында төрағалық ... ... ... сот ... ... ... ... түр көрсетпейтін қалыпта (шалқаймау, ауа-райына
және басқа жағдайларға көңілі толмайтынын айтпау, таранбау, ... ... ... қарамау және т.б.) отыруға тиіс.
Егер отырған адамдардың біреуі судьяға орнынан тұрмастан сөйлесе, оған
ақыл айтпастан сотқа түрегеп тұрып ... ... ... кішіпейілдікпен
есіне салу керек. Мысалы, «Кешіріңіз, сот отырысында сотқа түрегеп ... ... іске ... ... ... «Сіз» деп сөйлейді,
бұл орайда тұлғаларды аты мен әкесінің аты ... атау ... ... ... атаған жеткілікті және сұрақ қойған кезде немесе белгілі жайттар
туралы айтып беруді ұсынған ... ... ... ... ... ... ... алған және сұрақ қойған кезде ақыл үйрететін дауыс ... кінә қою мен ақыл ... жол ... қажет. Өз тәжірибесінен мысалдар
келтіруге және талқыланып отырған даудың ... ... ... Іс ... шығарусыз аяқталатын сот шешімін немесе сот ұйғарымын ... ... ... ... ... түрегеп тұрып тыңдайды (1-
бөлім);
• процеске қатысушылар судьяға жүгінгенде және ... ... ... айтқанда түрегеп тұрады. Осы ережеден ауытқуға тек
төрағалық ... ... ғана жол ... ... қатысушылар, сондай-ақ сот отырысы залында отырған барлық
азаматтар ... ... ... ... ... 178-бабының 3-
бөлігі).
АІЖК-нің 176-бабымен сот отырысындағы тәртіпті бұзушыларға қолданылатын
шаралар көзделген.
Істі талқылау кезінде тәртіп бұзған ... ... ... соттың атынан
ескерту жасайды.
Тәртіпті екінші рет бұзған кезде іске қатысушы адам сот ... ... істі ... ... ... немесе оның бір бөлігіне сот отырысы
залынан шығарылып жіберілуі мүмкін. Соңғы жағдайда ... ... ... ... ... ... ол жоқ ... жасалған іс ... ... ... және істі ... кезінде қатысып отырған азаматтар
тәртіпті екінші рет бұзғаны үшін төрағалық етушінің өкімімен отырыс ... ... ... тәртіп бұзғаны үшін кінәлі тұлғаларға Әкімшілік ... ... ... ... ... ... тікелей істі
сотта талқылау барысында әкімшілік жаза белгілеуге соттың ... ... сот ... ... бұзушының іс-әрекетінде қылмыс белгілері
болса, сот тәртіп бұзушыға қатысты қылмыстық іс қозғау туралы мәселені шешу
үшін, бұл ... ... ... отырып, материалдарды тиісті анықтау
немесе алдын ала тергеу органына жібереді.
Істі ... ... оған ... ... ... ... бұзған
кезде сот іске қатыспайтын азаматтардың барлығын сот ... ... ... істі ... отырыста қарауы немесе істі ... ... ... отырысы залындағы тәртіп бұзушыларға қатысты шаралар қолдану
жөніндегі судьяның іс-әрекеттері сот ... ... ... Бұл ... ... ... 2-бөлігінің 7-тармақшасынан туындайды,
оған сәйкес сот отырысының хаттамасында төрағалық етушінің өкімдері және
сот ... ... сот ... ... көрсетіледі. Сот отырысының
хаттамасында сонымен бір мезгілде тәртіп бұзудың сипаты, ... ... және ... бұзған адам туралы мәлімет көрсетіледі.
ӘҚБтК-нің 578-бабының 2-тармағына ... ... істі ... ... ... жаза ... ... АІЖК-нің ережелерімен айқындалады.
АІЖК-нің талаптарына сәйкес, мәжбүрлеу мен жауаптылық ... ... ... іске ... ... сот іске ... адамдарға,
процестің басқа да қатысушыларына, жеке азаматтарға және ... ... ... сот ісін ... ... судьяға қатысты қоқан-
лоққы жасағаны, судьяны қорлағаны, сот қаулыларын ... ... сот ... ... ... ... судьяның, соттың жеке
ұйғарымы (қаулысы, ұсынысы) бойынша шаралар қолданбағаны және басқа да
құқыққа ... ... үшін ... ... ... ережелері
бойынша тәртіп бұзушыларға ескерту, сот отырысы залынан шығарып жіберу ... да ... ... ... бірақ бұл орайда АІЖК-нің 179-бабының 4-
бөлігіне сәйкес, соттың сот отырысы залында тәртіп ... үшін ... ... ... тәртіпте әкімшілік жаза қолдануға құқығы
бар.
Іске ... ... мен ашық сот ... ... ... сотта
істі талқылау барысын залда отырған орындарынан жазып ... ... ... ... ... ... ... бар. Сотта істі талқылау барысында
киноға және суретке түсіруге, бейнетаспаға жазуға, ... ... ... ... ... іске ... адамдардың пікірін ескере отырып
берген рұқсаты бойынша ғана жол ... Бұл ... сот ... ... ... жасамауға тиіс және оның уақытын сот шектеуі мүмкін
(АІЖК-нің 19-бабының 8-бөлігі).
Судьяның және сот отырысы ... ... ... ... ету ... төрағалық етуші істі талқылау кезінде қатысқысы
келетін адамдарды тексеруді іске асыру, соның ... ... жеке ... құжаттарды тексеру, жеке өздерін тексеру және олар алып
келген заттарды ... ... өкім ете ... (АІЖК-нің 20-бабы).
Сот отырысы басталғанға дейін сот істі талқылауды жүзеге асыруға
байланысты ұйымдастыру мәселелерін ... сот ... ... ... ... ... қажетті жабдықты тексереді және орнатады; ... ... сот ... ... бар-жоғын нақтылайды; процеске
қатысушылардың келгенін алдын ала тексеру жүзеге асырылады.
Сот отырысы әдетте дайындық бөлімінен; істі мәні бойынша ... ... және ... процеске араласқан прокурордың істің тұтас мәні
бойынша қорытындысы; ... ... ... және ... ... Сот ... дайындық бөлімі
Сот отырысының дайындық бөлімі АІЖК-нің 180-191-баптарымен ... ... бас ... ... істі мәні ... ... сол құрамында;
ашық немесе жабық сот отырысында;
қолда бар дәлелдемелермен;
тұлғалар отырысқа келгенде немесе келмегенде;
процеске қатысушылардың қайсыбірі ... ... ... ... отырып қарауға болатын-болмайтынын шешеді.
Судья сот отырысының осы бөлімінде:
– сот ... ... ... қатысушылардың келгенін тексереді;
– аудармашыға оның құқықтары мен міндеттерін түсіндіреді;
– келген куәларды сот отырысы залынан ... сот ... ... ... және ... ... ... түсіндіреді;
– іске қатысушы адамдарға олардың іс жүргізу құқықтары мен ... іске ... ... ... ... шешеді;
– іске қатысушы қандай да бір тұлғаның, олардың өкілдерінің, куәлардың,
сарапшылардың, мамандардың, аудармашылардың келмеуіне байланысты ... орын ... тиіс ... ... істі осы сот ... қарау мүмкін болмаған жағдайда (процеске
қатысушылардың келмеуі, қарсы талап ... ... ... алынуы
және т.с.с.) істі кейінге қалдыру туралы мәселені шешеді және іс ... және ... ... ... ... куәлардан жауап алады;
– сарапшы мен маманға олардың құқықтары мен ... ... ... ... сот шешетін ең күрделі мәселелердің бірі –
бұл процеске қатысушылардың келмеуінің салдарлары.
Осы орайда сот ... ... тиіс ... бар, атап ... іске қатысушы барлық адамдарға сотта істі талқылау ... мен ... ... ... егер іске ... адамдарға сот отырысының уақыты мен орны ... ... ... тиісінше хабарланса (оларға хабарланғаны
туралы мәлімет жоқ болса, істі талқылауға дайындалу үшін ... ... ... және ... ... ... туралы
күмән болса, сот істі талқылауды кейінге қалдыруға тиіс ... ... ... егер сот ісін ... ... ... ... болса, бірақ
солай бола тұра олар сотқа келмесе, олардың келмеуінің дәлелділігі немесе
дәлелсіздігі шешуші маңызға ие болады. Сотқа ... ... ... ... сот істі талқылауды кейінге қалдырады. Бұл орайда
тараптар ... ... ... ... ... және ... келмеу
себептерінің тиісті дәлелдемелерін көрсетуге міндетті;
Сот отырысын ашу (АІЖК-нің 180-бабы). Істі қарау үшін ... ... ... сот ... ... және қандай азаматтық іс
қаралуға тиіс ... ... ... Бұл ... сот ... және
процеске басқа қатысушылардың келгеніне қарамастан тәуелсіз іске асырады.
Мысалы, «Сот отырысы ашық деп жарияланады. «Береке» ... ... ... балаларымен бірге пәтерден шығару ... ... ... ... ... ... азаматтық іс тыңдалады».
Процеске қатысушылардың келуін тексеру ... ... ... ... ... ... ... процеске қатысушылардан кімнің
келгенін, келмеу себептерін анықтайды. Сот отырысында ... ... ... процеске қатысушылардың келуі туралы мәселені баяндауын
өтінеді. Хатшы іс бойынша шақырылған адамдардан ... ... ... ... ... және олардың келмеу себептері туралы
мәліметтердің бар-жоғын ... ... ... «Сот ... ... ... өкілдері келді. Сотта істі талқылаудың уақыты мен орны ... және ... ... да ... ... ... ... мазмұндалған барлық іс-әрекеттері дәл ... ... ... ... қатысушылардың келгені туралы мәселені анықтағаннан кейін
төрағалық етуші ... жеке ... ... лауазымды тұлғалардың
өкілеттіктерін және өкілдердің өкілеттіктерін ресімдеуге қойылатын АІЖК-нің
59-62-баптарының талаптарына сәйкес тиісті құжаттар ... бас ... ... ... ... куәліктер, сенімхаттар және т.б.)
бойынша өкілдердің өкілеттіктерін тексереді. Бұл орайда сотта іс ... ... ... ... ... тұлғаның атынан талап арызға қол
қоюдан, істі аралық сотқа беруден, талаптан толық ... ... бас ... оны ... талаптың нысанасын немесе негіздемесін өзгертуден,
бітімгершілік келісім жасаудан, өкілеттіктерін басқа тұлғаға беруден (сенім
ауыстыру), ... ... ... ... сот ... ... талап етуден, алып берілген мүлікті немесе ақшаны алудан басқа
барлық іс жүргізу әрекеттерін жасауға ... ... есте ... ... ... ... ... жасауға өкілеттіктері
өкілдік беруші тұлға берген сенімхатта көзделген ... ... ... ... ... ... және ... сенімхатта бейнеленуге
тиіс. Кәсіподақтардың, басқа ұйымдардың уәкілдері сотқа ... ... ... үшін ... етсе, сол тұлғалардан іс бойынша өкілдікті
жүзеге асыруға берілген ... ... ... ... ... үшін әрекет ететін тұлғалардан арыздар, бастамашы топтың
хаттамалары және т.с.с.) көрсетуге тиіс.
Адвокаттың өкілеттіктері ... ... ... ... ... берген
ордермен, ал олар қызметін жеке-дара жүргізген жағдайда – адвокаттың
клиентпен жасаған шартымен ... ... ... ... ақысын төлеу бойынша сот шығыстарын істі ... ... өтеу ... туралы мәселелер туындайды. Осыған байланысты,
клиентпен жасалған шарттың негізінде ... ... ... жеке-дара
қызмет жүргізілген кезде өкілдің осындай қызметке лицензиясы бар-жоғын
тексеруге кеңес береміз. Соттарда мұндай ... ... ... ... ... қалыптасқан[8].
Заңды тұлғаның атынан сенімхатты оның басшысы немесе басқа уәкілетті
тұлға ... ... ... ... іске ... тұлғалардың өтінімі
бойынша сот рұқсат берген тұлғаның өкілеттіктері ... ... ... сот ... ... ... соттағы ауызша арызында
бейнеленуі мүмкін.
Аудармашыға оның ... ... ... 182-бабы). Бұл іс
жүргізу әрекеті сот ісі ... ... ... ... ... істі
талқылау барысында жасалатын барлық іс-әрекеттер туралы білу ... ... үшін сот ... ең ... іске асырылады. Аудармашысыз оның
мұндай мүмкіндігі ... ... ... ... ... міндеттерді
орындауға тек сот АІЖК-нің 182-бабында көзделген әрекеттерді ... ... ғана ... ... ... аудармашыға оның төмендегі
міндеттерін түсіндіреді:
• сот ісі жүргізілетін тілді білмейтін тұлғалардың ... ... ... тілді білмейтін тұлғаларға іске қатысушы ... мен ... ... мәлімдемелерінің, жария етілетін
және істе бар құжаттардың, дыбыстық жазбалардың, сарапшылардың
қорытындыларының, ... ... ... ... ... ... соттың қаулылары мен
шешімдерінің мазмұнын аудару.
Төрағалық етуші аудармашыға көрінеу қате аударма жасағаны үшін АІЖК-нің
352 және ... ... ... ... ... бұл туралы қолхаты сот отырысының хаттамасына қоса тіркеледі.
Аудармашы сотқа келуден немесе өз міндеттерін ... ... ... ... ... ... ... заңдарға сәйкес әкімшілік жаза
белгіленуі мүмкін.
АІЖК-нің 182-бабының ережелері сурдоаудармашыларға да, яғни, өзара қарым-
қатынаста ... ... ... адамдар пайдаланатын белгілердің
аудармашысы ретінде әрекет ететін тұлғаларға да қолданылады.
Куәларды сот ... ... ... ... ... ... куәлар
сот отырысы залынан процеске қатысушылардың келгені тексерілгеннен кейін,
ал іске ... ... ...... міндеттері
түсіндірілгеннен кейін шығарылады. Куәларды шығару үшін олардың сот ... ... беру үшін ... ... ... түсіндіріледі.
Куәларды шығару куәгерлік айғақтарға «қол жетпеуін» қамтамасыз ету, ... ... ... және іс бойынша басқа ақпараттың
куәларға ықпал етуі ... ... ... ... жол ... үшін ... ... етуші сот жауап алған куәлардың жауап алынбаған куәлармен
сөйлеспеуі үшін ... ... ... ... ету және ... білдіру құқығын түсіндіру (АІЖК-нің
184-бабы). Сот ... ... ... ... ... ... ... Мысалы: «Іс төрағалық етуші судья Жәмішев қатысқан құрамда
тыңдалады ….»
Содан кейін ... ... ... ... ... сот отырысының
хатшысы, сот приставы ретінде кімдердің қатысатынын хабарлайды, бұл орайда
процеске қатысушылардың ... ... ... кейін төрағалық етуші іске қатысушы тұлғаларға олардың қарсылық
білдіру құқығын түсіндіреді. Іске ... ... ... ... ... ... сот отырысының хаттамасына жазылады.
Қарсылық білдірудің негіздемелері, мәлімделген қарсылықты шешу тәртібі
және осындай арыздарды қанағаттандырудың ... ... ... ... ... ... сарапшыға, маманға, аудармашыға, сот
отырысының хатшысына және сот приставына қатысты білдірілуі мүмкін.
Судьяға қарсылық ... ... ... ... ... ... ... істі қарауға қатыса алмайды және
қарсылық білдірілуге жатады:
• егер ол аталған істі осының алдында қарау ... куә, ... ... ... сот ... ... сот ... сот
приставы ретінде қатысқан болса;
• тараптардың, іске қатысушы басқа тұлғалардың немесе ... ... ... табылса;
• жеке, тікелей немесе жанама түрде істің нәтижесіне мүдделі ... оның ... ... ... ... ... ... құрамына өзара туыс болып табылатын тұлғалар кіре алмайды.
АІЖК-де судьяның істі екінші қайтара ... ... жол ... ... бекітілген (АІЖК-нің 39-бабы). Сондықтан судьяға қарсылық
білдірудің тағы бір негіздемесін – оның осы істі ... ... ... ... алу керек.
АІЖК-нің 40-бабының 1-бөлігінде көрсетілген қарсылық үшін негіздемелер
сондай-ақ прокурорға, сарапшыға, маманға, аудармашыға, сот ... мен сот ... да ... ... 2-бөлігіне сәйкес, сарапшы немесе маман сонымен
қатар төмендегі жағдайларда істі қарауға қатыса ... егер ол іске ... ... ... олардың өкілдеріне қызметтік
немесе басқа жағынан тәуелді болса;
• егер ол тексеру жүргізіп, оның материалдары сотқа ... ... не осы ... істі ... ... пайдаланылса.
Прокурордың, сарапшының, маманның, аудармашының, сот отырысы хатшысының,
сот приставының осы істі мұның алдында қараған кезде ... ... ... ... сот отырысының хатшысы, сот приставы ... ... ... ... ... ... ... (АІЖК-нің 41-
бабының 3-бөлігі).
Аталған негіздер болған жағдайда тізімделген тұлғалар өздігінен бас
тартуды мәлімдеуге міндетті. Сол ... ... іске ... ... ... мәлімдеуі мүмкін.
Өздігінен бас тарту мен қарсылық білдіру істі мәні бойынша ... ... ... ... ... Істі қарау барысында
өздігінен бас тарту (қарсылық білдіру) туралы мәлімдеме жасауға ... ... ... негіздері сотқа немесе өздігінен бас тартуды ... ... ... істі қарау басталғаннан кейін белгілі ... ғана жол ... ... ... ... мәлімделген қарсылық білдіруді (өздігінен
бас тартуды) сол соттың төрағасы ... сол ... ... судьясы, олар
болмаған жағдайда - жоғары тұрған сот судьясы қарайды.
Қарсылық білдіруді қабылдамай тастау немесе ... ... ... ... ... ... жатпайды. Ұйғарымға келіспеушілік
туралы дәлелдер апелляциялық немесе қадағалау шағымдарына, ... ... ... (АІЖК-нің 42-бабының 5-бөлігі).
Прокурордың, сарапшының, маманның, аудармашының, сот отырысы хатшысының,
сот орындаушысының, сот приставының өздігінен бас ... ... ... ... істі ... сот ... бас тарту (қарсылық білдіру) туралы мәселені сот бөлек бөлмеде
шешеді және ол соттың ұйғарымымен ресімделеді.
Қарсылық білдіру ... бас ... ... ... ... ... ... көрсетілген:
• аудандық немесе оған теңестірілген сотта судьяға қарсылық білдірген
(өздігінен бас тартқан) жағдайда бұл істі сол сотта ... ... егер іс ... ... ... ауыстыру мүмкін болмаса, жоғары
тұрған сот арқылы іс басқа ... ... оған ... сотқа
беріледі.
• облыстық немесе оған теңестірілген сотта, Қазақстан Республикасының
Жоғарғы Сотында істі қарау кезінде судья өздігінен бас тартқан ... ... ... не ... ... құрамына қарсылық
білдірілген жағдайда, істі сол ... ... ... қарайды.
• іс қаралатын сотты айқындау үшін ол Қазақстан Республикасының
Жоғарғы ... ... ... ... ... егер облыстық немесе оған теңестірілген сотта өздігінен бас тарту
немесе қарсылықтар білдіру қанағаттандырылғаннан кейін не ... ... ... осы істі ... үшін ... жаңа
құрамын құру мүмкін болмаса;
• облыстық немесе оған теңестірілген сот іс бойынша тараптар болса.
Іске ... ... ... ... мен ... ... 185-бабы). Төрағалық етуші іске қатысушы адамдарға олардың ... ... мен ... ... ... іс ... ... үзінділер жазып алуға және көшірмелер түсіруге;
қарсылықтарын мәлімдеуге; дәлелдеме ... ... және ... ... іске қатысушы басқа адамдарға, куәларға, сарапшылар мен
мамандарға ... ... ... ... соның ішінде қосымша дәлелдеме
талап ету туралы өтінім жасауға; сотқа ауызша және жазбаша түсініктемелер
беруге; сот ... ... ... ... ... бойынша өз
дәлелдерін келтіруге; іске ... ... ... өтінімдері мен
дәлелдеріне қарсылық білдіруге; сот ... ... сот ... ... және оған ... ... ... соттың шешімі
мен ұйғарымына шағымдануға; ... ... ... да іс ... пайдалану құқықтарын түсіндіреді.
Іске қатысушы адамдар өздеріне берілген барлық іс ... ... ... ... Олар ... ... ... азаматтық сот
ісін жүргізу туралы заңдармен көзделген салдарлар туындайды.
Төрағалық етуші ... ... ... ... ... ... талап қою талабының мөлшерін ұлғайтуға не азайтуға немесе талап
қоюдан бас тартуға құқылы екенін, жауапкердің талап ... ... ... ... құқылы екенін, тараптардың істі бітімгершілік келісіммен
аяқтай алатынын, дауды шешу үшін аралық сотқа жүгіне алатынын ... ол ... ... іс ... салдарларын да түсіндіреді.
Төрағалық етуші іске қатысушы тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... және олардың өкілдеріне олардың іс жүргізу
құқықтары мен міндеттерін түсіндірген кезде төрағалық етуші істің нақты мән-
жайларын ... ... ... Ол, ... егер ол ... ... қарсы талап қою мүмкіндігі ... ... ... қою ... егер ... біреуі материалдық шығындардың
ауыртпалығына байланысты заңгерлік құқықты пайдаланбайтынын ... ... ақы ... ... ... өтеу ... және ... түсіндіруге міндетті.
Қарсы талап қою өзінің мүдделерін қорғау мақсатында бастапқы талаппен
бірге қарау үшін пайда болған процесте мәлімденген, ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қарсы талапқа төмендегі сипаттар тән:
- бұл жауапкердің талабы;
- талап бұрыннан пайда болған процесте мәлімделген;
- талап бастапқы ... ... ... үшін ... ... ... азаматтық процесте қарсы талап та
даудың мәні бойынша талапкердің талабына қарсы бағытталған. Алайда ... ... ... та бар, ол ... сол, ... ... ... талап тек бастапқы талаппен бірге ғана ... ... одан ... ... азаматтық іс жүргізуде де қарала алады.
Жауапкердің ... ... ... ... тәуелді
болады да бөлек сот процесіндегі сот талқылауының мәні бола ... пен ... үшін ... ... ... сол, ол бір ... ғана ... тараптардың өзара талаптарын шешуге мүмкіндік береді.
Айталық, бір процесте, мысалы, ... ... ... ... иесі ... және ... жалдаушыдан пәтерақы бойынша берешегін өндіртіп алуды
соттан ... ... ал ... осы ... ... ... ... байланысты өзі көтерген шығындарын меншік иесінен өндіріп алуды
өтініп отырған екі азаматтың өзара ақшалай талаптарын бір ... ... ... әрі ... сай болады.
Сонымен қатар, баланың анасының оның әкесіне ... ... ... ... мен ... әкелікті анықтау туралы қарсы талабын бірге
қарау мақсатқа сай әрі ыңғайлы болады, себебі бұл талаптарды ... ... ... ... болып табылмайтын адамнан өндіріліп алуына
әкеліп соғуы мүмкін.
Қарсы талап қуыным талапты ... алу, ... ... өтеу ... ... ... ... іс жүзінде ыңғайлылық тұрғысынан іске
асырылатындықтан бастапқы және ... ... ... ... не ... ... бір ... мәселеге қатысты мәлімделген болуға тиіс.
Қарсы талапты қоюдың және оны бірге қарауға қабылдаудың ... ... ... ... ... 156-бабына сәйкес, қарсы талап талап қоюдың жалпы ережелері
бойынша ... Бұл ... ... ... қабылдай отырып, судья талап
қою құқығының заңмен көзделген барлық алғышарттарын назарға ... ... ... Қарсы талап бойынша ... арыз ... ... талаптарына сай болуға және ол үшін мемлекеттік баж төленген
болуға тиіс. ... ... сот ... ... ... ... болады.
Сот қарсы талапты қарауға төмендегі шарттар орындалған ... егер ... ... алғашқы талапты есепке алуға бағытталса. ... ... ... құқық нормаларымен реттеледі (АК-нің 370-
бабы);
– егер қарсы талап қоюды қанағаттандыру алғашқы ... ... ... ... ... ... ... Бұл шартқа мысал
ретінде жоғарыда келтірілген, әкелікті даулау туралы қарсы талап
алименттерді ... алу ... ... ... ... ... ... жағдай жүре алады;
– егер қарсы және алғашқы талаптар ... ... ... ... ... ... ... дауларды неғұрлым жылдам және ... ... ... ... бұзу ... ... бойынша сот практикасында ерлі-зайыптылардың
бірлесіп жинаған мүлкін бөлу туралы қарсы талаптар жиі кездеседі.
Азаматтық ... ... ... ... нәтижесі ол бойынша шешім
қабылдау болып табылады. Бастапқы және ... ... ... сот бір ... алайда онда екі талапқа да бөлек негізделген жауап беріледі.
Егер қарсы талап процесті ... ... ... оны бірге қарауға
қабылдаудан бас тартуға, ал егер ол қабылданып қойған болса, қарсы ... іс ... ... ... ... ... ... құқығы бар.
Төрағалық етушінің іс жүргізу құқықтары мен міндеттерін түсіндіру
бойынша әрекеттері сот ... ... ... ... ... тұлғалардың өтінімдерін соттың шешуі (АІЖК-нің 186-бабы).
Төрағалық ... іске ... ... және ... істі ... ... ... арыздары мен ... ... ... мен ... әр ... ... мүмкін:
• қосымша дәлелдемелерді сұратып алдыру немесе қоса тіркеу туралы;
• сараптама тағайындау туралы;
• қандай да бір адамды іске қатысуға ... ... ... ... ету ... ... мән-жайлар бойынша дәлелдемені жою туралы;
• екінші тараптың ... ... ... тараптың тұрақты емдеуде жатқаны немесе ұзақ мерзімді қызметтік іс-
сапарда ... ... істі ... кейінге қалдыру немесе іс бойынша іс жүргізуді
тоқтата тұру және т.б.
Арыздар мен өтінімдер ауызша ... ... ... ... ... арыздар мен өтінімдер сот отырысының хаттамасына жазылады, ал
жазбашалары іс материалдарына қоса тіркеледі.
Арыздар мен ... ... ... сот іске ... ... ... содан соң оларды қанағаттандыру ... ... бас ... ... ... шығарады. Соттың ұйғарымдары
әдетте тікелей сот ... ... ... және сот отырысының
хаттамасына ... ... ... ... сот ... ... жария етіледі.
• Сот талқылауы кезінде талапкер:
• талаптың нысанасын немесе негіздемесін өзгерту туралы;
• тиісті емес жауапкерді ауыстыру туралы;
• іске ... тең ... ... заңды тұлғаны немесе заңды
тұлға құрмастан кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын азаматты
тарту ... арыз ... ... ... ... дауды сотқа
дейін реттеудің сақталмағанын дәлел ... ... ... бас ... құқығы жоқ.
Мұндай жағдайларда сот дауды сотқа дейінгі тәртіпте реттеу мүмкіндігі
болған кезде АІЖК-нің 249-бабының 1) тармақшасына ... ... ... ... ... ... құқылы (Жоғарғы Соттың 30.06.2000 жылғы
Пленумының «Соттардың ... іс ... ... ... ... туралы» №9 қаулысының 9-тармағы, 30.10.2000 ... №15 ... ... және ... ... осы сот ... мәні ... қараудың мүмкін болмауына әкелетін
өтінімді қанағаттандырған кезде сот істі талқылауды ... ... ... шығару жолымен іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұрады. Сол
арқылы сот отырысы аяқталады, бірақ істі талқылау оны ... ... ... ... ... кейін жалғастырылатын болады немесе басқа сот
отырысында талқылау іске асырылады.
Егер арыздар мен өтінімдер түспесе немесе сот оларды ... ... мен ... ... ... одан әрі
жалғастыруға кедергі болмаса, сот талқылауы әрі қарай жалғастырылады.
Іске қатысушы тұлғалар және өкілдер ... ... істі ... ... мәселені шешу (АІЖК-нің 187-бабы).
Бұл мәселені сот анықтауға тиіс, себебі іске қатысушы тұлғаның сот
отырысына ... ... ... және ... ... ... қарай іс жүргізудің түрлі салдарларына әкеледі.
Азаматтық істі талқылау іске қатысушы тұлғаларға сот ... ... орны ... міндетті түрде хабарлана отырып іске асырылады. Хабарлаулар
хабарландырылған адамдардың сотқа ... ... және іске ... ... ... ... есептеле отырып жолдануға тиіс ... ... ... ... іске қатысушы тұлғалардың қандай да біреуі келмеген
жағдайда және ... ... ... ... ... сот ... кейінге қалдырады.
Іске қатысушы тұлғалар келмеуінің себептері туралы сотқа хабарлауға және
келмеу себептерінің дәлелдемелерін көрсетуге міндетті. Егер істі ... ... ... мен орны ... тиісті түрде хабарланған адамдар
келмеген болса, сот төмендегі іс жүргізу шешімдерінің ... ... ... ... ... ... ... зерттейді:
• олардың келмеу себебі дәлелді деп танылған жағдайда, сот істі
талқылауды басқа сот отырысына ... ... ... ... егер сот ... ... дәлелді емес деп таныса, онда оның істі
олар жоқта қарауға құқығы бар.
Яғни, сот ... ... ... түрде хабарланған іске қатысушы адамдар
дәлелді себептерсіз келмеген әр жағдайда, сот ... ... ... отырып, істі талқылауды кейінге қалдыру немесе істі мәні бойынша
қарау ... ... ... сот ... келмеген жағдайда, соттың төмендегі шарттар
болған кезде істі сырттай іс жүргізу тәртібімен қарауға ... ... егер ... сот ... уақыты мен орны туралы тиісті түрде
хабарланған болса;
• егер жауапкер келмеуінің ... ... ... сотқа
хабарламаса (мысалы, келмеу себептері туралы мәліметтер мүлде ... не сот оның ... ... ... деп ... не ... ... іс жүргізуді қасақана созып отыр деп таныса);
• егер ... істі ол ... ... ... арыз ... ... егер ... істі сырттай іс жүргізу тәртібімен қарауға қарсы
болмаса. ... ... ... ... 1-бөлігімен
көзделген.
Тараптардың соттан істі өздері жоқта қарап, өздеріне шешімнің көшірмесін
жіберу туралы жазбаша нысанда өтінуге құқығы бар.
Сот егер ... ... ... бұл ... ... ... ... қатысуын міндетті деп тануы мүмкін.
Сот отырысының уақыты мен орны туралы хабарланған іске ... ... ... істі ... ... ... табылмайды. Іске қатысатын
адамның өтінімі бойынша сот оның өкілі ... ... ... істі ... кейінге қалдыра алады.
Куә, сарапшы, маман, аудармашы келмеген жағдайда істі ... ... ... шешу ... 188-бабы).
Сот отырысына аталған тұлғалардың қандай да біреуі келмеген жағдайда сот
іске қатысушы адамдардың істі олар ... ... ... туралы пікірін
тыңдап, сотта іс қарауды жалғастыру немесе оны ... ... ... ... ... куәнің келмеуіне байланысты кейінге ... ... ... куә ... мән-жайлары туралы мәліметтің маңыздылығы
назарға ... ... істі ... ... қалдыру үшін, мысалы, мынадай
жағдайларда негіз бола алады: ... ... ... күмәндануы, сарапшының жазбаша қорытындысы бойынша оның өзінің
түсініктеме ... ... ... ... мен ... ... қарама-қайшылық болуы және т.б.
Аудармашы келмеген жағдайда, егер аудармашыны ауыстыру мүмкін ... істі ... ... ... ... ұйғарым шығарады.
Егер куәлар, сарапшы, маман немесе аудармашы сот отырысына сот дәлелсіз
деп таныған себептер бойынша келмеген ... олар ... ... ... мәжбүрлеп әкелінуі, ал куәлар ӘҚБтК-нің 513-бабына сәйкес
әкімшілік жазаға тартылуы мүмкін.
Куәгерлік айғақ беру ... ... ... ... ... ... бас тартқаны немесе жалтарғаны үшін куә ҚК-нің 353-
бабында көзделген жауапкершілік ... ... ... ... де өзіне,
жұбайына (зайыбына) және өзінің жақын туыстарына, сондай-ақ ... - ... ... ... ... білдірген адамға қарсы куәлік
беруге міндетті емес (АІЖК-нің 17-бабы).
Істі қарау кейінге қалдырылған кезде куәлардан ... алу ... ... Істі ... кейінге қалдырылған кезде соттың келген ... ... жол ... нормалары куәлар ретінде шақырылатын
азаматтардың уақытын үнемдеуге және осы куәлардың өздерінің келмей ... істі ... ... ... ... алдын алуға
бағытталған.
Істі қарау кейінге қалдырылған кезде куәлардан ... алу ... ... құқығы. Мұндай жауап алу тек сот отырысында тараптар болған жағдайда
ғана мүмкін болады және АІЖК-нің ... ... ... асырылады.
Сарапшы мен маманға олардың құқықтары мен міндеттерін түсіндіру (АІЖК-
нің 191-бабы). Төрағалық етуші сарапшы мен маманға АІЖК-нің 92-бабымен ... 3 және ... ... олардың құқықтары ... ... ... ... ... ... ... бергені үшін ҚК-нің
352-бабына сәйкес қылмыстық ... ... ... Бұл ... ... ... да ол сот отырысының хаттамасына қоса тіркеледі.
Маманға көрінеу ... ... ... бергені үшін қылмыстық
жауапкершілік туралы ... ... ... ... ... ... ... немесе
бейне жазбаларды тыңдау, сараптама тағайындау, ... ... ... ... ету ... ... ... кезінде кеңес,
түсініктеме алу үшін және тікелей техникалық ... ... ... мен ... ... сараптама үшін үлгілер іріктеу, мүлікті
бағалау) көрсетілуі үшін қажет болған жағдайда сот мамандарды тарта ... ... ... ... тек ... ... біліміне сүйене отырып,
арнайы зерттеулер жүргізбестен ауызша немесе жазбаша ... ... ... ... оған ... ... көрінеу жалған қорытынды бергені үшін
қылмыстық жауапкершілік туралы ескертілмейді.
3.3. Істі мәні бойынша қарау
Сот отырысында азаматтық істі ... осы ... ... іс
жүргізу әрекеттері АІЖК-нің 192-210-баптарымен реттеледі.
Істі талқылаудың осы бөлімінің негізгі міндеті анықталатын жайттардың
бар немесе жоқ ... ... ... ... ... ... ... мән-жайларын анықтау болып табылады. Істі мәні бойынша
қарау дәлелдемелерді және анықталған ... және ... ... да мән-
жайларын соттық зерттеудің негізінде тараптардың құқықтары мен міндеттерін
соттың айқындауына мүмкіндік береді.
Сот талқылауының екінші бөлімі өкім ... ... ... туралы
мәселені анықтаудан басталады (АІЖК-нің 192-193-баптары). Төрағалық етуші
талап қоюшының өз талабын ... ... ... ... ... және ... істі
бітімгершілік келісімімен аяқтауды немесе істі аралық сотқа қарауға ... ... ... ... ... бас ... ... арызы, жауапкердің талап
қоюды мойындауы немесе тараптардың бітімгершілік келісімінің шарттары ... ... ... және ... тиісінше талапкер, жауапкер
немесе екі тарап та қол қояды. Өкім етуші әрекеттерді ... ... ... іске қоса ... бұл туралы сот отырысының хаттамасында
көрсетіледі.
Талап қоюдан бас тарту қабылданғанға не талап қою ... ... ... ... ... ... ... етуші
талапкерге, жауапкерге немесе тараптарға тиісті іс жүргізу ... ... ... ... ... бас тартуын қабылдау немесе тараптардың
бітімгершілік келісімін бекіту туралы сот ... ... сол ... бір ... іс ... іс ... ... Ұйғарымда
тараптардың сот бекіткен бітімгершілік келісімінің шарттары көрсетілуге
тиіс. Осымен істі сотта талқылау аяқталады, сот ... ... ... ... ... ... Талқылауды іс бойынша іс
жүргізуді тоқтату туралы ұйғарым шығару жолымен аяқтау ... ... ... екінші қайтара қойылуына кедергі жасайды. Яғни, заң сол ... сол ... ... дау ... және сол ... ... екінші
рет сотқа жүгінуге жол бермейді (АІЖК-нің 248-бабының 2-бөлігі).
Жауапкер талап қоюды мойындағанда және сот оны ... ... ... ... туралы шешім шығарылады. Мұндай
жағдайда шешімде тек ... ... ... ... және ... оны
қабылдағаны ғана көрсетілуі мүмкін, яғни, сот ... ... ... пайдасына шешім шығарады (АІЖК-нің 221-бабының 5-
бөлігі).
Сот талап қоюдан бас тартуды, ... ... ... қабылдамаған немесе
бітімгершілік келісімді бекітпеген жағдайда, сот бұл туралы ... ... да ... ... береді. Егер бұл іс-әрекеттер заңға
қайшы келсе немесе басқа біреулердің ... ... және ... ... ... сот ... талап қоюдан бас ... ... ... ... ... және тараптардың
бітімгершілік келісімін бекітпейді (АІЖК-нің 49-бабының 2-бөлігі).
Сот талқылауы сондай-ақ ... ... ... ... жауапкер
талапкердің талаптарын мойындамаған, сондай-ақ тараптар құқық туралы ... ... ... ... ... да ... береді.
Істі мәні бойынша қарау жалғастырылған жағдайда, сот іске ... ... ... ... ... ... ... үшінші тұлғалардың түсініктемелері ... бір түрі ... ... ... ... дәлелдемелермен қатар тексерілуге
және бағалануға жатады (АІЖК-нің 64-бабының 2-бөлігі, 78-бабы).
Тараптардың, ... ... және іске ... ... адамдардың
түсініктемелерін тыңдай отырып, сот іс үшін ... бар ... осы ... бар ... жоқ ... ... үшін қажетті
дәлелдемелердің шеңберін анықтайды және нақтылайды.
Тараптардың, үшінші тұлғалардың және іске ... ... ... ... ... ... ... іске қатысушы адамдардың
түсініктемелерін тыңдаудың кезектілігі көзделген, оны ... ... ... ... және ... түрде болады:
• талапкердің түсініктемелері;
• оның жағында қатысатын үшінші тұлғаның түсініктемелері;
... ... оның ... ... ... тұлғаның түсініктемелері;
• даудың нысанасына дербес талаптар мәлімдейтін үшінші тұлғаның
түсініктемелері;
• даудың нысанасына дербес талаптар мәлімдемейтін ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару
органдарының, ұйымдардың өкілдері, сотқа басқа ... ... ... ... жүгінген азаматтар бірінші болып түсініктемелер береді.
Тараптар, үшінші тұлғалар және іске ... ... ... бере ... ... талаптары мен қарсылықтарын
нақтылайды және толықтырады. Аталған адамдардың түсініктемелері ... ... ... мүмкін.
Түсініктеме бере отырып, тарап екінші тарап өзінің ... ... ... ... ... ... Тараптың фактілерді
мойындауы екінші тарапты осы фактілерді дәлелдеу ... ... ... ... сот ... ... енгізіледі және оған
фактіні мойындаған тарап қол қояды. Егер фактіні тану ... ... ... ол іске ... ... ... ... 3-бөлігі).
Фактіні мойындауды талапты мойындаудан ажырата білу керек. Біріншіден,
тараптың ... ... ... іс ... ... ретінде
қарастырылады, ал талапты мойындау – бұл АІЖК-нің 49-бабының 2-бөлігінің
талаптары ... ... ... ... ... ... арқылы
істі талқылауды аяқтауға әкелетін, жауапкердің өкім ету әрекеті. Екіншіден,
фактіні мойындау тараптың талапты ... ... ол ... білдіруі мүмкін.
Егер фактілерді мойындау шындығында болған мән-жайды ... ... ... күш ... ... ... жаңылудың әсерінен
жасалғандығына соттың күдігі болса, сот мойындауды қабылдамайды. ... ... ... сот ұйғарым шығарады. Мұндай жағдайда аталған
фактілер ... ... ... тиіс ... ... 4-бөлігі).
Іске қатысушы тұлғалардың бір біріне сұрақ қоюға құқығы бар. ... ... әр ... ... ... ... қойылады.
Сұрақтарды қою тәртібін және олардың мазмұнын төрағалық етуші бақылайды. Ол
сот қарап жатқан талаптардың шегінен шығатын ... ... ... ... ... Төрағалық етуші алып тастаған осындай сипаттағы
сұрақтар, егер ... ... ... бұл ... ... ... ... хаттамасына жазылады.
Іске қатысатын адамдардың жазбаша түсініктемелері, сондай-ақ ... ... және ... ... ету ... ... ... етуші жария етеді (АІЖК-нің 73 және 76-баптары).
Егер ... ... ... түсініктеме беруші іске қатысатын
адамдар сот отырысына келсе, олар ... ... ... ... ... ... ... Түсініктемелері дәлелдемелерді қамтамасыз ету
тәртібінде алынған іске қатысатын адамдар сот отырысына келгенде де ... ... ... ... қатысатын адамдардың түсініктемелерін тыңдағаннан кейін сот істің
мән-жайларын зерттеуге, дәлелдемелерді тексеруге кіріседі (АІЖК-нің ... ... бар ... ... (куәлардың айғақтарын, жазбаша
және заттай дәлелдемелерді, сарапшының қорытындысын), сондай-ақ істің ... ... ... сот іске ... ... ... ... белгілейді (АІЖК-нің 195-бабы).
Дәлелдемелерді зерттеудің кезектілігі қаралып отырған істің мән-
жайларына байланысты айқындалады. ... ... ... де сот ... жиналған барлық дәлелдемелерді және басқа да мән-жайларды ... ... ... ... ... ... алудан
басталады. Куәлардан жауап алудың, сондай-ақ куәлардың ... ... ... мен ... ... ... реттелген. Куәдан
жауап алынғанға дейін төрағалық етуші куәнің кім ... ... ... мен құқықтарын түсіндіреді және оған жауап беруден бас тартқаны
үшін және көрінеу жалған жауап бергені үшін ... ... ... ... сондай-ақ өзіне-өзі, жұбайына (зайыбына) және ... ... ... ... ал діни ... өздеріне тәубаға келу
кезінде сенім білдіргендерге қарсы айғақ ... бас ... ... бары
түсіндіріледі. Куәдан оған оның міндеттері мен ... ... ... ... да ол сот отырысының хаттамасына
қоса тіркеледі.
Он алты жасқа толмаған куәға төрағалық ... оған іс ... ... ... ... ... беру міндетін түсіндіреді, бірақ оған ... бас ... үшін және ... ... жауап бергені үшін қылмыстық
жауапкершілік жөнінде ескертілмейді (АІЖК-нің 196-бабының 2-бөлігі).
Куәлардың арасындағы беттестіруді қоспағанда, әрбір куәдан жауап жеке-
жеке ... Әлі ... ... ... істі ... ... сот отырысы
залында бола алмайды (АІЖК-нің 197-бабының 1-бөлігі).
Егер сот жауап алынған куәнің өтініші ... оған ... ... ол істі ... аяқталғанға дейін сот отырысы залында қалады. Он
алты жасқа толмаған куә, сот бұл куәнің сот отырысы ... ... ... деп
таныған жағдайларды қоспағанда, одан жауап алу аяқталған соң сот ... ... ... ... ... және 199-бабының 3-
бөлігі).
Жауап алу басталардан ... ... ... ... іске ... ... ... және іс бойынша оған өзіне мәлім нәрсенің ... ... ... Куә ... ... ... ... еркін
әңгімелеу түрінде баяндайды, содан кейін оған сұрақтар қойылуы ... ... ... бойынша куә мен оның өкілі шақырылған адам, ... ... ... ... адамдар мен өкілдер сұрақ қояды. Судья куәдан жауап
алудың кез келген сәтінде оған ... ... ... ... 197-бабының 2
және 3-бөлімі).
Қажет болған жағдайда сот осы ... ... ... ... ... ... ала ... сондай-ақ олардың айғақтарындағы қайшылықтарды ... ... ... беттестіру жүргізе алады (АІЖК-нің 197-бабының ... ... ... ... есте сақтау қиын басқа ... ... ... куә ... беру ... жазбаша материалдарды
пайдалана алады. Бұл материалдар сотқа және іске қатысушы адамдарға
көрсетіледі және ... ... ... іске қоса тіркелуі мүмкін. ... ... ... оның ... бар ... ... рұқсат етіледі.
Бұл құжаттар сотқа көрсетіледі және оның ... ... іске ... мүмкін (АІЖК-нің 198-бабы).
Заң кәмелетке толмаған куәлардан жауап алудың арнайы тәртібін көздейді
(АІЖК-нің 199-бабы). Он төрт жасқа толмаған ... ... алу, ал ... ... он төрт жас пен он алты жас ... куәдан жауап алу да
сотқа шақырылатын педагогтың қатысуымен жүргізіледі. Қажет болған жағдайда
кәмелетке толмаған куәнің ... ... де ... ... пен ... ... ... рұқсатымен кәмелетке толмаған куәға сұрақ қоя
алады, сондай-ақ куәнің жеке басына және оның ... ... ... өз пікірлерін айта алады.
Ерекше жағдайларда, кәмелетке толмаған куәдан ... ... ... сот
ұйғарымы бойынша сот отырысы залынан іске қатысушы ... да бір ... ... Бұл адам сот ... ... қайта келгенде оған кәмелетке
толмаған куәнің айғақтарының мазмұны ... ... ... қою
мүмкіндігі берілуге тиіс.
Куәдан істі талқылау басталардан бұрын сот тапсырмасын орындау (АІЖК-нің
73-ші бабы) немесе дәлелдемелерді ... ету ... 74-ші ... ... істі ... кейінге қалдырылған кезде жауап алынуы
мүмкін. Аталған жағдайларда куәлардың айғақтары ... ... сот ... ... ... Олар жария етілгеннен кейін іске
қатысушы ... осы ... өз ... ... және ... түсініктемелер беруге құқылы (АІЖК-нің 200-ші бабы).
2. Жазбаша дәлелдемелер жария етілу жолымен зерттеледі ... ... 204, ... ... және ... 9) тармақшасында көзделген
тәртіппен жасалған ... ... ... оларды қарау хаттамалары сот
отырысында жария етіледі. Жазбаша дәлелдемелердің ... ... ... ... ... ... ... дауыстап оқуға тиіс.
Жазбаша дәлелдемелер жария етілгеннен кейін төрағалық етуші оларды іске
қатысушы адамдарға, өкілдерге, ал ... ... ... сарапшыларға,
мамандарға және куәларға көрсетуге тиіс. Көрсетілген жазбаша дәлелдемелерді
зерттегеннен кейін іске қатысушы адамдар және ... осы ... мен түрі ... ... бере ... (АІЖК-нің 201-бабы).
Азаматтардың жеке хат алысу және жеке телеграфтық хабар беру құпиясын
қорғау мақсатында хат алысу мен ... ... ашық сот ... хат ... ... ... ... алысқан адамдардың келісімімен
ғана жария етілуі және ... ... Бұл ... келісім бермесе,
олардың жеке хат алысулары мен жеке ... ... ... ... ... ... және зерттеледі (АІЖК-нің 19-бабының 3-бөлігі, 202-
бабы). Осыдан соң іске қатысушы адамдар түсініктемелер бере ... ... ... ... ... ету, бейнежазбаларды,
киноматериалдарды көрсету кезінде, ... ... ... ... ... құпиялылығын сақтау туралы ережелер қолданылады. Сот отырысының
хаттамасында материалдардың ерекше белгілері және оларды жария ету уақыты
көрсетіледі. ... соң сот іске ... ... ... ... болған жағдайда дыбыс жазбасын жария ету және бейнежазбаны,
киноматериалдарды көрсету толығымен немесе ... ... ... ... Дыбыс және бейнежазбалардағы мәліметтерді ... сот ... іске ... ... сараптама тағайындауы мүмкін
(АІЖК-нің 205-бабы).
Сотқа ұсынылуы қиын немесе жеткізуге болмайтын жазбаша дәлелдемелер олар
орналасқан жерде ... және ... ... ... қарау туралы
сот ұйғарым шығарады. Қарау уақыты мен орны туралы іске қатысушы адамдарға,
олардың өкілдеріне ... ... ... ... ... ... келтірмейді. Қажет болған жағдайларда сарапшылар, ... ... ... ... ... сот отырысының хаттамасына енгізіледі.
Хаттамаға қарау кезінде жасалған ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ қарау кезінде
жасалған жазбаша дәлелдемелердің ... ... ... қоса ... (АІЖК-нің 204-бабы).
3. Заттай дәлелдемелерді зерттеудің (АІЖК-нің 203-204-баптары) оны
жазбаша дәлелдемелерді ... ... өз ... бар. Заттай
дәлелдемелерді сот қарайды және олар - іске ... ... ... ... болған жағдайларда сарапшыларға, мамандарға және куәларға
көрсетіледі. ... ... ... шығып, аталған адамдар қарап
шығуға ... ... да бір ... ... назарын аудара алады.
Бұл мәлімдемелер сот отырысының хаттамасына енгізіледі ... ... ... ... ... қиын ... түрлі мән-жайларға (заттың мөлшері
мен ... ... ... ... затты тасымалдау кезінде оның
сақталуын қамтамасыз ... ... және т.б.) ... ... ... ... дәлелдемелер олар орналасқан жерде жазбаша
дәлелдемелер сияқты ережелер бойынша қаралады және зерттеледі (АІЖК-нің 204-
бабы). ... ... сот ... ... ... ... қарау сот тапсырмасын орындау (АІЖК-нің 73-бабы)
немесе дәлелдемелерді қамтамасыз ету (АІЖК-нің ... істі ... ... ... ... ... ... сондай-
ақ АІЖК-нің 88-бабымен көзделген тәртіпте (тез ... ... ... шығу) іске асырыла алады, оның нәтижелері ... ... ол сот ... жария етіледі, осыдан соң іске қатысушы
адамдар түсініктемелер бере ... ... ... зерттеу (АІЖК-нің 206-бабы). Сарапшы сот
отырысына келмеген жағдайда сарапшы қорытындысын ... ... ... Егер ... ... қатысып отырса, ол өз ... ... ... және оны ... мақсатында сарапшыға сұрақтар
қойылуы мүмкін. Арызы бойынша сараптама ... адам және оның ... ... ал ... соң іске қатысушы басқа адамдар мен өкілдер
сұрақтар қояды. Сот тағайындаған ... ... ... ... болып талапкер мен оның өкілі сұрақ қояды. ... ... ... алудың кез келген сәтінде сұрақтар қоюға құқылы.
АІЖК-нің ... ... ... сот ... ... ... сараптама тағайындай алады.
Қосымша сараптама қорытынды жеткілікті түрде айқын немесе ... ... ... ... ... ... жаңа мәселелер
туындаған кезде тағайындалады. Қосымша сараптама жүргізу сол ... ... ... ... ... мүмкін.
Қайталама сараптама сарапшының алдыңғы қорытындысы жеткілікті түрде
негізделмеген не оның дұрыстығы күмән тудырған не сараптама ... ... ... ... ... ... дәл сол ... зерттеу және
дәл сол мәселелерді шешу үшін тағайындалады. ... ... ... ... ... сараптаманың нәтижелеріне келіспеудің дәлелдері
келтірілуге тиіс. Қайталама сараптама ... ... ... ... ... ... ... қайталама сараптама
жүргізілген кезде қатысып, ... ... бере ... ... сараптамалық зерттеуге және қорытынды жасауға қатыспайды.
Қосымша және қайталама сараптама жүргізу тапсырылған кезде сарапшыға
(сарапшыларға) алдыңғы сараптамалардың ... ... ... ... және ... ... ... кезде соттың іс бойынша
іс жүргізуді тоқтата тұруға құқығы бар (АІЖК-нің ... ... ... іс ... іс ... сотқа сарапшылардың қорытындысы
ұсынылғаннан кейін қайта басталады да, істі талқылау ... сот ... ... ... ... көмек көрсету мақсатында сот маманды
АІЖК-нің 207-бабының тәртібінде консультация (түсіндірме) беру үшін ... Сот ... ... ... ... ... ... қажет іс
жүргізу әрекеттеріне қатысу үшін, сондай-ақ ғылыми-техникалық құралдарды
қолдануда ... ... ... үшін ... ... консультациясы
(түсіндірмесі) азаматтық іс бойынша дәлелдеме ретінде қарастырылады, бұл
АІЖК-нің 64-бабының мазмұнынан туындайды.
Маман ... ... ... ... ... бере ... сот ... жария етіледі. Маманның ауызша консультациясы немесе
түсіндірмелері сот отырысының хаттамасына енгізіледі.
Маманның ... ... және ... ... маманға
сұрақтар қойылуы мүмкін. Арызы бойынша маманды тартқан адам және оның ... ... ал ... соң іске ... ... ... және өкілдер
сұрақтар қояды. Сот шақырған маманға бірінші болып талапкер және оның ... ... Сот ... оның ... ... ... кез келген
сәтінде сұрақ қоюға құқылы.
Істі талқылау мен дәлелдемелерді (куәлардың ... ... ... ... ... ... ... барысында процеске
қатысушылар дәлелдеменің жалған екені туралы мәлімдеме жасай ... ... ... ... ... ... дәлелдемені ұсынған адам соттан оны
дәлелдемелер қатарынан алып тастап, істі өзге дәлелдемелердің негізінде
шешуді ... ... ... ... ... талқылануға жатады, іске
қатысушы әр тұлғаның пікірі тыңдалады. Аталған дәлелдемені талқылаудың және
басқа дәлелдемелермен ... ... ... сот ... (тұлғаның
өтінішін қанағаттандыру туралы немесе оны ... бас ... ... ... ... ... тексеру үшін сот сараптама
тағайындай алады, сондай-ақ тараптарға өзге дәлелдемелер ... ... ... ... ... деп ... ... іс-әрекетінде
қылмыс белгілері болса, судья материалдарды бұл жөнінде прокурорға хабарлай
отырып, қылмыстық іс қозғау туралы мәселені шешу үшін ... ... ... ала ... ... ... ... жалған екені анықталса, онда ол дәлелдемелер қатарынан
шығарылып тасталуға тиіс.
Егер АІЖК-нің 57-бабының тәртібінде іске қатысуға ... ... ... ... ... ... тартылған болса, онда сот олардың
қорытындыларын тыңдайды (АІЖК-нің 209-бабы). Мемлекеттік органдардың және
жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... болып
табылмайды, бірақ оларда нақты мазмұнның ... ... ... ... ... болады.
Мемлекеттік органдардың және жергілікті өзін-өзі ... ... ... нақты мән-жайлары және мәселені мәні бойынша шешу
жөнінде пікір болса, олар сот отырысында жария етіледі. ... ... ... ... ... және өкілдер осы органдардың уәкілетті тұлғаларына
қорытындыларды түсіндіру мен толықтыру мақсатында сұрақтар қоя алады.
Істі мәні бойынша қарауды ... ... ... ... мен ... ... қаралғаннан кейін) төрағалық етуші іске қатысушы адамдарға
және өкілдерге олардың іс материалдарын толықтыру ... ... ... ... ... мәлімдеулер болмаған жағдайда төрағалық ... ... ... деп жариялайды да сот соттағы жарыссөздерді тыңдауға
көшеді (АІЖК-нің 210-бабы).
3.4. Сот жарыссөздері және прокурордың қорытындысы
Сот жарыссөздерінде істің ... мен ... ... ... Іске ... ... ... қандай мән-жайлары
қандай дәлелдемелердің негізінде анықталғаны, ... ... ... ... ... ... ... расталмағаны, қандай
заңның қолданылуға тиіс екені, даулы құқықтық қатынастың мазмұны ... және істі ... ... ... ... ... өздерінің пікірлерін
айтады.
Сот жарыссөздері іске қатысушы адамдар мен өкілдердің сөздерінен тұрады
(АІЖК-нің 211-бабының 1-бөлігі).
Сот жарыссөздерінде ... сөз ... ... ... қатаң
реттелінген (АІЖК-нің 211-бабының 2 және 3-бөлімі).
• алдымен талапкер және оның өкілі сөз ... ... соң ... және оның ... сөз ... даудың нысанасы бойынша дербес талаптар мәлімдейтін үшінші тұлға
мен оның өкілі процесте ... мен ... ... ... сөз
сөйлейді;
• даудың нысанасы бойынша өз бетінше талаптар мәлімдемейтін үшінші
тұлға мен оның ... ... ... іске өзі жақтасып
қатысатын жауапкерден кейін сөз сөйлейді;
• прокурор, сондай-ақ өздерінің ... ... ... 8-бабының
1-ші және 2-бөлімінің, 55-бабының 3-бөлігінің және 56-бөлімінің
негізінде азаматтық іс қозғалған мемлекеттік органның, жергілікті
өзін-өзі басқару органының, ұйымның ... ... ... сот
жарыссөздерінде соңынан сөз сөйлейді.
Сот жарыссөздерінің барлық ... сөз ... ... олар
екінші рет шығып сөйлей алады, яғни заң оларға ... ... ... ... ... ... ... береді. Бұл
орайда тұлғаның істің мәні бойынша жаңа ... ... ... ... бар. ... құқығын пайдалану кезектілігі әдетте
тұлғалардың сот жарыссөздерінде шығып сөйлеу кезектілігіне ... ... ... ... үнемі жауапкер мен оның өкілі иеленеді (АІЖК-нің
212-бабы).
Сот ... ... ... ... сот басқа тұлғалардың
бастамасы бойынша басталған процеске қатысатын прокурордың ... ... ... іс ... ... ... табылмайтын және АІЖК-
нің 55-бабының 2-бөлігінде көзделген тәртіппен процеске ... сот ... ... ... ... мәні ... ... көзделеді.
Егер сот жарыссөздеріне қатысушылар мен прокурордың бұл мән-жайлар мен
дәлелдемелерді істің мәні ... ... ... тұрып өз мәлімдемелерінде
көрсетпесе, сот жарыссөздеріне қатысушылар өз сөздерінде сот анықтамаған
мән-жайларға, сондай-ақ сот отырысында зерттелмеген ... ... ... жоқ ... ... ... егер сот жарыссөздері кезінде немесе одан кейін іс үшін маңызы ... ... ... немесе жаңа дәлелдемелерді ... ... ... ол істі мәні ... ... ... ... туралы ұйғарым
шығарады (АІЖК-нің 214-бабының 2-бөлігі). Осындай ұйғарымды шығару істі
мәні бойынша қайта қарауға оралу ... ... ... жағдайда істің
мән-жайларын зерттеу мен ... ... ... ... іске
асырылады. Істі мәні бойынша екінші қайтара қарағаннан ... ... ... және ... ... ... процеске
араласқан прокурордың қорытындысын сот тағы бір рет тыңдайды.
Істі мәні бойынша қарағаннан ... ... сот ... ... жүргізіледі (АІЖК-нің 214-бабының 2-бөлігі).
Қорытынды
Сонымен корыта айтар болсақ процессуалдық тұрғыда талап кою құқығы
талапқа құқықтың ... ... ... ... ... ... ... қорғау үшін сотқа жүгіну құқығын ... ... ... ... ... бір заңи ... ... пайда болатын
субъективті азаматтық іс жүргізушілік құқық ретінде болады.
Талап қою ... ие болу ... ... ... жататын
субъективті құқықтың немесе заңды мүдденің бар ... ... ... мағынадағы талапқа құқық жоне материалдық-құқықтық мағынадағы
талапқа құқық өзара байланысты және ... ... ... дербес
үғымдар болып табылады. Екі ұғымның дербестігін олардың ... ... ... ... ... және ... ... байланысты
айырмашылықтары көрсетеді.
Сот арқылы қорғалу құқығын да екі аспектіде қарастыруға болады:
қорғалу үшін ... ... ... және ... ... ие болу ... құқық» «сот арқылы қорғалу құқығының» құрамдас бөлігі болады,
сондықтан екеуінің ішінде сот арқылы қорғалу ... ... кең ... қою - ол ... ... деп көрсетілген. Мерзімнің уақыты
көрсетілген күнтізбелік датамен анықталуы мүмкін екендігі белгілі. Ал ... ... ... ... ... ... белгіленуі тиіс. Мерзімді
анықтаудың осындай әр ... ... ... ... ... ... ... уақыт кезеңі ретінде анықтау - қажетті нақтылау болып табылады.
Екіншіден, талап қою бір ... ... ... мерзімі» деген сөзден
көрінуі мүмкін болғандай, өздігінен бұзылған құқықты қорғау ... ... ... ... ... ... ... қою
нәтижесінде пайда болған азаматтық істің іс жүргізудің заңмен белгіленген
процессуалдық ... ... ... ... отырып қаралуға
жататындығында. Талап қою құқығы – бұл заңды ... ... ... ... ... мен ... ... немесе дауланған
субъективтік құқығын, заңды мүддесін қорғау туралы ... ... ... ... ... ... және заңмен бекітілген мүмкіндігі. Талап
бұзылған немесе ... ... ... іс ... құралы болып
табылады, ал бұзылған құқықты қорғау іске асырылатын нысан талаптық нысан
деп аталады. Құқықты ... ... ... үшін ... ... ... талаптың болуы;
• субъективтік құқық туралы даудың болуы;
• қарама-қайшы мүдделері бар екі тараптың ... ...... ... ... оның ... Талап элементтеріне қорғау тәсілі мен болашақ сот шешімінің
сипаты байланысты болады. Талап элементтеріне ... ...... ... ... ... ... сұрайды (яғни, бұл
талапкердің жауапкерге қоятын материалдық-құқықтық талабы ... ... ... материалдық құқықтық қарым-қатынас).
талаптың негізі – істің талапкердің дәлеліне негіз болатын мән-жайлары,
талапкер өзінің жауапкерге ... ... ... ... ... ... тұтас құқықтық қарым-қатынастарын, яғни талаптың
қайда бағытталып отырғанын заңдық ... ... осы ... мазмұны – сот арқылы қорғау түрі (тәсілі), талапкердің ... олар ... ... ... ... ... ... жағын, талап қою құқығының бар-жоғын судья ... ... ... ... Егер ... ... қою үшін іс ... ... ... талап арызды қабылдаудан бас тартады. Талап қою
құқығының материалдық-құқықтық жағы ... ... ... ... ... қою. ... іс қозғалар алдында мүдделі ... ... ... ... қою және ерекше ісі жүргізу істері бойынша арыз ... ... ... сотта азаматтық іс қозғау бірінші сатыдағы ... ... ... бастапқы сатысы болып табылады. Осындай құқықты іске
асырудың ықтимал мүмкіндігінің себептері ... ... ... қабылдағанға
дейін сот жүзеге асырған кез келген іс жүргізу әрекеттері заңсыз ... және ... ... ... ... келеді, онда Қазақстан
Республикасының азаматтық іс жүргізу заңдары осы ... және ... өз ... ... талап қою және өзге істерді қарау мен
шешу ... сот ... ... кезінде туындайтын қоғамдық
қатынастарды реттейді деп белгіленген.
АІЖК-нің 8-бабында белгіленгендей, әрбір тұлға бұзылған ... ... ... ... ... ... ... қорғау үшін азаматтық іс жүргізу кодексімен белгіленген
тәртіппен сотқа жүгінуге құқығы бар. ... ... ... ... ... немесе тұлғалардың белгісіз бір тобының ... ... ... ... қорғау туралы сотқа арыз беріп жүгіне алады:
• мемлекеттік органдар;
• заңды тұлғалар;
• азаматтар;
• прокурор өзіне жүктелген міндеттерді ... ... ... ... заңды тұлғалардың, құқықтарын, қоғамдық ... ... ... үшін ... ... ... ... жүгінуге
құқығы бар.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. Қазақстан Республикасының ... 1995 ... ... ... ... мен ... енгізу
туралы 2007 ж. мамырдың 21-і №254 -III) ... ... ... 2007 ... ... ... Азаматтық іс жүргізу кодексі (1999 жылғы 13
шілдедегі өзгертулері мен ... ... №412-1 ... ... ... ... редакциясымен, Қазақстан Республикасы Жоғарғы
Сотының нормативтік қаулылары, «Бико» баспа үйі», ЖАҚ баспасы, Алматы,
2004 жыл;
4. Қ.Ә.Мәмидің ... ... ... өтеу туралы даулар, «Би-
Логистик» баспа үйі», ЖАҚ ... ... 2004 ... В.И. ... ... редакциясымен, Ресей Федерациясының Азаматтық
іс жүргізу кодексіне түсініктеме, «Норма» баспасы, Мәскеу, 2003 жыл;
6. Г.А. ... ... ... ... іс ... кодексіне
түсініктеме, «ТК «Велби» ЖШҚ, 2003 жыл;
7. М.С.Шакарян және басқалар. Ресейдің Азаматтық іс жүргізу ... ... ... 1999 ... ... ... « Неке жоне от басы ... Заң
17 желтоқсан 1998ж.
9. Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... 1997 жылы 16 ... ... А.М. ... на иск и исковая давность; Мурин А.13. К вопросу об
ограничении давностных сроков от ... //В ... ... ... Вог.росы теории и ... ... ... Б. Исковая давностъ. Понятие и значение. // Предприниматель
и право. 14(75)май 1997.
12. Добровльский А.А. ... ... ... ... М., ... ... М.Я. Исковая давность по имущественным ... ... ... М: ... литература. -1961 9.
Кириллова М.Я. Исковая давность.М, 1966.
14. Лапиров-Скобло М.Я. ... ... по ... ... ... ... ... Баймолдина З.Х. Вопросы совершенствования ... ... // ... и ... 1998. № ... ... З.Х. Гражданский процессуальный ... ... ... ... и ... ... и ... 1999. № 4.
17. Баймолдина З.Х. ... ... ... прав в ... ... ... - ... Жеті жарғы, 2001.
18. Баймолдина З.Х. Разбирательстио гражданских дел в суде первой
инстанции: ... ... - ... Жеті жарғы, 2001.
19. Баймолдина З.Х. Тұлғаның әрекет қабілеттілігі // Алматы, 2004.
20. Касенова А.Ж.Талап қою ... іске ... ... ... ... ... ... 10-жылдыгына арналған
жас ғалымдардың ғылыми конференцисы / ... ... ... ... ... ... 1 бабы, I тармағы. 1995 жылы 30
тамызда қабылданган /Әрі қарай қысқартылып ҚР Конституциясы деп алынған
[2] ҚР ... 2 ... 1 ... ... А.Ж.Талап қою құқығымен іске асырудың өзекті мәселелері //
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... / Баяндамалар жинағы. -Алматы, 2001. 121-
122 бет.
[4] Қ.Ә.Мәмидің жалпы редакциясымен, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының
нормативтік қаулылары, ... ... ... ЖАҚ ... ... 2004 ... Қ.Ә.Мәмидің жалпы редакциясымен, Зиянды өтеу ... ... ... баспа үйі», ЖАҚ баспасы, Астана, 2004 жыл;
[6] В.И. Радченконың жалпы редакциясымен, Ресей Федерациясының Азаматтық іс
жүргізу кодексіне түсініктеме, ... ... ... 2003 ... Г.А. Жилин, Ресей Федерациясының ... іс ... ... «ТК «Велби» ЖШҚ, 2003 жыл;
[8] М.С.Шакарян және басқалар. Ресейдің Азаматтық іс ... ... ... ... 1999 жыл.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 73 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы және өмірді сақтандыру9 бет
Бактериялардың жеке топтарының сипаттамасы (1 бөлім – gracilicutes)10 бет
Азаматтық сот ісін жүргізу принциптері5 бет
Азаматық іс жүргізу құқығы33 бет
Атқару өндірісінің мәні мен маңызы73 бет
Ақпарат жүйесі ретіндегі бухгалтерлік есеп5 бет
Келіссөздер21 бет
Кәсіпорындағы қаржылық шаруашылық жұмысының негіздері27 бет
Міндетті экологиялық аудитті жүргізу8 бет
Мемлекет және құқық теориясы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь