Нарық мәні құрылымы және атқаратын қызметтері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5

1 Нарық мәні құрылымы және атқаратын қызметтері ... ... ... ... ... ...7
2 Нарықты құру мехаизмі, нарықтық инфрақұрылымы ... ... ... ... ..22
3 Қ.Р.да нарықтың қалыптастыруды тұрақтандыру және
дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
Кіріспе
Нарыктық теория мен практикадағы мәнінің зор екендігіне таяу шетел мен
Казақстан Республикасы ғалым-экономистерінің нарық жайлы пікір біркел-
емес. Бірнеше анықтамаларды келтіріп көрейік. «Нарық - са«Нарық - белгілі
жүйе әрі айырбас нәтижесі мен жағдайына немесе ендіріс факторына карай
өндірістік қатынастарды қысқаріу, шаруашылық субъектілерін байланысты
рушы үйым».2 «Нарық - тауар айырбасының аясы, сатушы мен сатып алушылар
арасындағы белгілі экономикалық қатынастар жүйесінің сипаттамасы». тушы мен
сатып алушы арасындағы тауарды өткеру жайлы қатынастар жүйесін көрсетеді».
Осы көзқарастың әрқайсында жеткілікті аргумент келтірілген және нарықтык қатынастардың объективті нақтылығын көрсетеді, бірақ мәселенің тек бір жағын ашады. Осы анықтамалардағы ортақ пікір: нарықты өндірістің емес, айырбас саласының категориясы ретінде қарап, нарықтық қатынастырдың Субъектісіне сатушы, сатып алушы және тұтынушылар жатқызылады. Тауар қатынасынын дамыған түрі мен сауда делдалының болған кезіндегі оның нәрсе, сатушы мен сатып алушы нарықтық қатынаста мүлде әртүрлі субъекті болып табылады. Белгілі жағдайдың бірі тауар — ақша, нарық байланыстары сату - сатып алу аспектісімен ғана шектелмейді.
Айырбастау айырбас пен айналыс аясының қатынасынан басталмайды, өндірістік қатынастан басталады және өнім сол жерде өндіріліп,экономикалық байланыстар туындайды. Сөйтіп өндірілген өнім кай кезде тауар болып, қандай накты түрде тауарлы — ақша қатынасы болатындығы айқындалады.
Нарық іс-әрекетінің саласын тек айырбаспен шектеу, оның бәсекелестікпен шығын минимумын төмендетуге, өзара пайдалы өндірістік байланыстарды құру сияқты сапалы қасиеттерінен айырады. Демек, нарық пен нарықтық қатынастар жоқ өндіріспен салыстырғанда, тауарлы өндірісті тиімді көрсететін жоғарыдағы іс-әрекеттер екендігі аян.
Мемлекеттік — әміршілдік экономикадан басқасына өту экономиканы орталықтан жоспарлы басқарудан бас тартуға әкеледі. Себебі, қоғамның экономикалық емірін басқаруды жақсы әрі тиімді тек нарық атқара алады. Нарықтың мәні тұрғысынан қарасақ, онда оның мән-мағынасын жоғарьщағы анықтамалардың ешкайсысы аша алмаған. Біздің ойымызша, нарықтың мәнін дәлірек Ю.Я. Ольсевич айтқан: «Нарықты әдеттегідей айналым саласына теңей салу»... «дұрыс емес, себебі өндіріс, бөлу, тұтынудың тұла бойы «нарықтық таңбамен сызылған».
Нарық қоғамдық тұтынушылар мен өндірушілерді байланыстырудың тиімді механизмі ретінде әлемдік өркениеттің ұлы жетістіктерінін бірі деп ессптеледі, оны математикамен ген инженериясымен, электроникамен және адамзаттың басқа ұжымдық даналығының шыңымен теңеуге болады. Бірақ нарық механизмі кесіпкерлік пен бәсекелестікті дамытпайынша өмір сүре алмайды. Ал бұл меншіктің алуан түрлі формалары және әртүрлі тауар өндірушілер болғанда ғана мүмкін, бұнда өндіріс экономикалық жағынан әлсіз, өмір сүруге қабілеті жоқ шаруашылықтардан тазарады, оның есесіне олардың тиімді жұмыс жасайтын болашағынан үміт күттіретіне қолайлы жағдай жасайды. Бұдан біз нарықтың қоғамға қажет шаруашылық бірліктерін іріктеудің демократиқалық механизмі және ең әділетті төрешісі екенін көріп отырмыз.
Сонымен бірге нарықтық механизм идеалды емес, оның елеулі қайшылықтары да бар. Оның жағымсыз жақтарына әлеуметтік жіктелу, әлсіздерге, әсіресе банкротқа ұшырағандарға деген мейірімсіздік, жұмыссыздықтың болуы жатады. Экономиканы бірыңғай сұранымға ғана бағдарлап, нарық орны толмайтын табиғат ресурстарын және қоршаған ортаны сақтауды қамтамасыз етпейді. Сондықтан мемлекет қоғам атынан адамдардың дұрыс экономикалық жағдайда өмір сүру хұқын реттеп отыратын шараларды жүзеге асыруы қажет.
Реттелмейтін таза нарықтық экрномика адамның еңбек ету, білім алу, табыс табу сияқты әлеуметтік экономикалық хұқтарына кепілдік бермейді. Бұл салалар мемлекеттің белсенді түрде араласып реттеуін қажет етеді. Мемлекет бағаны реттеу, салық жүйесінің негізінде табысты қайта бөлу, бюджет шығындарының есебінен жұмысшыларды қайта мамандандыру, оларға жәрдем ақшы әлеуметтік қамту жүйесі арқылы нарықты экономиканың қысымын жұмсартады. Бұндай шараларды жүзеге асырмайынша қоғамда тұрақты саяси-әлеуметтік ахуалды ұстап мүмкін емес.
Әдебиеттер.

1.Аяпова Ж. М., Арынов Е. М. Русско-казахской толковой словарь предпринимателя - Алматы: МВП "Инкар", МЧП "Тұлға,2003
2.Жунусов Б. А., Мамбетов У. Е., Байжомартов. Ңарықты экономика негіздері, 2 бөлімді - Ақтөбе, "Ноу-хау", фирмасы, 2000.
3.Қазіргі заманғы нарық табиғаты және дамуы Э. П. Дунаев, И. Е. Рудакова редакциясымен - М., МГУ, 1999 ж, 81 б.
4.Кабдиев Д. К. Развитие экономической мысли в Казахстане
(конец XIX - нсчало XX века) - Алма-Ата, иКазахстан", 2001.
5. Кондратьев Н. Д. Проблемы экономической динамики. М. Экономика, 1989.
6.Сабырбаев Б. Экономикалық терминдердің орысша-қазақша
түсіндірме сөздігі - Алматы, Қазақстан, 2000.
7.Современная экономическая мысль: / Пер. с англ., М.: Прогресс, 1968.
8. Фсодоров Б. Г. Современные вамотнокрсдитные рынки - М., Финансы и
        
        Мазмұны
Кіріспе..................................................................
.......................................5
1 Нарық мәні құрылымы және атқаратын қызметтері.......................7
2 Нарықты құру мехаизмі, нарықтық инфрақұрылымы..................22
3 Қ.Р-да нарықтың қалыптастыруды ... ... ... теория мен практикадағы
мәнінің зор екендігіне таяу шетел
мен
Казақстан Республикасы ғалым-
экономистерінің нарық жайлы пікір
біркел-
емес. ... ... ... ... ... - ... әрі айырбас нәтижесі мен
жағдайына немесе ... ... ... ... ... үйым».2 «Нарық - тауар
айырбасының аясы, сатушы мен сатып
алушылар
арасындағы белгілі экономикалық
қатынастар жүйесінің сипаттамасы».
тушы мен
сатып алушы арасындағы ... ... ... ... ... ... жеткілікті аргумент келтірілген және нарықтык
қатынастардың объективті нақтылығын ... ... ... тек ... ... Осы анықтамалардағы ортақ пікір: нарықты өндірістің ... ... ... ... ... ... қатынастырдың
Субъектісіне сатушы, сатып алушы және тұтынушылар жатқызылады. Тауар
қатынасынын ... түрі мен ... ... болған кезіндегі оның нәрсе,
сатушы мен сатып алушы нарықтық ... ... ... ... болып
табылады. Белгілі жағдайдың бірі тауар — ақша, нарық ... сату ... алу ... ғана ... ... пен айналыс аясының қатынасынан ... ... ... және өнім сол ... ... ... Сөйтіп өндірілген өнім кай кезде тауар болып, қандай
накты түрде тауарлы — ақша қатынасы болатындығы айқындалады.
Нарық іс-әрекетінің ... тек ... ... оның ... ... ... өзара пайдалы өндірістік байланыстарды құру
сияқты сапалы қасиеттерінен айырады. Демек, нарық пен ... ... ... ... ... өндірісті тиімді көрсететін
жоғарыдағы іс-әрекеттер екендігі аян.
Мемлекеттік — әміршілдік экономикадан ... өту ... ... ... бас ... ... ... қоғамның
экономикалық емірін басқаруды жақсы әрі ... тек ... ... алады.
Нарықтың мәні тұрғысынан қарасақ, онда оның мән-мағынасын ... ... аша ... ... ... нарықтың мәнін
дәлірек Ю.Я. Ольсевич айтқан: «Нарықты әдеттегідей айналым саласына ... ... ... себебі өндіріс, бөлу, тұтынудың тұла бойы «нарықтық
таңбамен сызылған».
Нарық қоғамдық ... мен ... ... ... ... ... өркениеттің ұлы жетістіктерінін бірі деп
ессптеледі, оны ... ген ... ... ... ... ... ... шыңымен теңеуге болады. Бірақ нарық
механизмі кесіпкерлік пен ... ... өмір сүре ... ... ... ... түрлі формалары және әртүрлі тауар өндірушілер болғанда
ғана ... ... ... экономикалық жағынан әлсіз, өмір сүруге қабілеті
жоқ шаруашылықтардан тазарады, оның ... ... ... жұмыс жасайтын
болашағынан үміт күттіретіне қолайлы жағдай жасайды. ... біз ... ... шаруашылық бірліктерін іріктеудің демократиқалық механизмі
және ең әділетті ... ... ... ... ... нарықтық механизм идеалды емес, оның елеулі қайшылықтары
да бар. Оның жағымсыз ... ... ... әлсіздерге, әсіресе
банкротқа ұшырағандарға деген мейірімсіздік, жұмыссыздықтың болуы жатады.
Экономиканы бірыңғай сұранымға ғана ... ... орны ... ... және ... ... сақтауды қамтамасыз етпейді. Сондықтан
мемлекет қоғам атынан адамдардың ... ... ... өмір ... ... ... ... жүзеге асыруы қажет.
Реттелмейтін таза нарықтық экрномика адамның еңбек ету, білім алу, табыс
табу сияқты ... ... ... ... ... ... ... белсенді түрде араласып реттеуін қажет етеді. Мемлекет
бағаны реттеу, салық жүйесінің негізінде ... ... ... ... ... ... ... мамандандыру, оларға жәрдем ақшы
әлеуметтік қамту жүйесі арқылы нарықты ... ... ... ... ... асырмайынша қоғамда тұрақты саяси-әлеуметтік
ахуалды ұстап мүмкін емес.
1.Нарықтың мәні құрылымы және атқаратын ...... ... ... ... ... барлық элемент пен
буындар төлем қабілеттілігі бар ... мен ... ... әсерінде
болады».
Біздің ойымызша, бұл анықтамаға мына сөздерді ... ... «тек ... ... Осы анықтама біздің нарық жайлы шектелген ойымызды
кәдімгідей кеңейтеді. Осыдан байқалатыны, ... ... ... ... ... ... ~~ ... және ол орталықтанған
мемлекеттік жоспарлы реттеуші экономиканы ауыстыруға қабілетті.
Осыдан мынадай тұжырым ... ... ... ... тар ... ... ... және орнын анықтаған деп ... кең ... ... ... түрі деп қарастырамыз.
Қазіргі нарық күрделі жүйені құрап, ол көптеген ... және ... ... ... тобынан тұрып, өндіруші мең тұтынушы
арасыңдағы шаруашылық байланыстарын құрайды.
Әр түрлі белгісіне қарай ... ... - ... жүйе, оның ... ... ... ... ... ... ... былай жіктейміз: ішкі
(ұлттық) нарық, еларалық, аймақтық, біріккен ... және ... ... ... нарық, әлемдік нарық (кесте ... ... жеке ... ішкі нарығымен байланысты. Ол ... ... мен ... сыртқы сауда, тауар айырбастау
операциясымен жүзеге асып ... ... ... ... ... ... Шығыс Еуропа мен Еуропаның экономикалық қауымдастық
(ЕЭҚ) елдері арасында және дүниежүзілік нарық ... ішкі ... - ... алып ... ... ... ... құрал-жабдығы нарығы, тұтыну нарығы, ... ... ... идея ... ... ... нарығы енеді. Ішкі нарықта белгілі
түрде номикалық ... ... ... мен нәтижелерді сату —са тып алу
немесе өндіріс факторы арқылы жүргізіледі. Бұл ... ... ... ішкі нарық қызметінің даиын ақша мен ... ... ... көрсетеді. Экономикалық айырбастаудың ... түрі ... ... терендеген еңбек бөлісіне қарай топтасқан елден
құралған нарығы — еларалық біріккен нарық дейміз. ... ... ... ... ... ... ... дамыған нарық
қалыптасатын нарық және әртүрлі ... ... ... ... олигополиялық, монополиялық бәсеке).
Бәсекелестік сипат пен деңгейі ... ... ... а)
мемлекеттік нарық — бір субъектінің бағаны анықтауымен сипатталады, алайда
сол тауарды ... ... ... болуы мүмкін. Олардың өндірістегі
үлесі аса көп ... ... ... бағаны өзгертуге шамасы
келмейді;
ә) олигоиолиялық нарықта азғана ... ... ... олардың
әрқайсысы тауар бағасына әсер етуі мүмкін;
б) монополиялық ... ...... ... ... көп ... мен ... облысындағы монодолияны кең жіктелген өніммен
сабақтастығы. Бұл ... ... ... де ... кең өрісте
вариациялауға көмектесіп, нарықта ... ... ... ... ... және «сатып алушы нарығы» болып та жіктеледі. «Сатушы
нарығы» деп сатушы көп ... ие ... ... ... ... ... асырған нарықты айтамыз. Нарықгың мұндай күйде болуы өндірушілер
монополиясыньщ еркін ... ... ... ... ... ... деп сатып алушылар көп билікке ие болып, нарықтың субъекті
«белсенділігін» ... ... ... ... ... жатқан зандылықтарға сай көзқараспен нарықты ... ... және ... ... ірі ... ... ... — азық-түлік және азық-түліктік емес
тауарлар, жекелеген тауарлар нарығы (көкөніс, мата, киім, ... және т.б.) ... ... ... нарыққа мыналар жатады:
нан-бәлішке өндіру нарығы, ұн және тары нарығы, макарон өндіру нарығы және
т.б. Киім ... ... ... қараймыз: тігін (өндірісі), тоқыма
тауарлар, бас киім мен ... ... ... ... ... ... нарығын біреу-ақ. Олардың барлық сегменттерінің дамуы мен ... ... ... және бір-біріне тәуелді. Сондай-ақ ол тұйық
емес, себебі сыртқы нарықпен тығыз байланысты.
Адамзат қызметінің ... ... ... ... ... ... және ... айналысының саласы) жалпы ұлттық ішкі
нарықты шартты жағдайда бірнеше түрге бөлуге болады (кесте -2).
Адамзат қызметінің әрбір аясы ... ... ... ... ... ... біркелкі тұтастықты байқатады. Олар өзара бір-
бірімен байланысты және бір-біріне тәуелді. Мысалы, ... сала ... емес ... мен ... ... ...... құрал-
жабдығы, тұтыну тауарлары мен ... ... ... күші нарықтарын
калыптастырады.
Қатысушыларға қоғамдық қажетті ... ... ... жел ... ... Сондай-ақ, әрқайсысы сатылатын әп сатып алынатын тауар мен
қызмет көрсетудің ... ... ... мен ассортименті туралы да нарық
хабар жеткізеді.
Нарыктык механизм «санациялық» (сауықтыру) ... де ... ... ол ... ... ... ... шаруашылықтан
тазалап, үміт артантындардың дамуына ыңғайлы жағдай жасайды.
Біздің нарық ... ... ... барлық тауардың 50-70%
солардың өндірген өнімін ... онда ... ... ... саналады. Сондықтан нарықтық ортаны калыпқа келтіру үшін
бәсекелестер әлемін ... ... Бұл ... ... ... ... Осы жағдайда тауар өндірушілер марапатталып, кәсіпкер өндіріспен
байланысады және өнімді шығаруға ... ... ... ... кіріседі.
Нарықтың қажеттілеу қызметтеріне — тауардың қоғамдық маңызын мойындау,
еңбекті материалдық ынталандыруды экономикалық тұрғыдан қамтамасыз ету және
басқаларын ... ... ... мен ... ... ... ресурстарын,
еңбекті ұйымдастырудың жаңа әдістерін кеңінен пайдалануды көздейді. ... ... мен ... ... ... оның жана ... ... жүзеге асыруды, өндірісте терен құрылымдық өзгерістер ... ете ... Бұл ... ... ... ... саясаты мен экономикалық көмегінсіз, ірі ... ... ... ... жақсы нәтижеге жету мүмкін емес.
Енді нарық дегеніміз не? Ең алдымен осыны анықтап алайық. Нарық ... ... елде ... зерттелмеген, сондықтан оның мәнін қате түсіну
қазіргі әдсбиеттерде жиі ... ... ... әдістерінс
негізделген басқару жүйесі жағдайында нарық проблемалары тиісті ғылыми
зерттеу мәні бола ... Ұзақ ... бойы ... жүйенің
идеологиялық тұтқынында болып келген экономикалық ... ... мен орны ... ... көзқарас басым болды. Нарық
мәселслерінің, қоғамды ... құру ... мен ... ... ... қарамастан, ТМД-ға кіретін мемлекеттердің және Қазақстан ... ... ... ... ... пікір жоқ. Осыған байланысты
нарықтың бірнеше анықтамасын келтірейік,
Нарық - бұл өндіріс факторларын немесе оның нәтижелері мен ... ... ... ... ... ... бір ... - бұл сатушылар мен сатып ... ... ... ... бір ... ... ... айырбасының саласы
(Чалбаев К.К. Өндірісті интенсификациялау және ... ... ... сатушылар мен сатып алушылардың арасында тауар және ... ... ... ... ... ... жиынтығы
(Журавлева Г. Социализмнін экономикалық жүйесіндегі ... - ... ... алу - ... ... орын ... ... тауары өкізуге байланысты сатушылар мен сатып ... ... ... ... ... ... қай-қайсысы да жсткілікті түрде дәлелді,
бірақ проблеманың бір жағын ғана қамтиды. Бұл ... ... ... ... ... емес, айырбастын категориясы, нарықтық қатынастардың
субъектісі -өндірушілер мен ... ... ... және ... ... ... Шын ... тауар-ақша, нарықтық байланыстар сату-сатып
алумсн шектелмейді. Бұл жерде, басымдылық айырбас пен айналыс саласындағы
қатынастарға ... ... ... ... ... ... керек,
себебі тек осы жерде ғана өнім жасалады және оның ... ... ... ақша ... ... ... нысандарда болатынын
көрсететім экономикалық байланыстар пайда болады.
Нарық қызметін тек қана ... ... ... - оны бәсеке, ен аз
шығынға ұмтылуы, өзара тиімді өндірістік байланыстарды ... ... ... ... ... ... ... айырбасы емес,
тауарөндірушілер мен тұтынушылардың қарым-қатынастарына тән ... ... ... ... ... ... қарау керек.Осы тұрғыдан алғанда, нарықты әртүрлі тауар өндірушілер
мем ... ... ... ... ... мен ... (1-ші суретті қара) деп сипаттауға болады.
Сурет.1. Нарық экономикалық байланыстар мен қатыныстар ретінде.
Берілген ... ... ... тек өндірушілер мен
тұтынушылардың арасындагы жеке байланыс пен қатынас қана ... ... ... ... мен ... алушы-тұтынушылардың,
тұтынушылардың өздері арасындагы байланыстар мсн қатынастар туралы ... ... бұл ... мен байланыстар қайтарымдылықты, тепе-
тендікті, объективті түрде алдын-ала анықтайды, яғни ... ... ... ... тен ... бейнелейді.
Бұдан серіктестердің шаруашылық қызметтердің варианттарын және оңтайлы
өткізу бағасын ... ... ... ... мен
теуелсіздігі туындайды. Үшіншіден, алғашқы екі жағдайдын шүбәсіз салдары-
бәсеке өндіріс процесінде де тұтыну ... де ... ... ... себебін тигізуі мүмкін. Себебі нарық бәсекесіз
өмір сүре ... Ал бұл, сан ... ... формалары мен әртүрлі
тауарөндірушілер болған жағдайда ғана мүмкін. Соның нәтижесінде, өндіріс
экономикалық жағынан әлсіз, өмір сүруге ... ... ... ал басқа жағынан, тиімділігі жоғары және болашағы зор шаруашылық
субъектілеріне жол ... ... ... нарықты бұлай түсіну, оның
мүмкіндік сипатын толық қамтиды. Жалпылама ... ... ... ... ... қызметтері арқылы ашылады. (2-ші суретті қара).
Сурет. 2. ... ... ... ... нарық экономикалық тұрғыдан бөлектенген ... және ... ... мен тұтынушыларды байланыстыратын
буын түрінде көрінеді. Нарықсыз, іс жүзінде қоғамдық өндірістің екі нақты
қатысушыдарының арасындагы қандай да ... ... ... ... тиімді болатынын анықтау мүмкін емес арықтың маңызды
қызметтерінін бірі - оның ұдайы ... ... ... ... ... ... ... рөлі. Нарықтың реттеуші рөлінің
тікелей әкімшілікпен алмастырылуы экономикалық ... ... ... ... ... ... ... адамдардың
экономикалық өсудің қозғаушы күші ретіндегі рөлінің жоғалуына ... ... бір ... ... - ақпараттық. Нарық тауарлар
бағасы мен қызмет ақыларының, несие және банк ... ... ... ... т.б. ... ... отыруы арқылы өндіріске
қатысушыларға олар сататын немесе сатып алатын тауарлар мен ... ... ... ... ... қоғамдық-қажетті сала және
ассортимент туралы объективті ақпар беріп отырады.
Сонымен бірге ... ... ... қызметте атқарады -бәсеке
күресінің жәрдемімен қоғамдық өндірісті тиімсіз шаруашылық ... және ... ... даму ... ... ... жағдай
жасайды. Біздін нарық терең монополияландырылған, сондықтан нарықты ортаны
қалыпты жағдайда ұстап тұру үшін ... ... ... болмысы, бұндай жағдайда тауар өндірушілер өнім өндіру мен сатуға
байланысты ... ... ... ... мүдделі болады.
Осылармен қатар, маңыздылығы жағынан басқалардан кем ... ... ... ... жатады: тауардың қоғамдық мағыналылығын
мойындау; өндірістік шығындарды азайтуды экономикалық ынталандыру; еңбекке
деген материалдьқ стимулдарды экономикалық жағынан ... ету ... ... ... ретінде өз бетінше емес, әртүрлі факторларға
байланысты белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... механизмнің мынандай жағдайлар мен
шарттар орындалғанда ғана тиімді қалыптасатынын және өмір сүруін дөлелдеп
берді. (3-ші ... ... ... ... алуын түрлі нысандары;
- өндіріс қуатының белгілі бір резерві мен бос жұмыскерлердің болуы;
- нарық инфрақұрылымын жасау;
- ... ... сан ... ... ... ... ... негізгі компоненттері.
- контрагенттер өздерінің өнімдеріне баға белгілеу құқы.Енді осы шарттарға
толығырақ тоқталайық.
- Біріншіден, ... ... ... мен ... ... отыруға және өздерінің талқан табыстарына иелік
етуге толық құқылығы.
Екіншіден, меншіктік ... ... ... ... ... нарық
өзінің жақсы қасиеттерін мемлекеттік меншіктің үлесі 30*40 проценттен
асқанда ... ... ... ... тең ... Меншіктің
әртүрлі нысандарын пайдалану туралы өндіріс және айналыс қатынастарының
алуан түрлі агенттерінің пайда ... ... ... ... ... ... тиімді қызмет жасайды нарықтың құрылуына
жеткізеді. Дегенмен, бұл процес әкімшілдік-әміршілдік басқару жүйесін қайта
құруда кездесіп отырған ... мен ... ... өте ... асуда. Бірсыпыра ғалымдар, саясаткерлер, журналшы-публицистер осы
жағдайдан шығудың жолын меншікті жаппай мемлекет ... алу ... ... ... Біздіңше бұл ұшқары пікір.
Қазіргі кезеқте ... ... ... алу және ... ... жаппай национализациялау (өндіріс құрал-жабдықтарын мемлекеттік
меншікке айналдыру) және ауылшаруашылығын ... ... ... ... ... ... ... еді. Бүкіл дүниежүзілік тәжірибе
көрсетіп отырғанындай, қазіргі заманғы өндіріс белгілі бір ... ... және ... ... сәтті дами алмайды.
Бүгінде - қай жерде күшті мемлекет бар, ... ... ... экономикага көшу кезінде ескеретін маңызды жәйт -ол ... ... жеке ... және ... ... ... ... бекіту. Онсыз шын мәніндегі нарықты экономикаға ... мәні ... ... ... ... ... нарықтық тиімді
жұмыс істеу шарттарының бірі - өндіріс қуатының белгілі бір резерві мен ... ... ... ... ... ... қуатының және
жұмыскерлердің толық қамтылуы мақтаныш арқауы бола алмайды, ... ... ... ... ... ... эконрмиканы маневр жасау
кеңістігінен айырады, оның сұранымға ... ... ... ... ... тауардың жетіспеушілігіне, материалдық
игіліктерді ... ... ... ... ... болуына жал береді.
Төртіншіден, нарық механизімінің үзіліссіз қызмет істеуі үшін ... ... ... Оған ... және қор ... енбек биржасы,
коммерциялық банктер, кәсіпкерлердің ерікті бірлестіктсрі жатады. Мысалы,
капитал нарығынын ... ... ... табылатын қор биржасында
акцияларды, мемлекеттік облигацияларды, ... да ... ... ... және ... валюталық келісім-шартқа отыру, акциялар мен валюталардың
нарықтық курсын белгілеу сияқты операциялар ... ... ... аса ... қаржы ресурстарының үздіксіз қозғалысын, ... шаң шаң ... ... ... ... ... жалпылама негіздегі ерекше инфрақурылым - несие
жүйссінсіз жұмыс істей алмайды. Оны ... ... ... жаңалықтарды жүзеге асыру үшін ... ... ... ... (жер, ... ... ақшалай
қарыз беруші банкілер, сақтық компаниялары, әртүрлі қоғам, ұйымдардың қоры
құрайды. Нарық жағдайындағы банк жүйесінің елеулі ... - ... ... ... олар ... және салалық министрліктердің
қолшоқпарына айналар еді, ал ... ... ... ... бюджет
проблемаларын ақшаның эмиссиясын көбейту арқылы шешуге мүдделі қылады.
Бесіншіден, нарық механизімінде мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... ... орны зор. Оның
ерекшелігі неде? Бюджеттің мөлшері нарықтық қабілеті жетпейтін, сондықтан
да ... ... ... араласуын талап ететін қажетті ... ... ... ... ... экономикаға орынсыз араласуына жол
бермеу керек, бюджет ... ... ... айнадыру тек қана ерекше
жағдайда ғана жасалады, және де заң шығаратын органдардың қатаң бақылауында
болады. Нарықты ... ... ... ... ... ету аса ... міндет. Егерде мемлекет бюджеттің кірісімен
шығысын тендестіруге қолы ... ол ... ... тиімділікпен жұмыс
жасауының көрсеткіші болар еді.
Алтыншыдан, өндірушілсрдің өнім өндірудегі және оны ... жол ... ... экономиканы бәсеке күресінсіз кезге
елестету мүмкін ... ... ... ... - боселелесу) нарықтық
тең хұқылы субъектілерінің арасында тауарларды ... ... ... ... ... бір ... ... пайдалы түрде орналастыруға
байланысгы болатын экономикалык сайыс деп түсіну керек. ... ... ... ... яғни ... кейбір көсіпорындардың,
банктердің, ... ... ... ... ... ... жол ... Нарық субъектілері неғұрлым көп болңан ... ... ... ... болады. Батыс елдері мамандарының
бағалауынша бір тауар түрінің сатушыларының саны 4-5 тен, ал ... 8-15 тен кем ... ... Егер 4 ... белгілі бір тауар
түрімің 80% өндіретін болса, онда ... ... ... ... бәсеке күресінің бірнеше түрлері болады: а) таза
бәсеке; ә) монополиялық ... б) ... ... в) таза ... ... ... ... дамыған елдерде жетілген бөсеке (ол нарықтық бағаға
қарсыластардың ешқайсысы да өсер ете алмайтын жағдайда ... ... ... (ол егер ... бір ... ... массасын тек қана
бірнеше ірі
Сурет. 4. Бәсеке күресінің түрлері.
фирмалар өндіретін жағдайда болады) деп те ... Енді ... ... түрлеріне кеңірек тоқталайық.
1.Таза бәсеке нарығын бір-біріне ... ... ... ... ... ... және ... алушылары құрайды, олардың бірде-
біреуі жеке дара сұранымға бақылау орнатуға, нарыққа тауар жеткізу немесе
оған баға қоюда үстемдік жасай ... ... ... ... қажетті
тауарларды нарықтық бағамен еркін сатып ала алатын болғандықтан, сатушылар
бағаны нарықтық бағадан жоғары қоя алмайды. Бұндай нарықта пайда болу ... ... оны ... кетуде сондай оңай. Мысалы АКШ-тағы ауылшаруашылығы
өнімдерінің (астық, піскен көкөністер мен жемістер) нарығы осыған дәлел
бола алады.
2.Монопапистік ... ... - ... ... - ... ... бағанын кең өрісінде сауда жасайтын кептеген сатушылар ... ... ... ... ... алуан түрлі тауарларды ұсыну
қабілетімен байланысты балады. Бұйымдар бір-бірінен сапасы, қасиеттері
сыртқы ... ... ... ... маркілері т. 6.), сонымен бірге
ілесе жүретін қызметтердін жиынтығы ... ... ... ... ... ескере отырып, ондай
тауарлар үшін нарықта тіркелген ең жоғары бағаға дейін ... ... ... ... ... нарығы, аяқ-киімдер нарығы, бөлшек сауда
саласы жақын тұрады.
3. Олигополиялық (грекше "молигос" - көп ... ... - ... ... баға ... ... мен маркетингтік стратегияға аса
сезімтал аз ғана сатушылар тобы ... ... ... кем ... көбінесе ондай нарыққа ену ... ... ... ... елеулі белгілерінің бірі - оның
қатысушыларының бағаны өсірудің ұзақ мерзімді тиімді ... қол ... ... ... ... бағаны төмендетуге мәжбүр
етеді. Олигополиялық ... ... ... ... ... ... ... диф-ференцияланады (жіктеледі, ... ... ... және т.б. ... Таза ... жағдайында, жеке кәсілорындар бәсекелестердің
болмауына байланысты өздерінің дара ... ... ... ... өздерінін экономикалық үстемдігін шаруашылық шарт
жасасу, сапасыз өнім шығара отырып оны жоғары бағамен сату ... ... ... көп ... сіңірмей-ақ монополиялық жоғары пайда табады.
Монополиялық үстемдік ақша-қаржы ... ... ... тауар
айырмашылығы кезінде экономиканын ауыр жағдайын мейлінше шиеленістіреді.
Көп жағдайда монополист ... ... зор ... ... ... ал ол ... ... оның сатып алу қабілетінің
нашарлауына, сөйтіп тікелей зат айырбасының (натуральды аиырбас, ... ... ... ... ... үшін бір-бірімен байланысты екі мақсатты жүзеге
асыру ... ... ... ... жою (өте ... ... ... бәсекелі жаңа өндіріс салаларым жасау,
кәсіпкерлікке кен жол ашу т.б); заң жүзінде монополияға ... ... ... іске ... Бұл ... ... жәйт-монополияға қарсы
зандылық кәсіпкерлерге экономикалық емес ... ... ... ... ... ... дамыған нарық қатынастары жоқ кезде монополизмге
қарсы күрес әкімшілдік-әміршілдік ... ... және ... ... ... мүмкін. Қорыта айтқанда, экономикадағы ... ... ... ... ... мүмкін емес.
Жетіншіден, шаруашылық субъектілерінің нарық туралы нақтылы мәліметі
(маркетинг қызметі), олардың өздері шығарған тауарларға ... ... құқы да ... ... пайда болу шарттарына жатады.
Қазіргі нарық құрылымы жағынан сан-алуан элементтерден тұрады. Онын
құрылымын әртүрлі ... ... ... ... ... түрлерге
бөлуге болады.
Территориялық белгілеріне қарай нарық мынандай ... ... ... еларалық бірлестіктер нарығы, ұлттық нарық, аймақтық
нарық және оқшауланған (локальды) немесе жергілікті нарық.
Дүниежүзілік ... ... мен ... алушылар арасындагы тауарлар
мен қызметтерді айырбастау жүйесі түрінде көрінетін ... ... ... халықаралық еңбек бөлінісінің, валюталық-
несие және қаржы қатынастарының негізінде ... ... ... ... кооперация және интеграция, сыртқы сауда, тауарайырбас
операциялары арқылы ішкі ... ... ... ... ... арасындагы байланыстар ұлғаюда, сонын ішінде әсіресе Шыгыс Европа
және Европалық экономикалық қоғамдастық ... ... ... ... ... ... ... алған егеменді мемлекеттер арасындағы
нарық қатынастары. Осының нәтижесінде шын мәніндегі бүкіл дүниежүзілік
нарық қалыптасуда.
Еларалық бірлестіктер ... деп, ... ... ... мен шарттары, терең еқбек белініа арқылы байланысқа, бірнеше
мемлекеттердің ... ... ... ... нарық бір елдін мемлекеттік шекарасының аумағымен шектелген
жалпы ішкі нарық. Ұлттық нарықта, білгілі бір нысанда өндірістін ... ... ... ... қатынастар дамиды. Бұл қатынастар,
нарық қызметінің шарты -ақша және ... ... ... ... ... түрінде керінеді.
Аймақтық нарық - бұл бөлек территориялық бөлімше нарығы (республика,
облыс аймақ, аудан).
Жергілікті оқшауланған нарық - кейбір елді ... ... ... ... ... оқшауланған нарық деп негізінен, халық
тұтынатын тауарлар мен ... ... ... ... айтылады.
Нарықтық катынастардың жетілу шамасына ... ... ... нарық, қалыптасу үстіндегі ... және ... ... ... ... ... ... т. б.) деп айырады.
Олитполиялық нарық, баға белгілеу саясатына тым сезімтал жене ... ... ... өндіретін аз ғана сатушылардан тұрады.
Сатушылардың аздығын, үміткерлердің бұл ... ... ... ... ... мен әрекетіне қарай шапшаң шешім қабылдауымен
түсіндіруге болады. Егер бір компания өз өнімінің ... 10 ... ... ... тез соған ауып кетеді. Сондай өнім шығаратын
басқа өндірушілерге не бағаны төмендетуге, не сол ... ... ... ... ... ... тура ... бәсеке нарығы, сапасы, қасиеті, сыртқы безендірілуіне
қарай ерекшеленетін тауарлардың әртүрлі вариантын ... ... мен ... ... ... ... ... нарықты
сатушылар нарығы және "сатып алушылар нарығы деп те ... ... ... ... орын алады, ал сатып алушыларға нарықтын
белсенді қайраткерлері ... тура ... ... ... ... монополиялық үстемдігі қалыптасқан елдерге тән. ... ... ... ... ... сатып алушылар
жағында болады, мұнда сатушылаға нарықтың ең "белсенді ... ... ... ... ... нарықты сұранымына бағытталған
дамыған елдер нарығы.
Қолданылып ... ... ... ... ... (астыртын)
және ресми (ашық) нарық деп айтады.
Нарықтың дамуының сәйкестігіне (пропорционалдылығына) байланысты
теңдестірілген ... және ... ... деп бөлу ... ... мен ... ... толық сәйкестік
орныққан нарықты теңдестірілген нарық деп атайды. Тендестірілмеген ... мен ... ... ашық ... ... ол ... бір
немесе бірнеше шарттарынын орындалмауына байланысты.
Тауар ерекшеліктеріне қарай нарық-салалық және сала ішіндегі ... ... ... өткізу объектісі, халык шаруашылыгының бір дербес
саласының ... ... ... ... салалық нарық дейді. Қоғамдық
өндірісің бір саласынын өз ... өнім ... ... сала ... нарық
деп атайды.
2.Нарықты құру механизімі нарықтық инфрақұрылым
Нарықтық экономиканың негізгі шаруашылық ... ... ... мен ... ... Бұл ... бір-бірімен
ресурс нарығында. қаржы мен тұтыну нарығында өзара іс-әрекет жасап, шығыс
пен кірісті айналым жасайды. ... өзі ... ... (5 ... пен ... ... ... материалдық (жер мен капитал) және адами (еңбек пен
кәсіпшілдік) ресурстарды өткере (өткізу) отырып, оларды ... ... ... ... ... ... ... қажетті сұраным
ресурстарын талап етеді. Сұраным мен ... ... ... әрбір
ресурс түріне нарықтық бағаны белгілейді. Үй шаруашылығы тұтыну нарығында
тауарға сұраным жасай ... ... ... ... ... ... мен ... жасауға жұмсайды. Ал, фирмалар өз өнімін ... ... ... ... шаруашылығы тапқан табыстың барлығын өнім сатып алуға жүмсамайды,
белгілі бөлігін ... (қор) және ... мен ... ... ... өндіріс ресурстарын біріктіреді және қозғалысқа келтіріп өнім
шығарады, қызмет көрсетеді және осы тауарды ... ... ... ... ... ... ... Үй шаруашылығы сияқты фирмалар да
алынған табысты (өткеруден түскен табыс) ресурстарды ... ... ... үй шаруашылығындай қажетгі салықтарды ... ... ... және т.б.
Табыс пен шығындардың айналуы үкіметке кәдімгідей әсер етеді және ... ... ... ... ... ... әр ... -
жалпы мемлекетген аймаққа дейін - ретгеп атырады.
Үкімет фирмалардан ... ... жеке ... ... ... және ... ... ресурстарды сатып алдды. Үкімет
жұмысымен камтамасыз ету саясатын жүргізді және инфляция ... ... ... мен ... әсер етіп табыстарды үлестіреді. Салықтан
түскен ... ... ... ... ... ... (мемлекеттік зейнет ақы, табыс аздарға көмек ақы, жұмыссыздарға
жәрдем ақы) төлейді. Құқықтық негізде қамтамасыз ... ... ... үшін ... ... ... ... Демеқ, табыс пен
шығындардың шеңбер айналымы үнемі козғалыста болып, теңгеріледі.
Адамдардын әрекет ету ортасына (өндірістік, әлеуметтік, ... ... ... алу сату ортасына қарай жалпы ішкі ұлттық нарықты шартты түрде
бірнеше түрлерге балуге ... Олар ... ... ... ... жеке ... ... бір-бірімен өзара байланысты және өзара
төуелділікте бо-лады. Мәселен өндірістік және өндірістік емес (әлеуметтік)
салалар ... ... ... және жұмыс күші нарықтарын
құрайды. Дегенмен, нарық түрлерін саралап көрсететін терең ... ... ... ... экономикалық бағдары болып
табылады. Осы фактор бойынша олар өндіріс ... ... ... ... қаржы (бағалы қағаздар, қарыз, валюта, калитал) еңбек,
ғылыми-техникалық, ақпарат, астыртын экономика ... ... ... ... ... элементтердін бірі - оның инфрақұрылымы. Ол
нарықтың дамуын және оның қалыпты жұмыс жасау ... ... ... ... ... мекемелер) жиынтығы түрінде көрінеді.
Нарықтың инфрақұрылымының элементтеріне тауар ... қор, ... ... және ... ... ... ... банктер, көтерме сауда орталықтары, аукциондар, жәрмеңкелер
жатады. Ұлттық нарықты құру, оның дүниежүзілік нарық ... енуі ... ... ... ... ... транспорт пен байланыс
құралдарынсыз жүзеге аспайды.Бұл салаларда бізде көптеген проблемалар ... ... ... ... ... ... ішінде, көптеген
әдеттегі шаруашылық байланыстар, жолдардың болмауынан және әртүрлі көлік
құралдарының бұл байланыстарға ... ... ... ... ... ... ... құралдарынсыз, қажетті ақпараттық
құрылымдарды да құру мүмкін ... ... ... ... ... байланысты, телефаксты, автоматты ... және ... ... да ... мен ... ... пайдалануды
дамытып жақсартатын, жаңа дамыған ңарықтық инфрақұрылым кәсіпкерліктің
барынша пайдалы бағыттары мен ... ... ... ... ... әртүрлі субъектілермен, мемлекеттік ... ... банк ... ... бірге құрылтайшылардың қаржыларында тарта
отырып құрылады.
Нарықтың инфрақұрылым проблемасының өндіріс пен ... ... және осы ... ... ұдайы өндіріс процесінің дамуының
объективті заңдылықтары мен ... ... ... ... ұтымды пайдалануды анықтау үшін өзекті маңызды бар.
Казақстанның "Дағдарысқа ... ... және ... ... ... ... инфрақұрылымның
итнвестиция мен қорлары және ... ... ... ... ... ... консультация орталықтары мен фирмалар, сауда-
өнеркәсіп палаталары, көлік-экспедиция, заң, ... ... ... ... ... ... ... ерекше көңіл бөлінген. Бұл
құрамалар бәсеке негізінде шаруашылық жүргізуші субъектілерге алуан ... ... ... ... ... қажетті элементтерінің бірі болып инфракұрылым
жатады.
Инфрақұрылым — бұл институтгар (ұйымдар, ... ... ... және оның ... ... ... мен кызмет жасауы үшін қалыпты
жағдай қалыптастырып қызмет көрсетеді.
3.Қ.Р-да нарықтық қатынастарды тұрақтангдыру және ... ... ... ... ... ... ... байланысты түсіндіріледі: ұлттық,
әлеуметтік-демографиялық, ғылыми техникалық, ... ... және ... ... ... экономиканың ерекшелігі сонда, Қазақстан тұтастық
шеңберінде, егемендікте және өз ... ... ... ... ... ... ... рет әлемдік практикада
әкімшілдік-әміршілдікпен ғана емес, сондай-ақ қоғамдық меншіктегі ... ... жеке және ... ... ... ... ... жүзеге асырды. Әкімшілдік-әміршілдік экономикадан нарыққа өтудің
халықаралық тәжірибесі Жапония мен ... ... ... ... элементін қолданғандығы қажет нәрсе. Бірақ көзді жұмып қойып,
ұлттық құндылық пен ... ... жат ... тәжірбиесін көшіре салу,
экономиканы реформалауға ... ... ... ... ... ... ... құндылығымызбен дәстүрімізге сай болатындай
тенденциясына бағыт ұстағанымыз жөн.
Үшіншіден, ... ... ... ... ... пен шығысты қосатын ерекше ... ... ... ... ... айрықша әсер етеді.
Төртіншіден, Қазақстан Республикасындағы экономиканы реформалау
созылған экономикалық ... ... ... ... ыдырауымен, бүрынғы жалпы одақтық халық шаруашылығы
кешенінің экономикалық байланыстарының үзілуімен ... ... ... ... ... ... еліміздің қауқарлы
ғылыми-техникалық, өнеркәсіптік және ауыл ... ... ... ... өнеркәсіптегі мемлекеттік сектор негізінен ірі кен-байыту,
металлургиялық, химиялық және химия-мұнай кәсіпорындарынан ... ... ірі ... ~" ... көп болды. Республикада олар —
2059-ға жетіп, барлық ауыл шаруашылығы кәсіпорынының 75% құрады. Қазақстан
совхоздары ТМД-ғы ең ірі ... ... ... ... ... алғанда
15 мың шамасынан аздау егіс көлемі және 16 ... ... ірі қара мал ... ... ерекшеліктер осы аядағы Жекешелендіру сипатына әсер етпей
қоймады.
Жекешелендіру тек қана үшінші кезевде ... жж.) ғана ... ... ... мен ... көтеру өнеркәсіптегі сияқты
ауыл шаруашылығында шет инвесторларының қатысуымен жүзеге асты.
Реформалау практикасы көрсеткендей, Қазақстан Республикасы таңдап алған
бағыт - аралас ... ... ... ... калыптастыру -
республиканың езіндік жағдайьщ өзінің моделін құру ... ... ... ары ... реформаны жүргізгенде баска еддің ... ... мен ... ... ... ... өзіне тән ұлттық моделін құрады.
Нарықтың экономика - ертеден келе жатқан ... ... ... ... ... бай ... бар. ... қалыптасуы айырбас пен
қоғамдық еңбек бөлінісінің дамуымен байланысты. Нарық ... ... ... ... бөлуге болады: а) нарық элементтерінің пайда
болуы, б) натуралдық айырбас кезеңі нарығы, в) ... ... ... г) ... емес ... ... ... кезеңде айырбас операциялары тұрақсыз, кездейсоқ болады, олар
өндірістің шарттары болып табылмайды. Құндық қатынастар, әрбір жеке ... ... ... ... ... тауар қозғалысын мына формула бойынша Т1 – ... ... ... ... ... ... шарты бола бастайды.
Осының нәтижесінде қоғамдық қажетті шығындар категориясы қалыптасады.
Құнның субстанциясы әліде ... ... бір ... ... ... бірігіп
кеткен жоқ, сондықтан "таза" құнның иеленушісі болып бірнеше ... ... ... ... ... мына айырбас формуласы бойынша Т1-
Т2, балама - Т2. Әрбір жергілікті нарыққа ... ... бір түрі тән. ... ... ... байланысты әрдайым ортасынан ығысып шығып қалып
отырады. Бұл кезенде "таза" құн өзінің ... ... бір ... ... ... ... кетеді, оған тауар қабығынсыз өмір сүре
алмайтын "шығындық" және "шығындық емес" деп ... ... ... ... ... қүнның жеке дара иеленушісі
қызметін алтын атқара бастайды.
Төртінші кезеңдегі тауар қозғалысының формуласы: Т1 - ... емес ... Т2. ... ... ... ... құнның "таза" иеленушілері
несие ақшалар өзінің "тауарлық" мәнін жоғалтады. ... ... ... ... ... ... қазіргі замандағы нарықты
сипаттайтын құбылыс болып табылады.
Көшпелі мал ... ... жер ... ... ие емес,
сонымен бірге оның негізгі құралы да болды. Жерге феодалдық ... ... ... ... тартып алу ісімен тығыз байланысты. Оған
Ресей им-периясынын өте-өте қатал жүргізген ... ... ... әсер етті. Мысалы, 1914 жылға дейін қазақтардан 43 миллион десятина
аса құнарлы, ... ... жер ауып ... орыс ... патша
үкіметікің әскери чиновниктерінің меншігіне тартып алынған болатын. Осының
нәтижесінде қзақ ауылдарында жер үшін ... ... ... терендей түсті, қауымдық-рулық қатынастар ыдырай бастады, патша
үкіметінің әскери басшыларына сүйенген ірі ... ... ... ... ... ... бола түсті. Бұл процестер қазақ халқында бұрын-соңды
болып көрмеген таптық қатынастардың қалыптасуына, оның ... ... әсер ... ... меншіктік бөлінісу Қазақстанда ... ... ... бір ... өріс ... ... жағдай жасады.
Шындығында айырбас, сауда қатынастары қазақ даласында ерте ... ... ... ісінде негізгі бұйым мал болды. ... ... ... ... ... ... жасау, әсіресе XVI ғасырдан
бастап мықтап өріс алған, оның едәуір бөлігі айырбас, шетке шығарып өткізу
үшін өндіріліп ... ... ... күн көрісінін арқауы тек қана мал
шаруашылығы болды, егіншілікпен айналыспаған деген ... ... ... ... ... ... бұл ... негізсіздігін көрсетеді.
Егіншшік кәсіппен қазақтар өте ертеден айналысқан, олар негізінен оңтүстік,
оңтүстік-шығыс аудандарда ... ... ... ... өз ішінде тұтыну үшін ғана емес, басқа аудандарға Шығарып
сату үшін де өндірілетін болған. ... ... ... ... егін
шаруашылығының одан әрі дамып қанат жайған патша үкіметінің отарлау саясаты
мықты кедергі болды. Қазақтарды ... ... ... ... қалыптасқан отырықшылық ұялары "Қазақ әдебиеті" ... ... ... ... профессор Толған
Әбдіразақовтың "Қазақстан және қазақтар" ... ... ... ... ... XIX ғасырдың орта тұсында ... ... ... дамуына және өндіргіш күшіне айрықша кек есер етті. Қазақтар алған
байтақ жер ... көп ... ... ... олар көп ... ... егін ... шұғылданудың орнына түрлі формада қырғыздарды
қанаумен айналысты. 1848 жылы жүз десятина бөлік түрінде 22376 ... жер ... ... станциясының қазақтары 1855 жылы, яғни сегіз жыл
өткеннен кейін тек 1826 десятина жерге егін еккен, бұл қырғыздардың бұрыңғы
егінінің 7 ... . ... ... ... ... егін ... құлдырап кеткен. Осы бір ғана мысал нені
көрсетеді? Ол патшалық Россияның ... ... ... ... ... ... ... жемісті ықпал етті деген пікірдін дәйексіз
екендігін көрсетеді. Оны Т.Әбдіразақ көрсеткен ... ... ... ... XIX ... ... ... Костанай уездерінде егістің 80
проценті қазақтардың иелігінде ... Орал ... ... ... ... 5,4 ... пұт ... жинап, онық 4 миллион пұтын асты нарықтарында
сатқан. Ал 1893 жылдың өзінде ғана Ақтөбе ... ... ... ... ... ... мал ... өнімдерін сатудан түскен
кірісінен жарты еседе артық болған. ... ... ... дала ... ... ... Россиядағы помещик нанының бағасын кемітеді де
қауіптеніп тиісті протенционистік (ұлттық нарықты үкімет тарапынан ... ... ... Бұдан біз нарық экономиканың негізгі белгілерінің
бірі-бәсеке күресі Қазақстан да болғанын ... ... ... ... ... ... бір ... қолөнер кәсібі де, өнеркәсіп те әсер етті Казақтар үй бастырды,
жүнңен мата тоқыды, ... ... ... ... ыдыс-аяқтар жасай білді,
киім тікті, киіз басып кілем тоқыды. Бұл салалардың бұйымдары айырбас үшін,
тауар ретінде де шығарылатын ... ... әр ... сауданың дамуы патриархалдық-
феодалдық шаруашылықты ыдырауына, капиталистік элементтердің пайда болуына
қолайлы жағдайлар жасады, ... оны ... ... ... Оның ... - ... өнеркосіп дамуының арта қалғаны еді. Бұл да ... ... ... ... ... ... ... және
шетел капиталының қүшімен өріс алды, ал жергілікті капиталдың бұл саламен
айналысуына бөгет жасалды. Капитал ... ... ... салаларға
пайдаланылды, кен байлықтарын алу қасақана ... ... ... тек қана аса бай, қол ... ғана ... орындары пайдаланылды.
Сөйып келгенде осының бәрі ұлттық өнеркәсіптің ... ... ... қана ... жоқ, сонымен бірге, қазақ елінің экономикалық артта
қалуын өте ұзақ уақытқа созды.
Қазірде тәуелсіз Казақстан Республикасының алдында жоғарыда көрсетілген
тарихи ... жою ... тұр. ... ... ... дамыту, меншіктік қатынастарды реформалау нарықтық экономиканы
өндіру болып табылады. Қазақстанда нарықты экономикаға көшу ... ... ... ... ... ... кезең 1992-1995 жылдарды қамтиды. ... ... екі ... ... сипатталады: шар
меншікті мемлекет иелігінен белсенді түрде алып оны ... ... ... туарлармен толтыру. 199.2 жылғы наурыздын 5-ші жұлдызында
Қазақстан Республикасы Президемтінің Жарлығымен қабылданған ... ... ... алу мен ... ... (II кезең) арналған ұлттық бағдарламасында былай деп ... ... ... - ... ... ... басқа да материалдық және материалдық емес ... ... ... беру ... республика халқына ұлттық мүлікті
қайтару барысында меншік құқығын ... ... ... ... экономикадан нарықтық экономикаға көшу үшін қажетті жағдайлар
жасау.
Екінші кезеңде ... ... ... ... бағытын
біртіндеп жою жалғасады, бірақ оның басты мазмұны көлік жүйесі ... ... ... ... ... тауар жәнс валюта,
капитал, жұмыс ... ... ... ... ... ... ... кезең 5-7 жыл мерзімге созылып, ашық үлгідегі ... ... алып ... ... ... ... ... кезеңнің
стратегиялық мақсатына жетумен ... ... ... ... және ... жаңа индустриалды елдер
қатарына кіруімен сипатталатын болады.
Осындай жағдайлардың салдарынан Қазақстан революцияға ... ... ... ... ... 70 ... аса ... бойына да) аграрлы -
шикізатты кіріптар ел күйінде қала берді. Жерді зор ... ... ... ... ... ... өмірдің барлық саласындағы ұлттық
алалау, қасапсыз алым-салық қазақ халқының экономикалық ... ... ... ... апарып соқтырды. Осының
бәрі Қазақстандағы қоғамдық прогреске бөгет болып, оның өндіргіш күштерінің
дамуын тежеді.
Қорытынды
Қорыта ... ... ... шаруашылық саласындағы саясаты
анықтайтын қазіргі заманғы экономикалық теориялар мен ... ... екі ... ... ... болады.
Оның біріншілері - еркін нарықты және экономикаға ... ... ... ... ... ... салушы Адам Смит), оның қазіргі заманғы ... ... ... ... ... экономисі Милтон
Фридмен (1912 жылы туған) деп атайды. Екінші бағыттың өкілдері ... ... ... ... ... Бұл ... алғашқы
жақтаушылардың бірі ағылшынның атақты ... ... ... ... Кейнс (1883-1946) болды. Оның пікірінің қалылтасуына 1926-1933
жылдарда болған бүкілдүниежүзілік ... ... ... ... Ол
өзінің басты еңбегі "Жұмыспен қамтудың, процестің және ақшаның жалпы
теориясы. (1936 ж.) ... ... ... ... ... ... және жаппай жұмыссыздықты тек қана сұранымды көтермелеу, ынталандыру
арқылы шешуге болады деп қорытынды жасады. Жұмыспен ... ... ... ... көшу Дж.М.Кейнстің ... ... ... қорытындысы болып табылады.
Нарықты көлемді тауар топтары (азық-түлік және ... ... ... ... ... аяқ-киім, теле-аппараттар, автомобиль т. б.)
нарығы деп те бөледі. Тауар топтары ... ... ... ... ... ... жатады. Киім нарығында тігін заттары, тоқыма тауарлары, бас киім
және шұлық бұйымдары нарықтары бөлініп көрінеді. Дегенмен, қандай ... ... ішкі ... онын ... ... ... қызмет
жасауы мен дамуы өзара байланысты және бір-біріне тәуелді. Сонымен бірге
ішкі нарық тұйық та емес, ол ... ... ... ... ... экономиканың бой көтеруі ... ... ... ... ... ... ... объекгілер қалыпты
экономикалық рыноктық қызметті қамтамасыз етуге тиіс. Оларға:топтасқан
тауарларды көтерме сауда ... үшін ... ... бағалы қағаздарды саудалау үшін қор биржасы;
— ендіріс құрал-жабдығы мен тұтыну заттарын сату үшін
коммерциялық көтерме сауда кәсіпорындары;
* акционерлік ... мен ... ... құралған
қоймалар, элеватор, тоңазытқыш, транспорт шаруашылықтары;
* коммерциялық банктердің коммерциялық несиелер арқылы
қызмет ... ол ... ... пай ... ... ... ... керек;
* -жарнамалық сипаттағы қызмет үшін құрылтайшылар; - сервистік, ремонттық,
консультациялық, ... және ... ... ... Ж. М., ... Е. М. ... ... словарь
предпринимателя - Алматы: МВП "Инкар", МЧП "Тұлға,2003
2.Жунусов Б. А., ... У. Е., ... ... ... 2 бөлімді - Ақтөбе, "Ноу-хау", фирмасы, 2000.
3.Қазіргі заманғы нарық ... және ... Э. П. ... И. ... ... - М., МГУ, 1999 ж, 81 б.
4.Кабдиев Д. К. Развитие экономической мысли в ... XIX - ... XX ... - ... ... ... ... Н. Д. Проблемы экономической динамики. М. ... Б. ... ... ... сөздігі - Алматы, Қазақстан, 2000.
7.Современная экономическая мысль: / Пер. с англ., М.: Прогресс, 1968.
8. Фсодоров Б. Г. ... ... ... - М., ... ... ... тізімі
9. Алехин Б. И. Рынок цснных бумаг: Введение в фондовые операции - ... и ... ... ... ... Экономика негіздері, 2005,N3.
11.Қазақстандағы депозиттер нарығы –Қаржы-Қаражат,2001,N
12.Кулигин П. Социалистік экономикадағы нарық. - "Вопросы экономики", 1996
ж. N 1,143
13.Малышева.В.қаржы ... ... ... ... ... N1.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктер нарықтық қатынастар жағдайындағы өзіндік ерекшелігі бар кәсіпкерліктің дербес түрі31 бет
Paint графиктік редакторында жұмыс атқару5 бет
XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының атқарған қызметтеріне саяси талдау57 бет
«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-ның 2007 жылы қаңтар-қыркүйек айларында атқарған жұмысының қорытындысы34 бет
«Қылмыстық атқару-құқығы» пәнінен лекциялар37 бет
Айыппұл түріндегі жазаны атқару10 бет
Атқа мінудің қазақи (шығыстық) және батысеуропалық үлгісі4 бет
Атқару құжаттарын қабылдау бойынша талаптар11 бет
Атқару өндірісінің мәні мен маңызы73 бет
Атқарушы билік84 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь