Мұрагерлік құқық: түсінігі, түрлері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1 Қазақ әдет.ғұрып тарихындағы мұрагерліктің бастаулары мен қайнар көздері тарихы
1.1 Қазақ әдет.ғұрпындағы мұрагерліктің бастаулары ... ... ... ... ... ... ...
2.2 Мұражәне мұрагерліктің қайнар көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1 Мұрагерлік ұғымы, түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1 Мұрагерліктің ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.2 Мұрагерлік құқықтарын ресімдеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.3 Мұрагерлік тәртібімен меншік құқығының ауысуын тіркеу ... ... ... ...
2 Мұрагерліктің түрлері: заң бойынша және өсиет
бойынша мұрагерлік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1 Заң бойынша және өсиет бойынша мұрагерлік ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2 Мұраны алу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3 Халықаралық құқық нормаларына сәйкес мұрагерлік ... ... ... ... ...
3.1 Халықаралық мұрагерлік құқық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
4 Қазақстан республикасының заңдары бойынша
мұрагерлік құқық жөніндегі тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
4.1 Соттардың мұрагерлік құқық нормаларын қолдану
жөніндегі сот тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
4.2 Мұрагерлік құқыққа қатысты даулар бойынша сот
практикасын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Глоссарий ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Библиографиялық тізім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Тақырыптың өзектілігі. Қай дәуірді алсақ та, бәрінде де адамзат баласы дүниеге келіп, өсіп-өркендеуін қамтамасыз етуде мұра мен мұрагерліктің алатын орны ерекше. Қазақ халқының басқа халықтардан өзгешеленетін, әрі ежелден келе жатқан дәстүр-салттарының ішіндегі ең құндыларының бірі - мұрагерлік. Мұрагерлік институты тақ мұрагерлігі, енші беру, жасау беру, әмеңгерлік, жетімдері мен жесірлерін жатқа жібермеу сияқты ұғымдармен толығып, сомдалып, ширатыла түскен. Әр дәуірдің өркендеп-дамуына, дініне, мәдениетіне орай өзгеріп отырған. Қазақ халқының басынан өткен мұра мен мұрагерлік қағидаларының мәні әлі күнге терең, одан көптеген үлгі-өнеге алуға лайықты.
Өкінішке орай, мұра мен мұрагерліктің әлеуметтік-қоғамдық мәні зор, мемлекет тағдырында алар орнының маңыздылығына қарамай, ұзақ мезгіл елеусіз, ескерусіз қалып келді. Тіпті тәуелсіздігіміз өз қолымызға тигелі бері де бұл мәселе кейін ысырылып, көлеңкеде қалып отыр. Отбасы мен некеде мұра мен мұрагерліктің айырықша орны бар екеніне мән берілмей, батыстық заң қағидалары күнделікті қағида мен дәстүрге еніп, қалыптасар болса, онда сөз жоқ, қазақ халқы өз болмысынан ажырап, дау-дамай көбейіп, туысқандық сезім мүлдем өшіп қалуы мүмкін.
Еліміз тәуелсіздігіне ие болып, егеменді мемлекет болғанына қарамай заңгерлеріміз роман-герман отбасы және неке заңдарына көбірек үңілу үстінде. Оны біз 1998 ж. қабылданған Қазақ Республикасының «Неке және отбасы туралы» заңынан көре аламыз. Қабылданған заң өз күшіне енсе, қазақ отбасылары даму, бекем болу орнына күйреп кету қаупі бар. Сол себептен халық руханиятының бастауларын түсінгеніміз жөн.
Сол руханияттардың бірі - осы мұрагерлік институты. Оның адамгершілік, ізгілік жағын мемлекетіміздің заңдарына енгізу жолдарын қарастыру қазіргі кездегі өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Бұл тақырып осы күннің маңызды мәселесі болғандықтан, зерттеу жұмыстары кеңінен жүргізіліп, жан-жақты зерттеу міндеті кезек күттірмейтін мәселе екені айқын.
Жұмыс - азаматтық құқық пәні бойынша маңызды институт болып есептелетін мұрагерлік құқық мәселесіне арналған. Зерттеу тақырыбының көкейкестілігі, Қазақстанда берілген құқықтық институттың жеткілікті ғылыми зерттелмегенімен түсіндіріледі. Мұрагерлік – қайтыс болған адамның (мұра қалдырушының) мүлкінің мұрагерлерге көшуі. Ол өсиет негізінде (егер мұра қалдырушының жазған өсиеті болса) немесе заң бойынша жүзеге асырылатын институт. Мұрагерлік бойынша қатынастар ҚР Азаматтық кодексі және өзге де нормативтік актілермен реттеледі.
Азаматтық құқық ғылыми сол құқық саласын зерттейтін жүйеге сәйкес келетін жүйені қамтиды, бірақ олар өзара тепетеңдікте бола қоймайды. Азаматтық ғылым жүйесі азаматтық заңдарда, сонымен қатар азаматтық кодексте жоқ бөлімдерді де қамтиды. Мысалы, азаматтық құқық пәні, азаматтық-құқықтық әдістеме
1. ҚР Конституциясы 30.08.1995 ж., (соңғы өзгерістер мен толықтырулармен) 21.05.2008ж. өзгерістермен // Егеменді Қазақстан 01.01.2010 жыл
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім), 1997 жылы 27 желтоқсанда Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесімен қабылданған (01.01.2010 ж. өзгерістері мен қосымшаларына сәйкес) ҚР Азаматтық кодексі (ерекше бөлімдер) 1999 ж 1 шілде. Алматы 2010.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс-жүргізу кодексі (22.05.2010ж. өзгерістермен қосымшаларға сәйкес)
4. «Салықтар және бюджетке төленетін міндетті басқа да салықтар туралы» Қазақстан Республикасының Кодексі (Салық кодексі) (01.01.2010 ж. өзгерістер мен қосымшаларға сәйкес)
5. Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы Қазақстан Республикасының Кодексі 30 қаңтар 2006 жыл № 155-II (22.05.2010 ж.өзгерістер мен қосымшаларға сәйкес)

Арнайы әдебиеттер:

6. «Нотарит туралы» Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 14 шілдедегі Заңы № 155-I (22.06.09ж. өзгерістер мен қосымшаларға сәйкес)
7. «Нотариат сұрақтары бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заң актілерінің күшін жойғандығын тану туралы» Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 14 шілдедегі Заңы № 156-1
8. «Комерциялық емес ұйымдар туралы» Казақстан Республикасының 16 қаңтар 2001 жылғы Заңы № 142-II (15.05.2007 ж. өзгерістер мен қосымшаларға сәйкес)
9. «Қазақстан Республикасындағы вексельдік айналым туралы» 1997 жылғы 28 сәуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы (24.12.01ж. № 276-II; 09.07.03 ж. № 482-II; 08.07.05 ж. № 69-III өзгерістер мен қосымшаларға сәйкес)
10. «Қазақстан Республикасында зейнеткерлікпен қамтамасыз ету туралы» 1997 жылғы 20 маусымдағы Қазақстан Республикасының Заңы (22.05.07ж. өзгерістер мен қосымшаларға сәйкес)
11. «Жеке нотариустардың азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы» 11 маусым 2003 ж. ҚР Заңы.
12. «Адвокаттық қызмет пен нотариустардың қызметін лицензиялау Ережесін» бекіту туралы» 27 ақпан 2002 жылғы № 254 Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысы
13. «Нотариалдық және адвокаттық қызметпен айналысу құқығына
        
        ҚР  БІЛІМ  ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ  МИНИСТРЛІГІ
Орталық-Азия Университеті
Заң факультеті
Д И П Л О М Д Ы Қ Ж Ұ М Ы ... ... ... ... ... ... оқу бөлімінің 4 курс студенті
ҒЫЛЫМИ ЖЕТЕКШІ: кафедра аға ... заң ... ... ... аты ... ... шешімі бойынша
“ ___” ________ 2010 ж
№ ____ хаттама
АЛМАТЫ – 2011
Мазмұны:
Кіріспе---------------------------------------------------------------------
-------------------
1 Қазақ ... ... ... ... мен қайнар көздері
тарихы
1.1 Қазақ әдет-ғұрпындағы мұрагерліктің бастаулары -------------------------
---
2.2 Мұражәне мұрагерліктің қайнар көздері ----------------------------------
-------
1 Мұрагерлік ұғымы, түсінігі------------------------------------------------
----------
1.1 Мұрагерліктің ... ... ... ... Мұрагерлік тәртібімен меншік құқығының ауысуын тіркеу----------------
2 Мұрагерліктің түрлері: заң бойынша және өсиет
бойынша мұрагерлік ... Заң ... және ... бойынша мұрагерлік-------------------------------
--
2.2 Мұраны алу--------------------------------------------------------------
--------------
3 Халықаралық құқық нормаларына ... ... ... ... ... Қазақстан республикасының заңдары бойынша
мұрагерлік құқық жөніндегі тәжірибе-----------------------------------------
----
4.1 Соттардың мұрагерлік құқық ... ... сот ... Мұрагерлік құқыққа қатысты даулар бойынша сот
практикасын талдау ---------------------------------------------------------
------------
Қорытынды ------------------------------------------------------------------
------------
Глоссарий ------------------------------------------------------------------
---------------
Библиографиялық ... ... Қай ... ... та, бәрінде де адамзат
баласы дүниеге келіп, ... ... ... мұра ... ... орны ерекше. Қазақ халқының ... ... әрі ... келе ... ... ... ең
құндыларының бірі - мұрагерлік. Мұрагерлік институты тақ ... ... ... ... ... жетімдері мен жесірлерін жатқа жібермеу
сияқты ... ... ... ... түскен. Әр дәуірдің өркендеп-
дамуына, дініне, мәдениетіне орай өзгеріп отырған. ... ... ... мұра мен ... ... мәні әлі ... ... одан көптеген
үлгі-өнеге алуға лайықты.
Өкінішке орай, мұра мен мұрагерліктің ... мәні ... ... алар ... ... қарамай, ұзақ мезгіл
елеусіз, ескерусіз қалып келді. Тіпті тәуелсіздігіміз өз қолымызға тигелі
бері де бұл ... ... ... ... ... ... ... мен некеде
мұра мен мұрагерліктің айырықша орны бар екеніне мән берілмей, батыстық заң
қағидалары күнделікті ... мен ... ... қалыптасар болса, онда сөз
жоқ, қазақ халқы өз ... ... ... ... ... сезім
мүлдем өшіп қалуы мүмкін.
Еліміз тәуелсіздігіне ие ... ... ... болғанына қарамай
заңгерлеріміз роман-герман отбасы және неке заңдарына көбірек ... Оны біз 1998 ж. ... ... ... ... ... ... заңынан көре аламыз. Қабылданған заң өз күшіне енсе, қазақ
отбасылары даму, бекем болу орнына күйреп кету ... бар. Сол ... ... ... ... ... ... бірі - осы мұрагерлік институты. Оның адамгершілік,
ізгілік жағын ... ... ... ... ... ... өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Бұл ... осы ... ... ... зерттеу жұмыстары кеңінен жүргізіліп, жан-
жақты зерттеу міндеті кезек күттірмейтін мәселе екені айқын.
Жұмыс - ... ... пәні ... ... ... болып
есептелетін мұрагерлік құқық мәселесіне ... ... ... ... ... ... институттың жеткілікті ғылыми
зерттелмегенімен түсіндіріледі. Мұрагерлік – қайтыс болған адамның (мұра
қалдырушының) ... ... ... Ол ... ... ... мұра
қалдырушының жазған өсиеті болса) немесе заң бойынша ... ... ... ... ... ҚР Азаматтық кодексі және өзге де
нормативтік актілермен ... ... ... сол ... ... ... ... сәйкес
келетін жүйені қамтиды, бірақ олар өзара тепетеңдікте бола ... ... ... ... ... сонымен қатар азаматтық кодексте
жоқ бөлімдерді де қамтиды. Мысалы, азаматтық құқық пәні, азаматтық-құқықтық
әдістеме ұғымдары, азаматтық құқық ... ... ілім ... ... мен ... ... меншік құқығы туралы жалпы ... ... ... ... туралы, мұрагерлік құқық
қатынастары ... ... ілім ... ... та ... азаматтық құқықтың не екендігін зерттейді. Бұл орайда қоғамдық
қатынастарды тиісінше реттейтін құралдар мен әдістерге ерекше мән ... ... ілім ... ... деп ... үшін ... ... жол тауып шыға білуі үшін
дағды керек. Мұндай дағдыларға ғылыми талдау жасау және азаматтық-құқықтық
жағдайларды шешудің ғылыми әдістері ... ... ... ... ғылыми одан әрі творчестволық
дами түсуі ... және алда ... ... ... үшін ... ... ... құқығында мұрагерлік құқық қатынастары үлкен маңызы бар.
Мұрагерлік тікелей өзі белгіленген жағдайларда өзге де заң актілерімен
реттеледі.
Мұрагерлік ... және заң ... ... ... ... не бүкіл мұраның тағдыры айқындалмаған кезде, сондай-ақ осы
Кодексте белгіленген өзге де ... ... заң ... орын ... құрамына мұра қалдырушыға тиесілі мүлік, сондай-ақ оның қайтыс
болуына байланысты қолданылуы тоқтамайтын құқықтары мен ... ... ... ... ... ... мұра есебінен өсиеттік бас
тартуды орындауды ... ету ... ... бір ... ... ... қандай да болсын міндеттемені орындауды жүктеуге құқылы.
Өсиеттік бас тартудың нысанасы мұраның, иеленудің құрамына кіретін
заттарды бас тартылушының ... ... ... ... құқықта
беру және оған мұра құрамына кірмейтін мүлікті беру, ол үшін ... беру және оған мұра ... ... ... ... ол ... бір ... орындау, оған белгілі қызмет көрсету және т.б. болуы
мүмкін.
Бұл дипломдық жұмыс заң бойынша және ... ... ... ... қарастырады.
Бұл жұмыстың теориялық-әдістемелік негізіне еліміздің белгілі
заңгерлері мен тарихшы ғалымдары: М. ... Е.Б. ... ... С.Л. ... С.З. ... С. Сартаев, С.Е. Толыбеков, Ә.Е.
Еренов, Н.Э.Масанов, А.М. Хазанов, С.А. ... Ғ.С. ... ... З.Ж. ... С. ... Н. Өсерұлы, К.А. Жиреншин т.б.
ғалымдардың зерттеулері теориялық басшылыққа алынды.
Зерттеудің нысаны – мұрагерлік құқыққа байланысты ... ... ... ...... ... саласында мұрагерліктің негізін
анықтау және ... ... ... осы саладағы заңнамалар мен құқық
қолдану тәжірибесіне түсініктемелерді ... ... ... ... ... ... – мұрагерлік құқықтың ҚР азаматтық ... ... ... ... және ... ... ... жұмыстың құрылымы – тақырыптың мазмұнына сәйкес жасалынған.
Ол кіріспе бөлімінен, төрт тараудан, ... ... ... мен ... мәселесіне қатысты сызбалар мен кестелерден құралған.
1 Қазақ әдет-ғұрып тарихындағы ... ... мен ... көздері
тарихы
1.1 Қазақ әдет-ғұрып құқығындағы мұрагерліктің бастаулары
Әдет адам өмірге келгеннен бастап, адам өмірінің соңғы кезеңіне ... ... Жеке адам жаңа ... ... ... ... оны жеке
«өзгертуі» мүмкін емес. Әдет-ғұрып - ... ... бола ... әлеуметтік организмнің өмірін сипаттайды. Тарихта бірде-бір қоғам
өзіне тән әдет-ғұрыпсыз өмір ... ... ... ... ... ... өз ... жойып, өзгеріп, орнына жаңа құрылыс, жаңа
қоғамға тән әдет-ғұрыптар қалыптасуы мүмкін.
Әдет қоғамдық сананың жоғарғы формасы бола ... ... ... ... ... ... ... дәлелденген. Ол әлеуметтік
өлшем түрінде қальптасып, адамдар тобының қоғамдағы ... ... және ... ... ... ... отырды, халық руханиятының
дамуына ... ... Сол ... ... ... ... туралы
елбасшымыз Н.Ә. Назарбаев өз еңбегінде «Егер біз мемлекет болғымыз келсе,
өзіміздің мемлекеттігімізді ұзақ уақытқа меңзеп ... ... онда ... ... түсінгеніміз жөн», - [1] деген болатын.
Алғашқы қоғамдық құрылыс адамзат өмірінің ұзақ кезеңін ... ... ... немесе арнайы заң болған жоқ. Ондағы барлық мәселе әдет-
ғұрыпты бұлжытпай ... ... ... шешілді. «Қазақтың ата заңдары»
атты іргелі еңбекте: «Барлық халықтар өз тарихының бастапқы сатысында ... ... ... ... үстемдІк етуі дәуірін басынан
өткерді», - деп көрсетіледі[2]. Бұл ... ... «И что за ... этот родовой строй всей его наивности и простоте! Без солдат,
жандармов и полицейских, без ... ... ... ... ... без ... без ... процессов все идет своим установленным
порядком»,-дейді[3].
Адамзат қоғамының жабайылық дәуіріндегі ... ... ... заң ... әдет-ғұрыппен реттелген. Рулық әдет-ғұрып кейін
заңдық күшке ие болды. Жер бетінде өмір ... ... ... ... салыстырып қарасақ, көптеген өзара ұқсастық бар екендігін
байқаймыз, бұл, әрине, нәсілдің бірі ... ... ... дегенге
қайшы келеді. Жер бетіндегі барлық халықтар ... ... ... ... бірте-бірте «кіші отбасыларына» бөлінді.
Әдет - ғұрыптың кейбір түрлері қоғамдық-экономикалық формацияның
бірнеше сатысынан өтіп, оның ... ... ... ... ... ... Бүл
әдет - ғұрыптың еріктілігін, оның ешбір қоғамдық-экономикалық формацияға
тәуелді емес екендігін көрсетеді. Қоғамдық қатынастың белгілі ... әсер ... ... ... ... сол ... ... іздестіру керек.
Алғашқы қоғамдық құрылыстағы рулық және ... ... ... ... ... қоғамды басқарудың ең жоғарғы басқару түрлерін
қалыптастырды. Олар таптық ... ... ... сол ... ... ... ғана емес, жалпы қоғам дамуының түгелдей жемісі еді. ... ... ... тең ... бола ... ру ақсақалының беделі, билігін өз
еріктерімен мойындайды, ол ешкімді зорлап, ... ... ... ... құралы сол ру мүшелерінің ойлап тапқан, сол ... ... әдет ... ... ... етті.
Сонымен, әдет - тарихи қоғамдағы адамдар ... ... ... ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа
жалғасып, қоғамдық пікірдің күшімен қорғалуы.
Ал дәстүр, салт дегеніміз - тарихи ... ... ... кең ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып,
қоғам мүшелерінің күшімен қорғалатындығын ... ... ... ... халықтың әдет заңдары қоғамдық дамудың
ұзақ ... ... ... ұрпақтан - ұрпаққа жалғасып, заман
талабына сай жетілдіріліп отырды, ... ... ... әрі ... ... ... ... тану, ру мүддесін қорғау, рулық
қауымдағы қатынасты реттеу қажеттілігінен ... ... ... ... ... нормалары толыға келе көшпелілер тіршілік еткен даланың ... ... ... барысында қоғамдық қатынасты ретке салатын әдет
заңдарына айналды. Ал тіршілік, өмір қажеттілігі әдет ... ... ... ... ... ... ... Өзіне тән
ерекшелігі бар әдет заңдары тарих беттерінен көрініс тауып ... ... ... ... ... оның ... ... жылдармен өлшенетін дәуірлерден өтіп, әлі күнге дейін өз мәнін
жойған жоқ. Сондай ... бірі - ... В.В. ... түрік
сөздігінің 4 томында «мұра» наследство — деп көрсетсе[4], Н.Д. Оңдасыновтың
парсыша - қазақша сөздігінде «мирасхур, мирасқор ... + хур, ... ... ... ... деп түсіндірсе (а - п - қ) мирас хурлиқ, мирасқорлық
(мирас + хур + лиқ, мирас + қор + лық). ... ... - ... Ал Е.Б. Бекмұхамбетов мұрагер деген ұғымды (а-п) сөздігінде
мирасгәр, мұрагерден ... араб - ... ... ... деген
негізден шықты деп көрсетсе, мирас (а) (мирас). Атадан ... ... ... үлес мұра (наследство, наследие), - деп[6] түсінік береді.
Ал қазақ тілінің түсіндірме ... мұра ... ... ... ... ... ... т.б. заттар.
Мұрагер - өзінен бұрынғы кісінің орнын ... ... ... ие болушы, мирасқор, ал мұрагерлік - атадан қалғаи дүниеге ие
болушылық, мирасқорлық деп ... ... Яғни ... ... ... сөзінен, мирасқор деп ... ... еніп ... кеңінен
қолданылыпжүргендігін зерттеуші ғалымдар еңбегінен ... ... ... ... «Қазақ тілінің түсіндірме сөздігінде» «мұра - әке-шешеден
балаға ... ... ... ... т.б. заттар десе, мұрагер - өзінен бұрынғы
кісінің ... ... ... ... дүниесіне ие болушы, мирасқор, ал
мұрагерлік - ... ... ... ие болушылық, мирасқорлық», - ... ... ... мұрагер деген ұғымдар қазіргі неке жэне отбасы
заңында, ... ... ... ... кеңінен
қолданылып, сол бұрынғы мэнін әлі күнге дейін жоймағандығын көреміз.
Мұрагерлік туралы Қазақ Совет Энциклопедиясында: «Мұрагерлік құқық
- адам ... ... оның ... ... ... ... реттейтін
азаматтық құқық нормаларының ... - ... ... ... ... Азаматтық Кодексінде:
«Мұрагерлік - қайтыс болған азамат (мұра ... ... ... - мұрагерге (мұрагерлерге) ауысуы», - деп[9] біршама толық
анықтама береді. ... ... ... ... ... оның ... ... бірге жасасып, бірге дамып отырғанын
байқаймыз.
Алайда алғашқы қауымдық қоғам кезеңінде адамдардың қажеттіліктері
қазіргі заманмен салыстырғанда өте қарапайым және де оны ... Ру ... ... ... ... ... ... әлі мұрагерлік деген түсінік қалыптаспаған деп ... ... ... ... ... ... мүліктердің жоқтығымен де
түсіндіруге болады. Алғашқы қауымдық құрылыстың тарихын зерттеуші ғалымдар
- В.П. Алексеев пен А.И. ... ... ... ... деп ... и ... по болыей части трудились раздельно, и ... ... ... ... ... при этом они чаще кооперировались и
делились со своими сородичами, нежели с родственниками по браку. Имущество,
если оно уже ... ... тоже ... к ... деп ... Бұл көзқарасты Л.Морганның еңбегіне
сүйеніп зерттеген Ф.Энгельстің ирокездер туралы еңбегі дәлелдей ... ... ... к ... ... ... оно ... было
оставаться внутри рода. Ввиду незначительности предметов, которые мог
оставить после себя ... его ... ... ... ... его ... в случае смерти мужчины - его родные братья и ... и ... в ... ... ... - ее дети и ... ... но не братья. По
той же причине муж и жена не ... ... друг ... а также дети -
отцу», - дейді[11]. Осылайша ... ... ... ... ... өз
басынан мындаған жылдар өткізсе де, мұраны бөлуде әлі күнге дейін мұра
қалдырушының туған ... ... ... олар болмаған
жағдайда жақын туысқандарын ескеретіндігін айта кетуге болады. Әрине, ол
заманда да аңшылық, ... ... ... ... аң ... үйді ... жабдықтар т.б. адам өміріне қажетті құралдар ... ... ... ... ру ... тиесілі болып, рудан руға өтті. Жеке
меншіктің пайда болуына ... ... ... ... қүралдары мен
артық өнімнен құралған байлық әкеден кейін балаға өтіп отырды. ... ... ... ... ... түсінігі осыдан қалуы мүмкін. Сонымен,
мұндай жағдайда туындайтын ... ... ... ... ғасырлар
бойы қалыптасқан дәстүрлермен реттелетінін айтуға болады. Бұл қатынастарды
жүзеге асыру қазіргідей мемлекеттік ... ... ... ... ру, ... беделі сияқты шаралармен жүзеге асырылып отырғанын
көптеген мәліметтерден көруге ... ... ... ... ... ... ... адамдардың қатынастары күрделене келе тайпалық қатынастар әлсіреген
кезде, өлген адамның мүлкін иемдену ... ... ... ... ... ... жеке меншік қалыптаса түсті, ... ... те ... ... дами ... Таптық қоғам мен таптардың өзара
қайшылығы пайда болуға ... ... ... мен көсемдердің беделі
енді адамдар арасындағы қатынасты реттеуге ... ... ... формасын сақтағанмен, оның мазмұны, мағынасы ... ... ... байланысты басқару органдары, заңдары, пайда болса да, олар
алғашқы әрекеттерінде әдет құқын басшылыққа алып ... Әдет құқы - ... бойы ... қоғамдық қатынасты реттеу нормасы есебінде
мемлекеттік биліктен ... ... ... ... ... оның орындалуын күш
қолдану арқылы жүзеге асыруды қамтамасыз етеді.
Осындай ... бірі - ... ... ... заңы» [12]
қабылданып, онда шаруашылықты жүргізу, мұраны бөлу реттері көрсетілсе, ... ... ... ... «қасиетті» мәтін түріндегі әдет және ... әр ... ... ... басшылыққа алып жазылған.
Ежелгі заңдар жинағының бір түрі Рим құл ... ... ... ... ... ... мен плебейлердің өзара күресіндегі
өз құқықтарын қорғауға арналған. Осындай ... ... ... ... Франк мемлекетінде «Салистік шындық» деп аталса, VIII ... ... ... ... XI ... ... ... ХМІ-Х^ШІ ғасырларда Тәуке ханның «Жеті Жарғы»[15] заңдары[16]
құқықтық [17]мұралар[18] ... ... ... жетті.
Жоғарыда аталған заңдар жинағының ... біз ... ... ... ... ... ... Дүние жүзін қоныстанған
басқа халықтар сияқты Азияны қоныстанған көшпелілер арасындағы сақ, ... ... және ... ... ... ұлыстар да өздерінің әр кездегі, әр
деңгейдегі әдет ... ... ... ... ... ... экономикалық қуат ... ... ... бірте-бірте көшпелілер қоғамды басқарудың құнды тәжірибесіне ие бола
отырып, адамзаттың заң мәдениетінің қорына олар ... ... да, ... ... Бұл ... ... келу тарихы ұзақ, жалғасу ... ... ... кең, оның үстіне бұл заңдар әр ... ... ... ... дейін жеткенше түрлі өзгеріс, толықтырулар
немесе кейбір тұстарының түгелдей жоғалып кеткенін де білеміз. ... ... ... ... түрінде сіңген заңдар сол қоғамдық
құрылыстың ... ... ... даму ... ашып ... қорғады, сол қоғамдағы қатынастарды реттеп отырды. Онда мұрагерлік,
меншіктік, ... ... ... ... келе ... болуына орай, ... ... ... ... ... ... ... Оның айқын көрінісі, саяси биліктің ең
жоғарғы нысаны саналатын мемлекеттік тақ мұрагерлігінің пайда болуын айтуға
болады. Тақ мұрагерлігі әр елде әр ... ... ... ... бәрі ... ... балаға, ағадан ініге) дара билеу түрінде көрінді. Ал
түбі бір ... ... ... ішінде қазақ халқының тарихында ерте
заманнан бері ... ... ... ... ... аумақтық,
мүліктік және рухани дәстүрлі жалғастығы немесе ... ... ... ... ... ... үлкенді-кішілі
мемлекеттерде бұрынғы әскери-демократия негізінде ... ... ... ... ... ... дэстүрмен бІте қайнасқан.
Қоғамның эрбір мүшесі мемлекетті қорғауға, оның ... ... ... ... өзін сол мемлекеттің толық құқықты мүшесі
әрі «мұрагері» деп ... ... және сол «ата ... ... өз ... есептеген. Көшпелілердің дала тарихында ел мен ... ... ... жұрт ел ағасы деп таныған. Ондай ерлер өз еңбегінің ... ... ... ие ... ... ... ... болған, таққа отырған
оның билігі ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келген, тақ мұрагерлік жолмен беріліп
отырған, мұрагерлік үрдіс дәйекті ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан. «Мұрагерлік заң - мұрагерлік
институттың ... ... ... ... ал ... ... -
мұрагерлік заңның жалғасу формасы жэне нәтижесі болды», - деп ... Ғ.С. ... ... ... ... ... өмірдің
ерекшелігі көшпелі халықтың бойында өз ерекшелігін сақтауға ... ру, ... ... өмір сүре білу қабілетінің бар ... ... ... ... ... ... ... алды.
Біздің дәуірімізге дейінгі III мың жылдықта қазіргі түркі тілді халық
мекендеген жерде үнді-ирандардың ата тегі мекендеген болатын. ... ... ... олар ... мен үнді ... бөлініп, кейін арийлер
Үндістанға, Иранға кетіп, оның орнында сақ тайпалары пайда болды.
Сақтар Ежелгі Шығыс тарихында талай ... ... куә ... ... ... ... білуге болады[20].Біздің дәуірімізге дейінгі
530 жылы Томирис парсы патшасы Кирді талқандаса, кейінгі ұрпақ ... ... ... ... ... басқару, әскери құрылыс,
халықтың тілі мен ... ... ... тән ... әскери
демократия формасында қалыптастырып, оны б.д.д. VI-V ғасырларда қазіргі
Қазақстан аумағын мекендеген тайпаларға мұра ... ... Ол ... ... ғұндар еді.
Үйсіндер тарихы б.д.д. III - б.д. III ғасыры аралығында 600-жылдықта
қалыптасты. Олар б.д.д. II ғасырда сақтардың мұрагері ... өз ... Ел ... - ... ... деп ... Күнби - көк ... күн, ... ... жоқ ... ... ... ... күнде болған
көсем деп есептелді. Ел билеу ісіндегі мұрагерліктің үйсіндердегі жалғасуын
алсақ, онда ... ... ... ... ... ... ... үлкен рөл атқарған, «Билер бітімі»[21], біріншіден, дауларды шешіп,
ел ішін ... ... ... ... ... ... ... деректеріне сүйене отырып ғалым Ғ.С. Сапарғалиев «Оңдай ... ... және ... бітім» бойынша билікті Нәбикүнбиге ... еді, ... ол ... ... ... ығып, Оңғай күнбиді
мұрагерлікке үйғарады. Алайда үйсін билері кеңесе келіп, ... ... ... «Жошы» баласы Нәбиді Күнби көтерді. Оңғайкүнби ел
билеген кезде, оның елге елеулі ... ... ... ... күшейген
болатын, ол беделге ие болған еді. Хан ... ... ... ... шаралар үйсіндерге ықпалды болғанымен, ... ... ... хан ... ... елемей, Нэбиді қолдап Күнби қоя алды», - деп
көрсетеді. Яғни бұл дерек Үйсін мемлекетіндегі ... және ... ... ... ... ... ескеру керектігін
дәлелдейді. ... орай ... ... ... ... жол ... ... б.з.д. III ғасырда: «ұлықтардың лауазымы мен мәртебесі
атадан балаға мұра болып қалады» деген заңы болғандығын ... ... ... қалған тақ лауазымы балаға үлкен ... ... ... ... жерге, байлыққа ие болу міндеті жүктелді.
Ғұндарда ру ақсақалдары әскери күшке сүйеніп емес, халық ... ... Ел ... - ... өзгелерден ерекшелігі билігінің
үстем болуы оның беделіне байланысты болды. Егер оның ... ... ... ірі ... ... ... де болмаған.
Біздің дәуірімізге дейінгі 209 жылы ғұндардың 24 руы бірігіп ... ... ол ... қоғамның жоғарғы сатысында одақтан ұлы
«державаға» ... Мөде ... ... ... ... ... ... мен мәдениеті бұрынғыдан да жетілдіріліп, оның
мұрагерлері тұсында басқару ... ... ... ... ... көшпелі
державаларда тайпалық одақтағы халық әскери тәртіппен ғана ... ... ... ... ... ... болды.
Ғұндардың Мөдеге дейінгі билеушілері сайлану арқылы билікке қолы ... ол ... ... ... мұрагерлікпен берілуіне көшті. «Сын
Модэ Гиюй, вступивший на ... под ... ... получил в
наследство великую державу и несколько сложных задач», - деп көрсетеді ... ... ... ... ... ие ... ... таққа
мұрагерлікпен отыру кейінірек әдетке айналды. Биліктің ... ... көп ... ... ... ... ... заңды эдет ретіндегі
билеушінің еркін санкциялау болды. Көптеген деректерге сүйенсек, әке өлсе,
ұлы мұрагер, аға ... іні ... ... ... Бұл ... ... туындаған цагида. Ғүн империясының дәуірінде қалыптасқан
мұрагерлік үрдісі бойынша ғұн ... ... ... ... ... қаза ... ... сүйегін далада қалдырмай, өз еліне алып
келген сарбазға марқұріның ... ... ... ету ... Бұдан ғұндар заңындағы адамгершілік, қайырымдылық, қамқорлыққа
ризалық көңіл есебінде ондай азаматқа толық құқықты мұрагер болу белгіленіп
заңдастырылғанын ... ... ... ... ... ... ... бар екенін аңғарамыз. Мұнда назар аударатын екі жағдай бар:
біріншісі, елден шалғайда, жат жерде жорықта жүрген кез ... ... ... қаза ... ... ... қалмай туған жерден топырақ бұйыратынына
нық сенімде болған, ... ... мерт ... ... ... ... иесіз қалмай, қамқоршысы болатынына сеніммен жүре алған.
Әскер мен халық және мемлекетке біртұтас өмір ... ... ... Бұл ... ... халқының өмірінде де күні кешеге дейін түрлІ
көріністе өз жалғасын тауып келгендігі ... өз ... ... ... деп ... Ел билеушісінің ұлдары
мен әулеті жастайынан ел ... ... ... ел ... қыры ... ... ... үйренеді, жетіледі, даярланады. Бұл ел билігін
мұрагерлік жолмен ... ... ... және оны ... ... деп ... ... Кейінгі ұрпаққа Мөде реформалары бойынша тақ,
яғни ел билеу ісі ғана емес, барша ... ... ... ... да
мұрагерлік жолмен жалғастырады. Ондағы мақсат - мемлекет аумағын біртұтас
деп ... ... ... ... жол ... ... табылады. «Сол
ғұндар мен үйсіндердің тікелей мұрагерлері жаңа ... жыл ... ... ... деген атаумен тарих сахнасына шыққан бабаларымыз бұрынғы ... ... келе ... ... ... олар шығарған жарғыларды одан
сайын өміршең ете ... - деп ... ... ата заңдарын зерттеуші
ғалымдар.
«Мұрагерлік үрдіс заңдары түркілерде де ... ... ... ... ... қағанның ауызша өсиеті, тәңірініц қалауы және сақтам
сияқты үш түрлі жолмен іске асырылып отырды. ... де «әке ... ... аға өлсе іні ... - ... деп көрсетеді. Лев
Гумилев өзінің «Көне ... ... ... «Хан өлгеннен соң мұрагерлік
туралы мәселе туды. Қапаған хан тақты иеленушіге Күшік хан, яғни «кіші хан»
деген ... атақ ... ... ұлын өзі ... ... ... бойынша, мұрагерлік тардуштар шады Могильянға тиісті еді, ал ... ... іс ... ... ... ... ... бастамашылықты өз қолына алып, әскери төңкеріс жасады»,-деп
көрсетеді[22]. Яғни тақ мұрагерлігінің ... үш ... ... ... ... немесе басқаша күш қолдану арқылы да таққа ие ... ... ... Бірақ, «Күлтегін ескі заңды бұзбады, хан
атағын қабылдамады, сөйтіп, таққа Білгіхан деген ... ... өз ... ... таққа «өзінің сіңірген еңбегімен» көтерілмегенін және
өзі інісінің қолындағы қуыршақ екенін білді», - деп ... ... ... ... ... ... ... әдет бойынша
әке орнына Күлтегін отыруы керек еді. Бірақ ... өзі әке ... ... бас ... да, 716 жылы туған ағасы Могилянды (Білге қағанды)
қаған етіп ... ... ... басқа қағандарға қарағанда өте әділетті,
ақылды ел басқарушы болды. Ол түркі қағанатын бүрынғыдан да күшті ... бар ... ... - деп ... ... біз Білге қағанның ақылы
мен даналығын ... тани ... ... ... де ... ... ... отырғызуға үлкен мән берген, ол туралы
Н.Я.Бичуриннің еңбегінде: «При возведении государя на престол, ... ... ... его на войлок, и по солнцу кругом обносят ... При ... роде ... делают поклонение перед ним. По ... ... его на ... лошадь, туго стягивают ему горло шелковою
тканью немедленно, спрашивают: сколько лет он может быть ... - ... - ... деректер келтІреді.
Түркілер киіз жаю, атқа мінгізу, киізді «күн» деп айналу, мұрагерлікке
отыру жосығына киелі оқ ... ... ... ... ... ... тылсым түсінікті санаға сіңірген.
Ғүндар сияқты түркілерде кей кездері қағанның таққа отыруын ... ... ... ... жайттері де болған. ... ... ел ... ... шыға алмағанда, ел ақылмандары, билері»
кеңесе келіп: «Төрт ... ... ... Ируғ ... ... сол
отырғаны «мақұл» деп ... оған ... ... «билер кеңесінің»
қолдауымен сайланған қағандар да болған. Қандай ... ... ... ... өз руының мүшелері, тайпа ақсүйектері, тархандар мен ... ... ... ұландары кіретін кеңесті шақырып отырды. Бүл кезең жоғары
биліктің қалыптасуымен, ... ... оның ... ... сақтауға қатысты мезгілсіздігімен -жоғары билікті мұралану
институтының ... де ... - деп ... ... Осылайша түркі қағандарын мұрагерлік жолмен сайлап қою ... мен ... XIII ... ... ханның тұсында да өз мәнін
жоймағандығын ... ... ... ... ... өзі ... тағының болашағы туралы: ... и ... - дело ... ... [им] ... Угедей, а всем, что
составляет юрт, дом, имущество, казну и ... ... я ... ... ... [26] - деп ... ... Ол өсиеттің орындалуын: «... он
устроил тайное совещание и, сделав его [Угедея] ... ... ... ... и каанство», - деп Шыңғыс ханның өзі ... тақ ... ... - бұл ... ... еді. ... тақ ... болу тек
атақ-дәреже ғана емес, ол аса жауапкершілікті талап ... ... оның ... ... ... әдет-ғұрып ережесінде сақтау
мақсатында: «так как по ... и ... ... ... сын бывает
старшим в доме, замещает отца и ... его ... и ... а ... ... сын великой ставки. Он день и ночь, в урочный и не ... ... при ... ... и ... порядки и Ясу. Как я ... ... при его ... и в их ... қарсылық білдіргеніне
қарамай, әке өсиетін орындау міндет деп ... ... хан ... хан всех ... и ... ... дело верил тебе и право верить
закрепил за ... как мы ... ... изменение ... его ... ... и ... - деп әке ... ... ... қажеттігі туралы тақ
мұрагеріне түсіндіру нәтижесінде Үгедейді көндірді «Чагатай-хан взял Угедей
- каана за правую руку, Тулуй-хан за ... ... а дядя его ... ... и ... его на каанский престол. Тулуй-хан поднес чашу, и ... ... и ... ... ... ... раз ... провозгласили здравницу державе с (восшествием) его на ханство, и ... ... - деп ... ... ... құпия шежіресі» былайша баяндайды: «Тышқан жылы
(1228 ж) оң ... ... ... Бат ... ... сол ... ... ноен, Жэу, Есүнхэй бастаған ұлдары, ортасын ... ... ... мен қыздары, түмәннің ноендары, мыңдықтың ноендары,
бәрі ... ... ... ... жиылып, Шынғыс қағанның өсиет әмір
бойынша ... ... ... ... ... ... ... қаған
болғызған соң қаған әкесінің шыбын жанын қорғаған қарауылшы, садақшыларын,
мың сақтаушы, қаған әкесінің мерейлі меншігі ... ... ... ... ... ... ... береді. Ортаңғы елді де рәсім бойынша Өгэдэй
қағанға береді»[27].
Осылайша түркі заманынан ... ... ... ... ... ... хан ... да бұлжытпай орындағанын көреміз.
Ғұн, үйсін жэне түркілерде мұрагерлік заңда танылмаған, бірақ өмірде
жалғасын тапқан тағы бір ... бар еді, ол: «әке өлсе - ұлы ... ... - іні ... деген үрдістен сырт, таққа аталас іні де ... ... осы үш ... ... ... ... ... Негізі
«әке өлсе - ұлы мұрагер» болу бірінші кезектегі талғам еді. Бірақ әке көз
жұмғанда оның ... ... ұлы ... немесе жас болса, жетерсіз болса
тақ мұрагерінің ... ... ер ... ел ... ... ... інісі
басады, мұрагер болады. Мұрагерліктің «әкеден балаға, ағадан ініге», одан
«аталас ... ... ... ... ... яғни ... ... бітімсіздігі етек алып, әке мен баланың өзара наразылығы, аға ... ... ... ... және ұлыс ... ... мен тайпалар
жерге таласқанда жауға айналып, сырттағы жау ... ... ... ... ... де ... ... аласапыран өмір талабынан мұрагер
таңдау тек өсиетке ғана емес, өмірге де бейімделеді. ... ... ... ... тұлпар мініп, ту ұстауға, қол бастап ел ... ... ... ... ... біреуі мұрагер болған.
Так мұрагерлігінің ежелден сақталған тәртібі Шыңғыс әулеті тұсында ... ... ... ... ... «Чтобы не нарушать
традицию ставить верховным правителем Чингизида, Эмир ... ... ... ... в розыске подходящей кандидатуры на ... ... им ... ... ... стал основателем устойчивой ... - ... чем на ... ... лет в ... и с 1514 г. ... XVII в. - в ... Туркестане в Могольском государстве», - ... ... ... ... бері ... ... ... таққа отыруындағы үш фактор қаншама ғасырлар өтсе де бұзымастан
өз жалғастығын таба берді, болашақ тақ ... үміт ... ... қоя ... ... ... ... болып, мұрагерлік жолмен қол жеткен ел
билеушілері қалай деп аталса да мейлі ол ... ... ... күнби, мейлі
қағандар болса да өз ... ... ... ... ... ... ... болсын немесе аталас іні болсын, олардың алға ... ... ғана ... яғни ... тақ ... қалған билІкті, елді, жерді
және дәулетті мықтап иелігінде ұстау, сол негізде ірге ... ... ... ... ... ел ... күшейту, билік абыройын арттыру
болған.
Міне, осылайша жалғасын тапқан мұрагерлік үрдіс ... ... өтіп ... ... ... ... жетті, ол одан әрі өз
жалғасын ... ... ... ... по наследству. Законными
наследниками считались ... ... ... Были и ... из ... и они, если одобрялись знатью не считались нарушением ... [29] ... өз ... ... С.З. ... айтқанда, саяси мұрагерліктің әдет ... ... ... ... ... болады: яғни, мұрагерлік - қандай
жолмен жетсе де өмірлік ... ... ... не ... не ... ... ... арасындағы опасыздық болмаса, тақтан ешкім айыра
алмайды. Әкеден балаға мүраға қалатын лауазым ел іші ... ... ... ... ... үрпаққа ұласып, жалғаса береді, ол, әрине, сол
ұрпақтың ... де ... ... мұрагерлігінің әдет-ғүрпындағы бастауларының бірі - рухани мұра
қалдыру болды, оған халықтың ауыз ... ... ... ұрпаққа жеткен
өлең, жырлар, дастандар, шешендік сөздер мен билер шешімдері, хан ... ... ... ... ... ... ... заңдары да
бізге жеткен мұра есебінде ... ... ... ғасырлар
санымен межеленер, өткенінен түйсінер тәлімі мен алар сабағы неғұрлым мәңгі
де мағыналы болса, ... ... ... ... ... ... бермек, азаматтық үні асқақ естілмек адам баласының таным түсінігі
неғүрлым жетіліп, молая түскен сайын, ... ... ... ... және ... ... зерттеп білуге деген қажеттіліғі де сол
ғұрлым арта түсері хақ», - деп ... ... ... ... ... біздің қосар ойымыз қазіргі жағдайда қазақ халқы «өз
қолы өзінің аузына» енді жетіп ... ... ... ... ... ... ... ой елегінен өткізіп, болашақ ұрпаққа жеткізу
- қазіргі ұрпаққа міндет деп санаймыз.
Міне, ... ... ... рухани мұра қалдыру негізінде
қалыптасып, осындай әдет-ғұрып, салт-дәстүр, жол-жора, ... ... сол ... ... негізделген құқықтық норма болып есептелді
және қалыптасқан әдет-ғұрып ... ... де ... ... Мұра мен ... ... ... кайнар көзі ұғымы мен оның жүйесі туралы мәселені анықтау -
заң ғылымындағы ең өзекті, әлі күнге ... ... ... ... ... ... ... көзінің материалдық мазмұны сол мемлекеттің құқықтық
іс-әрекетіндегі құқықтық норманың пайда болуы және ... ... бір жүйе ... ... ... ... болуына әсерін
тигізетін факторлар: сол қоғамның дамуы, қалыптасуы, ондағы қатынастардың
пісіп-жетілуі, қоғамдағы жағдайды құқықтық ... ... ... ... қайнар көздері ұғымы норма ретінде құқықтық мәнге ие болу
үшін белгілі бір ... ... ... да бір ... ... ... мемлекет билігі күшейіп орныққан мемлекеттің құқық түзу ... ... ... ... ... деңгейге көтерілуі
мемлекеттік актілер (заң, жарлық, жарғы, жол-жора т.б.) түрінде көрінеді.
Орталық өкімет билігі әлі ... ... ... ... ... ... ... қалыптаспаған қоғамдарда мемлекет заңдары емес әдет-ғүрып
құқығы, нормалары үлкен реттеушілік рөл ... Ал, ... ... күнделікті өмір қажеттілігінен, ... ... ... ... ... ... ... бірте-
бірте өрбіп, қалыптасады. ... ... ... ... құқықтарды өз тарапынан қолдай отырып, оларға ресми, мемлекеттік
мән, нысан бере ... ... ... өз ... ... ... ... тырысты»[34], деп көрсетеді ... ... Бұл ... құқығы үшін «құқықтың қайнар көздері» үғымының
кең мағынадағы қолданысы деп ... ал оның ... ... ... ... түзу ... орныққан дәуірінің туындысы
жэне оның ... ... ... ... ... ретінде
қарастырған. Әдет-ғүрып, оның реттелген, рәсімделген түрі құқықтың қайнар
көзіне жатады. ... ... ... өмір ... ... ... ... Үндістан, Греция, Римде, ортағасырлық Франк мемлекеті, Франция,
Германия, Англия, Батыс Европаның ... ... Араб ... ... ... ... ... әр түрлі деңгейдегі
билеу органдарының пайда болуына байланысты түрлі мазмұндағы, қоғамдық
өмірдің түрлі ... ... заң ... ... ... ... көздері ұғымының арнайы мағынасы -мемлекеттің құқық түзу қызметінің
орныққан дәуірінің туындысы жэне оның ... ... ... ... Онда ... құқық, меншікке ие болу құқы, қылмыстық істер,
неке-отбасы қатынасы, мұрагерлік мәселеге ерекше көңіл бөлінген. ... сол ... ... ... кодекстелген, бірақ, өкінішке орай,
олардың көбі бізге жетпей, үзінділер түрінде ... жүр. ... ... ... ... ... де ... мәселеге ерекше көңІл
бөлінген.
Египет құқындағы қысқа деректің өзіне сүйенсек, неке-отбасы қатынасына
ерекше ... ... неке ... ... ие болу ... ... ... мүлкі әйелдің жеке меншігІ деп есептелсе, әйелге бүкіл
отбасы мүлкіне ие болу ... ... ... ... басым болғанының
дәлелі. Кейін отбасында ер адамның рөлінің күшеюі бұрынғы ... ... ... ... наследование по закону и по завещанию. Наследниками
по закону были дети обоего пола, завещание могли ... как муж, так ... - ... ... еңбектерде.
Ежелгі Вавилонда неке шарты қалыңдықтың әкесі мен ... ... ... ... ... Отбасында ер адам құқы басым болғанымен,
әйелдер өз мүлкіне иелік етіп, ... өлсе ... ... ... ие болды.
Әкенің өктем күшімен балаларды сатуға, кепілдікке беруге, ата-анасына
қарсы сөйлегені үшін тілін кесуге құқы болғанымен, заң ... ... ... ... да бір ... ... ... жасамаса, мұрадан аластатуға құқы
болмаған.
Хаммурапи заңында: «Если человек вознамерится изгнать своего сына и
скажет судьям: «Я ... ... ... то ... должны исследовать его
дело, и если сын не совершил тяжкого греха, достаточного для ... ... то отец не ... ... его ... - деп көрсетілген[36].
Баласын мұрагерліктен аластатуға жол берілмейтін заңдар көптеген елдерде,
соның ішінде қазақ ... ... әдет ... өз функциясын
тапқан.
Египет заңын Вавилон заңымен салыстырып талдасақ, баласы тіпті әкесіне
қарсы ауыр әрекет жасап, кінәлі ... ... ... бір ... ... ... жолы ... мұрагерліктен аластатындығын көрсетеді.
Мұндағы мақсат ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу және ата-ана еңбегін мұрагерлері ... ... ... Үнді ... ... заңында» касталардың үйленуіне
белгілі бір шектер қойылып, жоғарғы варна төменгі варналарға ... ... Ал ... ... отбасы мүшелеріне ортақ меншік деп есептелгенмен,
оған отбасында әкенің билігі үстем болды. Мұрагерлік құқықта әке мұрасына
ие ... екі жолы ... яғни мұра ... ... тең ... ... балалар үлкен ағасымен бірге тұрады. Үлкен ағаның ендігі ... ... ... әке орнындағы қызметті атқарып, әкеден қалған мүлікті
отбасының қажетіне орынды ... ... ... ... қыздар қатыспаған,
дегенмен ағалары қыздар ұзатылған мезгілде ... ... үлес ...... ... дайындауға тиісті болды.
Отбасында ана болғанымен ол мұраны бөлісуге араласпады, оның еркі ... ... ... ... ... жағдайы туралы «Ману заңы» былайша
көрсетеді: бала кезінде қыз әкесінің билігінде, жас ... ... ал ... ... кезде баласының қамқорлығына көшеді, ибо «женщина
никогда не пригодна для самостоятельности», - деп көрсетеді. Ежелгі ... ... ... берілу жолын көрсетпеді.
Мұрагерлік мәселе құқықтың біршама реттелген мемлекеті Римде ерекше
маңызға ие ... ... ... ... әрине, балалар болды, олар
болмаған жағдайда - немерелері. Ал ... де ... ... марқұмның аға-
інісі немесе нағашы, жиендері мұрагер болуға құқылы болды. Осылайша алты
атаға дейін ... ең ... ... бірінші кезекте тұрды. Ежелгі Рим
әулеттерінің құқын қорғау және жеке меншікті ... ... ... ... ... ... ... құқықтық нормалар енгізілген.
Марқұмның ең жақын туысы өсиеттен ... ... ... ... ... ие болу құқығы да ескерілген, мұның өзі ... ... ... осы ... ... сақталған түрінің негізі сол
дәуірде-ақ ... ... өзі ... ... ... тиісті болды. Отбасындағы
әкенің балаға өктемдігі біршама әлсіреп, енді өз баласын өлтіру қылмыс деп
есептелді.
Әкенің көзінің тірісінде ұлына ерекше ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілікте претордың қамқорлығын алатын
болды. Некесіз туған балаларды асырап алу, оны ... ету ... ... қайнар көзінің материалдық мазмұны сол мемлекеттің құқықтық
іс-әрекетіндегі құқықтық норманың ... ... және ... негізі
құқықтың қалыптасуы, бекуінде белгілі бір жүйе ... ... ... ... ежелгі Римде құрастырылған XII ... ... ... ... ... ... атап айтқанда: «Как кто
распорядится на случай своей смерти ... ... ... ... ... ... над подвластными ему лицами, так пусть то и ... ... ... ... адамның көзінің тірісінде қалдырған өсиетін
бұлжытпай орындау қажеттілігіне ... ... ... Егер ... ... астында (қарамағында) адам болмаса, қайтыс боларда мұрагерлік туралы
ешқандай ешкімге ұйғарым қалдырмаса оның шаруашылығына ең жақын ... ... ... XII ... заңы ... ... адамдарға қамқоршы
етіп ешкімді өсиетпен тағайындамаса, олардың ... ең ... ... ... Сол ... XII ... заңында еркін Рим азаматы өз артынан
тиесілі мүлкіне өсиет қалдырмаса, онда мұра патрон қолына өтеді. XII ... ... ... ... ... ... ... болмаса қалған мүлік
мұрагерлер арасында мұрагерлік үлеске сәйкес бөлінеді, ал заңды құжаттармен
марқұмның өзге ... ... ... ... онда ... ... ... алған үлестеріне сәйкес бөлінуге тиіс. Марқұмның
мойнында ешқандай қарыз ол ... ... ... ... деп ... мемлекеттердің заңдары, ол қарызды мұрагерлері өтеуге тиіс деп
міндеттеп, ... ... ... закону XII таблиц долги умершего
непосредственно разделяются (между его наследниками) соразмерно полученным
(или) ... ... Рим ... XII ... ... мұрагерлік мәселесіне ерекше
көңіл бөлінгендігін Египет заңдарымен салыстырғанда, ... ... ... ие ... мұрагерліктің кезеңдері айқын көрсетіліп,
мұрагердің мұраға ие болу барысындағы міндеттері де айқындалған (маркұмның
қарызын өтеу).
Римде ... ... ... ... ... ... дейінгі 63 - біздің дәуіріміздің 14 жж.) аралығында ... ... ... ... әрекеттер жасады, соның ішіндегі ... бірі - ... ... ... ... мұрағер болуға тыйым
салынды, ал некеге тұрғанмен, балалары ... онда ... тек ... ие бола ... ... ... ... Мұрагерлікке осындай көңіл
бөлудің өзі сол қоғамның материалдық мазмұны сол ... ... ... ... ... ... оның ... құқықтық норманың, Римнің «XII Кесте» сияқты жүйелі ... ... ... ... ... эрамыздың II ғасырында құрастырған оқулығы
құқықты оқуға, түсінуге, пайдалануға арналған болатын. Қарапайым, ... ... ... ... ... ... ол ... пайдаланылды. Осы
заңдар жинағының ... ... ... ... ... ... бұл ... мұрагерлік өсиетпен және заң бойынша жүзеге асырылды.
Өсиет бойынша мұраны қалдырудың өзіндік ... бар екі ... ... - ... ... ... алдында курия
жиналысында құрастыру үшін жылына екі рет халық жиналған немесе ... ... ... ... ... ... ... мүлкін белгілі
бір адамдарға тапсырып, қамқор болуды өтінген. Өсиеттің бұл түрін ғұндардың
майдан даласында ... ... ... ... еліне әкелген жауынгерге
марқұмның мал-мүлкі ... ... ... салыстыруға болады.
Дегенмен, бұл өсиеттің де ... тән ... бар, ... бір өсиет
бейбітшілік пен тыныштық уақытта құрастырылса, ал екіншісі ... ... ... жасалды. Жауынгер өзінің артындағы отбасы
мен мал-мүлкін сенімді қамқоршыға калдырып, өзі Отан ... ... ... ... ... жасаудың үшінші бір түрі қалыптасып, дәстүрге енді. Ол ... ... ... ... ... и ... арқылы жүзеге асты. Егер
өсиет курия жиналысы немесе майдан даласында жасалмаса, бірақ ажал қаупінің
жақын екендігін ... ... адам өз ... ... ... ... ... бөліп, реттеуді басқа бір досы, жолдасы, басқа бір ... ... ... вид ... называется завещанием посредством весов и меди,
конечно, потому, что совершается посредством ... ... - ... ... ... алғашқы екі түрі қолданыстан шығып тек үшінші
түрі сақталып қалды және онда ... ... үшін ... ... ... бес ... ... өсиет етуші адам өз ... ... ... жағдайда мынадай сөздерді айтуға тиіс: «Я ... ... ... ... твое по квиритскому праву, находятся под моей ... моим ... а по ... ... по ... ты ... составить
завещание, все это покупается мною за цену наличной ... ... ... ... мен мыс ... тигізіп қайтып өсиет айтушыға береді, бұл сатып
алатын бағасын белгілегендігін білдірді. Енді ... ... ... ... ұстап тұрып мынадай сөз айтуға тиіс болған: «Все так, как это
написано в этом ... на ... ... я даю ... да ... ... будьте свидетелями».
Ал императордың жарлығы бойынша жауынгерлерге өсиет қалдырудың мұндай
жолын түгел сақтау міндетті емес болды. Осындай ... ... ... әйел адам өз ... ... ... құқы болмады, ол міндетті түрде
қамқоршысымен ақылдасып, келісуге ... олай ... ... ... ... деп ... Егер өсиет етушінің заңды мұрагері баласы, аға-
інісі, әкесінің ... мен оның ... ... онда жеті ... жаңа ... ... претор билік етуге құқық береді.
Жалпы ұлы бар адам ұлын мұрадан аластату үшін ... ... ... атауға тиісті болды. Егер әкесі үндемей өтсе, онда өсиеттің заңды күші
болмайды.
Ал егер өсиет етуші өзге ... атын ... және олар ... ... онда олар үшін ... ез күшін жоймайды.
Әкесі ұлын мұрадан шеттету үшін оның атын ... ... ... ... мұраға ие болу құқын сақтап қалады. Мұрадан аластату үшін:
«Сын мой Тиций, да не будет моим ... ... «сын мой да ... ... деуге тиісті болды. Ал қалған балалардың ұл, қыз екеніне
қарамастан «Все прочие да будет ... ... ... онда ... ... ... ... болатындығын көрсетіп, әкенің рөлі әлі
де басымдығын дәлелдейді.
Претордың талабы бойынша ұлдан тараған немере, ... ... үшін ... атын атап ... қатаң талап етсе, ал қыздан тараған
ұрпаққа аттарын атау міндетті емес, жалпы талап бойынша мұрадан аластатуға
болатындығын ... Рим ... да ... ... көңіл бөлінгендігі
туралы айтылған, яғни, ... ... ... заң ... ... ... да сол мемлекеттің қоғамдық ... ... ... үстем болғандығын көрсететін мүрагерлік заңдары болды, ... ана ... ... ... енді біреулерінде мұраның басым бөлігі
әке тұқымына, үлға қалдырылатындығын дәлелдейді.
Мұра мен ... ... көзі ... сол ... ... ... ... әлі күнге дейін өз мәнін жоймай, сол
мемлекеттердегі қазіргі күні ... ... ... ... негіз
болып отыр.
Мұрагерлік институтына орта ғасырда да ерекше ... ... ... ... ... ... ... Ақиқаты» заңындағы бірінші
мәселе жерге байланысты болған. Тіршіліктің негізгі көзі - жер ... ... ... ... ... ... туралы былайша көрсетеді:
«Жерлік мұра ешқандай жағдайда әйел ... ... ... бәрі ... ... ... - дегенмен, мұраны ... ... ұлы ... ... ... ол ... ие болу кұқы бар ... де
мойындаған. Ал анасы болмай аға-іні, қарындасы болса олардың да ... ... ... бар ... ... Келесі кезектегі
мұрагер анасының апа-сіңлісі деп есептеледі. Ал ... ... ... кейінгі кезекте ескерілді. Екі жақтағы ең жақын ... ... ... ... ... ... ... туыстарға кезек берілетіндігі
туралы көрсетіледі.
Мұрагерлікке ие болудағы басты мақсат - отбасына тиесілІ жер ... ... да әйел ... ... ... ... жер ... деп
есептеліп, ер адамның қауымдағы үлесі тұрақты қалады деп қарастырылған.
Тарихта кездесетін тақ мұрагерлігі сияқты орта ... ... ... ... ... мөр» (1356 ж.) заңында князьдердің ... ... ... ... «Мы с ... помощью, желая наилучшие
предотвратить будущие опасности, устанавливаем и ... ... ... законом, долженствующим
иметь силу на вечные времена, чтобы после того, как кто-либо из этих
светских князей избирателей скончается право, голос и ... в этих ... ... к его законному первородному сыну недуховного
звания», - деп көрсетілген.
Герман феодалдық ... ... ... негіздерінің қайнар
көздерінің бірі болып есептелетін «Саксондық айна» заңының 17 ... ... ... бездетным, то его наследство получает его отец. Если
у него нет отца, то наследство получает мать ... ... ... ... ... отца или матери, сестры или брата получает сын, ... ... ... только что сына нет, тогда его получает дочь. Если
наследство ... к ... ... чем ... и ... наследником,
тогда все (находящихся) в одинаково близком родстве, получают равные доли,
будь то мужчина или женщина: эти называются ... ... ... ... ... ... ... ата-анасы, іні-
қарындасын кезекке қоятындығымен ерекше көзге түседі, ал келесі ... ұлы ... ... ... ... жақын туысы болмаған жағдайда
ағайынның өзі саксон ... ... ... ... ие ... Ал ... ... да мүлікке иелік ету, мұрагерлік
мәселеге ерекше көңіл бөлінген. «Муж и жена не имеют раздельного ... их ... Если же жена ... при ... ... то ... нее не
переходит по наследству к ... (ее) ... ни ... ... женской доли, ни земельная собственность, если она ... Жена не ... без ... мужа ... ... ... из ее
имущества так, чтобы он этим потерял ущерб (в своих) правах». Сол сияқты
некелескеннен кейін ... ... ... ... ... ... ал ... жер немесе қозғалмалы мүлікті әйелі күйеуіне сыйға тартса, өзінің
мұрагерлерін өзі өлген жағдайда ... ... етуі ... ... ... ... берген мүлкінен басқаға ешқандай иелік ете ... ... ... ... ... ... ... сол қоғамның
талабына сай мұрагерлер құқын қорғаған.
Батыс Еуропада ортағасырдағы шіркеу құқының күшеюі мұрагерлік құқыққа
да өз эсерін ... оған ... - XIII ... Англияда қабылданған
«Еркіндіктің ¥лы Хартиясы» (1215 ж.) «Если какой-либо свободный человек
умрет без ... ... его ... ... ... руками близких
родственников его и друзей под наблюдением церкви, ... ... ... ... ... каждому, кому умерший был должен», - деген ... ... ... ... араласуы және мұрагерліктің өсиетпен
берілуіне ерекше көңіл бөлгендігін көрсетуге болады.
Ежелгі Шығыс жэне ... ... ... ... ... бері
құрастырылған құқықтық ескерткіштер мұра жэне мұрагерлік мәселесін
шешудегі ... ... көзі ... ... ... ... рөл ... мен мұрагерліктің қалыптасуына өз үлесін қосқан ежелгі Қазақстан
аумағын мекендеген тайпалардың ... әдет ... ... ... ... ... ... жол-жора, жарғы, яғни, құқықтық
ескерткіштері, билер билігі, ережелер, шариат заңдарын айтуға болады.
Қазақстан аумағын мекендеген ... ... ... ... дала ... ... мүдде деп есептеп оған ие ... да ... ... бөлген. Оған жеке отбасынан ел билігіне ... ... ... ... ... ... одан туған
түсініспестік, өзгеріс және ... ... ... ауызбіршілікті
кетіріп, арысы рулар арасында, ұлыстарда ... ... ... есептеген. Сондықтан көшпенділер меншік қатынастарында оған ие болудың
бірден бір жолы ... ... ... ... келе ... әдет
заңдарымен үйлестіріп келді. Оларда жайылымның руға тиесілі болуы - ... ... сол ... ... ұрпағына мирас есебінде қалып отырды. Ал
малды жеке ... ... ... етіп өз ... қалдырудың бірнеше жолдары
болды: өсиет арқылы қалдыру, кішіұлдыц шаңырақ иесі есебінде мал-мүлікке ... ... ... саяси мұрагерлік әдет зақдары ғұн, үйсін, түркілерде кеңінен
тарап, қатаң сақталған.
Ғұн, үйсін, түркілер заңында мұрагерлік орынға ие болатындарды ... де ... ... «Әке өлсе - ұлы ... аға өлсе - ... Бір ... бұл ... мұрагерлік мемлекет деңгейінде ғана
көрсетілген, ал оның ішкі мазмұнын ... ... ... ... ... «Әке өлсе - үлы мұрагер, аға өлсе - іні мұрагер» деген өсиет
қағида ішіне көп мағынаны ... ... ... ... ... жер, мал,
мүлікті әдет заңдарына сәйкес бөліп, пайдаланған.
Ғұндардың азаматтық құқьнда жалпы ... ... ... ... ... ... «Каждый имел отдельную полосу земли и
перекочевал с места на место, смотря по привольно в ... и ... ... ғұн ... ... 24 ру, ... ежелден руға тиесілі,
жайылым жерін ғана иемденуі де мүмкін ғой. Оған дәлел болатын жағдай біздің
дәуіріміздің I ... ... ... рулар сыртқы жаумен бірігіп соғысты,
мүдделері ортақ болып, ата қоныс, ... ... ... ... ... ... «Земля есть основание государства, как можно ... - ... ... ... ... даму ... ... алып отырғанын
Н.Я. Бичуринннің еңбегінен көреміз.
Шыңғыс ... Яса ... ... ... сүйенсек, заңда
мұрагерлікке де көңіл бөлінген. Сондықтан «Дети, прожитые от ... ... и ... по ... отца ... долю
наследства. Раздел имущества основывается на таком положении, что ... ... ... ... же сын наследует хозяйства ... ... ... ... ... их ... из
числа жен одна всегда старшая преимущественно по времени брака»[37].
Батыс Еуропа елдерінің заңдарында некесіз құл (күң) әйелден ... ... ... ... ... ... деп ... ғана мұраның белгілі
бір бөлігіне ие ... Яса ... ... сол ... ... мұраға ие болатындығын көреміз.
Бәйбіше және одан туған бала мұраны бөлуде ерекше жоғары үлеске ... ... ... ... де бәйбіше балалары мен тоқал
балаларының әке мұрасына байланысты салмағы бірдей ... ... ... қара
шаңырағына кенже бала ие болуы керек, оны ата-ана бөліп шығармайды.
Яса заңдарының әдет ... тағы бір ... «По ... отца ... ... его жен, за ... ... матери может жеииться
на них или ... их ... за ... - деп көрсеткен. Бұл заң қазақ
қоғамындағы ежелден қолданып келе жатқан қазақ әдет ... ... ... ... ... етегі тиген тоқал әйелдің өзін жасы кіші болса
да, ана есебінде құрметтегендігін ... Яса ... ... воспрещается пользоваться чем-либо
из вещей покойного за исключением законных наследников», - деп көрсетсе,
қазақтарда қайтыс ... ... ең ... ... ... ... деп ... есебінде таратып беретінін береміз.
Құқықтың қайнар көзі ретінде қолданылатын жолдардың бірі - ... ... ... ... ... деп аталатын заң болды[38]. Бүл заң
сол заманда ислам дінін ... ... пен Орта ... ... ... ... мен хандықтарында жаппай ... ... ... шариат заңынан мүлдем басқаша болатын. Бұл қазақ
хандығының ... ... ... және ... ... ... көне ... сол кездегі қазақ қауымының қоғамдық және құқықтық
заңдарын қалыптастырған, әдет-ғұрып, тұрмыс-салт ережелерін ... ... ... ... мен қоғамдық топтар арасындағы қатынас
жүйесін тағайындаған және ... ... ... ... негіздеуде шешуші
қызмет атқарған өзгеше құжат болды. Ол ... ... ел ... сіңген,
халық бұқарасына түсінікті заң болды.
Белгілі ғалым Ә.Х.Марғұлан ««Қасым ханның қасқа жолы» заңы ... ... ... жолының» негізі Орта ғасырда Қыпшақ-Шағатай ұлыстары
қолданған «ярғу» заңынан алынған, қазақша «жарғы» ... ... ... ... мәні ... ... ... бір жағына аудармай, дәл,
әділ айырудан шыққан. Дауды әділ, тура ... ... ... ... ... ... қақ ... деп мадақтаған», - деп көрсетіледі. Өзінің
мазмұны бойынша бүл заңның ... ... - ... әскери-демократия
арнасына тірелген әскери және елшілік нормалар болғанымен, ... ... - ... заңы деп ... ... мал, мүлік, жерді бөлу, ... ... шешу ... мен иелік ету мәселесі қарастырылған.
Бірінші һэм негізгі сала - жер ... Қыс ... жаз ... ... - мал ... ... атадан балаға мирас қып қалдыратын еншісі. Өйткені
жер - атамекен, кіндік ... ... Жер - ... етер ... баба моласы,
кіндік байлар қасиетті тұрағы. Сондықтан көшпелілер үшін ... ... жоқ. Жер ... қиын дау да жоқ болды. «Қасым ханның қасқа жолында»
көрсетілген мүлік заңындағы ... ең ... ... түрі осы ... ... мұра етіп ... өзіндік ерекшелігін де ескерген, яғни
«құдайдың қара жерін» ... ... ... «өсиет» етіп
қалдырды.
Мұраға қалатын мүлікті бөлуде «Қасым ханның қасқа жолын» ... ... ... ... Есім хан тұсында Қасым ханның қалдырған
әдет-ғұрып, салт-сана заңдарына ... ... ... кәде қаумет
заңдарын шығарған. Соның ішінде: өнер құны, сүйек құны ... ... ... Есім хан заң ... ... ... көп көңіл бөлген.
Оған себеп - Есім ... ... ... ... ... үшін үздіксіз
жорыққа аттанып отыруы болды. Сонымен қатар ішкі жағдайда да ... ... ... ... беделін күшейту мұсылман дінін ... ... ... ... ел ... ... оның жорық жолын мақұлдау
мақсатында халыққа түсінікті, ойға ... ... ... ... ... ... қосылған жаңа ереже тізімі: «Хан болсын, ханға ... ... Би ... би ... үй болсын; Абыз болсын, абыз сыйлау парыз
болсын; Батыр ... ... жолы ... ... ... ... құрылым жүйедегі
саяси-әкімшілік, әскери, рухани және сот істерін жөнге салып отыратын басты-
басты төртке бөлінген төрт тірек екенін танытады»[39].
«Есім ханның ескі ... ... ... ... деп айтуға
болмайды. Екі заңның арасында ғасырдан астам уақыт өтсе де, өз ... ... ... санасына әбден сіңген, халық құрметіне бөленіп
«Қасқа жол», «Ескі жол» ... ... ... ... өз ... ... ... жоймаған заң жинақтары, қоғамның талабына, ондағы
идеологияға қарай өзгеріп, толықтырыла отырып XVII ... ... ... саяси құрылымында, басқару жүйесінде Әз Тәуке хан, Төле ... ... ... «Қүлтөбенің басында күнде кеңес» құрып ұлттық мүддеге
үйлесетін жаңаша заңдар ережесі - әйгілі «Жеті ... ... ... ... ... ... ... сіңген, ұлттық дәстүр салтымызбен біте
қайнасқан шоқтығы биік заңдар ережесі.
Қасым хан мен Есім хан ... келе ... ... ... ... ... Әз ... хан үш жүздің ұлы билері Төле би, Қазыбек би,
Әйтеке би және ... ... ... Әнет ... ... билер Алтынбай,
Жақыпбек, Мөңке, Қарақалпақ, Қырғыз елдерінен өкілдер қатыса отырып «Жеті
жарғы» ... ... ... ... көзі ... бұл ... ... зерттеп білу
және одан ғылыми-практикалық түйін жасау бүгінгі күннің басты міндеті ... ... ... қай-қайсысы болсын кезінде, өз дәрежесіне қарай, қазақ
халқының этникалық болмысымен санасу арқылы, шаруашылық-мәдени типін ескеру
арқылы және ... ... ... ... орай жасалған
мемлекеттің саяси-құқықтық заңы ғой.
Демек, бұл заңдарды жетік ... ... ... ... ... арқа ... бүгінгі тәуелсіз елдің,
тәуелсіз заңын жасау мүмкін ... ... ... ... ... ... арқылы мұрагерлік
мәселесін шешуде билердің билігін де ... ... көзі ... Дәстүрлік құқықтарды билер өз тәжірибесі арқылы үнемі
толықтырып, өзгертіп отырған.
Азаматтық ... ... ... ... 60-шы тарауды түгелдей бөлген,
яғни, мұрагер ... бас ... ... ... ... ... ... деп танылу салдарынан мұрагерлік құқығын жоғалтпаса
мұра ашылған ... ... ... ... ... ... оның бір бөлігіне
(үлесіне) құқық алады. Мұрагерлік ашылған жер бойынша, алты ай ... ... ... ... тиіс. Мұрагер осы алты ай ішінде мұрадан бас тартуға
құқылы, ол үшін мұраның ... ... ... арыз ... ... өкіл арқылы да бас тартуға болады, бірақ оның күшін кейін қайтарып
алуға ... ... ... ... ... үлесті басқа адамның
пайдасына беруге құқылы, ол адам өсиет қалдырушы мұрадан тиісті емес ... бір ... ... шарт ... бас ... жол берілмейді. «Мұраны
бөлу мұрагерлердің келісімі бойынша оларға тиесілі үлестерге сәйкес, ал
келісімге қол жетпеген кезде сот ... ... ... ... ... кезінде болмаған, ... ... ... да мұра ... ... ... бас тартпаған
мұрагерлердің үлесін үш ай күтіп «... ... ... ... үлесті
бөлек шығарып, өзара келісім ... ... ... ... ... ... әлі ... мұрагер болған кезде мұраны бөлу тек мұндай
мұрагер туғаннан ... ғана ... ... Егер іште ... ... ... қалған мұрагерлер оған тиесілі мұралык үлесті бөліп ... ғана мұра ... ... ... Жаңа ... баланың мүдделерін
қорғау үшін бөліске қатысуға қорғаншылық және қамқоршылық органның ... ... - деп ... ... дейін бір жыл ішінде мұра қалдырушымен ... ... ... ... ... үй жабдықтары мен үй-іші тұрмысы заттарын
мұраға алуға басым құқыққа ие болады», - деп ... осы ... ... ... ... бірге мүлікке ортақ меншік құқығы бар
мұрагерлер ортақ меншікте ... ... ... ... ... құқыққа ие
болады», - деп ... ... ... осы ... келіп қандай жолмен болса да бірге ... ... ... саны күн санап көбеюде. Мұның кесірі
мұраны бөлген кезде қалайша байқалатындығын көріп отырмыз. Оның ... ... ... ... ... алу қажет. Қазақстан Республикасының
Кодексінде мұралық ... ... де ... ... есебінен
төлеуге жататын шығындар: мұра қалдырушының емделуіне, ... ... ... ... ... ... ... төленетін шығындар
мүра бөлінгенге дейін, мұра есебінен қанағаттандырылуға тиіс. Ал егер ... ... ... болса, онда кредит берушілер мұрагерлерінен
мұрагерге ауысқан мүлік ... ... ... ... ... ... мұрагерге қоюға құқылы.
Қазір жеке шаруашылықтың түрі көбейді, соның бірі шаруа кожалығында
оның мүшесі қайтыс ... ... оның ... ... ... ... құқы бар. ... бүл өте сирек кездесетін жағдай, ... ... мұра ... егер ... ... да, заң ... да мұрагерлері
болмаса, мұрадан бас ... ... ... мүра ... жергілікті
коммуналдық меншікке ауысады. Иесіз қалған мүлікті есепке алу, сақтау,
бағалау, сату ... ... ... ... ... ... ... асырады, ал оны сату тәртібІн Қазақстан ... ... ... ... мемлекеттің меншігіне өтеді. Мұндай жағдай
Кеңес өкіметі орнағаннан кейін жиі қолданылып, 1945 ... 14 ... ... және ... ... ... ... Жарлық шыққанға дейін
жиі қолданылған болатын. Қазіргі мемлекет аралық ... ... ... шет ... ... ... жағдайлар мен сол елде
жүріп-ақ өсиет етуіне байланысты шешіледі, яғни: ... ... егер мұра ... ... өзі ... ... ... елдің
құқығын таңдамаған болса, осы Кодекстің 1112 және ... ... мұра ... ... ... тұрғылықты жері болған
елдің құқығы бойынша анықталады» ... ... ... ... және ... жоюға қаблеттілігі, сондай-ақ өсиеттің жэне оның күшін жою актісінің
нысаны, егер мұра қалдырушы өсиетінде өзі ... ... ... ... ... мұра ... акт ... кезде түрақты тұрғылықты
жері болған ... ... ... немесе оның күшін жою, егер соңғысы акт
жасалған жердің талаптарын ... ... ... ... ... ... сақтамауы салдарынан жарамсыз деп таныла
алмайды» яғни ... ... ... ... өз ... ... егер ... Республикасының зандарына кайшы келмесе
мойындайды, таниды және қорғайды.
Қазіргі ... ... ... Азаматтық Кодексінің
мұрагерлік құқыққа арналған бөлімін жетілдіре отырып, ұлттық санаға өзгеріс
енгізуге күш салуға бағытталуға ... Егер сана ... ... ... ... ... жеке ... адам құқы тиісті дәрежеде қорғалса,
онда көп ұзамай уақыт талабы да ұлт, адам ... ... ... ... заң да ... ... ... атқарады.
Адамзат пайда болғаннан бергі уақытта мұрагерлікке байланысты
қабылданған ... ... ... ... әділдік, қайырымдылық,
көрегендік, адамгершілік, имандылық қасиеттерді бүгінгі күнгі мұрагерлікке
байланысты Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... ... енгізілсе деп ойлаймыз. Онда ұлттық ерекшелігіміз,
мейірімділік, барды ... ... ... - мүлік үшін ағайын, бауыр,
туыспен араздаспау жағы ескерілсе ... ... ... ... заң ... тұрақты, әрі мықты болуы азаматтардың ез ертеңіне
сенімін арттыра түспек.
2 Мұрагерлік ... ... ... ...... ... адамның (мұра иесінің) мүлкінің
мұрагерлерге көшуі.
Мұрагерлік құқық қатнастың ... ... мұра ... ... қатысқан заң бойынша мұрагерлікте мұра қалдырушы және мұрагерлер
болып тек жеке тұлғалар болса, өсиет бойынша мұрагерлікте азаматтық ... ... жеке ... ... ... ... қатысқан.[40]
Мұра азаматтық қайтыс болысымен ашылған. Бұндағы соттың азаматты өлді
деп жариялауы осындай құқық салдарына алып ... ... мұра ... заттары, мүліктері сондай – ақ
мүліктік құқықтары мен міндеттірі жатқан.
Мұраның ... ... жеке ... ... ... ... тікелей айтқанда алиментке құқықтары, зиянды өтеуге байланысты
міндеттер кірмеген. АК және ... да ... ... ... ақ ... жеке мүліктік емес құқықтар мен материялдық емес ... ... күні ... ... ... ... күні есептелінген.
Бұндағы мұра қалдырушының қайтыс болған күні, ал оны ... ... ... ... егер сот ... басқа күн көрсетілмесе, азаматты
қайтыс болды деп жариялау туралы сот шешімі ... ... күн ... ... болып табылған.[41]
Егер бірінен кейін бірі мұрагер болуға құқылы адамдар бір күнде қайтыс
болса олар бір ... ... ... деп ... және ... ... ... мұрагерлік ашылған, олардың әр қайсысының мұрагерлері
мұрагерлікке ... ... орны ... – мұра ... ... тұрған жері ал егер
ол белгісіз болған жағдайда – мүліктің ... оның ... ... жері ... ... ... тірі ... сондай – ақ мұра қалдырушының тірі
кезінде іште қалған және мұра ашылғаннан кейін тірі ... ... ... заң ... ... бола ... Мұра ашылғанға дейін құрылған және
мұраның ашылу уақытында болған заңды ... ... – ақ ... ... ... ... мүмкін дкп есептелінген.
Мұрадан лайықсыз мұрагерлерді шеттету, мұра ... ... ... мұрагерлердің біреуін қасақана өлтірген немесе олардың
өміріне қастандық жасаған адамдардың ... ... да, заң ... да ... ... жоқ болған. Бұған өсиет қалдырушы оның өміріне ... ... ... ... өсиет қалдырған адамдар кірмеген.
Мұра қалдырушының соңғы еркін жүзеге асыруға ... ... ... сол ... ... ... ... оларға жақын адамдарды мұрагерлікке
шақыруға не мұраның оларға тиесілі көбейтуге ықпал жасаған адамдардың өсиет
бойынша да, заң бойынша да мұра ... ... жоқ ... ата – ... ... айырылған және мұра ашылған кезде
бұл құқықтарын қалпына келтірілмеген ата – аналардың ... ... ... – ақ мұра ... күту жөнінде өздеріне заң күшімен
жүктелген міндеттерді орындаудан жалтарған ата – ... ... және ... толмаған (асырап алынған) балалардың заң
бойынша мұраны алуға құқығы жоқ. Жоғарыда келтірілген ... ... ... ... ... ... ... мән жайларды
сот белгілеген.[42]
Сонымен, мұрагерлік – қайтыс болған адам ... ... ... ... кодекспен және өзге де заң актiлерiмен реттеліп, заң
жүзінде жүзеге ... ... ... қаласының №2 сотында мұрагерлік
құқықтан ... ... ... ... азаматтық істерге
тоқталсақ, істердің басым ... ... ... мерзімін қалпына
келтіру, мұраға құқық туралы куәлікті жарамсыз деп тану, мұрадағы үлесті
анықтау, ... ... ... ... ... орнын анықтау, мұраны
қабылдауға міндеттеу және ... бөлу ... ... ... ... қаралып, шешімі заңды күшіне енген бір азаматтық ... ... ... С. ... ... ... атына берілген мұраға
құқық туралы куәлікті жарамсыз деп тану ... ... ... ... Ақтау қаласы, 11-8-49 мекенжайында орналасқан ... ... ... деп ... ... ... 2009 жылы 30 қарашада
берілген мұраға құқық туралы куәлігін ... ... ... ... айтылған. 
С-ның ата-анасының арасындағы неке сот шешімімен 1995 жылы бұзылуына
байланысты, үш ... ... екі және бір ... пәтерге айырбастап,
өзара келісім бойынша екі бөлмелі пәтер анасына, ал, бір бөлмелі ... ... ... ... ... ... ... қалған.
Осылайша, талапкердің әкесі А. 1995 жылғы 29 ... ... ... Ақтау қаласы, 11-8-49 мекенжайында орналасқан бір ... ... иесі ... 1995 – 1997 жыл ... А. бір бөлмелі
пәтерде жалғыз тұрып, ... ... ... ... ... ... үйіне орналастырылған. 2009 жылдың қараша айында талапкер
С. әкесінің қарттар үйінде 2002 ... ... ... ... біліп, А.-
ның жалғыз мұрагері ретінде, мұра ашылған жердегі нотариусқа өтініш ... ... ... ... ... ... ... Осы куәлік негізінде
талапкер бір бөлмелі ... ... ... ... үшін ... ... ... Алайда, ол жердегілер жылжымайтын мүлікке
азамат К.-ның да арызы бар екендігін айтып, «Жылжымайтын мүлікке құқықтарды
және онымен жасалатын мәмілелерді ... ... ... ... ... 1-бөлігінің 1,6-тармақтарына сілтеме жасай ... ... ... мен ... ... ... сәйкес
келмейді деген желеумен С.-ның меншік құқығын тіркеуден бас тартқан. ... ... ... ... ... ... және оны мемлекеттік
тіркеуді, заңға сәйкес мұраға құқық туралы куәлікті ... деп ... ... ... түсірген. К-ның әкесі К. 1997 жылы 13 қарашада
нотариалды түрде куәландырылған ... алу ... ... С-ның әкесі
А.-дан бір бөлмелі пәтерді сатып алған. Алайда, жылжымайтын мүлікке меншік
құқығын тіркеу органында тіркетпеген. 1998 жылы К. ... ... ... ... ... К.-ның пайдасына орай бас тартқан. К. жолдасы К.-дан
қалған мұраны ... ... ... ... ... 2007 ... болған. Оның мұрагері К. мұра ашылған ... ... ... ... ... ... ... байланысты өтініш беріп, мұрагерлік
куәлігін алған. Куәлікте бір бөлмелі пәтерге құқық ... ... ... ... ... ... ... К. осы
куәлікті тіркету үшін әділет ... ... ... ... ... ... ... меншік құқығы тіркелгендігін және оның
қызы С.-дан мұраға құқық беретін куәлігі негізінде мемлекеттік тіркеуден
өткізу ... ... ... ... айтып, «Жылжымайтын мүлікке
құқықтарды және онымен жасалатын мәмілелерді ... ... ... ... 1-бөлігінің 1,6-тармақтарына сілтеме жасай ... ... ... мен ... ... ... ... деген негізбен К.-ның атына берілген куәлікті тіркеуден ... Іс ... ... жылы 29 ... ... ... ... негізінде Ақтау қаласы, 11-8-49 мекенжайындағы пәтер ... 30 ... ... ... А.-ға ... құқығымен тиесілі болған.
А. пәтерді 1997 жылы 13 ... ... алу ... ... ... ... ... К-ға сатқан. Ал, Азаматтық кодекстің
235-бабының 2-бөлігінде иесi бар ... ... адам ... ... ... ... ... мүлiктi иелiктен айыру туралы өзге мәмiленiң
негiзiнде ие болуы мүмкiндігі көрсетілген. Десек те, осы ... ... ... ... иесi өз ... ... адамдарға берген, бас
тартқан, ... ... ... ... ... тоқтатылатындығы
көрсетілген.
А. дауланып отырған пәтерді өз иелігінен шығарған соң, ол ... Тірі ... оның ... ... ... алу шартын даулау
туралы талаптар болмаған. Яғни, 1997 жылы 13 қарашада пәтерді ... ... ... ... ... мүлікке меншік құқығы жойылған.
Сол себепті, даулы пәтер қайтыс болған ... ... ... мұра ... Ал, сот жауапкер К.-ның талапкер С. ... ... ... және оны ... ... мұраға құқық туралы куәлікті
жарамсыз деп тану ... ... ... қанағаттандыруға жатады деген
тұжырымға келді.
Сондай-ақ, 2009 жылдың 29 маусымындағы «Соттардың ... ... ... ... ... ... нормативтік қаулысының 5-
тармағында, АК-нің ... ... ... ... заң ... ... ... оны қабылдауы тиіс. Мұраны қабылдау тәсілі мұра ашылған
кезде қолданыста болған ... ... ... ... ... ... ... қолданысқа енгізілгенге дейін және 2007 жылғы 12
қаңтардағы Қазақстан Республикасының ... ... ... (Ерекше
бөлім) енгізілген өзгерістер қолданысқа енгізілгеннен кейін ашылған мұраны
мұрагер мұраның ашылу орны бойынша нотариусқа немесе заңға сәйкес мұра ... ... ... ... уәкілетті лауазымды тұлғаға мұраны қабылдау
туралы немесе мұра алу құқығы туралы куәлікті беру ... арыз беру ... оны іс ... қабылдау арқылы қабылдауы тиістігі көрсетілген.
Осылайша, істің қаралу нәтижесінде талапкер С.-ның ... ... ... К.-ның қарсы талаптарын ... ... ... ... сот ... ... сот алқасында
қаралып, өзгеріссіз қалдырылды. 
СЫЗБАЛАР
|Мұрагерлік ... ... | ... ... ... ... ... |
|Мұрагерлер ... ... ... ... |
|- ... | |- ... жоқ ... |
|- ... ... | |- ... ... |
|- әрекет қабілеттілер;| |бас ... |
|- ... ... |- ... |
| | ... |
| | |- ... ... мемле- |
| | ... ... ... ... ... ... | ... ... ... ата-аналар | ... ... |
| | ... оның ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... |
|Мұра қалдырушының қайтыс ... күні ... ... ... ... ... құрамдары ... ... ... ... ... ... ... құқығына кең мағынада түсінік беріледі.
Берілген анықтама талқыланып элементтеріне назар аударылады. Онда: ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлерді
шеттету секілді институттарға жекеше тоқталдық.
2.2 Мұрагерлік құқықтарын ресімдеу
Ерте ме, кеш пе, әрбір азамат ... ... ... ... Сот ... көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... ... ... ... таласқан туысқандар бір-біріне жау болып кетуі де мүмкін. Біздің
пікірімізше, мұрагерлік құқықтың негізгі ... білу ... ... ... жол ... ... ... мүлікті қабылдау мерзімдерінен көпшілік жұрт шатасады, ал
кейбіреулері ондай ... бар ... де ... Осы ... ... ... ... Республикасының Азаматтық кодексінің 1072-бабына сәйкес мұралық
мүлікті иелену үшін мұрагер оны қабылдауы тиіс. Бұрын, ҚазКСР-ның ... ... ... кезде (1999 жылғы 1 шілдеге ... ... мұра ... адам ... болғаннан кейін алты ай өткеннен
кейін кез ... ... ... ... ... ... ... осы тәртіп қолданылады деп ойлайды. Бірақ мына ... өту ... Егер мұра ... адам 1999 жылғы 1 шілде мен 2007
жылғы 3 ақпан аралығында қайтыс болса, алты айдың ... ... ... ... арыз беру ... емес. Ол арызды мұра ашылғаннан соң алты
ай өткеннен ... де, ... жыл ... кейін де беруге болатын, тіпті
қазір де беруге болады. Өйткені, осы кезеңде ешқандай мерзімдер белгіленген
жоқ ... Егер мұра 2007 ... 3 ... ... ... ... басқаша.
Қолданыстағы Азаматтық кодекстің талаптарына сәйкес мұра қалдырушы қайтыс
болғаннан кейін алты ай ... ... ... ... ... мұраны қабылдау немесе мұраны қабылдаудан бас тарту ... ... ... Бұл ... өтіп ... ше?
- 1999 жылғы 1 шілге дейін немесе 2007 жылғы 3 ... ... ... ... ... алты айлық мерзімде қабылдап үлгермесе, ... сот ... ... келтіруге тура келеді. Және сот бұл мерзімді
кез келген ... ... ... ... Ол үшін ... себепті
жағдайлар салдарынан мұраны уақытында ... ... ... ... ұзақ ... іс ... және т.б.) ... қажет.
Сонымен бірге, мұрагер сотқа мұраны қабылдауға кедергі болған ... ... ... алты ... ... ... тиіс.
   Сот тәжірибесінен мысал. Е.Николаев мұраны қабылдау ... ... ... ... ... Ол ... ... кезектегі мұрагер болып
табылатынын, бірақ алты айлық мерзім ішінде мұраны қабылдау туралы арыз
бермегендіктен, ... ... ... ... ... ... ... иесі
бола алмай отырғанын көрсеткен. Сотта анықталғандай, арызданушының мұралық
мүлікті уақытында қабылдауға расында да мүмкіндігі болмаған. ... ... ... отбасынан тыс, балалар үйінде, мектеп-интернатта, жеткіншектер
үйінде өмір сүріп, сол жерлерде тәрбиеленген. ... ... ... ... ... ... мұра ... туралы білмеген және өзінің
кәмелетке толмаған жасына байланысты оны білуге ... ... ... ... ... мұраны қабылдау мерзімі себепті ... ... деп ... ... ... қанағаттандырған.
- Осындай мерзім мұрадан бас тарту үшін де белгіленген бе?
- Иә, егер белгіленген алты ... ... өтіп ... ... ... бас
тарту құқығынан да айырылады. Мұндай жағдайда ол да сот ... ... Сот ... ... келтірейін. Азаматша Самойлованың күйеуі
қайтыс болады. Бірінші кезектегі мұрагерлер - ... өзі, ... ... ... қызы және ... ... ... ұлы. Қызы
пәтердегі мұралық үлесінен шешесінің пайдасына бас тартады. ... ... ұлы да ... ... өз үлесінен Самойлованың пайдасына
бас тартуға келісіп отыр, бірақ ол Ресейден мұрадан бас тарту туралы ... ай ... ... ғана ... ... ... мұралық пәтерді
толық Самойлованың атына ресімдеуден бас тартқан. Бірақ, сот ... ... деп ... ҚР ... ... ... ... мұрада бас тарту үшін берілген алты айлық мерзiм өткеннен кейiн
және мұра іс жүзінде ... ... ... ... бас ... құқығын
жоғалтады. Бұл алты айлық мерзім мұрагер өзiнiң мұрагерлiкке шақырылғандығы
туралы бiлген немесе бiлуге тиiс болған күннен бастап есептеледі.[45]
- ... іс ... ... ... нені ... Егер мұрагер мұрагерлiктi iс жүзiнде қабылдағанын куәландыратын iс-
әрекеттер жасаған болса, атап ... ... ... ... ... немесе басқаруға кiрiссе; мұраға алынған мүлiктi сақтау, оны қол
сұғудан немесе үшiншi тұлғалардың ... ... ... шаралар
қабылдаса; мұраға алынған мүлiктi ұстау шығыстарын өз есебiнен жүргiзсе; өз
есебiнен мұра ... ... ... ... мұра ... ақшаны үшiншi тұлғалардан алған болса, өзгеше дәлелденгенге дейiн
мұрагер мұраны қабылдады деп есептеледі. ... ... да, егер алты ... ... ... ... ... туралы арыз бермесе, осы жағдайда
сотқа жүгінуге мәжбүр болады. Бірақ ... ... ... ... ... ... қабылдау фактісін анықтау туралы арыз беріледі.
- Ерлі-зайыптылардың бірі қайтыс болса, екіншісі оның мүлкін мұраға қалай
қабылдайды?
- Осы ... ... ... ... ... Ерлі-зайыптылар неке кезінде
пәтер сатып алды дейік. Күйеуі қайтыс ... Осы ... ... ... ғана ... ... ... (өйткені қалған жартысы тірі жүрген
әйеліне тиесілі). Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... яғни мұра қалдырушының балалары, ... және ... ... тең ... ... ... қайтыс
болған адам өсиет қалдырмаса, мұралық мүлік (пәтердің ... 1/2 ... ... ... және ата-анасы арасында тең бөлінеді. Ал қайтыс ... ... ... ... мұралық мүлік соның мазмұнына сәйкес үлестіріледі. 
- Мұра қалдырушылардың жазып кеткен өсиеттері сот ... ... ... ме? ... жағдайда өсиет жарамсыз деп танылуы мүмкін.
- Өсиетті жарамсыз деп тану ... ... сот ... ... Бұл ... ... ... заңдылығына дау айтады.
«Соттардың мұрагерлік туралы ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Жоғарғы сотының 2009 жылғы 29 маусымдағы № 5
Нормативтік қаулысының 20-тармағында соттар ... ... ... ... ... ... ... өсиеттің нысаны мен мазмұнына ... ... ... ... ... ... ... 1-тармағы,
1050, 1051, 1052-баптары) басшылыққа алуы керек деп ... ... ... ... ... ... тікелей
байланысты.[46]
ҚР Азаматтық кодексінің 1051- бабының ... ... ... ... өсиеттi өсиет қалдырушы өзі немесе өсиет
қалдырушының айтуымен ... ... ... ... ... тиiс. ... айтуы бойынша нотариус жазған өсиеттi өсиетке қол ... ... пен ... ... ... өсиет қалдырушы толық оқып шығуы
тиіс. Егер ... ... дене ... ... немесе
сауатсыздығына байланысты өсиеттi өзi оқи ... ... ол үшiн ... ... ... куә оқып ... ол туралы ... ... өзi оқи ... ... ... ... тиiстi
жазба жасалады. Егер нотариалды түрде куәландырған өсиет куәнің ... ... ... тегi, аты және тұрақты ... жерi ... ... ... өсиетке өсиет қалдырушының орнына қол қойған
адамға қатысты да енгiзілуi тиiс.[47]
Мынандай мысал келтірейік. ... ... ... ... ... ... ... арқылы қалдырған. Зайцевтің бірінші некеден туған балалары
Зайцев қайтыс болғаннан кейін осы өсиетпен келіспей, ... ... ... ... ... ... ... қалдырушының өзi өсиетке қол
қоюы қажет. Егер өсиет қалдырушы дене кемiстiктерiне, науқастығына немесе
сауатсыздығына байланысты өсиетке өзi қол қоя ... оның ... ... ... ... ... ... басқа адамның қатысуымен өсиет
қалдырушының өсиетке өзi қол қоя алмауының ... ... ... ... қол қоюы ... өсиет қалдырушының орнына өз пайдасына ... ... ... оның ... оның ... ... немерелерi мен шөберелерi,
сондай-ақ өсиет қалдырушының заң бойынша мұрагерлерi қол қоя алмайды. ... ... жазу ... ... осы талаптары бұзылып, өсиетке
Зайцевпен бірге ... және ... ... ... ... ... ... қол қойғаны анықталған. Тағы бір оқиға әлі ... бар. ... ... нотариалдық кеңседе қол қойып, одан кейін куә оған далада
тұрған машинаның ішінде қол ... Сот осы ... да ... ... ... ... ... қалдырушы өсиетке куәнің көзінше қол қоюға тиіс
болған.
2.3 Мұрагерлік тәртібімен меншік құқығының ауысуын тіркеу
Бүгінгі күнде жылжымайтын мүлік ... жеке ... ... ... және ... ... нысанын ұйымымдары мен
кәсіпорынның даму базасы ... ... ... ... ... ... және ... түрде қалыптасуы болуда және азаматтардың,
кәсіпорындар және ұйымдардың ... саны ... ... ... қатысуда.[48]
Жылжымайтын мүлікке меншік құқығы - бұл өзіне тиесілі жылжымайтын
мүлікті өз ... ... ... ... ҚР заң ... және ... субъект құқығы.
Жылжымайтын мүліктің меншік иелерінің құқығын қорғаудың ... және ... ... бірі ... тіркеу болып
табылады. Сондықтан, өз құқығыңды өз ... және ... ... ... фактісі басталған кезеңнен бастап алты ай мерзім ... ... ... ... ... институты азаматтар
мүддесіне және құқығына кепіл беруге мүмкіндік береді, және азаматтардың
сол ... ... ... ... құқығының туындауын дәл айқындайды.
Азаматтық ... 118 ... ... сәйкес, жылжымайтын мүлікке
меншік құқығы және басқа да құқықтар мемлекеттік тіркеу ... ... ... ... меншік құқығының тоқтатуы және ауысуы да
мемлекеттік тіркеуге жатады.
Иесі бар мүліктің меншік ... ... ... тек ... алу-сату,
айырбастау, сыйға тарту шарттары немесе басқа да осы мүлікті айыру мәмлесі
негізінде ғана ... ... ... ... ... ... құқығының
өсиет арқылы мұрагерлік немесе заң арқылы ауысуы қаралған.
Мұрагерлік - бұл ... ... ... (мұра қалдырушы) мүлкі басқа
тұлғаға (тұлғаларға) - мұрагерге (мұрагерлерге) ... ... ... мұрасы басқа тұлғаларға әмбебап құқықтық ... ... ... және бір ... ... мұраға алған мұрагерлер өздерінің құқықтарын қалай ресімдеу
керектігін жиі білмей жатады. Өз құқығыңды ... ... ... ... ... мұрагерлік тәртібі немесе заң бойынша меншік құқығы
ауысуын тіркеу үшін мұрагер тіркеу органына ... ... ... ... ... ... анықтаманы ұсынады.
Заң бойынша мұрагерлік кезінде, және де мұра қалдырушы өсиетінде ... ... ... көрсетпеген жағдайда, мұрагерлер арасында
келісім немесе сотта мүлік бөлімі туралы шешім ... ... ... жалпы үлес құқығында, ал, заң актілерімен белгіленген жағдайда
жалпы бірлескен меншік құқығында тіркеледі. Мұрагерлік ... ... ... ... ... әрбір мұрагердің жеке меншігін
тіркеу жылжымайтын ... ... ... іске ... ... ... ... тіркеу, егер тіркеуші органда мұра
қалдырушының өзінен шыққан басқа құқық өткізуші құжаттар ... ... ... ... ... және т.б.) жоқ болса іске асады. Егер
тіркеуші органда ... ... ... ... ... ... берілген
кезде мұра меншікке қойылатын (банкротқа ... ... ... ... ... ауыртпалықты тіркеу туралы өтініш болса, ... ... ... ... іске ... ... бұндай ауыртпалықтар
мұрагерге мұра қалдырушының міндеттерінің ауысуымен өтеді.[50]
Және де мұра қалдырушының ... ... ... ... ... және тіркеусіз құқық туындады деп саналмаған ... ... ... ... ... жиі туындайды?
Егер мұра қалдырушының мүлік құжаттары ресімделмеген немесе ... ... ... ... ... 1040 ... сәйкес
мұрагерге, мұра қалдырушы өлімімен жойылмайтын ... емес ... ... мұра қалдырушыға меншік құқығын тіркеуге тіркеу органына жүгіну
құқығы, құрылысты пайдалануға ... ... ... органға жер
учаскесі актісін және басқа да ... емес ... және ... ... ... тұратын мұраға құқық туралы куәлік береді.
Осы сәтте, аталған құжат ... ... ... ... ... ... жүгінуге негіз бола алады, бірақ,
мұрагерлердің құқық белгілеуші ... ... ... ... ... ... құқығы туралы куәлігін ұсына отырып, алты ай ... ... ... өз ... ... ... келе, азаматтарымыздың назарын тағы да мынаған аударғым
келеді, жылжымайтын мүлікке меншік құқығы міндетті ... ... және оның ... ... иесі болу үшін алты ай ... ... ... заңдастыру қажет. Мемлекеттік тіркеу ... ... ... ... ... тіркелмегеннен басымдылығы болады.
3 Мұрагерліктің түрлері: заң бойынша және ... ... ... Заң ... және ... ... мұрагерлік
Мұрагерлік – қайтыс болған ... ... ... ... көшуі деп жоғарыда келтіргенбіз. Ол өсиет негізінде (егер мұра
қалдырушының жазған өсиеті болса) немесе заң бойынша жүзеге ... ... ... болу ... заң арқылы тағайындалған адамдардың
мұрагерлікке алынуы. Заң бойынша мұрагерлік ... бір ... ... және оның ... және екінші жағынан, асырап алушы мен оның
туыстары қандас туыстарға ... ... ... мен ... ... ... ... ата-анасы, оның басқа да қандас туыстары
қайтыс болғаннан кейін заң ... ... ... Асырап алынушылардың
ата-анасы мен оның ... да ... ... асырап алынушы және оның
ұрпақтары қайтыс болғаннан кейін заң ... ... ... ... мұрагер болу құқығын бірінші кезекте тең үлеспен мұра
қалдырушының ... ... ... ... ол ... ... кейін тірі
туған балалары, сондай-ақ мұра қалдырушының жұбайы мен ата-анасы алған. ... ... болу ... ... ... тең үлеспен мұра қалдырушының
ата-анасы бір, ата-анасы бөлек ... мен ... ... оның ... ... да, ... жағынан да атасы мен
әжесі алған. Заң ... ... болу ... ... ... тең ... қалдырушының туған немере ағалары мен ... ... Заң ... болу ... ... кезекте мұра қалдырушының алтыншы атаға
дейінгілерін қосқанда басқа туыстары алған. ... ... ... туу саны ... ... ... ... келу бір ата
(бір туыстық) ... деп ... ... ... ... ... тең үлесте мұрагер болған. Заң бойынша мұрагер болу
құқығы бесінші кезекте, егер мұра қалдырушымен бір ... ... он ... тұрса, тең үлеспен оның ... ... мен ... өгей әкесі мен өгей шешесі алған. Заң бойынша мұрагер ... ... ... тең үлеспен мұра қалдырушының асырауындағы еңбекке
жарамсыз адамдар алған.
Әдеттегі жиһаздар мен үй тұрмысында ұсталатын заттар заң ... және ... ... ... мұра ... ол өлгенде ең
кемі бір жыл бірге тұрған мұрагерге көшеді. Мысалы, егер мұра ... ... ... ... ... кезектегі мұрагерлер) қалған болса,
онда онымен бірнеше жыл ... ... ... ... кезектегі мұрагер)
жиһаздар мен үй тұрмысында ұсталатын заттарды (қалған ... ... ... ... басқа мұрагерлерге тиеді) алған.
Мұраны қорғау және заң ... ... ... оны ... бір ... өсиет бойынша мұраға қалдырған жағдайда мұра ... ... ... ... заң ... ... тәртібімен
ауысатын бөлігін де қоса алғанда, барлық мұраны қорғауды және оны басқаруды
жүзеге ... заң ... ... ... заң бойынша мұрагерлік тәртібімен
ауысатын бөлігіне қатысты көрсетілген міндеттерді атқару үшін ... ... ... ... ... ... алғанда бүкіл
мұраны қорғау және оны басқару өсиет ... ... ... ... ... ... ... асырған. Мұраны сенімгерлікпен
басқарушыны заң бойынша бір немесе бірнеше мұрагердің ... ... жері ... ... ... ... ... немесе оны таңдаумен келіспеген заң бойынша мұрагер ... ... ... ... дау ... ... болған.
Егер заң бойынша мұрагерлер болмаса не белгісіз болса, ... ... ... ... ... тағайындау туралы ... ... Заң ... мұрагерлер келген жағдайда, олардың талап етуі
бойынша мұраны ... ... ... ... оған ... ... ... сыйақы төлене отырып кері шақырып ... ... ... ... мұра ... ... қорғау және
оны басқару жөніедегі қажетті ... ... ал егер ... ... ... көзделмесе, сыйақы алуға да ... ... ... ... мүлкін (немесе оның бір бөлігін) кез ... ... ... ... және ... да ... ұйымдарға
- өсиет ете алады: ол бір, бірнеше немесе барлық мұрагерлерін заң бойынша
мұрадан айыра алады.
Заң ... ... ... ... ... кезек тәртібімен мұрагерлікке шақырылады.
Заң бойынша мұрагерлік кезінде, бір жағынан, ... ... және ... және ... ... ... ... мен оның туыстары қандас
туыстарға теңестіріледі.
Асырап алынғандар мен олардың ұрпақтары асырап алынушының ... ... оның ... да ... ... ... болғаннан кейін заң бойынша
мұрагер болмайды.
Асырап ... ... мен оның ... да қандас туыстары
асырап алынушы және оның ұрпақтары қайтыс болғаннан ... заң ... ... ... ... ... ... кезегі алдынғы кезектегі
мұрагерлер болмаған, оларды мұрадан шеттеткен, олар мұраны қабылдамаған не
одан бас ... ... ... ... 1074-бабының 5-тармағында
аталған жағдайларды қоспағанда, мұрагерлік құқығын алады.
Азаматтық Кодекстің заң ... ... ... ... туралы және олардың мұрадағы үлестерінің мөлшері ... ... ... мұра ... кейін жасалып, нотариат
куәландырған келісімімен өзгертілуі мүмкін. Мұндай келісім оған ... ... ... үлеске құқығы бар мұрагерлердің
құқықтарын қозмауы ... ... алу үшін оны ... ... ... бір ... ... бойынша мұра алуға шақырған кезде мұрагер осы негіздердің
бірі бойынша, оның бірнешеуі бойынша немесе негіздер бойынша ... ... ... ... заң ... немесе өсиет бойнша мұрагер мұраны мерзімінде
қабылдап үлгермей, мұра ... ... ... ... онда ... ... үлесін қабылдау құқығы оның мұрагерлеріне ауысады. Егер мерзімінің
қалған бөлігі үш айдан аз ... ол үш айға ... ... бойынша мұрагер болу құқығын бірінші кезекте тең үлеспен мұра
қалдырушының балалары, ... ... ол ... ... кейін тірі туған
балалары, сондай-ақ мұра қалдырушының жұбайы мен ата-анасы алады.
Заң бойынша мұрагер болу ... ... ... тең ... ... ... бір, ата-анасы бөлек аға-інілері мен апа-сіңлілері
(қарындастары), сондай-ақ оның әкесі жағынан да, анасы жағынан да ... ... ... ... ... болу ... ... кезекте тең үлеспен мұра
қалдырушының туған немере ағалары мен ... ... ... ... болу ... төртінші кезекте мұра қалдырушының
алтыншы атаға дейінгілерін қосқанда басқа туыстары алады, бұл ретте туыстық
дәрежесі неғұрлым жақын ... ... ... алысырақ дәрежедегі
туыстарын мұрагерліктен шеттетеді.
Туыстық дәрежесінің жақындығы ортақ ата-бабасының туу саны ... ... ... келу бір ата (бір туыстық) дәрежесі деп аталады.
Мұрагерлікке ... ... ... мұрагерлер тең үлесте
мұрагер болады.
Заң бойынша мұрагер болу құқығын ... ... егер ... бір ... ... он жыл ... тұрса, тең үлеспен оның
туыстас аға-інілері мен апа-сіңлілері, (қарындастары), өгей әкесі мен ... ... ... ... болу ... ... ... тең үлеспен мұра
қалдырушының  асырауындағы еңбекке жарамсыз адамдар алады.
Өсиетті өзі ... ... Өкіл ... ... ... жол берілмеген.
Мұра қалдырушы кезкелген мүлік туралы өкімді қамтитын өсиет жасауға ... - бір ... ... ... Мұра ... ... ... оны
жасағаннан кейін кез келген уақытта күшін жоюға және өзгертуге ерікті және
күшін жоюдың немесе ... ... ... ... емес ... ... ... өсиет оның жасалған жері мен уақыты
көрсетіле отырып, жазбаша нысанда жасалып, ... ... ... және ... 1) ... ... өсиеттер. 2) нотариатта
куәландырылғандарға теңестірілетін өсиеттер тиісінше ... ... ... ... қалдырушының өзі қол коюы қажет болған. Егер өсиет
қалдырушы дене ... ... ... сауатсыздығына
байланысты өсиетке өзі қол қоя ... оның ... ... ... ... ... куәландырушы басқа адамның қатысуымен ... ... өзі қол қоя ... ... ... отырып, басқа
азаматтың қол қоюы мүмкін болған.
Өсиет қалдырушы өзі жасаған өсиеттің кез келген уақытта күшін ... оны ... ... бар. ... кші:
- нотариат кеңесіне бұрын өзі жасаған өсиеттің толық күшін жою туралы
өтініш беру;
- жаңа өсиет ... ... ... мүмкін. Өсиет: нотариат кеңсесіне
бұрын өзі жасаған өсиеттің белгілі бір бөлігін өзгерту туралы өтініш ... ... ... ... ... ... өзгертетін жаңа өсиет жасау
жолымен өзгертілуі мүмкін болған. Бұрын жасалып, кейінгі өсиет арқылы толық
немесе ішінара күші ... ... егер ... ... өз ... ... ... немесе өзгертсе, қалпына келтірілмеген.
Нотариустың, өсиетті куәландыратын басқа адамның, куәлардың, сондай-ақ
өсиет қалдырушының орнына өсиетке қол қоятын азаматтың мұра ... ... ... оның ... күші ... ... ... мәліметтерді жария етуге құқығы жоқ. Нотариус, өсиетті орындаушы
немесе сот өсиетке түсінік ... ... ... ... мен ... мәні ... ... Өсиеттің қандайда болсын ережесінің дәлме-
дәл мағынасы түсініксіз болған кезде ол осы ... ... ... ... тұтас мағынасымен салыстыру арқылы анықталған.
Өсиет қалдырушы өсиет ... ... ... ... ... ... ... беруші ретінде осы міндетті атқаруды талап ету құқығын
ешкімге ұсынбастан одан ... ... ... алған. Жалпыға пайдалы
мақсатты жүзеге асыру үшін осындай міндет мұра қалдырушы ... ... бір ... бөліп шығарған кезде өсиетті орындаушыға ... бас ... ... ... ... ... өсиет бойынша мұрагерге мұра есебінен өсиеттік бас
тартуды орындауды талап ету құқығын алатын бір ... ... ... ... ... қандайда болсын міндеттемені (өсиеттік бас тарту)
орындауды жүктеуге құқылы. Заң бойынша мұрагерлер қатарына ... ... ... ... да бас тартушылар (легатариилер) болуы мүмкін болған.
Өсиет қалдырушы өсиеттік бас тартуды жүктеген мұрагер, оны тек оған ауысқан
мұраның шын ... құны ... және мұра ... қарыздарының өзіне
артылған бөліктерін шығарып тастап орындауға тиісті болған. Егер ... ... ... ... ... ... ... құқығы болса, оның
бас тартуды орындау міндеті өзіне ауысқан мұраның оның міндетті ... ... ... ... Егер ... бас ... ... немесе
бірнеше мұрагерге жүктелсе, өсиетте өзгеше көзделмесе, ол ... ... ... ... салмақ салады. Тұрғын үй немесе өзге
де тұрғын үй-жай ауысатын мұрагерге өсиет қалдырушы тұрғын ... ... ... бір бөлігін басқа адамға өмір бойы ... ... ... құқылы. Тұрғын үй-жайға меншік құқығы кейіннен
ауысқан жағдайда өмір бойы ... ... ... ... Өмір бойы
пайдалану құқығы иеліктен айрылмайды, берілмейді және бас ... ... Бас ... ... өмір бойы ... егер ... өзгеше көрсетілмесе, оның отбасы мүшелерінің тұруына
негіз болмайды.
Өсиеттік бас тартужүктелген мұрагер қайтыс болған жағдайда немесе ... ... ... ... бас ... ... оның ... алған
басқа мұрагерге, не мүлік иесіз қалса, мемлекетке ауысқан. Өсиеттік бас
тарту мұра ашылғанға ... ... ... ... бас ... қайтыс
болған жағдайда, бірақ өсиет бойынша мұрагер оны қабылдап үлгерген кезге
дейін ... Тағы бір жәйт бас ... мұра ... борыштары
үшін жауап бермеген.
Өсиеттің орындалуына келсек, өсиет қалдырушы өсиетті орындауды мұрагер
болып табылмайтын, өсиетте өзі көрсеткен адамға ... ... ... ... ... ... Бұл ... өсиетті орындаушы болуға
келісімі оның не өсиеттің өзіне өз қолымен ... ... не ... қоса
берілген өтініште көрсетілуге тиісті болған. Егер өсиетте оның ... ... ... ... ... ... ... орындауды
мұрагерлердің біріне не басқа адамға тапсыруға ... ... ... қол ... ... бір немесе бірнеше мұрагердің талап етуімен
өсиетті орындаушыны сот тағайындауы мүмкін болған.
Өсиетті орындаушы өсиет бойынша мұрагерлерді бұл ... күні ... ... ... ... қалдырушы жүктеген міндеттерді атқарудан кез
келген уақытта бас тартуға ... ... ... өз ... ... ... ... бойыншада босатылуы мүмкін болған.
Өсиетті орындаушы:
1) мұраны қорғауды және оны басқаруды жүзеге асыруға,
2) мұраның өз ... ... ... ... мұрагерлер мен бас
тартушыларды хабардар ету үшін ... ... ... шаралардаы қолдануға;
3) мұра қалдырушыға тиесілі ақша сомасын алуға;
4) мұра қалдырушының еркімен заң актілеріне сәйкес ... ... ... ... ... ... жүктелген өсиеттік бас тартуды ... ... ... ... ... не ... ... мұрагерлерден өсиеттік
жүктеуді атқаруды талап етуге;
7) мұраны борыштардан тазартуға тиісті болған.
Өсиетті орындаушы өз атынан сот істеріне және ... ... ... ... ... ... ... араласуға құқылы, сондай-ақ
мұндай істерге қатысуға тартылуы мүмкін болған. ... ... ... ... мұра ... ... ... өндіріп алу және
барлық мұрагерлердің мұраны иеленуге кірісуі үшін ... ... ... өз ... ... асырады. Өсиетті орындаушының мұраны басқару мен
өсиетті орындау жөніндегі қажетті шығындарды ... ... ... ... ... өсиетті орындаушыға мұраның есебінен сый ақы төлеу көзделуі
мүмкін. Өсиет орындалғаннан ... ... ... ... ... етуі бойынша есеп беруге міндетті.
Нотариатта куәләндырылған өсиет және оған теңестірілетін ... ... ... ... ... ... керек деп
есептелген, не болмаса өсиет қалдырушының айруымен куәнің қатысуы арқылы
нотариус жазуға тиіс болған. ... ... ... өсиет жазылған
кезде нотариус жалпы жұрт қабылдаған техникалық құралдарды (жазу ... ... және т.б.) ... ... ... қалдырушының айтуы
бойынша нотариус жазған өсиетті өсиетке қол ... ... ... ... ... арқылы өсиет қалдырушы толық оқып шығуға тиіс болған. Егер
өсиет қалдырушы дене ... ... ... байланысты
өсиетті өзі оқи алмайтын жағдайда, ол үшін оның ... ... куә оқып ... ол ... ... қалдырушының өсиетті өзі оқи
алмауының себептері көрсетіліп, өсиетте тиісті жазба ... ... ... ... ... ... ... өсиетте куәнің тегі,
аты және тұрақты тұратын жері көрсетілуге тиіс ... ... ... ... ... ... қол ... адамға қатысты да енгізілуі
тиіс болған. Өсиет қалдырушының тілегі бойынша нотариус өсиеттің ... оны ... ... оны ... өсиет деп атаған. Құпия өсиет
оның жарамсыз болып қалу қауіпімен, өсиет қалдырушының өз қолымен жазылуға
және қолы ... екі ... және ... ... ... ... ... салынып, желімденуге тиіс болған. Куәлар қол қойған
конверт куәлардың және нотариустың ... ... ... қол
қоятын басқа конвертке салынып желімденген. Нотариус жоқ елді мекендерде
тұратын адамдардың өсиетін заң ... ... ... ... берілген лауазымды адамдар куәландырған.[56]
Нотариатта куәландырылған өсиеттерге:
- ауруханаларда, санаторийлерде, өзге де емдеу-алдын алу мекемелерінде
емделіп ... ... ... мен ... арналған үйлерде тұратын
азаматтардың осы ауруханалардың, санаторийлердің, өзге де емдеу-алдын алу
мекемелерінің бас дәрігерлері және кезекші ... ... ... мүгедектерге арналған үйлердің директорлары, бас дәрігерлері
куәландырған ... ... ... және ... да әскери-емдеу
мекемелерінде емделіп жатқан әскери қызметшілер мен басқа адамдардың ... ... және ... да әскери-емдеу мекемелерінің
бастықтары, олардың медицина бөлімі жөніндегі орынбасарлары, аға ... ... ... ... жүзу ... ... жалауымен теңіз кемелерінде немесе ішкі жүзу
кемелерінде жүрген ... осы ... ... ... ... және ... әрекеттерін жасауға уәкілдік берген
лауазымды ... жоқ ... ... ... ... оқу орындарының орналасқан мекендеріндегі әскери қызметшілердің
өсиеттері, сондай-ақ осы ... ... ... жай ... ... ... және ... қызметшілердің отбасы мүшелерінің де әскери
бөлімдердің, құрамалардың, мекемелер мен оқу ... ... ... бас ... ... ... адамдардың бас бостандығынан
айыру орындарының бастықтары куәландырған өсиеттері теңестірілген.
Азаматтың ол ... ... ... ... тиеселі мүлікке билік ету
жөнінде өз ықтиярын білдіруі өсиет ... ... ... ... мүлкін немесе оның бір ... заң ... ... кіретін де, кірмейтін де бір немесе ... ... ... ... және ... өсите етіп қалдыра алады.
Өсиетті өзі жазуға тиіс, өкіл арқылы өсиет жасауға жол ... ... ... ... ... ... мұра ... бір талаппен байланыстыруға құқылы.
Мұрагер тағайындау немесе мұра алу құқығынан айыру туралы өкімге
енгізілген заңға ... ... ... ... ... енгізілген
мұрагердің денсаулық жағдайы бойынша немесе өзге де объективті ... ... үшін ... ... мұрагердің талап қоюы
бойынша жарамсыз деп танылуы ... ... ... ... ... мұра ... ... болған, оны қабылдамаған не одан бас ... ... ... ... ... лайықсыз мұрагер ретінде мұрагерліктен
шеттетілген жағдайда, сондай-ақ мұрагер мұра қалдырушының ... ... ... ... жағдайда, басқа мұрагер тағайындай алады
(мұрагерді қосымша тағайындау).
Азаматтық Кодекстің 1044-бабына сәйкес мұрагер бола ... кез ... ... ... мұрагер болуы мүмкін.
Өсиет бойынша мұрагердің қосымша тағайындалған ... ... бас ... жол ... ... ... қалған бөлігі Азаматтық Кодекстің 1061-1066-
баптарындағы тәртіппен мұрагерлікке шақырылған мұрагерлер арасында заң
бойынша ... ... ... заң ... мүліктің басқа бөлігі өсиет
арқылы қалдырылған мұрагерлер кіреді.
Өсиет оның жасалған жері мен уақыты көрсетіле ... ... ... ... ... ... куәландырылған өсиеттер (ҚР АК 1051-бабы);
2. нотариатта куәландырылғандарға теңестірілген өсиеттер (ҚР АК 1052-
бабы) тиісінше рәсімделген болып танылады. Өсиетке өсиет ... ... қоюы ... ... ... дене ... ... немесе
сауатсыздығына байланысты өсиетке өзі қол қоя алмаса, оның өтініші ... ... ... ... ... ... адамның қатысумен өсиет
қалдырушының өсиетке өзі қол қоя алмауының себебін ... ... ... қол қоюы ... ... ережелеріне сәйкес өсиетті жазу, оған қол қою
немесе куәландыру кезінде ... ... тиіс ... ... ... ... өсиетті куәландыратын өзге адам;
2. пайдасына өсиет жазылған ... ... ... бас ... оның ... оның балалары, ата-аналары, немерелері мен шөберелері,
сондай-ақ өсиет қалдырушының заң ... ... ... ... ... ... және ... оқуға қабілетсіз басқа да адамдар;
3. жалған жауап бергені үшін соттылығы бар адамдар куә бола алмайды,
сондай-ақ өсиет қалдырушының ... ... қол қоя ... ... өзі ... ... кез ... уақытта күшін жоюға
немесе оны өзгертуге құқылы.
Нотариустың, өсиетті куәландыратын басқа адамның, куәлардың, сондай-ақ
өсиет қалдырушының орнына ... қол ... ... мұра ... ... ... оның жасалуына, күші жойылуына немесе өзгертілуіне
қатысты мәліметтерді жария етуге құқығы жоқ.
Нотариустың, өсиетті куәландыратын ... ... ... ... ... ... өсиетке қол қоятын азаматтың мұра ашылғанға дейін
өсиеттің мазмұнына, оның жасалуына, күші ... ... ... ... жария етуге құқығы жоқ.
Өсиет қалдырушы өзі жасаған өсиеттің кез келген ... ... ... оны ... ... ... ... бұрын өзі жасаған өсиеттің толық күшін жою
туралы өтініш ... ... ... жолымен жойылуы мүмкін.
Өсиет:
1) нотариат кеңсесіне бұрын өзі жасаған өсиеттің белгілі бір ... ... ... ... ... өсиетті бөліктері бойынша өзгертетін жаңа өсиет
жасау жолымен өзгертілуі мүмкін.
Бұрын жасалып, кейінгі өсиет арқылы толық немесе ... күші ... егер ... ... өз ... ... ... жойса немесе
өзгертсе, қалпына келтірілмейді.
Тиісті нысанда жасалмаған өсиет жарамсыз болады. Өсиеттің жарамсыздығы
Азаматтық Кодекстің ... ... ... ... ... жасаудың, оған қол қоюдың және оны куәландырудың Азаматтық
Кодекспен ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Өсиеттегі жекелеген өкімдердің жарамсыздығы өсиеттің қалған ... ... ... деп ... ... осы өсиет бойынша мұрадан
айырылған мұрагер, Азаматтық ... ... ... ... бойынша мұра алу құқығына ие болады.
СЫЗБАЛАР
| ... ... ... |
| | ... ... | ... | ... | |
| ... бір ... ... қалса |
| ... ... бас ... |
| ... ... мұрагерлерді мұрадан айырса |
| ... ... ... ... ... |І |тең ... мұра ... |
|Заң бойынша |Кезек ... ... ... ... ол ... болу | ... болғаннан кейін тірі туған|
|кезектері | ... ... мұра |
| | ... ... мен ... | ... |
| |ІІ |тең ... мұра ... |
| ... |ата-анасы бір, ата-анасы бөлек |
| | ... мен ... |
| | ... ... оның |
| | ... ... да, ... жағынан |
| | |да ... мен ... ... |
| |ІІІ |тең ... мұра ... |
| ... |туған немере ағалары мен апалары |
| | ... |
| |ІV ... ... ... атаға |
| ... ... ... басқа |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... туу саны негізінде |
| | ... ... ... келу |
| | |бір ата (бір ... дәрежесі |
| | |деп ... |
| |V ... мұра ... бір |
| ... ... ... он жыл ... |
| | ... тең ... оның ... |
| | ... мен ... |
| | ... өгей ... мен |
| | ... ... алған |
| |VІ |тең ... мұра ... |
| ... ... еңбекке жарамсыз |
| | ... ... ... ... асырауындағы еңбекке жармсыз адамдар ... ... ... ... ... кемінде бір жыл оның |
|асырауында болған және ... ... ... ... ... ... заң ... мұрагерлер қатарына жатқан. Басқа да заң |
|бойынша мұрагерлер болған кезде олар ... ... ... |
|кезектегі мұрагерлермен бірге мұра алған. ... мұра ... ... ... ... ... ... қайтыс болғанға дейін кем дегенде бір жыл оның ... ... заң ... ... ... ... |
|бірақ мұрагерлікке шақырылатын кезектегі ... ... ... ... ... адамдар, осы кезектегі мұрагерлермен |
|бірге мұра алған ... алу ... ... ... ... ... ... заңға орай тиесілі мұрагерлік |
|құқықтың мұра ... ... тұру ... ... оның ... да ... ... оның ішінде мүліктің некеде |
|тұрғанда бірге тапқан ... ... ... ... жоқ. ... мұра ... неке мұра ашылғанға дейін іс жүзінде ... және ... мұра ... ... ... бес жыл ... тұрғандығы дәлелденсе, сот шешімімен ... заң ... ... ... ... |
| ... немесе өсиетті куәландыратын өзге |
| ... ... ... | ... қол қою | ... ... ... ... |
| ... ... ... ... өсиет |
| ... бас ... ... оның ... |
| ... балалары, ата-аналары, немерелері мен |
| ... ... ... ... заң |
| ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... |
| ... және ... ... ... ... |
| ... |
| ... жауап бергені үшін соттылығы бар |
| ... ... ... ... | |Легат (өсиеттік бас | |Жүктеу ... | ... | | ... ... | | | | ... ... ... | ... ... |
Сауал бойынша тұжырым.
Сауал ... ... ... ...... ... ... қалдырушының) мүлкінің мұрагерлерге көшуі деп ... ... ... ... мұра ... ... ... болса) немесе заң
бойынша жүзеге асырылған. Әр түрлеріне ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлікте мұрагер болу құқығының кезектеріне
назар аударылған. Өсиет ... ... ... ... ... ... ... өсиеттің орындалуы сияқты ережелерге тоқталдық.
3.2 Мұраны алу
Мұраны алу туралы ереже Азаматтық кодексте тұңғыш рет айтылып ... 1072 ... ... егер ... ... ... бас тартпаса
мұрагерлік құқығынан айырылмаса және оны мұрагер етіп тағайындау туралы
өсиеттік өкімді ... деп ... ... мұрагерлік құқығын
жоғалтпаса, ол мұра ашылған уақыттан бастап ... ... ... ... бір ... ... құқық алады делінген, бұдан байқауымызша 1963 ... ... ... ... ... ... іс ... мұра
мүлкін иелене бастаса немесе өлген адам тұрған жердегі нотариалдық ... ... ... арыз ... болса, мұра қабылданады деп есептелген.
Кәзіргі ... арыз ... ... жоқ. Мұра ашылған жер бойынша нотариус
мұрагердің өтінішімен оған мұрагерлікке құқық туралы куәлік беруге міндетті
болады. Мұрагерлікке құқық ... ... мұра ... күннен бастап алты ай
өткеннен кейін беріледі. Өсиет бойынша да, заң бойынша да ... егер ... ... ... ... адамдардан басқа тиісті
мүлікке не бүкіл ... ... ... мұрагерлер туралы анық деректер
болмаса, куәлік аталған мерзім өткенге дейін де берілуі мүмкін болған.
Мұрагер өзінің мұрагерлікке шақырылғандығы ... ... ... ... ... ... ... алты айдың ішінде мұрадан бас тартуға құқылы.
Дәлелді себептер болған ... бұл ... сот ... мүмкін, алайда
бұл екі айдан аспауға тиіс болған. Мұрадан бас ... ... ... жері ... ... арыз ... жасалған. Егер сенімхатты бас
татуға өкілеттік арнайы көзделсе, мұрадан өкіл арқылы бас тартуға болған.
Мұрадан бас ... ... ... ... ... қайтарып алуға болмаған.
Мұрагер өзіне сол үшін берілген мерзім өткеннен кейін ... ... ... ... Егер ол ... ... мүлікті іс жүзінде
иеленуге кіріссе не оған ... ... не оның осы ... ... құжаттарды алуға өтініш жасаса, ол бұл құқықты аталған ... ... де ... ... бас ... кезде өзінің өсиет бойынша немесе кез
келген кезектегі заң бойынша мұрагердің ... ... ... бас ... ... құқылы. Өсиет қалдырушы мұрадан
айырған мұрагерлердің пайдасына мұрадан бас ... жол ... ... ... ... да, заң ... да мұрагерлікке шақырылса, ол осы
негіздемелердің біреуі бойынша немесе екі негіздеме ... ... ... бас ... ... болған. Мұрагер мұраның басқа бөлігі мұраға
қалдырылуына қарамастан, үстелу құқығы бойынша ... ... ... бас
тартуға құқылы.[59]
Бас тартылушы өсиеттік бас тартудан бас тартуға құқылы. Ішінара ... ... ... шарт ... ... ... адамның пайдасына бас
тартуға жол берілмеген. Бұндағы көзделген құқық бір мезгілде ... ... бас ... ... бас ... ... ... емес. Егер
бас тартылушы осындай құқықты пайдаланса, ... бас ... ... оны орындау міндетінен босатылған.
Мұраны қабылдаған кез келген заң бойынша мұрагер мұраны ... ... ... ... Мұраны бөлу мұрагерлердің келісімі бойынша олар
тиесілі үлестерге сәйкес, ал келісімге қол ... ... – сот ... ... ... ... мұра ... оның бір бөлігі
мұрагерлерге ... ... ... ... ... ... жағдайа,
мұрагерлердің арасында мұраны өсиет бойынша бөлуге ... ... ... тұратын жері белгісіз адамдар болса,
қалған мұрагерлер, өсиетті орындаушы (мұраны ... және ... ... ... ... және ... ... шақыруға қисынды
шаралар қолдануға міндетті. Егер осының алдындағы ... ... ету ... ... 3 ... ... болмай қалған мұрагер мұраны
бөлу туралы келісімге қатысу тілегі туралы ... ... ... ... ... ... мұрагерге тиесілі үлесті бөлек шығарып,
өзара келісім бойынша бөлісті жүргізуге құқылы болған.
Іште қалған, бірақ әлі тумаған мұрагер болған кезде ... бөлу ... ... ... ... ғана ... Егер іште қалған мұрагер
тірі туса, қалған ... оған ... ... ... ... ... ғана мұра бөлу жүргізуге құқылы. Жаңа туған баланың ... үшін ... ... ... және ... органның өкілі
шақырылған.[60]
Мұра ашылғанға дейінгі бір жыл ... мұра ... ... ... тұрғын үйді, сондай – ақ жабдықтары мен үй – іші ... ... ... ... ... ие ... Мұра қалдырушамен бірге
мүлікке ортақ меншік құқығы бар мұрагерлер ... ... ... ... ... ... құқыққа ие бола алған.
Мұра қалдырушының қайтыс болар ... ... ... ... мұра ... жерлеуге арналған шығындарды, мұраны қорғауға,
басқаруға өсиетті орындауға, сондай – ақ өсиетті орындаушыға немесе мұраны
сенімгерлікпен ... ... ... ... шығындарды өтеу
туралы талаптар ол мұрагерлер арасында бөлінгенге дейін мұра ... тиіс деп ... Бұл ... ... ... ... кепілмен қамтамасыз етілген талаптардың алдында мұраның құнынан
басымдықпен ... ... ... ... ... ... мұра қалдырушының
міндеттемелерінен туындайтын талаптарын өсиетті орындаушыға (мұраны
сенімгерлікпен ... ... ... ... ... ... ... ортақ борықорлар ретінде жауап беретін мұрагерлерге қоюға құқылы.
Тағы бір жағдай шаруа (фермер) ... ... ... ... ... жалпы ережелер бойынша ашылған. Мұрагердің осы мүлікке жалпы
меншіктегі оның ... ... ... ... ... құқығы бар.
Егер өсиет бойынша да заң ... да ... ... ... ... мұра ... ... болмаса, не олардың ... бас ... мұра ... ... деп танылға. Бұл жағдайда иесіз
қалған мұра мұраның ашылған жері бойынша коммуналдық меншікке ауысқан. Мұра
ашылған ... ... бір жыл ... ... мұра ... жер ... ... органның арызы негізінде сот мұраны иесіз қалған ... Егер ... ... және оны басқаруға байланысты шығындар оның
құнын асып түссе, мұра аталған ... ... ... ... ... ... бойынша тұжырым.
Бұл сауал бойынша мұра алудың жалпы ережелері, мұраға ... ... ... мұрадан бас тарту құқығы, ... бөлу ... тағы ... ... ... ... иесіз қалған мұраға ерекше ... ... ... ... ... де ... ... құқық нормаларына сәйкес мұрагерлік
4.1 Халықаралық мұрагерлік құқық
Халықаралық мұрагерлік құқық ... ... мұра ... өзі азаматы болып табылатын ... ... ... ... ... мұра ... соңғы тұрақты тұрғылықты жері болған
елдің құқығы бойынша анықталған. Сондай-ақ адамның өсиет жасауға және ... жою ... ... мұра ... өсиетінде өзі азаматы болып
табылатын елдің ... ... мұра ... акт ... ... тұрғылықты жері болған елдің құқығы бойынша ... ... ... оның ... жою, егер соңғысы акт жасалған жердің талаптарын
немесе Қазақстан ... ... ... ... нысанды
сақтамауы салдарынан жарамсыз деп таныла алмаған.
Қозғалмайтын мүлікті мұраға қалдыру осы ... ... ... ... ... ал ... Республикасында мемлекеттік тізілімге
енгізілген ... - ... ... ... ... ... ... жасауға немесе оның күшін жоюға қабілеттілігі, сондай-ақ
соңғысының нысаны, егер аталған мүлік ... етіп ... нақ ... ... ... әр ... коллезиялар туындайды, ал ол әртүрлі
мемелекеттердің мұаргерлік қатнастары саласындағы ... әр ... ... ... ... бойынша мұрагер болуына  кезектер
Қазақстанда  алтау болса, өзге ... одан көп ... аз ... ... ... болуда әр мемелекеттің заңдары әр түрлі болады.
Ол  өсиетке қойылған ... ... Көп ... ... ... түрде жасалады, бұл талаптар орындалмаса ол жарамсыз
болып табылады.
Кейбір мемелекеттерде  алографиялық нысанда жасалатын ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде мұраға  ие болу үшін ... ... ... ... ... ... ...  жылжымайтын мен жылжитын мүлікті мұраға
алуды айырмашылықтар бар. ... ... ... ... ... жерінің заңы қолданылады.[62]
Жылжитын мүлікке  қатысты өсиет қалдырылған жағдайда мұра қалдырушының
ақырғв тұрған жерінің заңы қолданылады. ... мұра ... ... ... ... ... заңы бойынша жылжымайтын мүлікті
мұраға алу оның орналасқан жерінің  заның, ... ... алу оның ... ... заңы ... ... мүлік жөнінде мұра қалдырушының қайтыс
болу кезіндегі жеке заңы қолданылады. Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... 1961 ж. Гага ... ... етеді,
бұл конвенцияға сәйкес өсиет жарамды болып табылады.[63]
Егер: ... ... ... ... заңына немесе өсиет қалдырушыны
азаматтық заңына немесе өсиет қалдырушына тұрған жерінің заңына ... ... ... болар алдында тұрған жерінің ... сай ... ... ... ... Осы ...  бір талай мемелекеттер
қолдайды. Мұрагерлік қатнастарға қатысты коллезиялық мәселелер көбіне әр
мемелекеттің ішкі заңымен ... ... ... ... ... ... мұрагерлік қатнастар пайда болады: 
Шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ тұлғаларға Ұлттық тәртіп қағидасы
қолданылады. Шетелде орналасқан ... ... ... ... мәселелерді
дұрыс шешуде  шетел мемлекетінің заның білу  және ... ... білу ... болады. Мұрагерлік  халықаралық жеке құқық 
саласындағы ең даулы мәселелердің біріне жатады.  ... бұл кем ... ... ... ... ... жүйесіне қатысты болады, әр
мемлекеттің заңы бұл қатнастарды реттеуге құқылы. Әр ... істі ... мұра ... жеке заңы немесе оның  тұрғылықты жерінің заңы
немесе оның мүлік орналасқан жерінің заңы қолданылуы мүмкін. Мұраға ... ... ... 2 жол қолданылуы мүмкін:
1. Бір мемелекеттерде жылжитын және жылжымайтын мүлікті реттеуде  бір
заң қолданылады.
2. Ал өзге мемелекеттерде әр түрлі заң ... ... ... ... ... оның ... жерінің заңына бағынады.
Ал жылжымайтын мүлік тұрғылықты жерінің заңына ... ... ... ... ... мұра қалдырушы ақырғы тұрған
мемелекетінің ... ... ал ... ... ... ... алу ... заңы бойынша анықталады. [32.20][64]
Қазақстан заңнамаларына сәйкес мұрагерлік құқықтарда субъективтік
азаматтық құқықтын бір түріне ... ... ... Қазақстан
Республикасының аумағында мұрагер болуға немесе мұра қалдыруға ... ... жеке ... ... ... азаматтары мен азаматтығы
жоқ тұлғаларға өз азаматтығының құқығын беру ... ... беру ... алу ...  мұраны қабылдаушыларға мұрагерге мұраны ... ... бұл ... ... ... да,  шетел  азаматы да ... ... ... болу ... ... ... Қазақстандықтар 
үшінде бірдей. Қазақстан заңы бойынша  мұрагерлік құқықтардың пайда ... ... ... ... немесе оны қайтыс болды деп тануына
байланысты ... Заң ... ... ие болу үшін мұра ... ... ... ... қажет болады.
Заң бойынша да өсиет бойынша мұрагерлер болушылар мұраға ие болады.
Мұраны  қабылдау ... мұра ... ... ... ... ... Шетелдіктер мұраны 6 айдың ішінде  қабылдап алуы тиіс, бұл
мерзімді тек сот қана ұзарта алады, бұған дәлелді себептер болуы ... ... ... ... дәлелді себеп болып саналмайды. Мұрагерлік
қатнастар, мұра қалдырушының соңғы тұрақты ... жері ... ... ... ... А К 1121б ...  Сондықтан мұраға қалатын
мүліктің тағдырын анықтау алдында оның жылжитын немесе жылжымайтын екенін
анықтау керек, себебі бір ... бір заң ... ... ... ... 2-ші  заң бойынша жылжымайтын мүлікке жатқызылуы мүмкін. ... ... ... өсиет қалдырушының өз ерекшілігі болады. Өсиетті
қалдыруға, өсиет ... ... ... ... ... қалдырушы
 тұрақты тұрған жерінің заңнамаларымен  анықталады. Яғни адамның өсиет
жасауға және оның ... ... ... анықталады.[65]
Қозғалмайтын мүлікті мұраға қалдыру осы мүлік тұрған жердегі елдің
құқығы ... ал ... ... ... ... мүлік - Қазақстан Республикасының құқығы бойынша анықталады.  
5 Қазақстан республикасының заңдары бойынша мұрагерлік құқық жөніндегі
тәжірибе
5.1 Соттардың ... ... ... ... сот ... ... қатынастарға байланысты істерді қараудың сот
практикасына жүргізілген ... ... ... ... ... негізінен дұрыс қолданатынын көрсетті.
Сонымен қатар, сот практикасын зерделеу барысында белгілі бір мәселені
шешу кезінде ... ... ... әр ... ... ... ... (бұдан әрі - АК) ... ... ... соңғы тұрған жерi, ал егер ол белгiсiз болса, мүлiктiң немесе
оның негiзгi бөлiгiнiң орналасқан жерi мұраның ашылу орны ... ... ... ... ... ... кейіннен мұрагерлердің мұраға құқығы
туралы куәлігін алу үшін қажет.
Кей жағдайда азамат өзінің тұрақты тұратын мекенінен жырақта, ... ... ... ... ... ... қайтыс болуы мүмкін.
Осы орайда төмендегі деректі ... ... жөн. ... Тараз
қаласы, Сағындықов көшесі, №8 үй, №28 пәтер ... ... ... ... ... ... жылы ... болуына байланысты мұраның ашылу
орнын анықтау туралы сотқа арыз берген. Алайда, ... ... ... ... ... ... ... орны Шымкент қаласы деп
көрсетілгендіктен (ол сол кезде туыстарының үйінде ... ... ... ... ... ... берілмеген. Арыз иесі ... ... ... ... ... ... ... жері туралы “Турксиб-2” ПИК-тің
анықтамасын, сондай-ақ, өзінің ... ... ... ... ... ... де ... қалалық сотының 2004 жылғы 27 қаңтардағы шешімімен арыз
қанағаттандырылып, сот ... ... орны ... облысының Тараз қаласы
екенін анықтады.
Басқа іс бойынша осы қалалық сот азаматша Ахиллованың күйеуі ... ... ... ... ... орнын анықтау туралы арызын
қанағаттандырды. Қайтыс ... адам ... жері ... ... қаласы,
Разин көшесі, 5 үй) тіркелмегендіктен нотариаттық әрекет жасалмаған. ... ... ... ... ... ... пен ... арасындағы некенің тіркелгенін, олардың қайтыс болған адамға
меншік құқығымен тиесілі үйде бірге тұрғанын, қайтыс болу ... ... ... АХАЖ-дың бергенін атап көрсетті.
Келтірілген мысалдар мұраның ашылу орнын анықтау туралы арызбен ... үшін ... жоқ ... ... ... ... ... қолдағы бар құжаттар бойынша нотариустардың өздері анықтай алар еді.
Азаматтардың тұрақты ... ... үшін ... ... ... және тіркеу ережесін бекіту туралы” Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2000 ... 12 ... № 1063 ... ... ... ... ... болады. Бірақ, нотариустар мұраға ... ... беру ... осы мән-жайды назарға алмайды.[66]
АК-нің 1074-бабының 1-тармағына сәйкес, ... ... ... шақырылғандығы туралы бiлген немесе бiлуге тиiс болған күннен
бастап алты айдың iшiнде ... бас ... ... ... мұрадан бас
тартатыны туралы мұраның ашылған жерi бойынша ... арыз ... ... кейiннен күшiн жоймайды немесе қайтарып алуға болмайды.
В. Ким өзінің дүние-мүлкі жөнінде өсиет жазып, Тараз қаласы, Желтоқсан
көшесі, 30-23 мекен-жайы бойынша пәтерін ... ... ... ... бойынша мұра ашылғаннан кейін 04.02.2003 жылы нотариат кеңсесіне ... ... ... бас тартатыны туралы арыз береді. Кейіннен мұрагер
әкесі қайтыс болғаннан ... ... ауыр ... ... ... ... ... кейін әкесінің өсиетін ... ... жоқ ... ... ... ... мұрадан бас тартқаны туралы арызының күшін
жою туралы сотқа қайта арыз берген. Тараз қалалық сотының 2003 ... ... ... мұрагердің мұрадан бас тартуының күшін жою туралы арызы
қанағаттандырылған.
Соттың шешімінде талап арыздың неліктен қанағаттандырылғаны ... ... тек ... ... ... қайтаруға дайын екені,
қояр талабының жоқтығы ғана аталып көрсетілген.
Солай бола ... ... ... ... ... мен
міндеттемелерді анықтауға, өзгертуге ... ... ... бас ... ... мәмiлеге жатады. Мұрадан бас тарту Азаматтық
кодексте көзделген ... ... ... деп ... ... ... өзінің пайдасына мұрадан бас тартылған жағдайда мұраны иеленіп қалуға
тиіс ... ... ... ... ... беруі талапты
қанағаттандыру үшін жеткілікті негіз болып табылмайды.
Соттар лайықсыз мұрагерлердi мұрадан шеттету ... ... ... ... нормаларын негізінен дұрыс қолданады. Лайықсыз
мұрагерлерге өсиет ... да, ... заң ... да ... ... мұра қалдырушыны немесе мұрагерлердiң бiреуiн қасақана
өлтiрген немесе олардың өмiрiне қастандық жасаған, мұра қалдырушының соңғы
еркiн ... ... ... ... және сол ... ... ... оларға жақын адамдарды мұрагерлiкке шақыруға не ... ... ... ... ... ... ... жатқызуға болады. Бұл мән-
жайлар сот арқылы расталуы тиіс.
Мұрагердiң мұра ... ... ... ... мұрагерлiктен
шеттету үшін жеткіліксіз болады, бұл туралы соттың шешімі қажет.
Айталық, Ақтөбе ... ... 2003 ... 10 ... ... ... ... 103-бабының 3-бөлігімен 9 жылға бас бостандығынан айыруға
сотталған. Ол 2003 жылдың 2 қаңтарында мас ... өз ... ... жұмсап, айтарлықтай зақымдаған. Осының салдарынан жәбірленуші сол жерде
мерт болған.
Жәбірленушінің әкесі лайықсыз мұрагердi мұрадан ... ... ... арыз берген. Ақтөбе қаласы №2 ... 2003 ... 1 ... арыз ... 1045-бабының 3-бөлігінде балаларына ата-аналық құқықтарынан
айырылған және мұра ашылған кезде бұл ... ... ... ата-
аналардың балаларынан қалған мұраны заң бойынша алуға құқығы жоқ екені
анықталған. Осы мән-жайлар ... ... ... ... және бұл үшін
балаларына ата-аналық құқықтарынан айырылу ... өзі ... ... ... мұра ... күту ... ... заңмен жүктелген
мiндеттердi орындаудан жалтарған ата-аналар және кәмелетке толған (асырап
алынған) балалар сот шешімі бойынша мұрагерлік ... ... ... ... Ақтөбе қаласының №2 сотына жүгініп, соттан
Межновтің атына берілген мұраны иелену құқығы туралы ... ... ... ... ... заң ... ... сұраған. Талапкер өзінің
немересі, жауапкердің баласы қайғылы қазаға ... ... ... ... ... қалған пәтерге мұрагерлік куәлікті ... ... ... айта келіп, шешесі 1995 жылы қайтыс болған балаға
жауапкердің ... ... ... ... ... ... өзі
тәрбиелеп өсіргенін дәлел ретінде келтірген.
Оның талабы ... ... ... Сот Межновтың өз
баласын асырап-бағу мен тәрбиелеу міндеттерінен жалтарғанын анықтап, баласы
қайтыс болғаннан кейін оның ... ... ... емес деп ... ... келтірілген дәлелдемелермен расталды, атап айтқанда, жауапкер
екінші дәрежедегі маскүнемдік диагнозымен ... ... ... ... ... үшін алимент төлемеген, оны тәрбиелеу жөнінде
көмек көрсетпеген. Бас ... ... ... ... ... баланың өмір сүруіне мүлдем жарамсыз ... ... ... ... ... 1995 жылғы 25 шілдедегі қаулысымен
талапкер Серпокрылов кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... ... 1061-1066-баптарында көзделген кезек
тәртiбiмен мұрагерлiкке шақырылады. Егер мұра АК (Ерекше бөлім) қолданысқа
енгізілгенге ... ... онда ... ... ... КСР ... талаптары қолданылады.
Қазақ КСР Азаматтық кодексінің нормаларына сәйкес, ... ... ... ... ... әке-шешесінен кейін тұратыны, әке-
шешесі мұра ашылғанға дейін қайтыс болған жағдайда ғана ... ... заң ... мұраны иелене алатындығына қарамастан, ... №2 соты ... ... ... 1982 және ... ... ... кейін олардың үйін немерелері В. Шкап мұра
ретінде қабылдап алу ... ... Іс ... ... қызы ... ... мұрагер болғанымен, өзінің ұлы
Шкаптың пайдасына мұрадан бас тартқан. Соттың ... ... ... ... анықталып, оның үй құрылысына меншік құқығы танылған.
Алайда, қолданыстағы заңнама мұраның ашылу кезінде қайтыс болған
адамның ... көзі тірі ... ... құқығы бойынша мұрагер
болуға мүмкіндік бермейді. Сондықтан сот ... ... ... ... ... кезектегі мұрагерге мұраны қабылдап алып, содан кейін
мұраға иелік ете ... ... ... керек еді. Оның үстіне соттың
мүліктік сипаттағы ... ... баж ... ... ... ... ... мұраны, мұрагерлердің үлес мөлшерін ... ... ... Азамат қайтыс болған жағдайда өзiне тиесiлi
мүлiкке билiк ету ... өз ... ... ... ... ... ... туралы жалпы ережелер, өсиет жасаудың тәртібі Азаматтық
кодекспен реттеледі.
АК-нің 1056-бабының 1-тармағына ... ... ... ... ... ... ... жарамсыздығы Кодекстiң 4-тарауына, яки
мәмiлелердiң жарамсыздығы туралы ережелерiне де негiзделедi.
Өсиет тұтастай не бір ... ... ... мүмкін. Өсиеттің тұтастай
жарамсыздығы немесе бір бөлігінің жарамсыздылығы ... ... ... ... сот ... ... ... заңға сәйкестігін және
тараптардың мұраға ие болу ... ... тек сот қана ... ... ... мұра ... ... куәландыру кезінде
өз әрекеттерiнiң мәнiн түсiне алмауына немесе өзiнiң не iстегенiн ... ... ... деп тану ... талап қою кездеседі.
АК-нің 159-бабының 7-тармағына сәйкес әрекет қабiлеттiлiгi болғанымен,
мәмiле жасаған кезде өз әрекеттерiнiң мәнiн түсiне ... ... ... ... ... ... ... азамат жасасқан мәмiленi сот,
мәмілені жасаудың салдарынан құқықтары немесе заңмен қорғалатын мүдделері
бұзылған сол ... ... өзге ... ... ... ... ... мүмкiн. Бұдан басқа, кейiннен әрекет қабiлеттiлігi жоқ деп танылған
азамат ... ... егер ... ... ... өзiнде-ақ азаматтың
өз әрекеттерiнiң мәнiн түсiне алмайтын немесе өзiнiң не iстегенiн ... ... ... оның ... ... ... сот оны
жарамсыз деп тануы мүмкiн (АК-нің 159-бабының 5-тармағы).
Өсиетті қалдырған ... ... ... ... үшін сот әдетте,
сот-психиатриялық сараптама (адам қайтыс ... ... - ... ... ... ... тағайындайды.
Алматы қаласы Бостандық ауданының прокуроры мемлекеттің мүддесін
қорғап, Алматы қаласының Әділет ... ... ... және ... 2000 ... 18 наурыздағы өсиетті жарамсыз
деп тану туралы талап қойып, сотқа жүгінді. Ол ... ... ... ... қол қою ... денсаулық жағдайына байланысты өз
әрекеттерiнiң ... мен ... ... ... ... болғанын дәлел
ретінде келтірді. Талап қою басқа ... ... ... ... Мұра қалдырушының пәтерінен үшінші тұлғаларды шығару
туралы Четверякова қойған талаптан көрініп отырғанындай, 2000 жылы ... ... ... ... “Көктем-3” шағын ауданы, 19-үйдегі 44-
пәтерді, 2370 АҚШ доллары сомасындағы валюталық салымды және де ол ... ... ... ... ... Четверяковаға, 3000 АҚШ доллары
сомасындағы валюталық салымды ... ... ... ... ... ... жасалғаннан кейін Попова 2000 жылдың 25 сәуірінен
2000 жылдың 2 мамырына ... ... ... ... емдеу орталығында
“инвалюциялық паранойя” диагнозымен стационарлық ... ... ... ... болғаннан кейін, 2004 жылғы 19 қаңтарда жасалған №51 сот-
психиатриялық сараптама ... ... мұра ... ... ... өсиетке қол қою кезінде өз ... ... ... ... ... және ... не iстегенiн бiлмейтiн жағдайда болған.
Прокурордың осы ... ... ала ... қойған талабы
қанағаттандырылып, Өсиет АК-нің 159-бабының 7-тармағының негізінде жарамсыз
деп танылды.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... бойынша өсиеттерді жарамсыз деп танығаны анықталды.
Айталық, Алматы облысы ... ... ... ... ... ... ... Басағаш селосындағы филиалында 2000 жылғы
26 маусымда Чернованың Шереметтің ... ... ... ... мұрагерлердің
талабы бойынша жарамсыз деп ... Сот ... ... қалдырған үй
құрылысы жоспардан тыс салынған және ол пайдалануға қабылданбаған деген
уәжді ғана ... ... ... ... ... Алайда, жасалған
өсиетті жарамсыз деп танырлықтай сотта еш ... жоқ ... ... ... мен ... ... өсиет қалдырушының өз еркін ... ... ... ... ... ... сот талапты қанағат-
тандырудан бас ... ... ... ... соттар өсиет жазылған кезде ерлі-зайыптылардың жеке
үлесі жұбайлардың ортақ меншiгіндегі ... ... ... ... өсиетті жарамсыз деп таниды. Осы ... ... ... ... кеткен жөн. Өсиет азаматтың өзі ... ... ... ... бөлу ... жөніндегі билігі. Өсиетті рәсімдеу кезінде нотариус
немесе өсиетті куәландыруға заңды құқық берілген лауазымды адам ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген
мүліктің бар-жоғын мұра қалдырушы қайтыс болған ... ... ... 1083-бабына сәйкес, егер өсиет бойынша да, заң бойынша да
мұрагерлер болмаса не ... ... мұра ... ... ... ... бәрi ... бас тартса, мұра иесiз қалған деп танылады. Иесiз
қалған мұра мұраның ашылған жерi ... ... ... ... ... мұраны қабылдауды тек құқық ретінде ғана емес, сонымен
бірге мемлекеттің ... деп ... ... ... ... басқа
мұрагерлерден бір ерекшелігі — мұраны қабылдаудан бас тарта алмайды.
Мұра ашылған күннен ... бiр жыл ... ... мұра ... ... қаладағы аудан, аудандық маңызы бар қала, кент, ауыл (село),
ауылдық ... ... әкiмi ... ... ... сот ... иесiз
қалған мұра деп таниды. Мұраны қабылдау мерзімі бойынша да ерекшелік бар,
егер ... ... және оны ... ... ... оның ... түссе, онда мұра бір жыл өткенге дейін иесiз ... деп ... ... ... ... ... сотына Уәлиханов
ауданының әкімі мұраны иесiз ... мұра деп тану ... ... ... 2003 ... 24 ақпанында Аққұдық ауылында Степанец деген азаматтың
қайтыс болғаны, оның ... 301300 ... ... ақша ... Қайтыс болған адамның отбасы мен ... ... ... ... ... оның ... іздестіру жөнінде бұқаралық
ақпарат құралдарына хабарландыру жариялаған, марқұмның туыстары ... ... ... ... ... арызы қанағаттандырылды.
Сондай-ақ, Өскемен қалалық сотының шешімімен “Управление ЖКХ”
мемлекеттік мекемесінің ... ... ... ... мен Тидоның
атына тіркелген бір бөлмелі пәтерді мұра ретінде қабылдау туралы арызы
қанағаттандырылды.
Сотта пәтердің бос ... ... ... бойынша қарыздардың
жиналып қалғаны, мұра ашылған уақыттан бастап бір жыл ... ... ... ... ... ... куәлік сұрап арыз ... ... ... ... ... істердің санының жартысынан көбі мұраға құқықты сот
тәртібімен тануға байланысты, оның ішінде ... бірі ... ... ... тану ... ... бойынша қаралған, демек,
заңмен белгіленген тәртіп бойынша мүлікке құқық ... ... ... сәйкес, мұрагер кейiн мұрадан бас ... ... ... көзделген негіздер бойынша жоғалтпаса, ол мұра
ашылған уақыттан бастап ... ... ... немесе оның бiр бөлiгiне
(үлесiне) құқық алады. Міне, осылайша, АК ... ... ... ... кейін, демек, 1999 жылдың 1 шілдесінен бастап ... ... ... құқық туралы куәлікті алу үшін мұраны қабылдау фактісін
анықтау, мұраны қабылдауға ... ... ... туралы институт күшін
жойды. Бұған қарамастан ... ... ... арыздарды қарауды
жалғастырып жатыр.[69]
Айталық, Жамбыл ... ... ... ... ... 2003 ... 27
маусымдағы шешімімен азаматша Қадырбекованың 2001 жылдың тамызында, ... ... ... ... күшінде тұрған кезде ... ... ... ... қабылдау фактісін анықтау туралы ... ... мұра ... ... жоқ ... ... бойынша
мұраны қабылдау туралы заңды фактілерді анықтау ... да орын ... ... Қарасай аудандық соты 1992 жылдың желтоқсанында мұра
қалдырушы Асанов қайтыс болғаннан кейін ашылған ... оның ... ... ... ... Мұра ... сәтте қолданыста болған
Қазақ КСР АК-нің 527-бабына сәйкес, немере інілер заң ... ... ... болатын. Осы іс ... ... ... егер ... ... болсақ: “сот іс материалдарын
зерделеп, арыз ... ... арыз ... жатады деп санайды,
себебі, арыз иесі іс жүзінде мұраны қабылдап, сол үйде тұрып, салықтардың
барлығын ... үйді ... ... ... ... ... ... екінші бөлігіне сәйкес, меншiк иесi бар ... ... ... адам ... алу-сату, айырбастау, сыйға тарту немесе
осы мүлiктi иелiктен айыру туралы өзге мәмiленiң ... ие ... ... аталған баптың бірінші бөлігіне сәйкес, егер ... ... ... ... жаңа затқа меншiк құқығы оны дайындаған ... ... ... ... ... ... ... кезде соттардың
Азаматтық кодекстің жоғарыда аталған ... ... ... ... ... жылғы сатып алу-сату ... ... ... ... ... 140 үйдің меншік иесі ... ... ... ... аппараты әкімінің 30.01.1997 жылғы өкімімен ескі
тұрғын үйді қайта салуға рұқсат берілген, бірақ ол ... ... ... ... 17.04.2002 жылы қайтыс болған. Марқұмның ұлы Илиев
1994 жылдан бері үйде тұрып ... ... ... болды, ал әпкелерім мен
ағам мұраға таласпайды деп, салынған үйге меншік құқығын тану туралы ... ... ... ... арыз ... Алматы облысы Панфилов аудандық
сотының ... ... ... арыз ... ... құқығы заңдастырылған. Осы орайда сот заң тұрғысынан қателік
жіберген, ол талапты қанағаттандырудан бас ... ... ... өтініш беруді ұсынуы керек еді.
Қостанай қалалық соты да Левченконың арызы бойынша істі қарау кезінде
жоғарыдағыдай қателікке жол ... ... ... ... ... мүлікті (қайта салынған үйді) иелену, пайдалану және билік ету
фактісі анықталған.
Қарағанды облысы Сәтпаев қалалық соты ... ... ... - ... отырғызуға арналған жер учаскесіне меншік иелігін тану туралы ... істі ... Сот жер ... арыз ... ... ... ... меншік құқығын заңмен көзделген тәртіппен өз ... ... ... ... ... ... ... қалдырған деп тұжырым жасаған.
Талапкер өзге жолмен мұраны ... ... ... орай ... ... ... ете алмайды деп сот арызды қанағаттандырып, оның ... ... ... ... Осы ... сот “Жер туралы” Қазақстан
Республикасының Заңына ... ... ... ... жер ... құқығын және жерді ұдайы пайдалану құқығын беретін акт қана ... жеке ... ... ... ... ... табылатынын
назарға алмаған. Сондықтан сот арызды қанағаттандырудан бас тартып, мұраға
құқықты ... үшін ... ... ... беру ... ... тиіс ... қаласының № 2 соты да Пустованың Элеватор-1 ... ... жер ... және ... ... ... ... анықтау
кезінде осындай қателікке жол ... ... ... ... ... Ақтөбе қаласы әкімінің 10.07.1997 жылғы
шешімінің негізінде арызданушының ... ... егу үшін ... ... мемлекеттік акт істің материалдарына қоса тіркелген және осы
учаскеге кадастрлық нөмір берілген. Арыз иесі ... ... ... ... ... өтініш беруі керек еді.
Үшінші адамдардың ... ... ... ... мұрагерлік
құқықты тану жөніндегі істер де ерекше іс жүргізу тәртібімен қаралады.
Айталық, ... жылы ... ... шарт ... тұрғын үй-
жайлар айырбасталған. Соған сәйкес, Сүйінтаевтар ... ... ... үйдегі пәтерге көшіп кірген. Үй иесі Сүйінтаев 22.03.2003 жылы қайтыс
болғандықтан үйді айырбастау ... ... ... ... тіркелмей
қалған. Оның әйелі сотқа мұраны ... ... ... және ... ... ... тану ... арыз берген. Сот отырысында ... ... және ... ... бірінші кезектегі мұрагер -
шешесі бар екеніне, ал пәтер ... ... ... ... ... соттың қарауына жататын даудың ... ... ... ... ... ... шешімімен арыз қанағаттандырылған. Сот
АІЖК-нің 290-бабының екінші бөлігін бұза ... ... ... ... ... орай сот істі ... қою ... қарау туралы ұйғарым
шығарып, арыз иесіне ... 150, ... ... талаптарды
сот белгілеп берген мерзімге дейін орындауы керек екенін түсіндіруі керек
еді. Ал соттың ұйғарымы белгіленген ... ... ... ... ... жатады.
Әдетте нотариустар ауладағы құрылыстардың тіркелмеуіне, атап айтқанда,
олардың рұқсатсыз салынуына және ... ... ... пайдалануға
қабылданбауына байланысты оларға мұраға құқық беретін куәлік беруден бас
тартады.
Мүдделі ... ... арыз ... осы ... ... ... ... мұрагерлердің жылжымайтын мүлікке меншік құқығын таниды, ал
басқалары бұл мәселелерді ... ... ... ... ... шағымдану тәртібімен шешеді.
Айталық, Ескендірованың Алматы облысы, Көктал ... ... ... 144-үйге меншік құқығы болған еді. Ол 2002 жылдың ... ... ... ... ... өз бетімен жалғастырыла салынған бөлме
және қалқа бар ... ... ... ұлы Ниязовқа заң бойынша
мұрагерлік құқығын ... ... ... бас ... ол ... ... ... тану туралы сотқа арыз ... ... ... ... ... ... арыз қанағаттандырылған.
Тағы бір іс туралы. Күзембаевтың жеке меншігінде Семей қаласының
Короткая көшесіндегі 36-үйдің ... ... Жер ... ол ... құрылыс, сондай-ақ, жалғама В-1 литерлі құрылыс салған. Құрылыстар
Күзембаев ... ... ... ... оның ... меншік құқығын беретін куәлік беруден бас тартылған. Мұрагерлер
Семей қаласының сәулет және қала ... ... ... қосымша
құрылысты пайдалануға қабылдау туралы арыз ... ... ... ... ... ... олардың арызы қанағаттандырусыз қалдырылған.
Мұрагерлердің шағымдары бойынша Семей ... № 2 соты ... ... және қала ... ... ... В-1 литерлі
жалғама құрылысты қабылдап, марқұмның ... ... ... ... сот ... бойынша жылжымайтын мүлік орталығы” РМК-
нің Семей филиалын В-1 литерлі жалғама құрылысты ... ... ... ресімдеуге міндеттеген.
Сот өз тұжырымдамасында мүліктің меншік иесі Күзембаевтың атына
тіркелгенін, құрылыстың үйге ... ... ... ... атап ... АК-нің 60-бабында мұра қалдырушының құқығын
тіркеу құқығының мұрагерлерге өту мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... ... тіркеу құқығы
талапкерге көшеді деген тұжырымдамасы құқық нормаларына негізделген.
Азаматтардың ... ... ... ... ... кейін мәмілені жылжымайтын мүлікті тіркеу орталығында ... ... ... болу ... жиі ... ... жағдайларда
мұрагерлер тіркеуші органды мәмілені мұра ... ... ... ... сотқа арыз береді.
Мысалы, Шалимова сотқа берген арызында ағасы 17.02.2000 жылы пәтер
сатып алғанын, бірақ 20.05.2000 жылы ... ... ... ... ... ... ... Жылжымайтын мүлік орталығы мәмілені
тіркеуден бас тартқан. ... ... ... ... ... №2
аудандық сотының 16.04.2003 жылғы шешімімен ... ... ... ... ... ... ... бойынша жылжымайтын мүлік
орталығына ... ... ... ... ... оның ... ... атына тіркеу міндеті жүктелген. Осы орайда сот ... ... және ... жасалатын мәмiлелердi мемлекеттiк тiркеу
туралы” Қазақстан ... ... Заң күші бар ... ... ... ... жасаған. Аталған баптың талаптарына сәйкес,
тиiстi құжаттар тапсырылмаған жағдайда ғана ... ... ... онымен жасалған мәмiлелердi тiркеуге ... ... ... жол ... Жылжымайтын мүлікті тіркеу орталығының әрекеттеріне
щағымданып ... ... ... Талдықорған қалалық соты да 11.03.2004 жылы
осындай шешім шығарған. Сот арызды қанағаттандыра отырып, мұраның құрамына
мұра қалдырушыға тиесілі мүлік, ... оның ... ... ... құқықтары мен міндеттері кіреді деген тұжырымдама жасаған.
Ал Қарағанды ... ... ... ... ... ... Қарағанды облысы Саран қалалық сотының 27.04.2004 жылғы
шешімімен Александрованың ... ... ... ... ... мүлік орталығы” РМК-нің 01.11.2003 жылы қайтыс болған
Валегжанованың ... ... жылы ... сатып алу-сату шартын
мемлекеттік тіркеуден өткізуден бас ... ... деп ... ... сотының азаматтық істер ... ... ... ... ... сот шешімінің күші жойылып, ... бас ... ... жаңа ... ... Апелляциялық
алқа арызды қанағаттандырудан бас тарту туралы тұжырымдамасында АК-нің 238-
бабына сәйкес, мүлiкке ... ... шарт ... тiркеуден өткен
кезден бастап пайда болады делінген. АК-нің 13-бабының ... ... ... ... ол туған кезден басталып, қайтыс болған соң
тоқтатылады. Алқа азамат қайтыс болғаннан ... ... ... ие ... ... қабiлетi тоқтатылатындықтан “Жылжымайтын мүлікті тіркеу
орталығы” РМК-нің марқұмның атына пәтерді сатып ... ... ... ... заң ... сәйкес келеді деген тұжырым жасаған.
Қарағанды облыстық сотының ұстанып отырған бағыты дұрыс деп ... ... ... ... ... ... қызметі
комитеті Жылжымайтын мүлік орталығы” РМК-ге ... ... ... шешімде
РМК-нің лауазымды адамдарының әрекеттерінің заңсыздығын, атап айтқанда,
олардың азаматтар мен заңды ... ... ... ... ... ... бұзып отырғанын тануға тиіс. Осы орайда мұра
қалдырушы тіркелуге тиіс мүліктің меншік иесі болып ... ... ... ... шешу үшін мұра ... ... ... тіркеу
нотариустың мұра ісі бойынша берген мұра қалдырушының меншік құқығын тіркеу
жөніндегі ... ... ... ... ... жүргізілуі мүмкін.
Осындай куәліктерді нотариустар іс жүзінде бере бастады. Мұның өзі АК-нің
1040-бабы 1-тармағының ... ... мұра ... ... ... оның ... болуына байланысты қолданылуы тоқтамайтын құқықтары
мен мiндеттерi кiредi деген талаптарына ... ... ... ... ... осындай куәліктердің нұсқасы,
назарға алынуы үшін Жоғарғы ... ... ...... ... ... жіберілген.
Мұраның ашылғанын, мұрагерлердің мұраға құқығын және басқаларды растау
үшін ... ... ... ... ... атап ... жаңадан
салынған жылжымайтын мүлікке - ... ... ... ... ... - ... ... айырбастау, сыйға беру шарттары
немесе осы мүлікті иеліктен шығару жөніндегі өзге де ... ... ... ... ... Аталған куәліктің негізінде ... ... ... ... мұра ... ... ... меншік құқығын тіркеуден өткізеді де, тіркелгеннен кейін нотариус
мұрагерлерге мұраға құқық беретін куәлікті ресімдейді.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... не
құқықтары белгіленген тәртіппен тіркелген адам мәмілені даулаған жағдайда,
нотариус мұрагерлерге мұраға құқық беретін куәлікті ресімдеуден бас ... ... арыз ... ... ... ... соттардың иелену мерзімінің негізінде мұра ... ... тану ... ... талаптары бойынша істерді негізінен дұрыс
қарайтынын көрсетті.
Айталық, Петропавл қалалық соты 11.09.2003 жылғы шешімімен Фигурованың
иелену мерзімінің негізінде үй ... ... ... тану ... талабы
бойынша арызын қанағаттандырудан бас тартқан. Сот арыз иесінің қайын атасы
Фигуровтың 1940 жылы ... үйді ... өз ... ... ... ... анықтаған. Талапкер сотқа жүгінген кезде үй
иесі Фигуров, оның зайыбы және ұлы ... ... ... үйде ... ... ... ... Сот жылжымайтын мүлікті он бес жыл бойы
иеленіп, онда тұру фактісі ... ... ... мерзімі) бойынша меншік
құқығын тануға ... деп ... ... Талапкер мүлікті жеке
өзінің мүлкіндей адал, ашық иеленуге тиіс еді. Бұл, ... ол ... ... жоқ ... білмеуі және білуге де тиіс болмауы керек деген ... ... іс ... ... мүлік меншік құқығымен өзіне тиесілі емес
екенін білген.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... да ... қалалық соты өзінің 27.11.2003 жылғы шешімімен Мальцева 2003
жылы қайтыс болған жұбайына ... үйде 42 жыл бойы ... ... ... ... ауыртпалығын көтеріп отыр деген негіздер бойынша
ғана меншік құқығын анықтаған. Осы ... сот ... ... ... ... облысы Бесқарағай аудандық сотының 17.12.2003 ... ... ... ... және жер учаскесіне меншік құқығы
танылған. Сот өзінің тұжырымдамасында ол 1973 жылы ... ... ... онда ... ... деп куәлардың жауаптарына және Мало-Владимир
ауылдық ... ... ... Осы орайда сот даулы үй құрылысына
құқық беретін құжаттардың: техникалық паспорттың, үйді ... ... ... ... ... ... жоқ ... назарға алмаған.
Сот талапты қанағаттандырудан бас тартып, талапкерге құқық ... беру ... ... ... ... ... ұсынудың орнына
үйге және жер учаскесіне иелену мерзімінің ... ... ... ... ... ... ... бетімен салынған жылжымайтын мүлік тек сот тәртібімен мұраға
қабылдануы мүмкін, ал ... мұра ... ... ... ... ... беруге құқығы жоқ. Бұл өз бетімен салынған ... ... ... ... ... ... ... заңдарда белгiленген тәртiппен осындай
мақсаттарға арнап бөлiнбеген жер ... ... ... ... ... салынған тұрғын үй, басқа қора-қопсы, құрылыс немесе өзге ... ... өз ... ... ... ... ... тыс салынған қора-қопсының өз бетімен салынған ... ол ... ... ... жер учаскесінде не қора-
қопсы есепке алынып, техникалық ... ... ... ... тыс ... ... заң ... мұраға қалдыруға болады.
Айталық, Алматы қаласы Әуезов ... ... ... ... ... ... 33 үйге арыз ... 22.05.1968 жылы қайтыс
болған әкесі Волковтың меншік ... ... Осы ... сот
мұрагерлерге олардың осы үйді мұраға қабылдауы ... ... ... ... ... ... сот марқұм Волковқа 1956 жылы белгіленген
тәртіппен бөлінген жер учаскесінде үй ... ... ... ... тұжырымдама жасаған.
Алматы қаласының Медеу аудандық соты ... жылы ... ... үй мекен-жайында жоспардан тыс салынған қора-қопсыға 22.04.2002 жылы
қайтыс болған Тұрлыхановтың ... ... ... ... осы ... ұлының үй құрылысын мұраға қабылдау фактісі анықталған.
Алматы қаласының Бостандық аудандық № 2 соты ... ... ... 163 үй ... үй ... 2000 жылдың
қарашасында қайтыс болған Самсонов деген азаматтың меншік құқығын таныған.
Осы орайда ... ... ... ... мұра ... ... ... себебі, жылжымайтын мүлік мұра қалдырушыларға
заңды негіздер бойынша бөлінген жер учаскесінде салынған.
Қорыту ... ... ... ... ерекше тәртіппен қарап,
мемлекеттік бажды ерекше іс жүргізу істері бойынша арыздарды (шағымдарды)
қарағандай есептік көрсеткіштің 50 ... ... ... ... ... мүлікті бағалау туралы мәліметтер болмады. ... тың ... ... құқық туралы даулы істер бойынша мемлекеттік баж
“Салықтар мен басқа да ... ... ... ... ... ... Кодекстің 496-бабында көзделгендегідей мөлшерде мүліктің құнына
қарай өндірілуге тиіс еді.
АК-нің 1076-бабына сәйкес, мұраны бөлу ... ... ... ... үлестерге сәйкес, ал келiсiмге қол жетпеген кезде - сот
тәртiбiмен жүргiзiледi. Мұраны бөлген ... ... ... ғана ... мұра
қалдырушының мұрагерлердің үлесіне сәйкес өтелуге тиіс қарыздарын ... ... ... осы ... ... ... ... арасында мұра
мүлкін бөлу кезінде Теміртау қалалық сотының мұра қалдырушының құқықтары
ғана емес, онымен бірге оның ... де ... ... ... негізге ала отырып, мұра қалдырушы қайтыс болған сәтте
коммуналдық қызметтер бойынша төленбей қалған 467.302 теңге ... ... ... ... ... мұрагерлерге жүктегені орынды.
5.2 Мұрагерлік құқыққа қатысты даулар бойынша сот практикасын талдау
Мұрагерлік құқыққа қатысты даулар бойынша сот тəжірибесін талдау ... ... ... ... ... таңдап зерделеу, сондай-ақ 2010
жылдың бірінші ... ... ... ... ... ... ... істер жөніндегі қадағалау сот алқасының қаулыларын зерделеу
негізінде жүргізілді.
Талдау мұрагерлік құқыққа байланысты істерді ... жəне ... іске ... үшін ... ... бар ... ... белгілеу
кезінде негізінен материалдық жəне іс жүргізу құқықтарының нормаларын ... ... ... Азаматтық кодексінің 1042-бабына сəйкес
(бұдан əрі-АК), мұра қалдырушының қайтыс болған күнi, ал оны қайтыс ... ... ... егер сот ... ... күн көрсетiлмесе, азаматты
қайтыс болды деп жариялау туралы сот шешiмi күшiне ... күн ... ... ... ... ... ... қарай мұрагерлік істерді қарау кезінде соттар
мұраны ашу сəтінде қолданылып жүрген заңнаманы қолдануы тиіс.
Мəселен, 1.07.1964 жылдан бастап ... жыл ... ... КСР ... ... ... сəйкес, мұраны алу үшін мұрагер
мұра ашылған уақыттан бастап алты айдың ішінде мұра ... орын ... ... ... беру ... мұраны қабылдауға немесе мұрагерлік
мүлікті нақты басқаруға кірісуге міндетті. ... КСР ... ... ... мұрагердің өтініші бойынша осы мерзімді, егер сот оны
өткізіп алу себебін дəлелді деп таныса, сот ұзарта алады.
01.07.1999 ... ... ... ... ... ... бөлім)
сəйкес, мұрагер мұра ашылған уақыттан бастап өзіне тиесілі ... ... ... (үлесіне) құқықты, егер ол мұрадан кейіннен бас тартпаса,
мұра алу құқығынан ... жəне оны ... деп ... ... ... тану салдарынан мұра алу құқығын жоғалтпаса, иеленеді (1072-
бап).
12.01.2007 жылғы Қазақстан Республикасының Заңымен ... ... ... ... ... оған ... ... тəртібі өзгертілді, атап айтқанда АК-нің 1072-2-бабына сəйкес,
мұраның ашылу күнiнен бастап алты ай iшiнде мұра ... ... ... қайтыс болған немесе оны қайтыс болған деп
жариялаған күнi мұра ... ... ... ... ... ... ... қайтыс болған күнінен бастап алты айдың ... ал ... ... деп ... кезде - егер сот шешімінде басқа ... ... ... болды деп жариялау туралы сот шешiмi күшiне
енген ... ... ... қабылдауға болады.
Егер мұрагерлік құқығы АК-нің 1045-бабында белгіленген ... ... ... бас ... ... ... ... қабылдамау
немесе мұрагерлі мұрадан шеттету салдарынан басқа адамдар үшін ... ... ... ... ... құқығы туындаған күннен бастап алты
айдың ішінде мұраны қабылдай алады. ... ... ... соттардың
мұрагерлік істерді қарау кезінде мұра ашылған ... ... ... нормаларын қолданбағандығын көрсетті. Мəселен, ... ... ... ... ... ... мұраны қабылдау үшін мерзімді қалпына
келтіру туралы А. өтінішін қанағаттандыра ... сот ... ... жылы ... ... 1072, 1072-2, ... ... басшылыққа алған. Ал мұра ашылған сəтте АК-нің бұл нормалары
қолданысқа енбеген.
Мұра 1996 жылы, яғни ... ... ... ... ... өзгерістермен бірге 01.07.1999 жылғы редакцияда АК
қабылданғанға дейін ашылғандықтан, осы ... ... КСР ... ... тиіс.
Талдау соттардың мұра 01.07.1999 жылғы редакциядағы АК қабылданғаннан
кейін ашылған жағдайларда мұраны қабылдау үшін мерзімді ... ... ... ... ... ... Бірақ 07.02.2007 жылға дейін,
яғни АК-нің 1072-бабына сəйкес, мұрагер, егер ол ... ... ... мұра алу ... айырылмаса жəне оны мұрагер деп тағайындау
туралы өсиеттік өкімді тану салдарынан мұра алу ... ... ... ... ... өзіне тиесілі мұраға немесе оның бөлігіне (үлесіне)
құқықты иеленеді. Осыған байланысты мұраны қабылдау үшін ... ... ... ... жоқ ... ... жылы қайтыс болған С.-ның
мұрасын қабылдау үшін ... ... ... тану жəне ... ... ... Т.-ның арызы бойынша).
Бұдан басқа, осы іс бойынша Т. сотқа мұраны қабылдау үшін мерзімді
қалпына келтіру ... ... қою ... ... ... іс ... арыз берген.
Осы істе сот ерекше іс ... ... ... ... ... жəне ... ... келтіру туралы арызды қараған. Ал
бірінші талап ерекше іс жүргізу тəртібімен, екіншісі – талап қою тəртібімен
қарауға ... Бір іс ... ... қою жəне ... іс жүргізу
талаптарын қарау азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... ... ашылу орнының заңдық фактісін анықтау туралы
өтініш сотқа мұра ... ... жері ... болса да, бірақ
мұрагерлер мұны тұрғылықты жері ... ... ... ... ... ... түрінде растай алмаған жағдайларда беріледі.
АК-нің 16-бабына сəйкес, азамат тұрақты немесе көбiнесе тұратын ... оның ... жерi деп ... Оның ... елді ... ... дəлелдемесі тіркеу болып табылады. Ол Қазақстан Республикасы
Үкіметінің 12.07.2000 жылғы ... ... ... ... ... жəне тіркеу ережесіне сəйкес тұрақты тұратын жері
бойынша жүзеге асырылады.
Егер мұра қалдырушының тұратын жері ... ... ... ... ... тіркелген мүліктің немесе оның негізгі бөлігінің
орналасқан жері мұра ... жер ... ... Мұра ... ... ... болған кезде нотариус мұраның ашылған жерін
анықтауға міндетті. Мұндай жағдайларда ... ... ... ... ... ... ... талап етілмейді.
Дегенмен, қайтыс болған адамның атына тіркелген жылжымайтын мүліктің
болғанына қарамастан, соттар мұраның ашылу орнының заңдық ... ... ... қарайтын оқиғалары анықталды (қайтыс ... ... ... ... ... ... ... болған кезде мұраның
ашылу орнын белгілеу туралы Д. өтініші).
С. сотқа күйеуі қайтыс болғаннан кейін мұраны қабылдау үшін ... ... ... жəне неке ... ... алынған пəтерді мұраға
қабылдау фактісін белгілеу ... ... ... ... ... Өтініште ол
жұбайы қайтыс болған сəтте бірге тұрғанын, ... ... жəне ... ... ... сəйкес, сот шешімімен мұраны қабылдау мерзімі
қалпына келтірілді жəне мұраны қабылдау фактісі белгіленді.
Дегенмен, С. мұра ... ... ... алты айдың ішінде мұраны нақты
қабылдаған, онда оған мұраны қабылдау үшін ... ... ... жоқ еді, өйткені мұраны нақты қабылдаған кезде мұраны қабылдау
үшін мерзім өтіп кетпейді. Бұл ... сот ... іс ... ... ... ... ... жататын талаптарды бір іс жүргізуде де қараған.
12.01.2007 жылғы Заңның редакциясындағы ... ... ... мұра ... ... ... немесе заңға сəйкес мұра алу
құқығы туралы куəлiктi беруге уəкiлеттi лауазымды адамға мұрагердiң ... ... ... не ... мұраға құқық туралы куəлiк беру
туралы өтiнiшiн беру арқылы жүзеге асырылады.
АК-нің 1072-2-бабына сəйкес, мұраның ... ... ... алты ... қабылдануы мүмкін. Егер мұрагер мұраны қабылдау үшiн белгiленген
мерзiмдi дəлелдi себептер бойынша өткiзiп алған болса жəне мұраны ... ... ... ... алған мұрагер бұл мерзiмдi өткiзу
себептерi жойылғаннан кейiн алты айдың iшiнде ... ... ... ... өткiзiп алған мұрагердiң өтiнiшi бойынша сот бұл мерзiмдi қалпына
келтiре алады жəне мұрагер мұраны қабылдады деп тани алады.
Осылайша, ... ... үшін ... қалпына келтіруге мынадай
шарттар қажет:
- мерзімді дəлелді ... ... ... ... осы ... ... алу ... жойылғаннан кейін алты
айдың ішінде талап арызбен сотқа жүгінуі.
Талдау, соттарда ... ... үшін ... ... келтіру туралы
мұрагердің талаптарын қарау бойынша бірыңғай ... ... ... ... ... ... талаптарды негізінен Қазақстан
Республикасы Азаматтық іс жүргізу ... ... əрі- ... 30, ... ... ... ерекше іс жүргізу тəртібімен, басқалары –
талап қою бойынша іс жүргізу тəртібімен қарастырады.
Бұл ретте, кейбір соттар ... іс ... ... мұраны қабылдау
үшін мерзімді қалпына келтіру туралы талаптарды қарау кезінде мүдделі адам
ретінде ... ... ...... атқарушы органды,
үшіншісі – мұрагердің мұраны ... үшін ... ... ... ... (А., П. жəне ... өтініштері) болмаса да,
нотариусты тартады.
АК-нің 1072-3-бабының мазмұнын ... ... ... ... ... үшін ... ... өткізіп алу себебін дəлелді
деп таныған кезде, мұраны қабылдау үшiн белгiленген мерзiмдi өткiзiп алған
мұрагер бұл мерзiмдi өткiзу ... ... ... алты ... iшiнде
сотқа жүгiнген жағдайда осы мерзiмдi өткiзiп алған мұрагердiң ... сот бұл ... ... ... ... жəне мұрагер мұраны
қабылдады деп тани алады.
Мұрагер мұраны ... деп тани ... сот ... ... ... оған мұрадан тиесілі үлесін алуға құқықтарын ... ... Егер ... іс бойынша мұраға құқық туралы куəлік берілсе,
сот оны ... деп ... жəне ... ... ... мұрагерлердің
үлестерін айқындауға тиіс.
Дегенмен, көптеген жағдайларда соттар осындай ... ... ... ... ... ... көрсетілген басқа
мəселелерді шешпей, мұраны ... үшін ... ғана ... ... Ю. жəне В. ... ... ... емес, 20.01.1971 жылы туған,
Астана қаласында №1 шағын ауданда тұрған ұлдары А. 20.12.2007 жылы ... ... ... ... үшін ... мерзімді қалпына
келтіру туралы өтінішпен жүгінген. Ұлының құжаттарынан олар міндетті
зейнетақы жарналарының ... ... ... ету ... шартты
тауып алған. Куəлік беру үшін нотариусқа жүгінген кезде оларға алты айлық
мерзімді өткізіп ... ... бас ... ... ... үшін ... өткізіп алу себептерін дəлелді деп
таныды, өйткені қайтыс болған адамның ... ... ... болып табылады, зейнетақымен қамсыздандыру туралы шарттың бар
екендігін білмеген, ал оны тапқан соң бірден, яғни ... ... ... сəттен бастап заңда белгіленген алты айлық мерзімде ... ... ... ... ... ... өтініш берушілерге мұраны қабылдау үшін мерзімді қалпына
келтірді.
Алайда, сот, ... осы істі ... қою ... емес, ерекше іс
жүргізу тəртібімен қараған, екіншіден, сот ... ... деп ... ... ... ... ... нотариустың мұраға құқық туралы
куəлік беруден бас ... ... ... қаулы берген-бермегендігі
көрсетілмеген.
Осылайша 13.04.2007 жылы қайтыс болған əкелері Т.-дың өлімінен ... ... ... ... ... ... ... мұраны қабылдау
үшін мерзімді қалпына келтіру туралы Т. мен А. өтініштері ерекше іс жүргізу
тəртібімен қаралған. Сот ... тек бір ...... ... ... ... ... туралы шешілген. Мұрагерлер мұраны қабылдағандар
деп танылмаған.
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... мүдделі адамдар
көрсетілмеген. Əкесі Ч.-ға тиесілі Астана қаласы, Ақпан тұйық көшесі мекен-
жайындағы үй құрылысы ... ... ... үшін ... ... туралы, сондай-ақ ерекше іс жүргізу тəртібімен ... ... ... сот ... ... Ч. ... қанағаттандыру жəне өтініш
берушіні мұраны қабылдады деп ... ... ... үшін ... алу ... дəлелді деп тану туралы көрсеткен. Осы іс ... адам ... ... ... қабылдау үшін мерзімді өткізіп
алуына қатысы жоқ ... ... ... ... ... ... ... үшін мерзімді өткізіп алудың
дəлелді себептері ретінде мұрагердің алты айдың ішінде нотариусқа ... ... заң ... ... таниды (Ш. өтініші ерекше іс
жүргізу тəртібімен қаралған, шешімде тек мерзімі қалпына ... ... ... ... сот мұраны қабылдау үшін ... ... ... ... ... ... ... осы мерзімді «ұзартады».
Сонымен бір мезгілде мұрагер мұраны нақты ... ... ... ... ... белгілеудің орнына мұраны қабылдау үшін мерзімді
ұзартады.
Мəселен, Б. сотқа өсиетті жарамды деп тану жəне мұраны қабылдау ... ... ... ... ... ... ... материалдарынан
талапкердің 26.11.1993 жылы қайтыс болған С.-ның немересі болып табылатыны
жəне талапкерге ... ... ... көшесіндегі оған тиесілі пəтерді
10.05.1993 жылғы өсиетпен қалдырғандығы анықталды.
Мұраны ашқаннан кейін талапкер Б. ... істі ... ... кеңсеге жүгінбестен, бірден «Ақмола облысы бойынша Жылжымайтын
мүлік орталығы» РМК-ның ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген пəтерге меншік құқығы тіркелген.
Соттың 22.05.2009 жылғы шешімімен талапкерге меншік құқығын ... деп ... күші ... Осы ... заңды күшіне енгеннен кейін
талапкер мұраға құқық туралы куəлік беру үшін нотариусқа ... ... ... ... ... ... күшін жою туралы мəліметтердің
жоқтығына байланысты бас тартылған.
1984 жылдан бастап, соның ішінде мұра ашылған сəтте, ... ... Б. осы ... ... міндетті төлемдер мен коммуналдық қызмет
көрсетулерді төлеп тұрады. Бұл оның ... ... ... ... ... ... ... оған мұраны қабылдаған
ретінде мұраға ... ... ... ... ... ... бас ... жағдайда мұраны қабылдаудың заңдық фактісін ... ... ... Сот ... тану ... ... ... негізді
түрде бас тартып, талап арызды ішінара қанағаттандырды. Өйткені ... жоқ, күші ... жоқ жəне ол ... дау жоқ жəне талапкерге
мұраны қабылдау үшін мерзімді ... ... Бұл ... сот ... ... ... Ал мұра 1993 ... Қазақ КСР Азаматтық кодексі
қолданылатын кезеңде ... ... ... адам ретінде нотариус Б.-ны көрсеткен 03.03.2008
жылы қайтыс ... ... ... ... ... ... ... үшін
мерзімді ұзарту туралы ерекше іс жүргізу тəртібімен К.В. өтінішпен сотқа
жүгінген. Мұра 182 095 ... ... ... ... ... ... ... қаулысымен мұраны қабылдауға дəлелдеме ұсынбау
жəне мерзімді өткізіп алу себебі бойынша мұраға құқық туралы куəлік ... ... ... ... ... ... өтініш берушіге 2009 жылдың
қаңтарында мəлім болғандығы анықталды. Сот ... ... ... ... ... деп танылып, мұраны қабылдау үшін мерзім қалпына
келтірілді, алайда мұрагер мұраны ... ... ... ... ... Г. ... бойынша да қабылданды. Мүдделі адам ретінде
Банк ... ... АҚ ... ал мұра ... жəне ... ақша ... Сот ... қарар бөлігінде тек мерзімді қалпына келтіру туралы
көрсеткен.
Алайда, сол сот пəтерден тұратын мұраны қабылдау үшін ... ... ... салық комитетіне К.-нің талап арызын талап қою бойынша ... ... ... Сот ... қою ... іс жүргізу тəртібімен
істі дұрыс қарап, сонымен бірге мұраны қабылдау үшін тек мерзімді ... ал ... ... ... ретінде танымаған. Бұдан
басқа,осы іс бойынша ... ... ... ... ... оны иесіз қалған
деп таныған жағдайда ... ... өтуі ... ... ... ... ... орган көрсетілуі тиіс.
Нотариус мұраға құқық туралы куəлік берер алдында мұралық мүліктің
болуын тексеруге міндетті. Сот ... ... ... ... тану ... ... ... мұралық мүліктің бар екендігін тексеруге тиіс.
Дегенмен, осы мəселелерде соттар ... ... ... ... ... ... ... жəне əкімшілік істер
жөніндегі қадағалау сот алқасы ... ... ... ... ... ету
туралы М.-нің К.-ға талап арызы бойынша жəне ... ... ... ... заң ... ... ... туралы куəлікті жарамсыз деп тану туралы
К.-ның қарсы талап арызы бойынша істі қарап, мыналарды анықтады. М. ... ... ... ... үйді бөтен заңсыз иеліктен талап ету
туралы К.-ға талап арызын соттың ... ... ... ... ... ... заңдастыру туралы 25.01.2007 жылғы № 46 ... ... ... ... жарамсыз деп танылғандығын дəледдеп ұсынған.
Оған үй құрылысы меншік құқығымен тиесілі екендігін мұрагерлік туралы жəне
меншік құқығы ... ... ... ... ... 17 жыл бұрын (30.07.2008 жылы талап арызды берген күнді негізге
алып) ... ... ... ... ... жер ... сатып
алғандығын көрсетіп, жылжымайтын мүлікке меншік құқығын тану туралы қарсы
талап арыз ... Ол жер ... 1990 ... ... ... ... ашық пайдаланған жаңа үй салған (салықтарын төлейді, ... ... ... ... ... ... ... 1987 жылы өртенген үйдің қалдықтарымен жер учаскесін сатып алу
фактісін М. мен оның ... ... ... ... ... депутаттары
кеңесінің 16.01.1989 жылғы № 1/36 шешімімен ... ... ... Абылай хан көшесіндегі ауданы 77,15 шаршы метр бес ... ... ... ... ... М. 1993 жылы жекешелендіреді.
Соттың 03.02.2009 жылғы шешімімен К. Астана қаласы Малахов көшесіндегі
үйден шығарылады.
К.-ның 10.11.2007 жылғы заң ... ... ... ... ... тану
туралы талап арызына бас тартылады.
Азаматтық істер бойынша алқа ... сот ... ... ... ... ... М. 1961 жылы ... қаласы
(бұрынғы – Целиноград қаласы) Малахов ... ... үйді ... алған.
Целиноград қаласы Кеңес ауданы Халық депутаттары кеңесі атқарушы
комитетінің 15.12. 1983 ... № 20/273 ... ... үй М.-ға ... ... ... ... М. үйге меншік құқығын 27.12.1983 жылы
тіркеген.
26.11.1982 жылы Целиноград қаласы Кеңес ауданының АХАЖ ... ... Г. ... неке тіркелген.
Целиноград қалалық кеңесі еңбекші депутаттардың атқару комитетінің
16.01.1989 жылғы № 1/136 шешімімен М. жəне оның ... ... ... ... қаласында Абылайхан даңғылы бойынша бес бөлмелі пəтер
берілген. Пəтердің берілуіне Астана қаласы Малахов көшесіндегі ... ... ... болған. Пəтер 19.10.1993 жылғы № 1-12799 ... М. жəне оның ... ... ... жылы М. ... болады. 29.10.1998 жылы М. Целиноград қаласы
(бүгінде – Астана қаласы) № 2 мемлекеттік нотариаттық ... ... ... ... ... ... ... 1/6 үлесі түрінде,
«Северянка» бақша қоғамындағы жер учаскесін, «Москвич» ... ... ... ... ... көшесіндегі тұрғын
үйді мұраға қабылдау туралы өтініш ... жылы оған ... ... үйге ерлі-зайыптылардың ортақ
бірлескен мүлкіне . үлеске меншік құқығы туралы куəлік жəне М.-нің, қайтыс
болғанның төрт ... ... ... ... үйге . үлеске тең
үлестермен заң бойынша мұраға құқық туралы куəлік беріледі.
Жылжымайтын мүлікті жария ету жөніндегі ... ... ... яғни ... ... туралы куəлік М. берілгенге дейін 9 ай ... ... ... ... үй ... заңдастырылады.
К. 1987 жылы М.-дан өртенген үйді сатып ... оның ... ... жаңа ... үй салғанын, онымен 17 жылдан артық ашық пайдаланатынын
айтады.
Сот шешімімен жылжымайтын ... ... ету ... ... ... ... ... деп танылады.
Соттың азаматтық істер жөніндегі алқа қаулысымен соттың осы ... ... істі ... ... қадағалау алқасы Азаматтық іс жүргізу
кодексінің 15, 364-баптарының ... ... ... ... сатыдағы сот істі қарау кезінде мəлімделген талаптардың жəне оған
қарсы қарсылықтардың ... ... ... ... ... əрі ... түрле зерттемеген, іс үшін маңызы бар мəн-
жайлар ауқымын анықтамаған, материалдық құқық нормаларын дұрыс қолданбаған.
Сот ... 1987 жылы ... ... кейін М.-дан өртенген үйді сатып
алғаны, оның орнына жаңа үй салғаны ... ... ... түрде
зерттемеген.
Іс материалдарында М.-ға меншік құқығында тиесілі өртенген үйдің
жоспары жəне ... ... да ... бойынша сəйкес келмейтін К.-ның
қайтадан салынған үйдің жоспары бар. Сот ... мəні ... ... М. ... ... тұрғын үйді К.-ның бөтен заңсыз иелігінен
талап ету туралы талап арыз ... ... ... ... ... ету ... талап арызды тек осы
мүліктің меншік иесі ұсына алады.
Алайда, сот М. үйдің меншік иесі ... осы ... мұра ... ... жəне ... үй ... ... тиістігін, осы
мүлік талап арыз ұсынған сəтте болған-болмағанын анықтамаған.
Аппеляциялық сатыдағы сот іс үшін маңызы бар ... ... ... ... ... ... ... нормаларын
белгілемеген.
Іс үшін маңызы бар мəн-жайлардың зерттелмеуі, ... ... ... ... кезінде қолдануға жататын материалдық заң нормаларының
белгіленбеуі ... ... сот ... ... ... ... болған.
Азаматтық жəне əкімшілік істер жөніндегі қадағалау сот алқасының қаулысымен
осы іс ... сот ... істі ... ... ... күші жойылады.
«Заңдық маңызы бар фактілерді анықтау туралы істер ... ... ... ... ... ... Сотының 28.06.2002 жылғы
№ 13 нормативтік қаулысының ... ... ... ... ... ... ... мұра алу үшін заңдық маңызы бар екендігін білуге
тиіс.
Мұндай өтінішті қарау ... ... ... ... ... ... ... жəне т.б. жағдайларда асырап отырған адамның тарапынан өмір
сүруі үшін тұрақты əрі ... ... көзі ... ... ... ... екендігін ескеру керек. Алайда кейбір соттар заңның осы
талабын сақтамайды.
Мəселен, ... ... ... ... азаматтық жəне
əкімшілік істер жөніндегі ... сот ... 2008 жылы ... ... ... ... болудың заңдық фактісін анықтау туралы Д.-ның өтініші
бойынша азаматтық істі ... ... ... ... ... жəне ... құқықтарының нормаларын елеулі түрде бұзуға жол бергенін анықтады.
АІЖК-нің 290-бабына ... ... ... ... сот ... мен мүдделі адамдардың қатысуымен қарайды. Егер істі ... ... ... ... ... соттың қарауына жататын құқық туралы дау
туындаса, сот істі талап қою тəртібімен қарау туралы ұйғарым шығарады.
Алайда, сот ... ... болу ... тану ... Д.-ның
өтінішін қарау кезінде іске мұрагерлердің, атап айтқанда, оның ... ... ... ... сол ... ... адам ... оның өз
дəлелдерін келтіру құқығынан айырған ... ... сот ... ... ... бұза ... іске қатысуға тартылмаған адамдардың
міндеттері мен құқықтары туралы мəселені шешкен.
Сот жасы бойынша зейнеткер, жас (66 жас) ... ... ... ... ... ... болмағандықтан Б.-ның асырауында болғанын жəне тек
2001 жылы 5016.13 теңге құрайтын ... ... ал 08.2008 ... ... 19572 ... ... көтерілгенін анықтады. Д. зейнетақысы
26811 теңге құраған Б.-мен бірлескен шаруашылықты жүргізген. ... ... ... оның ... ... өзі жүре алмайтын анасы П. жəне оның
анасының туған əпкесі Н. болған.
Д. Б.-ның анасы мен тəтесін, сондай-ақ ... үш ... ... Б.-ның
өзін күтіп-баққан. Заңдық фактіні анықтау оған Б.-ның өлімінен кейін қалған
мұраны ресімдеу үшін қажет ... ... ... ... ... отырып, куəлардың
жауаптарын, қайтыс ... ... ... ... ... ... сондай-ақ қайтыс болған Б.-ның немере апасы Л.-дың 1995
жылдан бастап қайтыс ... ... ... інісі В.-ның Д.-мен нақты некелік
қатынаста бірге тұрып, он үш жыл ... ... ... ... ... туыстарын күтіп-баққанын, Б.-ның туыстарымен
туысқандық ... ... ... ... ... негізге алған.
Алайда, қадағалау шағымында Б.-мен бірге тұратын анасы мен əпкесіне ... ... ... ... ... ... ... еңбегіне
ақыны Б.-ның анасы П. өзінің зейнетақысы есебінен төлеп ... ... ... ... ... ... ... жəне жасы бойынша
2001 жылдан бері зейнеткер ... осы ... ... ... жеке ... ... сондай-ақ Д.-ның некелі күйеуінен туған, оны
асырауға тиіс кəмелетке толған бес баласы ... ... ... сот ... ... басшылыққа алып, Д.-ның
талаптарын қанағаттандыра ... ... ... асырауында болу фактісін
анықтаған. Алайда, істі қарау кезінде осы мəн-жайларды ... ... ... ... ... жол ... ... тұрғысында қадағалау алқасы сот шешімін заңды əрі негізді
деп тануға ... ... ... келіп, шешімнің күшін жойып, істі
жаңадан қарауға жіберген.
АІЖК-нің 292-бабына сəйкес, сот арыз ... ... бір ... ... ... алуы ... ... жағдайда, не жоғалған
құжаттарды қалпына келтіруі мүмкін емес ... ... ғана ... ... ... ... 294-бабына сəйкес, арызда арыз берушінің қандай фактіні жəне
қандай мақсатпен анықтау қажет ... ... ... ... ... тиісті құжаттарды алуы мүмкін еместігін не ... ... ... мүмкін еместігін растайтын дəлелдемелер келтірілуге тиіс.
Алайда, кейбір жағдайларда соттар осындай мəн-жайларды ... олар ... ... ... Мəселен, не қайтыс болған А.-мен
туыстық қарым-қатынасының заңдық фактісін анықтау туралы Н.-ның өтінішінде,
не қанағаттандырылған сот ... осы ... өзге ... ... мүмкін
еместігі туралы, сондай-ақ осы фактіні анықтаудың мақсаты көрсетілмеген.
Осы іс бойынша мүдделі тұлға ретінде іске ... ... ММ ... ... оның ... АХАЖ бөлімі іске қатысуға тартылған.
Соттар мұрагерлік туралы істер бойынша дауларды қарағанда, мұра ашылған
кезде қолданыста болған заңды ... алуы ... ... К. тірі кезінде бір бөлмелі пәтерде жауапкермен өмір сүрген
деп дәлелдеп, заң бойынша мұрагерлік туралы куәліктің ... ... ... Т-ға, Әділет департаментіне, РМК "Алматы қаласы бойынша жылжымайтын
мүлік орталығына" талап арыз ... ... 24 ... ... К. қайтыс болғаннан кейін Т. оны даулы
пәтер тек қана оның меншігіне жататынына сендірген.
Алайда, Ш. 2006 ... ... ... ... жауапкер Т.
мұрагерлік құқығы туралы куәлікті алғанын және пәтерді өзіне рәсімдегенін
бiлген. ... ... оның ... ... мұрагерлік құқығы
бұзылған деп есептеген.
Алматы қаласының Алмалы аудандық сотының 2006 жылғы 22 ... ... ... ... ... ... қалалық сотының
азаматтық істер жөніндегі ... 2007 ... 22 ... ... ... 1999 ... 2 қарашадағы заң бойынша Т-ның
мұрагерлік құқығы туралы ... ... ... деп ... ... сотының қадағалау алқасының 2007 жылғы 14 маусымдағы
қаулысымен қадағалау iс жүргiзуiн қозғаудан бас тартылған.
Қадағалау шағымында Т. ... ... ... мұрагерлікті
қабылдау мерзімін өткізіп алды деп, мұрагерлік құқығы туралы куәлікті алу
кезінде ол жұбайының ... ... ... ... ... іс бойынша
қабылданған сот актілерінің күшін жоюды және Ш-ның талап арызынан бас
тартуды сұраған.
АІЖК ... ... ... ... не іс ... ... бұзылуы соттың заңды күшіне енген актілерін қадағалау
тәртібімен қайта ... ... ... Республикасы Жоғар-ғы Сотының "Мұрагерлік жөніндегі заңдарды
соттардың ... ... ... ... 1992 ... ... №7 ... қаулысының 1-бөлігімен, Қазақстан Республикасы
Жоғарғы Соты Пленумының 2000 жылғы 22 желтоқсандағы №18 ... ... ... ... Соты ... 2004 ... 18 маусымдағы №11
нормативтік қаулысымен енгізілген өзгеріс-термен және толықтырулармен
бірге, ... ... ... ... ... ... шеше отырып, мұра
ашылған кезде ... ... ... ... алуы тиіс ... материалдарынан пәтерді мұраға қалдырушы К. 1999 жылғы 24 сәуірде
қайтыс ... ... ... ... ... ... 1999 ... 1 шілдеден
кейiн туындағандықтан "Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексін күшіне
енгізу туралы" Заңның 10-тармағына сәйкес, ... КСР ... ... ... КСР ... ... ... сәйкес, мұра ашылған сәтте
қолданыста болған мұрагер мұралық мүлікті иеленуге ... ... ... ... ... мұраны қабылдағаны туралы мұра ... ... ... ... алты ай ішінде арыз бергенде ... ... ... ... КСР ... кодексінің 543-бабына сәйкес, егер мұраны
қабылдауға ... ... ... сот дәлелді деп таныса, сот
мерзімді ұзарта алады.
Сонымен, бірінші ... сот ... КСР ... ... 525, 527-
баптарының мұрагерлердің субъективтік құрамын реттейтін ... ... ... ... ... үшін негіздің бар екені туралы
өзінің тұжырымын, ... ... ... бұзылғаны туралы жеті жыл өткеннен
кейін 2006 жылы білген, яғни ... ... ... алу ... ... бар ... жасыр-ған деп дәлелдеген.
Көрсетілген құқық мұрагерлерге тиесілі, алайда, сот қолданысқа ... ... заң ... ... атына мұрагерлік құқығы туралы
куәлікті даулау ... ... ... ... ... қоюға
құқығының болғаны туралы мәселені зерттемеген.
Мұндай мән-жайларда Ш. К-ның мұрагері болған деген соттың ... оның ... ... құқығының бұзылғаны туралы тұжырымы ... ... ... іс жаңадан қаралуға жолданумен сот шешімі күшін
жоюға жатады. Іс бойынша жол ... заң ... сот ... қарау
кезінде жоюы тиіс.
Жоғарғы Соттың қадағалау алқа-сының қаулысымен Алматы қаласының Алмалы
аудандық сотының 2006 жылғы 22 желтоқсандағы шешімінің және ... ... ... ... ... алқасының 2007 жылғы 22 ақпандағы қаулысының
күші жойылып, іс сол сотқа, басқа құрамда қайта қаралуға жолданды.
Т-ның ... ... ... қанағаттандырылды.
Талапкерлер мұрагерлік құқығынан өз еріктерінен тыс шығарылғандықтан талап
қоюға құқылы
(үзінді)
А. және Д. ... Г., Х., Ш, ... ... ... "ОҚО жылжымайтын мүлік орталығына", ... ... ... ... ... ... ... үйді сатып алу-сату
туралы шартты, үйді өткізіп беру актісін заңсыз деп ... ... ... ... Абай ... ... талап арыз берген. Талап ... ... үй ... ... ... болғанын, нағашысы ... ... ... ... ... ... алғанын А. және ... ... Ш. ... ... 240.442 ... ... өтеу үшін, сот
орындаушысының қатысуымен үйді 130.000 теңгеге ... А. және ... ... ... үйді ... ... берген. Сонан кейін үйді
Х-ға сатқан. Талапкерлер осы жағдайларды көрсете келіп, ... ... ... ... ... тануды сұраған.
Шымкент қаласы Абай аудандық сотының шешімімен ... ... ... Қазақстан облыстық сотының азаматтық ... ... ... сот ... ... қалдырылған.
Жауапкер Х. қадағалау шағымында 2000 жылы сатып алған ... ... ... ... ... ... байланысты үйдің бағасы бүгін
100.000 АҚШ долларына жеткенін және адал сатып алушы ... ... АІЖК ... ... ... оны және оның ... мүшелерін іске
қатыстырмай шешім қабылданғандықтан, сот ... ... ... көрсеткен.
Жоғарғы Соттың қадағалау алқасы шағымда көрсетілген уәждерді тексеріп,
төмендегі негіздерге байланысты қадағалау іс жүргізуін қозғаудан бас тарту
керек деген тұжырымға ... ... ... ... ... ... іс жүргізу
құқығының едәуір бұзылуы ... ... ... ... ... ... қадағалау тәртібімен қайта қарауға негіз
болатындығы көрсетілген. Іс бойынша ... ... жол ... ... мемлекеттік нотариусының Қазақ ССР АК 527-бабының
талаптарын бұзып, А. мен Д-ның мұрагерлік мүдделерін ескермей, ... ... ... үйге ... беретін куәлікті заңсыз бергендігі сот мәжілісінде
толық анықталған.
Сондай-ақ Г. 2000 жылы үйді Х-ға 84.000 ... ... ... РМК ... ... ... ... сенімді өкілі В.
даулы үй және ол тұрған жер учаскесі ... ... ... ... ... ... жер ... басқару бөлімінің заңды ... ... үй ... жер учаскесіне меншік құқығын растайтын мемлекеттік акт
Г-ның ... ... ... қатар Х-ның даулы үйді 84.000 теңгеге Г-дан сатып алдым деген
уәждері сатып алу-сату шартымен бекітілмеген.
Х-ның өзі және оның ... ... істі ... ... ... ... ... қабылдады деуі негізсіз, себебі, ол өзі сот мәжілісіне
қатысқан. Сонымен бірге Х-ның жұбайы және ... ... ... ... күні мен орны ... хабардар етілген. Сот ... ... ... ... Х. істі ... ... сұраған.
Х-ның осы дау бойынша АК 261-бабының 1-тармағы қолдануға жатады деген
деректерін де негізге алуға ... ... ... А. және ... ... ... өз еріктерінен тыс шығып қалды деген сот шешімі
дұрыс. Х-ның үйге күрделі жөндеу ... ... оның ... құны
100.000 АҚШ доллары шамасында деген дерегі де негізсіз, бұл ... осы ... ... ... арыз ... мен мазмұнынан бөлек және даулы үй Х-ның
атына заң талаптарына сәйкес ... ... сот ... заңдылығы күмән туғызбайды, сондықтан
олар қайта қаралуға жатпайды.
Алқа ... ... ... АІЖК ... ... ... сатыдағы соттың шешімін және апелляциялық сатының ... ... ... ... іс жүргізуін қозғаудан бас ... ... ... ... ... ... ... альш, өзінің
саяси тәуелсіздігін жариялағаннан бері көп мезгіл өте қоймаса да, қоғамда
түбегейлі өзгерістер болып жатыр. Әсіресе, ... ... ... идея ... ... ... өмір мен мемлекеттік құрылыс және құқықтық ... соны ... жаңа леп, ... күш ... ... Бүл ... ... бастаулары мен құндылықтары биігінен қаралып, бағалана
бастады. Мүны елімізде жүріп жатқан құқықтық ... мен ... ... ... ... алады. Біз зерттеу барысында қазақ
қоғамындағы әдет-ғұрып құқықтарының маңызды бір ... мұра ... ... ... ... ... ... түрде толыққанды
қисындық бейнесін жасауды мақсат ... ... Оны ... ... заң ... ... мұра мен ... институттары өзара
қандас ағайындар арасында дау-дамайлар ... ... ... пен ... соғуы ықтимал. Сондықтан да ата-бабаларымыздың
терең ойластырған мұра мен ... ... ... ... мұра мен ... ... енгізу, тіпті кейбір түстарын
түгелдей сақтауды қалар ... ... ... мұра мен ... мәселені
шешудегі қабылданып жатырған нормативті актілерде мұрагерлік институттың
реттеушілік, қорғаушылық, ... ... ... ... көңіл бөлген
жөн. Себебі, мұрагерлік институт ол ... ... ... біз ... ұлттық сипат берсек ... ... ... ... ... ... арттыруға айтарлықтай үлес қосылды деп санай
аламыз.
Әлемдегі болып жатқан оқиғалар, ... ... ... халық немесе
үлт өзін-өзі қорғап, сақтануға ... ... ... ... ... ... ... рухани қүндылықтарынан нәр алып, тарихи жүйесін, рухани
дәстүрін, ... ... ... ... ... ... ... орны
толмас келеңсіздіктерге алып келетіндігі баршамызға аян.
Қазақ халқы әр түрлі себеп-салдарлар нәтижесінде өткенінен қол ... ... ... ... ... бойы ... ... құндылықтарынан
қол үздіруі, оның үстіне асыра сілтеушіліктер нәтижесінде ... өз ... ... азшылыққа айналдырылуы тілінен, әдет-ғұрып,
салт-дәстүрінен, дінінен алшақтатып, адамгершілік, ... ... ... ... біз мұра мен ... ... ... айтып, жан-
жақты зерделедік деген ойдан аулақпыз. Өйткені мұра мен ... ... да ... ... оның ... ... ... шыңырау мрсит.
Болашақта бұл тақырып зерттеле береді. Біз бұл зерттеу ... мұра ... ... жарияланған еңбектерді саралай отырып, алғашқы түренін
жасадық деп санаймыз. ... ... ... ... ... мен ... ... толы қағида-
принциптерін өз контексінде пайдалана отырып, ... ... ... ... ... ... ... келесі ой-түйіндерді
тұжырымдауға болады.
Мұрагерлік – қайтыс ... ... ... ... ... ... Мұрагерлік құқық қатнастың субъектілері болып мұра
қалдырушы және мұрагерлер қатысқан заң бойынша ... мұра ... ... ... тек жеке ... ... өсиет бойынша мұрагерлікте
азаматтық құқық қатнасқа ... жеке ... ... ... қатысады.
Заң бойынша мұрагер болу дегеніміз заң арқылы тағайындалған адамдардың
мұрагерлікке алынуы. Заң бойынша мұрагерлік ... бір ... ... және оның ... және ... ... асырап алушы мен оның
туыстары қандас туыстарға теңестірілген.
Мұра қалдырушы ... ... ... оның бір ... кез ... ... жекелеген мемлекеттік және басқа да қоғамдық ұйымдарға
- өсиет ете алады: ол бір, бірнеше немесе барлық ... заң ... ... алады. Өсиетті өзі жасауға тиіс. Өкіл арқылы өсиет ... ... Мұра ... ... мүлік туралы өкімді қамтитын өсиет
жасауға құқылы. Өсиет - бір жақты ... ... Мұра ... ... оны ... кейін кез келген уақытта күшін жоюға ... ... және ... ... ... ... себебін көрсетуге
міндетті емес болған.
Мұраны алу туралы ереже Азаматтық кодексте тұңғыш рет ... ... 1072 ... ... егер ... кейін мұрадан бас тартпаса
мұрагерлік құқығынан айырылмаса және оны мұрагер етіп тағайындау ... ... ... деп ... ... мұрагерлік құқығын
жоғалтпаса, ол мұра ашылған уақыттан бастап өзіне тиесілі мұраға ... бір ... ... ... алады делінген, бұдан байқауымызша 1963 ж
Қаз ССР-нің Азаматтық кодексімен салыстырғанда мұрагер іс жүзінде ... ... ... ... ... адам тұрған жердегі нотариалдық кеңсеге
мұраны алғандығы жайлы арыз ... ... мұра ... деп ... ... ... бойынша қатынастар, мұра қалдырушы
өсиетінде өзі азаматы болып табылатын ... ... ... болса,
бұндай жағдайда мұра қалдырушының соңғы тұрақты тұрғылықты жері болған
елдің құқығы бойынша ... ... ... ... ... ... мұрагерлік қатнастар пайда болады: 
Шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ тұлғаларға Ұлттық тәртіп қағидасы
қолданылады. ... ... ... ... ... ... мәселелерді
дұрыс шешуде  шетел мемлекетінің заның білу  және ... ... білу ... ... ... ... жеке ... ең даулы мәселелердің біріне жатады.  Себебі бұл кем ... ... ... ... ... ... ... болады, әр
мемлекеттің заңы бұл қатнастарды реттеуге құқылы. Әр мұрагерлік істі шешу
кезінде мұра қалдырушының жеке заңы ... ... ... ... ... оның мүлік орналасқан жерінің заңы қолданылуы мүмкін. Мұраға қатысты
мәселелерді шешуде (реттеуде) 2 жол қолданылуы мүмкін:
1. Бір мемелекеттерде жылжитын және ... ... ... ... ... өзге мемелекеттерде әр түрлі заң қолданылады. Англия, Франция,
АҚШ-та  жылжымайтын мүлік оның орналасқан жерінің заңына ... ... ... даулар бойынша сот тəжірибесін талдау 2009
жылы соттар қараған азаматтық істерді таңдап зерделеу, ... ... ... тоқсанында Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық
жəне əкімшілік істер жөніндегі қадағалау сот алқасының ... ... ... ... құқыққа байланысты істерді қарау жəне мұрагерлік
құқықтарды іске асыру үшін заңдық ... бар ... ... белгілеу
кезінде негізінен материалдық жəне іс жүргізу ... ... ... ... бойынша мұрагерлік
Иесіз мұра
Легат
Мұра
Мұрагерлік
Мұраның ашылу уақыты
Мұрадан бас тарту
Нотариат
Өсиет
Өсиет қалдырушы
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
Нормативтік-құқықтық актілер
1. ҚР Конституциясы 30.08.1995 ж., (соңғы ... мен ... ... ... ... ... бөлім), 1997 жылы 27
желтоқсанда Қазақстан Республикасының ... ... ... мен ... ... ҚР
Азаматтық кодексі (ерекше бөлімдер) 1999 ж 1 шілде. ... ... ... ... ... кодексі
(22.05.2010ж. өзгерістермен қосымшаларға сәйкес)
4. «Салықтар және ... ... ... ... да ... туралы»
Қазақстан Республикасының Кодексі (Салық кодексі) (01.01.2010 ж. өзгерістер
мен ... ... ... ... туралы Қазақстан Республикасының  Кодексі
30 қаңтар 2006 жыл № 155-II ... мен ... ... ... Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 14 шілдедегі Заңы
№ 155-I (22.06.09ж. өзгерістер мен қосымшаларға сәйкес)
7. «Нотариат сұрақтары ... ... ... ... заң
актілерінің күшін жойғандығын тану туралы» Қазақстан Республикасының 1997
жылғы 14 шілдедегі Заңы № 156-1
8. «Комерциялық емес ... ... ... Республикасының 16 қаңтар 
2001 жылғы Заңы № 142-II (15.05.2007 ж. өзгерістер мен қосымшаларға сәйкес)
9. «Қазақстан Республикасындағы вексельдік айналым ... 1997 ... ... ... ... Заңы ... № 276-II; 09.07.03 ... 482-II; 08.07.05 ж. № 69-III өзгерістер мен қосымшаларға сәйкес)
10. «Қазақстан Республикасында зейнеткерлікпен қамтамасыз ету туралы» ... 20 ... ... ... Заңы ... ... ... сәйкес)
11. «Жеке нотариустардың азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті
сақтандыру туралы» 11 маусым 2003 ж. ҚР ... ... пен ... ... ... ... ... 27 ақпан 2002 жылғы № 254 Қазақстан Республикасы Үкіметінің
Қаулысы 
13. «Нотариалдық және адвокаттық қызметпен айналысу ... ... ... ... ... 23.10.98 ж. Қазақстан Республикасы
Үкіметінің Қаулысы 
14. «ҚР халқын әлеуметтік ... ... мен ... басшыларының
сенімхаттарды және қарттар үйі мен мүгедектер үйінің директорлары мен ... ... ... ... туралы» 8 қаңтар 1998 ... ... ... Министрлігінің № 9 Нұсқауы
15. ҚР нотариаттық әрекеттер жасау тәртібі туралы 28.07.1998 ж. Нұсқау
16. Қылмыстық-атқару жүйесінің басшыларының сенімхаттар мен ... ... ... 22 ... 1998 ж. ... ... ... операцияларды есептеу тәртібі туралы 9
қаңтар 1998 ж. Нұсқау
18. ҚР нотариаттық ... ... ... ж. Нұсқау
19. Жеке нотариус қызметінің бос орнына конкурс өткізу тәртібі туралы 9
желтоқсан 2003 ж. Нұсқау
20. «Нотариаттық әрекеттер ... ... бар ... ... ... тұлғаларын аттестациялау тәртібі туралы» 9 наурыз 1998 ж. Жағдай
21. ҚР нотариаттық қызметпен айналысу құқығына ... беру ... ... ... 1998 ж. ... ... тіркеу тәртібі туралы 13 наурыз 1998 ж.Жағдай
23. «Жеке нотариустардың мөрі туралы» ҚР Әділет Министрлігінің 24.02.1999
ж. Бұйрығы
 
Негізгі әдебиеттер:
1. Назарбаев Н. ... ... ... Атамұра, 1999. - 296 б.
2. Қазақтың ата заңдары: ... ... және ... 10 ... ... ... С.З. - Алматы: Жеті жарғы, 2001.-Т. 1.-
438 б.
3. Маркс К., Энгельс Ф. Сочинения. М.-Л.: ... ... ... ... ... В.В. Опыт ... тюркских наречий [в 4-х томах]. М.:СПб:
изд.: «Восточной лит-ры».- 1911.- Т.4. -Ч 2. - 2230 с.
5. Оңдасынов Н.Д. ... ... ... Алматы:
Қазақстан, 1974.-384 6.
6. Бекмұхаметов Е.Б. Қазақ тіліндегі араб-парсы сөздері: ... ... ... 1977. - 200 ... ... ... ... сөздігі. Алматы: Ғылым, 1983.- Т. 7.- 672б.
8. Қазақ Совет ... ... ... ... бас ... 1976. - Т.8 . - 664 ... ... Республикасының Азаматтық Кодексі (Жалпы жэне Ерекше
бөлімдері). Алматы: Юрист, 2002. - 309 б.
10. Алексеев В.П., Першиц А. И. ... ... ... ... ... ... 1990. - 351 с.
11. Энгельс Ф. Происхождение семьи, ... ... ... В ... с ... ... Г. Моргана. ... ... ... ... А.Қ. ... мемлекет және құқық тарихы. Алматы: Қаз МЗУ-
дың баспа-полиграфия ... 1999. - 571 ... ... ... и ... учений: Учебник / Под редакцией
Нерсесянца В.С. - 2-е изд., ... и доп. - М.: Изд. ... ... ... ... в 10-ти томах / Под редакцией Сидоровой ... ... 1957.- Т. 3. -896 ... Орта ғасырлар тарихы. 2 томдық. -Алматы: Мектеп, 1976. 1-т. – 640 б.
16. Зиманов С.З., ... Н.Ө. ... ... ... сөз // ... академиясының Хабарлары. Қоғамдық-ғылыми сериясы. -1975.- № 4,65-
7066.
17. Өзбекұлы С. Тәуке хан және Жеті ... // ... ... ... 10 ... Жеті ... Бұрынғы қазақтардың ел билеу заңы. Алматы: Айқап,
1993.-20 6.
19. Нұралы Өсерұлы Жеті-Жарғы. Алматы: Жеті Жарғы, 1995.- 80 б.
20. Жандарбеков Б. ... ... ... Алматы:
Жазушы, 1993.-624с.
21. Жандарбеков Б. ... ... ... ... 1993.-624с.
22. Гумилев Л.Н. Хунну. Степная трилогия. - Спб.:Тайм-Аут-Компас. - 1993.-
213 с.
23. Гумилев Л.Н. Көне ... ... ... ... ... ... 1994.- 480 б.
24. Айдаров Ғ. ... ... ... ... Ана ... 1995.- 232 б.
25. Бичурин Н.Я. (Иякинф). Собрание сведений о народах ... ... Азии в ... ... М-Л.: АН ... 1950.- Т. 1. 1 кн. ... с.
26. Нүрпейісов Е. Қ., Котов А.К. Қазақстан мемлекеті хандық биліктен
президенттік республикаға дейін. Алматы: Жеті ... 1996. - 96 ... ... ... ... М- Л.: Наука, 1960. -Т. 2. –248 с.
28. Монголдың ... ... ... ... Мағауия
Сұлтанияұлы, Өлгий, 1979. - 150 б.
29. Дулати Мұхаммед Хайдар. ... 2-ое изд. ... ... ... ... С.З. Политический строй Казахстана конца XVIII и первой
половины XIX веков. Алма-Ата: Изд. АН ... 1960.- 296 ... ... Н. ... 100 ... ... ... 1995. -384 6.
32. Ата салтыңды аяла. ... ... ... ... Ақбаев Н. Алматы: Ана тілі, 1998. - 160 б.
33. Жұртбаев Т. Дулыға: Көне түркі батырлары ... ... ... ... 1994.- 384 ... ... Қ. ... тамыр.Алматы: Жалын, 1986.- 288 б.
35. Кенжалиев З.Ж. ... ... ... ... ... (теориялық мәселелері, тарихи тағылымы). Алматы: ... ... ... ... ... и ... / Под ... Батыра К.И.
М.:Былина, 1996.-416 с.
37. Хрестоматия по всеобщей истории государства и права: Учебное
пособие. ... ... В.Н./ Под ... ... З.М. М: ... ... 1996.- 413 ... Хара-Даван. Э. Чингис-хан как ... и его ... ... ... ... ХІІ-ХГУ вв.. Алматы:
КРАМДС «АхметЯссауи», 1992.- 272 с.
39. Қазақ ... ... ... ... энциклопедиясының бас редакциясы, 1975.- Т. 6.- 640 б.
40. Алексеева Л. Охрана ... ... ... 1997, ... ... ... М.Ю. ... право. - М.-1998
42. Виноградова Р. Нотариат в вопросах и ответах. - М.,1994
43. Воронин Е. Защищают ли частнопрактикующие нотариусы интересы ... ... 1997- ... ... ... РК ... ... комментарии. Алматы 2003г
45. Гражданский кодекс РК (особенная часть) комментарии. Алматы 2003г
46. Гражданский кодекс РК (особенная часть) комментарии. Алматы 2003г
47. ... ... ... ... деятельности». - М.,  1994 г.
48. Толстой Ю.К. Наследственное право. – М.: Проспект, 1999Журнал ... ... - в ... им. Пушкина
49. Правовые основы нотариальной деятельности. Учебник – М.: БЕК, 1994 ... ... Н., ... В. ... Курс ... М., ... Популярный словарь-справочник по гражданскому праву. Р.О. Халфина,
М.Г. Масевич Москва 1983 г.
52. ... ... ... Москва 2001 г.
53. Амирова М.. Кто застрахует государственного ... ... 10 ... 1999 г.
54. Гражданское право. Том 3. под ред. А.П. ... Ю.К. ... 2000 ... Гражданское право. Том 3. под ред. А.П. Сергеева, Ю.К. ... 2000 ... ... Б.А. ... ... ... с одного языка на
другой. //Предприниматель и право, 1997, номер 14
57. Толстой Ю.К. Наследственное право. Москва 1999 г.
58. Толстой Ю.К. Наследственное ... ... 1999 ... Ростовцева Н.В. О некоторых новеллах наследственного права. К принятию
третьей части ГК РФ //Журнал российского права. - 2002- №3
60. Гуревич Л.О. О ... и ... ... 1996.- ... Соттардың мұрагерлік тұралы заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері
туралы 29 маусым 2009 жыл ... ... В.Н. ... ... населению. – М.: Советская Россия,
1991
63. Гражданское право. Часть І. Москва 2002 г.
64. Гражданское право. Часть І. ... 2002 ... ... ... ... І. ... 2002 г.
66. Соттардың мұрагерлік тұралы заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері
туралы 29 маусым 2009 жыл ... ... ... ... ... қолдануының кейбір мәселелері
туралы 29 маусым 2009 жыл №5
68. Гражданское право. Часть І. Москва 2002 г.
69. Гражданское ... ... І. ... 2002 ... ... ... Часть І. Москва 2002 г.
71. Гуревич Л.О. О нотариусах-полиглотах и ... ... 1996.- ... ... ... ... нормативтiк қаулысы 1992 жылғы 18
желтоқсан N 7
(Қазақстан Республикасы (Қазақ КСР) Жоғарғы Соты Пленумы ... 1997 ж., 2 том, 27 ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Жоғарғы Сотының жалпы отырысы қаулы етедi:
Ескерту. ... мен ... ... ... - ҚР Жоғарғы сотының 2004
жылғы 18 маусымдағы N 11 нормативтiк қаулысымен.
1. Мұра ... ... ... ... ... ... мұра ... кезде
қолданылған заңды басшылыққа алуы тиiс.
2. Мұра қалдырушының тұрақты жерiнен ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жағдайымен түрiне қарай iссапарына,
өңделу мекемесiне орналасуына, бас ... ... ... ... кеткенде және тағы басқа жағдайларда - ... ... ... оның ... түпкiлiктi тұрағы есептеледi.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексiнiң (бұдан әрi - АК) ... ... ... ... ... ... мұра қалдырушының өлген күнi, ал
оны өлген деп жариялағанда - азаматты өлген деп жариялаған сот ... ... күнi ... ... ... егер ... ... бiрi
мұрагер болатын азаматтардың өлiмi бiр уақытта немесе бiр күн тiзбелiк
тәулiктiк iшiнде бiрақ ... ... ... онда олар ... ... ие болмайды, мұра тек олардың әрқайсысынан кейiн ашылады.
Ескерту. 3-тармақ өзгердi - ҚР Жоғарғы Соты ... ... N ... ... өзгерiс енгiзiлдi - ҚР Жоғарғы сотының 2004 жылғы 18
маусымдағы N 11 нормативтiк қаулысымен.
4. АК-тiң 1068-бабына сәйкес ... ... ... ол ... ... ... ... бiрге тұрған кемiнде бiр жыл бойынша егер қарауында болса,
еңбекке ... ... заң ... ... ... ... ретте соттар елу сегiз жастан асқан әйелдер мен алпыс үш жастан ... I, II және III ... ... ... ... зейнетақы немесе мүгедектiгiне ... ... не ... ... сондай-ақ он сегiз жасқа
толмаған адамдарды, ал он ... ... және жасы одан ... ... -
күндiзгi оқу нысаны бойынша оқу орындарындағы оқуы ... ... ... жиырма үш жасқа дейiн еңбекке ... ... ... болатынын назарда ұстаулары қажет.
Мұра қалдырушы қайтыс болғанға дейiн кем дегенде бiр жыл оның асырауында
болған немесе онымен ... ... ... қабiлетсiз адамдар заң бойынша
мұрагерлер қатарына жатқызылады және мұраны ... ... ... ... ... мұраны иеленедi.
АК-тiң 1061-1066 баптарында көрсетiлген заң бойынша мұрагерлер ... ... ... иелену кезегi бойынша шақырылатын мұрагерлер
қатарына кiрмейтiн еңбекке ... ... егер мұра ... ... дейiн кемiнде бiр жыл оның асырауында болса, ... ... ... ... ... ... осы кезектегi
мұрагерлермен бiрге ... ... ... ... ... бұл ... мұраның әрi кеткенде төрттен
бiр бөлiгiн иелене алады.
Мұра қалдырушының толық қарауына ... онан ... өмiр ... ең
қажеттi көмек алып тұрған адамдар есептеледi.
Ескерту. 4-тармақ өзгердi - ҚР ... Соты ... ... N ... 4-тармаққа өзгерiс енгiзiлдi - ҚР Жоғарғы сотының 2004 жылғы 18
маусымдағы N 11 ... ... ... алып ... - ҚР ... Соты Пленумының
2000.12.22. N 18 қаулысымен.
6. Заң бойынша немесе өсиет бойынша мұрагер, егер ол өзiнiң мұраны иеленуге
шақырылғаны туралы бiлген немесе ... тиiс ... ... бастап алты
айдың iшiнде мұрадан бас тартпаса, АК-тiң 1045-бабында көзделген негiздер
бойынша мұраны ... ... ... және оны ... ... ... деп тағайындау туралы өсиеттiк өкiмдi жарамсыз деп танудың
салдарынан ... ... ... ... мұра ашылған уақыттан бастап АК-
тiң 1072-бабына сәйкес оған тиесiлi мұраны немесе оның ... ... ... ... бас ... үшiн ... сот ... себептер болған жағдайда екi
айдан аспайтын уақытқа ұзартуы мүмкiн.
Мұрадан бас тарту бiр жақты мәмiле ... ол ... ... ... ... ... ... бiрақ ол мәмiле ретiнде ҚР
Азаматтық кодексiнiң негiздерi бойынша ... ... ... ... оған ... мерзiм /алты ай/ өткеннен кейiн, сондай-ақ, егер
мұрагер мұралық ... шын ... ... ... не оған ... не оның мүлiкке құқығын куәландыратын құжаттарды алу жөнiнде
өтiнiш жасаса, мұрадан бас тартуға құқылы ... ... бас ... ... ... жердегi нотариуске арыз беру жолымен ресiмдейдi. АК-тiң 167-
бабына сәйкес ресiмделген сенiмхатта мұрадан бас ... үшiн ... ... мұндай арызды мұрагердiң өкiлiнiң беруiне болады.
Мұраны иелену құқығы туралы куәлiктi алу мұрагердiң ... емес ... ... ескерiле отырып, аталған куәлiктiң болмауы, егер мұра
белгiленген тәртiппен қабылданған болса, мұрагерлiк құқықтардың ... бола ... ... жаңа редакцияда - ҚР Жоғарғы Соты Пленумының 2000.12.22.
N 18 қаулысымен.
7. ... ... алты ... ... ... ... ... қойылса, соттар
көрсетiлген мерзiм өткенше Қазақстан Республикасы ...... ... әрi - АIЖК) ... ... сай iс ... ... қажет.
Ескерту. 7-тармақ өзгердi - ҚР Жоғарғы Соты ... ... N ... ... ... енгiзiлдi - ҚР Жоғарғы сотының 2004 жылғы 18
маусымдағы N 11 нормативтiк қаулысымен.
8.
Ескерту. 8-тармақ алып ... - ҚР ... Соты ... N 18 қаулысымен.
9.
Ескерту. 9-тармақ алып тасталды - ҚР Жоғарғы Соты Пленумының
2000.12.22. N 18 қаулысымен.
10. Жалпы бiрлескен ... ... ... қайтыс болған жағдайда мұра
оның ортақ мүлiктегi үлесiне ашылатынын, ал осы үлестi заттай ... ... ... жағдайда - үлестiң құнына қатысты болатынын соттар есте
ұстаулары қажет.
Ескерту. ... жаңа ... - ҚР ... Соты ... ... 18 ... ... банкiдегi ақшалары мұра құқының жалпы ережелерiне сай
мұраланады.
Жұбайлардың неке кезiнде ... ... ... ... ... ... ... Өлген жұбайының үлесi тiрi қалған жұбайының атына салған ақшаға
қарай анықталады.
Барлық мүлiк көрсетiлген ... ... ... ... банкiдегi ақшада кiредi, егер ол жөнiнде осы өсиеттен кейiн жасалған
басқа өсиет болмаса.
12. Соттар ... ... ... ... ... дауларын
шешкенде, өсиеттiң формасына және мазмұнына аса негiздi мән беретiн заңды
қолдануға тиiстi (АК-тiң ... ... 1050, ... - ... ... ... екенiн қамтамасыз етедi.
Соттарға өсиеттi азаматтардың талабы бойынша жарамсыз деп танылуы мүмкiн
екенi түсiндiрiлсiн. Мұндай адам үшiн ... ... деп ... ... оған қол қою мен ... АК-тiң 1050 және 1051-баптарымен
белгiленген тәртiбiнiң бұзылуынан, ... ... ... деп ... ... ... белгiленген негiздер бойынша мүлiктiк салдары
болады ... ... ... жарамсыз деп танылған жағдайда, осы өсиет
бойына мұрадан ... ... ... ... ... заң бойынша
мұраны иеленуге шақырылады.
Ескерту. 12-тармақ өзгердi - ҚР Жоғарғы Соты Пленумының 2000.12.22. N ... ... ... ... ... ... (үй, саяжай, гараж)
және мұра қалдырушы қайтқанда заңдандырылмаған құрылыстың ... ... ... Мұра ... өлгеннен кейiн оның атына жазылып
заңдандырылғанда тек заң бойынша мұра ... ... 1046, ... ... ... тек әрекет қабiлетi бар
азамат қалдыра алады. Өсиеттi куәлендiретiн адамға, ... ... ... ... ... бар екендiгiн тексеру жүктеледi.
АК-тiң 159-бабының 7-тармағының негiзгi бойынша ... ... ... шеше ... ... ... қорытындысы сот үшiн
мiндеттi емес екенiн, алайда оның қорытындымен ... ... ... ... ... қажет /АIЖК-нiң 96-бабының 7-бөлiгi/.
Ескерту. 14-тармақ өзгердi - ҚР Жоғарғы Соты Пленумының ... N ... ... ... ... ... ... мұраның ашылған күнiнен
бастап есептелетiнiн соттардың ескеруi керек.
Мұра қалдырушыға ... 1069 ... ... ету ... ... тежеу
көрсетiлген: жасы толмаған немесе еңбекке қабiлетсiз балалары, оның iшiнде
бала ғып алған балалары, еңбекке қабiлетсiз ... ... ... ... ... мазмұны қандай болса да, олардың әрқайсысы заң
бойынша мұрагер болғанда өзiне тиiстi мұраның кемiнде ... ... ... ... үлес).
Мұндай жағдайды заң мұрагердiң мiндеттi үлеске ... оның ... ... ... және жалпы шаруашылықты бiрге жүргiзгенiмен
байланыстырмайды.
Егерде, мiндеттi үлеске құқығы бар мұрагер, мұра мүлiктi заңда белгiленген
тәртiппен қабылдап ... онда ... ... ... ... ... ... құқық мұрагердiң жеке өзiмен ғана байланысты, сондықтан
мұндай мұрагер тиiстi мұрасын ... ... ... ... оның ... алу ... ... ретiнде оның мұрагерлерiне ауыспайды.
Мiндеттi үлес алатын мұрагерлердiң құқығы бұзылған жағдайда, өсиетпен
қалдырылған ... тек ... үлес ... ғана заңсыз деп танылады.
Мұрадағы мiндеттi үлеске құқығы бар мұрагер үшiн ... кез ... мен ... тек мұраның мiндеттi үлестен асатын оған
көшетiн бөлiгiне қатысты жарамды болады.
Мiндеттi үлестiң мөлшерiн ... ... мұра ... ... ... оған үй жиһаздары мен бұйымдарын қосқанда, өсиет болмаған кезде заң
бойынша, мұрагерлiкке шақырылатын барлық мұрагерлердi есептеу керек.
Ескерту. 15-тармақ өзгердi - ҚР ... Соты ... ... N ... ... ... сәйкес, мұра ашылғанға дейiн бiр жыл бойы ... ... ... ... ... ... сондай-ақ үй
жиhаздары мен бұйымдарын мұра ғып алу жөнiнде басым құқыққа ие болады. Мұра
қалдырушымен бiрге ортақ ... ... ... құқығы бар мұрагерлердiң
ортақ меншiктегi мүлiктi мұралыққа алу кезiнде артықшылық ... ... ... бар құқықты жүзеге асырған кезде мұраны бөлуге
қатысатын басқа ... ... ... ... ... ... мен ... қандай мүлiктердi жатқызу туралы мұрагерлердiң
арасында шыққан даулар ... ... ... және жергiлiктi әдет-ғұрыптарға
байланысты шешiледi. Мұндай жағдайда барлық мұра болып қалған мүлiктерге
қарай және егер бұл ... ... ... ... кiтапхана
(балалардiкiнен басқа), қымбат бағалы аудио және көрсеткiш ... ... ... ... шам) ... ... ... үй жиһаздары
мен бұйымдар ретiнде саналады.
Кәдiмгi жиһаздар мен бұйымдарға антикварлық, ... ... ... ... бар ... ... Бұйымдардың көркемдiк, тарихи немесе басқа
құндылығы туралы шыққан дау мәселесiн шешу үшiн сот ... ... ... ... - ҚР ... Соты Пленумының 2000.12.22. N 18
қаулысымен.
17. Мүлiктi бөлу оларға ... ... ... мұрагерлердiң келiсiмi
бойынша, ал келiсiмге қол жетпеген жағдайда - сот тәртiбiмен жүргiзiледi.
Мұралық ... бөлу ... ... шеше ... сот оның ... және ... ... оның нақтылы құнын iстi қараған уақытқа сәйкес анықтауға
тиiс. Бөлуге жататын мүлiктiң құрамына мұра қалдырушының ... 115, ... және ... ... сәйкес, азаматтардың меншiк
құқығының объектiсi болуы мүмкiн жылжитын және ... ... ... ... ... өсиет бойынша мұрагерлер арасында бөлу, мұраның бәрi
немесе оның бiр бөлiгi мұрагерлерге ... ... ... ... ... қалдырылған жағдайларда мүмкiн болатынын назарда ұстаулары қажет.
Ескерту. 17-тармақ жаңа ... - ҚР ... Соты ... 2000.12.22.
N 18 қаулысымен.
18. Егерде ... ... ... ... ... ... өлген жағдайда оның қарауында және асырауында болған ... және ... ... ... ... оның ... ... болмасын тиiстi бөлiгiн өтеуiн алуға құқылары жоқ.
Сақтандыру өтеуi мына жағдайда сақтандырылған адамның мұра мүлкiне кiредi:
- егер сақтандырылған адамның өлiмi ... ... ... ... онда сақтандырылған адам сақтандырушы болып табылмаса немесе
өзi сақтандырушы болып ... ... ... ... ... ... егер ... адам шарт бойынша сақтандыру төлемiн алуға тиiстi
тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... болса;
- егер сақтандырылған адам мерзiмi өтiп кеткен жиынтық сақтандыру ... оған ... ... ... ... ... болса;
- заң актiлерiне сәйкес өмiрi мен денсаулығы мiндеттi сақтандыруға ... ... ... ... (әуе, ... жол, теңiз, iшкi, су ... ... ... ... табылмайтын сақтандырылған адам қайтыс болған ... ... ... оның ... мен ... ... ... сол мүлiкке және сақтандырылған ... осы ... ... шарттармен немесе заңнамалық актiлермен өзге жағдайлар
көзделмеген болса, сақтанушының келiсiмiмен өтуi мүмкiн.
Ескерту. 18-тармаққа ... ... - ҚР ... ... 2004 ... 18
маусымдағы N 11 нормативтiк қаулысымен.
19. Отан соғысының мүгедектерiнiң тегiн ... ... ... ол ... ... ... жеке ... қалады.
20. Қазақстан Республикасы Жер кодексiнiң 40-бабының 2-тармағына сәйкес
жердi ұзақ мерзiм бойы уақытша ... ... жер ... ... азамат қайтыс болған жағдайда жердi пайдалану құқығы жалпы негiзде
азаматтық заңнамамен көзделген тәртiппен мұрагерлiк етiледi.
Жердi қысқа ... ... ... ... егер ... ... ... өзгеше көрсетiлмесе, азаматтық заңнамамен белгiленген тәртiпте
мұрагерлiк ... ... ... ... оның мүшелерiне жалпы ортақ немесе жалпы
үлестiк меншiк құқығымен тиесiлi болғандықтан, шаруа ... ... және жер ... ... ... ... Республикасының
заңдарымен көзделген тәртiппен жүзеге асырылады.
Ескерту. 20-тармақ өзгердi - ҚР ... Соты ... ... N 18
қаулысымен.
Ескерту. 20-тармақ жаңа редакцияда - ҚР ... ... 2004 ... 18
маусымдағы N 11 нормативтiк қаулысымен.
21. Мұраны қабылдаған мұрагер мұраны бөлу дауын шешкенде мұрадан бас тарта
алмайды. Ол тек ... бас ... ... ... ... ол ... мұра ... басқа мұрагерлердiң бiреуiне бередi немесе басқа
мұрагерлерге бөлiнiп ... ... ... ескертумен мұрадан бас
тартуға болмайды.
22.
Ескерту. 22-тармақ алынып тасталды - ҚР ... ... 2004 ... ... N 11 ... қаулысымен.
23-25.
Ескерту. 23-25 тармақтар алып ... - ҚР ... Соты ... N 18 ... ... ... ... жөнiндегi талап бойынша, iс бойынша жауапкер
адам өлгенде, iстi өндiрiстен қысқартуға болмайды (АIЖК-нiң ... ... ... заң бұл ... ... ... ... мүмкiндiгiн
жасаған және мұра қабылдаған ... мұра ... ... ... мұра ... ... ... бередi.
Ескерту. 26-тармақ өзгердi - ҚР Жоғарғы Соты ... ... N ... ... алып тасталды - ҚР Жоғарғы Соты Пленумының 2000.12.22. N
18 қаулысымен.
28. Осы қаулының қабылдануымен ... ... ... ... 1976 жылғы 29 наурыздағы N 2 (1978 жылы 23 ... және ... 2 ... ... өзгерiстер және қосымшалар) "Соттардың мұра
жөнiндегi заңды қолдануының кейбiр ... ... ... ... деп танылсын.
"Мұра қабылдау iстерi жөнiндегi соттардың тәжiрибесi туралы" N 8 ... ... 1986 ... 1 ... ... ... қолданылмайды"
деп саналады.
-----------------------
[1] Назарбаев Н. Тарих толқынында. Алматы: Атамұра, 1999. - 296 б.
[2] ... ата ... ... ... және ... 10 томдық
/Бағдарлама жетекшісі Зиманов С.З. - Алматы: Жеті жарғы, 2001.-Т. 1.- ... ... К., ... Ф. ... М.-Л.: ... ... ... 1928.
-Т.21.-566с.
[4] Радлов В.В. Опыт словаря тюркских наречий [в 4-х томах]. М.:СПб:
изд.: «Восточной лит-ры».- 1911.- Т.4. -Ч 2. - 2230 ... ... Н.Д. ... түсіндірме сөздік. Алматы:
Қазақстан, 1974.-384 6.
[6] Бекмұхаметов Е.Б. ... ... ... ... Түсіндірме
сөздік. Алматы: Қазақстан, 1977. - 200 б.
[7] Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. Алматы: Ғылым, 1983.- Т. 7.- 672 б.
[8] ... ... ... ... ... бас ... 1976. - Т.8 . - 664 б.
[9] Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі ... жэне ... ... ... 2002. - 309 ... ... В.П., ... А. И. История первобытного общества: М.:
Изд. Высшая школа, 1990. - 351 ... ... Ф. ... ... ... собственности и
государства. В связи с исследованиями Льюиса Г. Моргана. М.: Политиздат,
1965.-240 ... ... А.Қ. ... мемлекет және құқық тарихы. Алматы:
Қаз МЗУ- дың баспа-полиграфия орталығы, 1999. - 571 ... ... ... и ... ... Учебник / Под редакцией
Нерсесянца В.С. - 2-е изд., перераб. и доп. - М.: Изд. ... ... ... история в 10-ти томах / Под редакцией Сидоровой Н.А.,
М: Госполитиздат, 1957.- Т. 3. -896 с.
[15] Орта ғасырлар тарихы. 2 ... ... ... 1976. 1-т. - 640 ... Зиманов С.З., Өсеров Н.Ө. «Жеті-Жарғы» туралы бірер сөз // Қазақ
Ғылым академиясының Хабарлары. Қоғамдық-ғылыми сериясы. -1975.- № 4,
65-7066.
[17] Өзбекұлы С. ... хан және Жеті ... // ... ... 1998
жыл, Южелтоқсан.
[18] Жеті Жарғы: Бұрынғы қазақтардың ел билеу заңы. Алматы: Айқап,
1993.-20 6.
[19] Нұралы Өсерұлы Жеті-Жарғы. Алматы: Жеті Жарғы, 1995.- 80 ... ... Б. ... ... роман-дилогия. Алматы:
Жазушы, 1993.-624с.
[21] Жандарбеков Б. ... ... ... ... 1993.-624с.
[22] Гумилев Л.Н. Хунну. Степная трилогия. - Спб.:Тайм-Аут-Компас. - ... ... ... Л.Н. Көне ... ... ... қауымға арналған.
Алматы: Білім, 1994.- 480 б.
[24] Айдаров Ғ. ... ... ... ... Ана ... 1995.- 232 ... ... Н.Я. (Иякинф). Собрание сведений о народах обитавших ... Азии в ... ... М-Л.: АН ... 1950.- Т. 1. 1 кн. - 381 с.
[26] Нүрпейісов Е. Қ., ... А.К. ... ... ... ... ... дейін. Алматы: Жеті жарғы, 1996. - 96 б.
[27] Рашид- ад- дин. Сборник летописей. М- Л.: ... 1960. -Т. 2. – 248 ... ... ... ... ... аударған Мағауия
Сұлтанияұлы, Өлгий, 1979. - 150 б.
[29] Дулати ... ... ... 2-ое изд. Дополненное -
АлматькСанат, 1999.-656с.
[30] Зиманов С.З. ... ... ... ... XVIII и ... XIX ... ... Изд. АН КазССР, 1960.- 296 с.
[31] Төреқұлұлы Н. Қазақтың 100 ... ... ... 1995. -384 ... Ата ... ... (Қазақ салт-дәстүрлері туралы ... ... Н. ... Ана ... 1998. - 160 ... ... Т. ... Көне түркі батырлары туралы тарихи эфсаналар.
Алматы: Жалын, 1994.- 384 б.
[34] Салғарин Қ. ... ... ... 1986.- 288 б.
[35] Кенжалиев З.Ж. Көшпелі қазақ қоғамындағы дәстүрлі құқықтық
мәдениет: ... ... ... ... Алматы: Жеті жарғы,
1997.-192 6.
[36] Всеобщая история государства и права / Под редакцией Батыра К.И.
М.:Былина, 1996.-416 с.
[37] ... по ... ... государства и права: Учебное
пособие. Составитель Садиков В.Н./ Под ... З.М. М: ... ... 1996.- 413 с.
[38] Хара-Даван. Э. Чингис-хан как полководец и его ... ... ... ... ... вв.. ... «АхметЯссауи», 1992.- 272 с.
[39] Қазақ ... ... ... ... бас ... 1975.- Т. 6.- 640 ... ... Л. Охрана наследственного имущества //Фемида, 1997, номер 3
[41] Барщевский М.Ю. Наследственное право. - М.-1998
[42] Виноградова Р. Нотариат в вопросах и ... - ... ... Е. ... ли ... нотариусы интересы граждан?
//Российская юстиция.- 1997- №5
[44] Гражданский кодекс РК ... ... ... ... 2003г
[45] Гражданский кодекс РК (особенная часть) комментарии. ... ... ... ... РК ... ... комментарии. Алматы 2003г
[47] Учебник «Правовые основы нотариальной деятельности». - М.,  1994 г.
[48] Толстой Ю.К. Наследственное ... – М.: ... ... ... нотариуса» - в библиотеке им. Пушкина
[49] Правовые основы нотариальной деятельности. Учебник – М.: БЕК, 1994 ... ... Н., ... В. ... Курс ... М., ... ... словарь-справочник по гражданскому праву. Р.О. Халфина,
М.Г. Масевич Москва 1983 ... ... ... ... Москва 2001 г.
[53] Амирова М.. Кто застрахует государственного нотариуса? //Юридическая
газета.- 10 марта 1999 г.
[54] ... ... Том 3. под ред. А.П. ... Ю.К. ... 2000 ... ... право. Том 3. под ред. А.П. ... Ю.К. ... 2000 ... ... Б.А. ... ... ... с одного языка на
другой. //Предприниматель и право, 1997, номер 14
[57] Толстой Ю.К. Наследственное право. Москва 1999 ... ... Ю.К. ... ... ... 1999 ... ... Н.В. О некоторых новеллах наследственного права. К ... ... ГК РФ ... российского права. - 2002- №3
[60] Гуревич Л.О. О нотариусах-полиглотах и переводчиках-профессионалах.
//Российская юстиция.- 1996.- ... ... ... ... заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері
туралы 29 маусым 2009 жыл ... ... В.Н. ... услуги населению. – М.: Советская Россия,
1991
[63] Гражданское право. Часть І. Москва 2002 ... ... ... ... І. ... 2002 ... ... право. Часть І. Москва 2002 г.
[66] Соттардың ... ... ... қолдануының кейбір мәселелері
туралы 29 маусым 2009 жыл №5
[67] Соттардың мұрагерлік тұралы заңнаманы қолдануының кейбір ... 29 ... 2009 жыл ... ... ... Часть І. Москва 2002 г.
[69] Гражданское право. Часть І. Москва 2002 г.
[70] Гражданское право. Часть І. Москва 2002 ... ... Л.О. О ... и переводчиках-профессионалах.
//Российская юстиция.- 1996.- №1

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 120 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұрагерлік түсінігі және оның түрлері9 бет
Мұрагерліктің түсінігі және мұрадан бас тарту22 бет
Қазақстан Республикасындағы мұрагерлік қатынастарды реттеудің теориялық және заңнамалық мәселелері150 бет
"нысанды-бағдарланған программалаудың негізгі принциптері:инкапсуляция, мұрагерлеу, полиморфизм"5 бет
1. М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы 2. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар»15 бет
1998-2006 жылдардағы мұрағат ісін дамыту проблемалары47 бет
«АСЫЛ МҰРА» Қазақтың аса көрнекті композиторы, қоғам қайраткері, КСРО халық артисі Мұқан Төлебаевтың туғанына 100 жыл (1913-1960 ж.) Лекция25 бет
«Мәдени мұра» бағдарламасы9 бет
«Мәдени Мұра» және «Асыл Мұра» бағдарламалары: аудиовизуалды құжаттар мәселелері37 бет
Іс қағаздарын жүргізу және мұрағаттану16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь