Нарықтың ұғымы, мәні, пайда болуы мен даму кезеңі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І. Нарықтың ұғымы, мәні, пайда болуы мен даму кезеңі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1. Нарықтың ұғымы мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Нарық қатынастарының қалыптасуы мен даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9

ІІ. Нарықтың атқаратын қызметтері мен құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2.1. Нарық қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
2.2. Нарықтың инфрақұрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... .13
2.3. Нарық экономикасының элементтері және сегментациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
2.4. Мемлекеттің нарықтық экономикада атқаратын рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ..22

IV. Қазақстанда нарықтық экономикалық жүйесінің қалыптасуы мен дамуының мәселелері ... ... ... ... ... ..26
3.1. Нарықтық экономикалық қалыптасу Қазақстандық моделі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
3.2. Қазақстан Республикасының нарықтық экономиканы жетілдірудің үдерістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ...34
Кіріспе.

Бұл курстық жұмыстың тақырыбы - «Нарықтық экономика: мәні, ҚЫЗМЕТТЕРІ, қажеттігі». Бұл тақырыпты таңдауыма басты себеп - оның бүгінгі қоғамдағы экономикамыздағы ең өзекті мәселелерінің болуында. ЖАЛПЫ НАРЫҚ, ҚОҒАМДЫҚ ТҰТЫНУШЫЛАР МЕН ӨНДІРУШІЛЕРДІ БАЙЛАНЫСТЫРУДЫҢ ТИІМДІ МЕХАНИЗМІ РЕТІНДЕ ӘЛЕМДІК ӨРКЕНИЕТТІҢ ІРІ ЖЕТІСТІКТЕРІНІҢ БІРІ ДЕП ЕСЕПТЕЛЕДІ, ОНЫ МАТЕМАТИКАМЕН ГЕН ИНЖЕНЕРИЯСЫМЕН, ЭЛЕКТРОНИКАМЕН ЖӘНЕ АДАМЗАТТЫҢ БАСҚА ҰЖЫМДЫҚ ДАНАЛЫҒЫНЫҢ ШЫҢЫМЕН ТЕҢЕУГЕ БОЛАДЫ. Нарықтық қатынастардың құрылымында да, мемлекет тарапынан нарықтық экономиканы реттеу зор роль атқарады. Халық шаруашылығын экономикалық кан тамыры іспетті, осы нарықтық байланыстар аркылы өндірістің «қан айналымы» жүзеге асады. Оның өміршеңді өндірістің табиғатына, экономикалық әлуметтік жағдайына байланысты , дегенмен нарықтың біраз дербестілігі болады, сондықтанда олар ұдайы өндірістің барлық сатыларына, түпкі нәтижесі мен тиімділігіне айтарлықтай әсер етеді.
Жалпы нарық мәселесі төңірегінде осы күнге дейін теориялық айтыстар толастай келеді. Экономикалық әдебиеттер мен зерттеулерде “нарық” деген терминнің мәні осы күнге дейін толық ашыла қойған жоқ. Нарық сауалға бірден жауап берудін өзіндік қиындығы жеткілікті.Нарық мәселелерінің қоғамдағы қайта құру теориясы мен практикасында алатын зор мәніне қарамастан, ТМД-ға кіретін мемлекеттердің және Қазақстан ғылым әкономикасының арасында нарық түралы бірыңғай пікір жоқ. Осыған байланысты нарықтың бірнеше анықтамасын келтірейік.Сондықтан нарық ұдайы өндірісті үйлесімді дамудың басты тұтқасы. әкономиканы нарықтық реттеу ұйымдасқан жоспарлы шаруашылық механизмнің құрамды бөлігі, онымен тығыз байланыста әрекет ететінін естен шығармаған жөн. Экономика ғылымы ретінде соңғы екі жүз жылдықта А.Смиттің еңбегінде іргетасы қаланған теорияны талдау және оны толықтыру бағытында дамуда. Капиталистік қоғамның дамуы деалектикасының өзі нарықтық әкономиканы ұйымдастыруға әкелетіні аян. “Айырбастау”-дейді В.И. Ленин: “адамдарды нарық арқылы біріктіреді”. Нарықтық әкономика–ертеден келе жатқан шаруашылықтың жүргізу құралы, оның дамуының өзіндік бай тарихы бар. Нарықтың қалыптасуы айырбас пен қоғамдық еңбек бөлінісінің дамуымен байланысты. Сонымен бірге, нарық стихиялы түрде дамушы немесе еркін нарық, монополиялы нарық, реттелмелі нарық деп бөлінеді.Стихиялы нарық -капитализмнің алғашқы кезеңінде болды, оған еркін тауар өндірушілер мен сатып алушылар, еркін бәсеке мен еркін бағалар тән болады. Біздің жас тәуелсіз Қазақ мемлекетінде де толыққанды жүйелі, әлеуметтік бағдарланған нарыққа көшу әкономиканы дағдарыстан шығарудың баламасыз құралы деп танылып отыр. Нарықтың маңызды әлементтеріне нарықтық инфрақұрлым жатады. Нарық тауар биржаларының, көтерме және бөлшек сауда құрылымдарының құрылып, қызмет етуін талап етеді. Нарық әкономикасының ерекшелігі мынада: барынша қолданылмаған мүмкіндіктердің варианттарының ішіен ең ұнамсыз болса да әйтеуір күмәнсіз табысқа жеткізетін вариянты таңдап алынады. Балама таңдау шығындары принципі өндірушілерді бар ресурстарды тиімді қолдануға ынталандырады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:

1. Әкімбеков «Экономикалық теория»
2. Кулыгин П. Социолистік экономикадағы нарық- «Вопросы экономики» ,1990ж.
3. Журавлева Г. Социолизмнің экономикалық жүйесіндегі нарық-
«Экономические науки»,1990ж. №7
4. Саяси экономия -Алматы, «Ана тілі»,1991ж.
Қазіргі замандағы нарық: табиғаты және дамуы/Э.П.Дунаев, И.Е.Рудакова Редакциясымен-М,МГУ,1992ж.
6. «Экономикалық теория» пәнінен СИЛЛАБУС
Ғабит Жүрсiн Хафизұлы Астана 2006
7. Ө.Қ.Шеденов,Е.Н.Сағындықов,Б.А.Жүнісова,Ү.С.Байжомар-тов, Б.М.Комягин - «Жалпы экономикалық теория», Ақтөбе «А-полиграфия» 2004ж.
8. Н.М. Шанский, В.В.Ваванов, Т.В.шанская – «Кралкий этимологический словарь русского языка» Москва 1961г.
9. Н.М. Шанский «Көп томдық орыс тілінің этимологиялық сөздігі», I томғ Москва 1973ж
10. Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан халқына жолдауы» 2006 жыл 1 наурыз.
11. И. Комягин «Жалпы экономикалық теория», Ақтөбе, «А-полиграфия» 2004ж
        
        Мазмұны
Кіріспе…………………………………………………………..3
І. Нарықтың ұғымы, мәні, ... ... мен ... ... ... мен ... ... қатынастарының қалыптасуы мен даму ... ... ... қызметтері ... ... ... Нарықтың инфрақұрылымы……………………………13
2.3. ... ... ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда нарықтық экономикалық жүйесінің қалыптасуы мен ... ... ... ... Қазақстандық
моделі......................................................................
......26
3.2. Қазақстан ... ... ... ... әдебиеттер тізімі...................................34
Кіріспе.
Бұл курстық жұмыстың тақырыбы - «Нарықтық экономика: мәні, ... Бұл ... ... ... ... - оның бүгінгі қоғамдағы
экономикамыздағы ең өзекті мәселелерінің болуында. Жалпы нарық, ... мен ... ... тиімді механизмі ретінде
әлемдік өркениеттің ірі жетістіктерінің бірі деп ... ... ген ... электроникамен және адамзаттың басқа
ұжымдық даналығының шыңымен теңеуге ... ... ... да, ... ... ... ... реттеу зор роль
атқарады. Халық шаруашылығын экономикалық кан тамыры іспетті, осы ... ... ... «қан айналымы» жүзеге асады. Оның өміршеңді
өндірістің табиғатына, экономикалық әлуметтік жағдайына байланысты ... ... ... дербестілігі болады, сондықтанда олар ұдайы
өндірістің барлық сатыларына, түпкі нәтижесі мен ... ... ... ... ... ... осы күнге дейін теориялық
айтыстар толастай келеді. Экономикалық ... мен ... ... ... мәні осы ... дейін толық ашыла қойған жоқ. Нарық
сауалға бірден ... ... ... қиындығы жеткілікті.Нарық
мәселелерінің қоғамдағы қайта құру теориясы мен ... ... ... ... ... ... ... және Қазақстан ғылым
әкономикасының арасында нарық түралы бірыңғай ... жоқ. ... ... бірнеше анықтамасын келтірейік.Сондықтан нарық ... ... ... ... тұтқасы. әкономиканы нарықтық реттеу
ұйымдасқан жоспарлы ... ... ... ... ... тығыз
байланыста әрекет ететінін естен шығармаған жөн. ... ... ... екі жүз ... ... еңбегінде іргетасы қаланған
теорияны талдау және оны ... ... ... Капиталистік
қоғамның дамуы деалектикасының өзі нарықтық әкономиканы ... аян. ... В.И. ... “адамдарды нарық арқылы
біріктіреді”. Нарықтық әкономика–ертеден келе ... ... ... оның ... ... бай ... бар. Нарықтың қалыптасуы
айырбас пен қоғамдық еңбек бөлінісінің ... ... ... ... ... ... дамушы немесе еркін нарық, монополиялы ... ... деп ... ... ... ... ... оған еркін тауар өндірушілер мен сатып алушылар, еркін
бәсеке мен еркін бағалар тән ... ... жас ... ... де ... жүйелі, әлеуметтік бағдарланған нарыққа көшу
әкономиканы дағдарыстан шығарудың баламасыз құралы деп ... ... ... әлементтеріне нарықтық инфрақұрлым жатады. ... ... ... және ... ... ... құрылып, қызмет
етуін талап етеді. Нарық ... ... ... ... мүмкіндіктердің варианттарының ішіен ең ұнамсыз болса да
әйтеуір күмәнсіз табысқа жеткізетін вариянты ... ... ... ... ... ... бар ... тиімді қолдануға
ынталандырады.
І.Нарық ұғымы ,мәні, пайда болуы мен даму кезеңдері.
1.1. Нарық ұғымы мен ... ... ... ... өнімнің нақтылығы қозғалысы
сан мыңдаған шаруашылық байланыстары ... ... ... ... аймақтық кешендердің (территориялық
комплекстердің), халық шаруашылығының әкономикалық қан тамыры іспетті,
осы ... ... ... ... ... жүзеге асады. Міне,
қоғамдық өнімнің осы ... ... ... ... ... оның ... өндірістің табиғатына, әкономикалық
әлеуметтік жағдайына байланысты, дегенмен нарықтың біраз ... ... да ... ... ... барлық сатыларына, түпкі
нәтижесі мен тиімділігіне айтарлықтай әсер етеді.
Жалпы нарық мәселесі төңірегінде осы ... ... ... ... ... ... әдебиеттер мен зерттеулерде
“нарық” деген терминнің мәні осы күнге дейін ... ... ... ... ... ... стихиялық күштер үстемдік ететін
ұйымдастырылмаған, ұшуы көп кәдімгі базар мен ... ал енді ... ... ... ... тез ... ... “күш” деп
те дәріптеуде.
Саяси әкономикалық мағынада нарықты айырбас ... ... ... деп қарайды. Ол ... ... ... ... ... ... сатысы, айырбасты
сипаттайды.
Сонымен нарық дегеніміз не? Бұл сауалға ... ... ... ... көп. Нарық бұрын – соңды біздің елде ... ... оның ... қате ... ... әдебиеттерде
жиі кездеседі. Себебі нұсқау – бөлу әдістеріне негізделген басқару
жүйесі жағдайында ... ... ... ... ... пәні бола
алмады. Ұзақ жылдар бойы ... - ... ... ... ... ... ... ғылымдарда нарықтың маңызы мен
орны туралы даурықпалық көзқарас басым болды.
Нарық ... ... ... құру теориясы мен
практикасында ... зор ... ... ... ... және ... ғылым әкономикасының арасында ... ... ... жоқ. ... ... ... бірнеше
анықтамасын келтірейік.
Нарық- өндіріс факторларын немесе оның нәтижелері мен шарттарын
айырбастауға байланысты болатын ... ... ... ... ... ... П. Соңиалистік әкономикадағы нарық
–“Вопросы әкономики”, 1990ж.).
Нарық- бұл сатушылар мен ... ... ... ... ... ... проңесіне байланысты қалыптасатын әкономикалық
қатынастардың ... ... ... әкономикалық
жүйесіндеғі нарық- “әкономические науки”, 1990ж.№7)
Нарық- тауарларды сатып алу-сатумен ... орын ... ... ... ... ... ... тілі”
,1991).
Нарық тауарларды өткізуге байланысты ... мен ... ... ... жүйесі болып табылады. (Қазіргі
заманғы нарық: табиғаты және ... ... И.Е. ... –М, МГУ, 1992ж. ... ... қайсысы да жеткілікті түрде дәлелді,
бірақ мәселелердің бір жағын ғана ... Бұл ... ... ... ... емес, айырбастың категориясы, нарықтық
қатынастың субъектісі-өндірушілер мен тұтұнушылар емес , ... ... ... деп көрсетілуі. Шын ... ... ... сату ... алумен шектелмейді. Бұл жерде басымдылық
айырбас пен ... ... ... ... ... ... ... болуы керек. Себебі тек осы жерде ғана өнім
жасалады және оның ... ... ... ... ... ... ... болатынын көрсететін әкономикалық
байланыстар пайда ... ... ... ... ... және ... (баға, ұсыныс, бәсеке, және т.б ) өмірге әкелді. Көп
уақыт бойы біздің ... ... ... ... етуі ... дамуына тежеу салды. Соңғы жылдары басқарудың
әкономикалық әдісіне кешу ... ... жол ашып ... ... ... ... ұйымдастырудың бұл әдісі
батыстық модельдерді ... ... ... ... ... ұлғаюы шаруашылық механизмін қайта құру барысындағы
заңды ... ... ... 1988 ... өзінде әкономикалық
реформа барысында өндіріс құрал ... ... ... ... ... тепе ... қалыптастырылды. Әрбір өндіріс әдісіндегі
нарық меншікке байланысты өндіріс қатынастарының бүкіл жүйесінде әрекет
етеді. Біздің қоғамымызда да нарық ... ... мен ... ... ... жақсарту бағытында қызмет істей бастайды.
Соңғы уақытта теориялық дискуссияларда нарық пен жоспар ... ... ... ... жүр. Шын мәнінде ұдайы өндіріс
(жоспарлыұйымдасқан процесс) ... оның ... ... ... пайдалануы аса маңызды мәселе. Сондықтан нарық
ұдайы ... ... ... ... ... әкономиканы нарықтық
реттеу ұйымдасқан жоспарлы шаруашылық механизмнің құрамды бөлігі, онымен
тығыз байланыста әрекет ететінін естен шығармаған жөн.
Нарық түралы ... ... ... ... ... бір ғана ... ... дербес ғылымға айналуының негізін қалаған ғылым деп ... ... ... ... 1776 ж. ... көрген. А.Смиттің досы Давид Юм
алғашында бұл ұғымға ауыр болғандықтан, оны оқып түсінетін оқырмандар
саны көп ... ... ... ... ... Юм қателескен екен,
аталған кітапты адамдар 200 ... ... ... бойы ... оқып
үйренуде.
А. Смиттің ойынша, ұлтың басты байлығы, өзге ... ... және ... ... ... ... яғни ... дегеніміз
– еңбек түрін атқаратын және ашық нарықта сауды ... ... ... ... ... ... ... екі жүз жылдықта А.Смиттің
еңбегінде іргетасы қаланған ... ... және оны ... ... ... ... ... Австрияның әкономисі, Нобель
силығының ... ... Фон ... ... ... ... бойынша, нарық деген ұғым –ішкі ... ... ... ... бір ... Хейктің айтуынша, нарық ... ... ... бір ... ... жоқ; ол ... мақсатты жалғастырады; солар үшін қызмет атқарады, бірақ
олардың алдында қоғам ... ... ... ... ... бермейді.
А.Смиттің ілімінен шығатын қорытынды ... ... және ... әрі ... әрқайсысы өздерінің
әкономикалық мақсаттарына жету жолындағы мүмкіндіктерін ... ... ... ... өзі ... ұйымдастыруға әкелетіні аян. “Айырбастау”-дейді В.И.
Ленин,-“адамдарды нарық ... ... ... айтуынша,
“Нарық” ұғымын қоғамдық еңбек бөлінісінен ... ... ... да соңиализм ... және ... ... ... ... толық пайдаланудың қажет
екендігі түралы В.И. ... ... ... ... ... отырған. Олардың ең бастылары:
• В.И.Лениннің көзқарасында нарық ... ... оның ... ... ... капитализм сатысына ... ... ... Халқымыз орнатқысы келіп отырған қоғам мен оның қозғаушы ... ... ... ... ... ... дәуір кезеңіндегі әкономиканы ... ... ... ... ... болу себептері.
Нарықтық қарым-қатынастың қажеттілігі қоғамдағы еңбек бөлінісін
тудыратын себептерден туындайды. Адамдардың ... ... ... ... ... ... шектеулі болады. Кейбір
қабілет-қарымы бар адамдар тек ... бір ... ғана ... ... затты ғана өндіре алады, бірақ олардың қажеттілігі миллиондаған
атауы бар әр түрлі тұтұну игіліктері мен ... ... ... жер, ... ... шикізат, ақпарат
және т.б тән нәсе –олардың ... ... ... ... бұл ... шамасы “ Ресурстар Заңы” деп аталады. Бұл жағдайда
пайда табу мен ... ... ... ... әлде кімнің даналығы
немесе ақылдылығының нәтижесі емес, ол-еңбек бөлінісі мен ... ... ... Мұны адамдардың өмірге қажетті әр түрлі
ресурстар алу үшін өз еңбек өнімдерін бір ... ... ... ... және ... ... көреміз. Осыған
байланысты А. Смиттің ... ... қол ... ... ... Бұл теория бойынша, адамдардың әкономикалық ... ... ... әр түрлі еңбек өніміне деген мұқтаждық
түсіндіріледі. Әдетте ол ... ... ... ... ... ... оған ... пайда келтіріп отырғанын сезбейді де.
Ол тек ғана өз ... ... және оның ... мақсаты-өзіне ғана
пайда түсіру, сөйте тұра, әлдебір ... қол оны өзі ... ... ... ... ... ... ол жеке мүддесін
көздей отырып, көп жағдайда қоғам мүдесіне де пайдалы әрекетжасайды.
1.2.Нарық қатынастарының даму кезеңдері
Нарықтық әкономика–ертеден келе ... ... ... оның ... ... бай ... бар. Нарықтың қалыптасуы
айырбас пен ... ... ... дамуымен байланысты. Нарық
қатынастарының дамуын мынадай неғізгі ... ... ... ... ... ... ... натуралдық айырбас кезеңі нарығы;
➢ тауар болмасы кезеңінің нарығы;
➢ тауар емес балама кезеңінің нарығы;
1. Кезеңінде айырбас ... ... ... болады, олар
өндірістің шарттары болып табылмайды. Құндық қатынастар әрбір ... ... ... ... болады.
2.Кезеңдегі тауар қозғалысын мына формула бойынша т1-т2 ... ... ... ... өндірістің шарты бола бастайды. Осының
нәтижесінде қоғамдық қажетті шығындар категориясы қалыптасады. ... әлде ... ... бір ... ... ... ... жоқ, сондықтан таза ... ... ... ... ... ... тауар тепе-теңдігі мына айырбас формуласы бойынша ... Т2 . ... ... ... ... ... бір түрі ... ерекше тұтұну қасиетіне байланысты әрдайым ортасынан ағысып шығып
қалып отырады. Бұл ... таза құн ... ... ... бір
заттық формасымен біртұтас болып бірігіп ... оған ... ... сүре ... ... емес деп бөлінетін құрамалары байланады.
Дүниежүзілік нарықтың қалыптасуы мен ... жеке дара ... ... ... бастайды.
4.Кезеңдегі тауар қозғалысының формуласы:
Т1-тауар емес балама –Т2 ... ... ... ... құнның таза иленушілері- несие
ақшалар өздерінің тауарлық мәнін ... ... ... , ... заттық иленушісінің оқшаулануы ... ... ... құбылыс болып табылады.
Сонымен бірге, нарық стихиялы түрде дамушы немесе еркін нарық,
монополиялы нарық, ... ... деп ... ... ... кезеңінде болды, оған еркін тауар өндірушілер мен
сатып алушылар, еркін ... мен ... ... тән ... ... ... ... әкономикалық теорияның негізін қалаушы А.
Смит (і723-і790 ж.) өзінің “ ... ... ... мен ... ... ... ... басты еңбегінде-жеке меншік иелерінің
байлықты көбейтудегі мүддесі ... ... және оны ... ... ... күші ... ... деп жазған
болатын. Сонымен бірге А. Смит екі ... ... ... ... әрқашанда бағаны өсіру ниетіндегі дамумен аяқталады ... Оның ... , ... ... ... мәселерерді шешуге
араласпауы керек, ол тек қана жалпы тәртіпті ... ... ... ... ... ... ... “ мейлі өзінен өзі жүрсін”
саясатын жүргізіп, бәсекені шектеуден ... ... ... ... А.Смит
осы екі дәлел негізінде жаппай анархияны қорғаған жоқ. Керсінше, ол ... ... мен ... ... ... ... шек
қоятын “ жаман әдеттеріне” мейлінше күдікпен ... Тек ... ... ... және ... ... көлемін арттыруға ынталандырады,
нақты реттеу ... ... деп ... ... ... ... әкономиканы өзін-өзі реттеу механизмін ашты. Еркін бәсеке мен
нарықтың көрінбейтін қолының ... ... , жеке ... ... ... ... ... болады. Кейіннен, қоғамдық
өндірістің күрделіленуіне байланысты нарықта анархия орын ала ... ... оны ... ... өз ... ала ... ... бастап монополиялық нарық қалыптасты.
Монополиялық нарық ХіХ ғсырдың аяғында ХХ ғасырлардың алғашқы
кезеңінде өмір сүрді. Нарықтың бұл ... ... ... ... ал ... ... және сандық өзгерістердің динамикасына кері ... ... ... үстемдік ғылыми техникалық ... ... ... тауар тапшылығына , ал түптеп ... ... ... ... ірі кәсіпорындар монополиясына
негізделген бұрынғы КСРО-ның ... да ... ... сұраным
мен ұсыным сұрақтары әкімшілдік ... ... ... ... ... өндірушілер нарығының типі
қалыптасты. Қазіргі заманғы ... ... ... ... тән
болып отыр .Оны тек қана еркін тауар өндірушілер мен ... ... ... мен ... ғана ... сонымен бірге өнім өндіруге
мемлекеттік тапсырыстарды орналастыру, шаруашылық субъектілеріне ... ... ... әсер ету, ... бір тауар түрлері ... ... баға ... нарық коньюнктүрасын зерттейтін
маркетингтік қызметті енгізу , өндірістің көлемін тікелей шарт ... ... ... әр түрл ... ... ... ... құру арқылы реттеуде мемлекеттің шешуші ролін ... ... ... жас тәуелсіз Қазақ мемлекетінде де ... ... ... ... көшу экономиканы дағдарыстан ... ... деп ... ... ... ... қызметтері мен құрылымы.
. 2.1.Нарықтың қызметтері
Нарықтың мәні оның ... ... ... анықталады,
Нарық мынадай маңызды қызметтер атқарады:
➢ Тауар өндірісінің өзін -өзі реттеу қызметі. Бұл мына ... ... ... ... өскенде , өндірушілер өздерінің өндіріс
көлемін көбейтіп , бағаны жоғарлатады; ... ... ... ... ... Баға төмендегенде, өндірушілер өндіруді азайтады,
осымен қатар,олар жаңа техника, технологялар енгізу, ... ... ... ... ... ... ... өндірілген өнім мен еңбек шығындарының қоғамдық маңыздылығын ... ... бұл ... тек ... жоқ ... ... ... алады: сатып алушылардың таңдауы бар ... ... ... ... өндірушілер болып олар өзара бәсекелес
болғанда;
... ... ... ... ... ... және
айырбастағы негізгі микро және макропропорңиялар белгіленеді;
➢ шаруашылық өмірді ... ... ... ... ... ... ... құралдар әсері мен қоғамдық өндіріс
әкономикалық жағынан қолайсыз әлементтерден ... ... және ... тауар өндірушілер әркелкі түрге, буындарға бөлінеді , яғни
дифференңиялданады.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
. 2.2. Нарық әкономикасының ... мен ... ... қызмет етуі оның белгілі ... ... ... ... ... нарық жүйесін құрайды.
Нарық әкономикасының бірінші және өте ... ... ... мен ... ... қоғамдық еңбек бөлінісі ... ... ... ... ... оны ... Тұтұну
жеке тұтұну болып бөлінеді. Жеке тұтұнуда тауарлар, өндіріс ... ... жеке ... ... ... ... ... әрі қарай жалғастырып жүргізу болып табылады.
Бұнда ... ... ... әрі ... ... пайдаланады. Бұл
жағдайда өндірушілер мен ... ... ... әрекеттерінің нәтижелерін ... ... ... ... ... бұл ... тұрақты болады,
мамандануға негізделед және көтерме ... ... ... ... екінші әлементін өндіріс орындарының
корпоративтік басқаруына негізделген , ... жеке ... ... ... ... ... құрайды.
Нарық әкономикасының үшінші маңызды әлементі- баға. Бағаны жеке
талдап танысайық. Бұл жерде тек екі мәселені ... баға ... пен ... ... қалыптасады. Бұлардың сәйкестігі
коньюнктүраға ... ... ... ... осы ... ауданда өндірілген тауарға нарықтық ... ... баға ... Осы сфераның шегін траскациондық
шығындар болжайды, яғни ... ... ... шығындары
болжайды.
Нарық әкономикасының төртінші орталық ... ... және ... ... ... ... тауарларға қажеттілік
болып көрінеді. Осы тауарларды тұтұнушылар қалыптасқан бағамен ақшалай
табыстарына ... ... ... ... ең ... әдісін қолданудың
және ресурстарды тиімді пайдаланудың стимулы ... ... ... ... ... ... өндірушілер мен тұтұнушылар арасындағы
тұрақты байланыстарды қамтамасыз ететін нарық ... өте ... ... ... әлементі –бәсеке. Бұл пайданың жоғары
болуын тілейді және ... ... ... ... ... ... ... нарығы
субьектілерінің өзара әсерінің және пропорңияларды реттеу механизмінің
формасы болып табылады. А. Смит ... ... ... қолы”
деген. Көрінбейтін қол идеясының мәні: ... өз ... ... қара ... ... ... ... етеді . Осы әрекеттердің
жиынтығы қоғамдық пайдаға шешіледі, қоғам әкономикасын ... ... ... әкономиканың реттеушілерінің : бағаның, пайда
нормасының, проңенттің т.б . мөлшерін ... ... ... ... ... нарықтық инфрақұрлым жатады. Нарық
тауар биржаларының, көтерме және бөлшек сауда ... ... ... ... ... ИНФРАҚҰРЛЫМЫ ... ... ... |
|БИРЖАЛАР ЖӘНЕ БРОКЕРЛІК КЕҢСЕЛЕР |БИЗНЕСТІҢ КОМЕРЦИЯЛЫҚ ОРТАЛЫҚТАРЫ |
|БАНКТЕР ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ЖӘНЕ |ЖАРНАМА-АҚПАРАТТЫҚ ҚЫЗМЕТ ... | ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... АУЫЛ ... |
| ... ... ... ... САЛЫҚ ИНСПЕКЦИЯСЫ |САУДА ҮЙЛЕРІ ... ... ... ЖАСАЙТЫН|МАРКЕТИНГТІК ЗЕРТТЕУ ОРТАЛЫҚТАРЫ |
|ИНСПЕКЦИЯ | ... ... ... ... ... ... |
|ЛИЗИНГТІК КОМПАНИЯЛАР ... ... ... ... ... ... ... МЕН ... ... |ӨНДІРУШІЛЕРДІҢ ӘРТҮРЛІ БІРЛЕСТІКТЕРІ |
|ЖАСАЙТЫН МЕМЛЕКЕТТІК ИНСПЕКЦИЯ |(АССОЦИЯЦИЯЛАРЫ) ... ... ... ... ... ... НАРЫҚТЫҢ ИНФРАҚҰРЛЫМЫ.
Нарық конъюнктүрасы. ... ... ... ... ... ... яғни нарыктың белгілі мерзімдегі
уакытша ... ... ... ... ... көрсеткіштер
жуйесі мәлімдейді:
➢ өндіріс пен ... ... ... ... процент, бағалы кағаздар курсының козғалысы;
➢ пайда, ... акы және ... ... дәрежесінің өзгеруі;
➢ еңбектегі және жұмыссыздар саны арасындағы қарым-қатынас;
Экономикалык ... ... ... емес".
"кездейсоқ" факторлар әсері бар;
а) циклдык факторлар әдетте негізгі ... ... ... кезекті жаппай жаңаруына байланысты;
Ь) циклдық емес факторлар әкономикаға тұрақты түрде әсер ... ... ... ... прогресс жатады);
с) Кездейсок (уакытша, тез өтетін) құрғақшылық, аурулар, ... ... ... әдістері:
а) Инвестициялык ахуалды қалыптастыру;
Ь) Фирмаларға мемлекеттік заказдардың берілуі мен ... ... ... және ... ... ... ... қарау;
б. Халықтың ақшалай жинақтарының мөлшерін реттеу.
Қазір барша кәсіпорындар немесе жекелеген нарықтар ... ... оның ... ... ... әрекеттерінің механизмі үш ... ... ... ... ... Балама таңдау шығындарына;
3. әкономикалық рационалдыққа.
Маржиналдык талдау прииңиптері негізінде нарық субъектілерінің ... ... ... ... әрекеттеріне әсер ететін орташа емес, шекті
шамалар болады. Осының нәтижесінде нарыкты тауарлармен толык ... ... ... ... ... бір жағдайдан басқашаға
ауысуы бірте-бірте жүріп отырады. Жаңа, шекті субъектінің, пайда ... ... ... ... пен ұсынысқа мәнді әсер етпейді.
Жетілген ... ... яғни ... және ... ... ... кезінде,
шаруашылык жүргізушілер өте көп болғанда, олардың әркайсысының ... үлес ... ... аз ... болады. Маржиналдық бағыт нарыктық
ортаның, үзілмей кызмет етуш камтиды деуге болады; сұраныс пен ... ... жол ... ... ендірушілер мен тұтынушылар тепе-теңдік
болмысын қамтамасыз етіп отырады.
Балама тандау ... ... ... ... ... шығындар және ресурстарды пайдаланудың немесе ... ... ... ... әдістерінен бас тартудың салдарынан
түспеген табыстың және -тікелей шығындардың ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктердің
варианттарының ішіен ең ... ... да ... ... ... ... ... алынады. Балама таңдау шығындары принципі
өндірушілерді бар ресурстарды тиімді қолдануға ынталандырады.
Экономикалык рационалдық ... ... пен ... ... ... ... талдау өзгеріп тұратын варианттардан
жасалады. Осы варианттардың ішінен мүмкін болатын ... ең аз ... ... ... ... қамтамасыз ететін вариант алынады. Рационалдыктың
критериі- табыс төтенше құқұқтың болуымен байланысты. Фирма неғұрлым ... ... ... ал ... - ... шектеп пайдалана
отырып, барынша ездерінің хал-ахуалын жақсартуды ... ... осы ... принциптер негізінде құру тепе-теңдік ... ... ... Осы ... -- ... ... орталық
проблемасы. Бул жағдай екі қарама-қарсы куштерді колдануға негізделеді: бір
жактан сұраныс пен ұсынысты, екінші ... ... ... ... ... ... ... өте маңызды шарты болып
табылады. "Сиректік" деген тусінік - ... үшін өте ... ... ... ... ... ... кұрал. Демек, шекті пайдалылық теориясында "сиректік'' деген
негізгі және ешқандай ... ... ... ... болып
табылады. Сиректік мәселелерін зерттеу, ... бір ... ... ... дәлелдеуғе мумкіндік береді.
Классикалық мектептің өкілдері Д.Рикардо, А.Смит "сиректік" тусінігін
күнмен байланыстырады. Олардың айтуынша, ... ... ... ... ... ... ... факторларға жатады. Осы замандағы
нарықтық ... ... ... ... ... ... отыр. Егер бұрын сиректік табиғи және әлеуметтік
факторлармен ... ... ... ... ... ... ... байланыстырып отыр. Сұранысы мол жана игілік бір ... ... ... ... ете ... Бұл үшін ... бір
уақыт мерзімі қажет. Осыдан тұжырым: сиректік мол ... ... ... кажет санын ендіруге соншама мол уакыт керек.
2. 3. НАРЫҚТЫҢ, ҚҰРЫЛЫМЫ, ТҮРЛЕРі ЖӘНЕ
СЕГМЕНТАЦИЯСЫ
Нарық ... өте ... ... және ол әкономиканың барлық
сферасында өз әрекетін ... ... ... ... ... ... меншік формаларымен (мемлекеттік, жеке, ужымдык, аралас);
▪ шаруашылық субьектілерінің әр ... ... ... ... ... тауар өндірушілердің құрылымымен (мемлекеттік,
арендалық, кооперативтік, жеке меншік кәсіпорындары т.б.);
▪ тауар айналымы сферасының ... ... ... бөлімдерінің мемлекет иелігінен алыну және
жекешелендіру дәрежесімен;
▪ осы елде пайдаланылатын сауданың түрлерімен;
Осы ... ... ... ... ... береді.
Құрылымы жағынан нарықты мынадай криитерилер арқылы бөлуғе болады:
1. Нарық қатынастары обьектілерінің ... ... ... ... мен қызметтер нарығы;
▪ өндіріс құралдарының нарығы;
▪ ғылыми- техникалық жұмыстар нарығы;
▪ құнды қағаздар нарығы; жұмыс күші нарығы.
Нарықтың көп ... ... ... әсер ... барлық
жүйесіне күрделі өзғерістер енғізуді талап етеді,тауардың ... ... ... ... ,сатұсатып алудағы ... ... ... ... ... ... шаруашылық
байланыстарындағы серіктестерді еркін таңдауды талап етеді . ... ... ... және қор ... ... ... орталықтар, көтерме сауда орындары, т.б. жатады.
2. Нарықтарды ... ... ... ... болады:
▪ өндірістік қызметке бағытталған тауарлар нарығы;
▪ халық тұтұнатын тауарлар, азық-түлік тауарлар нарығы ... ... пен ... және т.б. нарықтары.
Ауыл шаруашылық шикізаттарына қажеттіліктерді қамтамасыз ететін, ... ... қоры ... ... тауарлары нарығының
қалыптасуы осы тауарлардың өндірілу көлемінің елеулі ... ... ... ... сұранысты қанағаттандыру үшін бәсекелестің кең
пайдалануын, фирмалық дүкендердің ... ... ... ... критериі бойынша ... ... ... ішіндегі ;
▪ аймақаралық;
▪ республикалық;
▪ республикааралық;
▪ халықаралық (әлемдік) нарықтар.
Осындай нарықтардың ... ... ... ... ... ... шектеулі дәрежесі бойынша ... ... ... ... ... ... Нарық қатынастарының субьектілері ... ... ... ... сауда нарыктары. Бұнда сатып алушылар мен сатушылар болып
кәсіпорындар және ... ... ... ... ... ... Бұнда сатып алушылар-жеке азаматтар.
▪ Ауылшаруашалық ... ... ... алу ... ... алуш - ... ... шаруашылык енімдерін
тіелей өндірушілер: совхоздар, колхоздар, ... ... ... екі түр: ... ... ... мен тұтынушылар арасында тікелей байланыс жасау. Бұл түр ... ... ... ... пайдаланылады (тоқыма және
тігін комбинаттары, автомобиль жзне шина жасайтын ... ... ... шарт ... ... ... және белсенді
кұралы болады. Кетерме сауданың екшші ... ... Бұл түр ... амтамасыз етушшерді көптеген ұсак; тұтынушылар
пайдаланғанда орын алады. ... ... тек ... ... ... ... ... болады.
6. әкономикада заңдылықты ... ... ... ... занды, ресми нарыктар;
▪ занды емес, көлеңкеленген нарыктар т.б.
Нарыктардын құрылымын зерттеу ... ... ... ... ... мен ... нарығы. Бұл топка жататын нарыктар:
тұтыну тауарларының нарытары-азык-тулж және азың-тулік емес тауарлар
нарығы;
➢ кызметтер нарығы - трмыстың, келік, коммуналдык ... ... уй және ... емес ... ... факторларының нарығы. Бұған жататындар:
o жылжымайтын муліктер нарығы;
o еңбек құралдарының нарығы;
o шикізат пен ... куат ... ... ... ... нарығы:
➢ капиталдар нарығы, немесе инвестиңиялык нарыктар; несие нарыктары;
➢ кұнды кағаздар нарыктары - акйиялар, облиғациялар, опңиондар, варанттар
жәнс ... ... ... ... нарыктары.
Интеллектуалдык өнімдер нарығы иннывациялардың , ойлап табулардын,
информаңиялык кызметтердің, әдебиет және өнер еңбектершің нарыктары.
Жұмыс куші нарығы. Бұл ... ... ... ... ... ... ... заңдарына сәйкес жұмысшы куші миграция
жасап отырады.
Аймактык ... ... ... ... ... ... сегменттеу. Нарықтын негізгі түрлері әртүрлі субнарыктарға
косалкы, нарыктык сегменттерге бөлінеді. Нарыкты сегменттеу ... емес ... ... осы ... ... ... бөлу болып табылады. Сегменттеу ... ... ... ... ... ... ... Осылардың,
негізгілері:
1. Географиялық:
- аймактар бойынша: Солтустік, Орталык, Батыс, Шығыс,
Онтустік;
- әкімшь*пк белім бойынша: республика, облыс, ... ... ... ... ... ... ауыл, кала мады;
- климат бойынша: тен,із, континентальдык, орташа, ыстың т.б.
2. ... ... ... ... ... жыныстык топтау;
- отбасы мушелерінің санына карай топтау;
- табыстар дзрежесіне ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
кәсшорындардың жумысшылары, кызметкерлер, зейнеткерлер т.б.
- білім дәрежесіне, діни кезкарасына сәйкес;
- улттык кұрамға сәйкес топтаулар;
3. ... ... ... ... ... ... ... дәрежесіне сәйкес;
- емір салтына сәйкес: жастар, спортпен шұғылданатындар, аксуйектер;
— жеке ... ... ... ... ... ... ... (тауарларды таңдауда):
— тауарда кездейсок сатып алады;
- ... ... ... ... көздейді;
1. сапалы заттар, темен бағалы заттар алады;
2. клиент болудыд түрактылығы, ешмнің кажетплш дәрежескі унемі ... ... ... ... ... ... кезкарас, неғативтік
кезкарас.
2.4. Мемлекеттің нарықтық экономикада атқаратын ролі.
Мемлекеттің макроэкономикалык процеске катысуы осы ... ... ... ... ... мундай катынасу барлык әкономика
көлемінде ... және ол ... ... ... асырылуда. Әлбетте,
мемлекет белсенділігінің артуына карамастан, бугінгі таңда өркениетті
елдердін ... ... ... ... ... ... «әкономика-мемлекет» карым-катынастары карама-
кайшылыкты мазмундағы ... ... ... ... ... ... да ... бейнеленеді.
Шын мәнінде, нарыктык әкономика таңдау және ... ... ... - ... ... шектейтін куш. Еркін тандау
кашанда және барлык, субъектілермен жоғары бағалылыкпен тандау ретінде
танылады, ал ... ... ... ... шығару деп
тусшдіріледі.
Мемлекеттңн әкономикалық өмірге белсенді ... ... уш ... ... болады:
Біріншіден муның кажеттілігі нарык катынастары ... ... ... ... ... Расында, бәсекелестік монополияның
пайда болуы факторларының бірі екені белгілі. Монополияның дамуы •- ... ... ... ... Бул макроәкономикалык
проблемаларды шешуге теріс ... ... ... ... ... ... келіп, бәсекелестік бастаманы арнаулы корғау
және әкономикадағы монопольдік тенденцияны шектеу кажеттілігі пайда болады.
Мундай киыншылыкты тек мемлекеттің ... ... ... ғана ... ... әкономикасына "паидасы жок," ендіріс түрлері аз емес. Ең
алдымен, олар капиталдың орнын узак мерзімде толтыратын ... ... ... ... біршама киындыктар туғызады.
Үшіншіден, нарыктың өзін-өзі реттеу ... ... ... бар. ... өз ... ... жуйенің тепе-тендіғін
камтамасьтз ... ... ... ... ... ... ... бакылауға және т.б. макроәкономикалык проблемаларды ... ... ... әкономикаға тән нәрсе-нарыкты жуйе
ешкандай елде таза түрінде ... ... ол ... пен ... да ... жок. ... ... нарыктык катынастар калыптаскан
елдерге қарағанда, әміршілдік-әкімшілдік жуиеге негізделген мемлекет ... ... ... ... ... бар ... коғамның
карапайым мушелерінің иығына салып койды. әміршілдік-әкімшілдік жуйе ... ... ... оның сипатын буза отырып ... ... ... ... ынталандырудың орнына, пайдаға
деген "камкорлыктан" ғана емес, сонымен катар ... ... ... ... ... "құтқары”.
Бул жуйе ондаған жылдар бойы кәсіпорындардын, зиян шеккен шығындарының
орнын мемлекет тарапынан толтырып келді, тіпті әлі де болса ... ... ... 1. басым көпшіліп мемлекеттік бюджетін каржыландыруда.
2. өндіргіш ресурстарды орынсыз шығьғндап, ысырапшыл пайдалану әдісі әлі де
болса колданылуда; 3. жаңа және ... ... ... ... ... ... куні бугінге дейін басым тусуде.
20 ғасыр дәлелдеп отырған ақиқат ... да ... ... ... немесе кейінірек дағдарыс және куйзеліс кезеңнен өтеді. Мәселен,
АҚШ ... ... ... ... және ... жылдардағы
тоқыраудан шығу тәсілдері сол кезде тубегейлі кауіпті деп ... ... өзін ... социалист" атандырды. Куні бугін ғана ... ... ... ... ... ... мумкіндігіне
карамастан, 19-ғасырдағы асқақ арманшыл дәуірге кайта оралуға жол жок ... ... Мұны ... ... өте ... себебі 20-ғасырдың
соңында тарих өзінің қарама-қарсы жағына бұрылып отыр.
Бұрынғы одақтағы және ... ... ... ... ... ... ... ұшырап куиреуі, олардың нарыктык әкономикаға
бет бурылысы баламасыз екендігі бәрімізге әйгілі ... отыр және ... ... сондай: қоғам мушелерінің бір ... оны ... ... ... ... деп есептейді. әміршілдік-әкімшілдік
жуйесіне тән қатаң кағида бойынша, нарыктык жуйе--экономика емес, тек кана
капитализмнін, ... ... ... ... ... ... жою жеке ... ендіруге, сондай-ак әкономиканын әр түрлі
секторларында енбек жалдаудың көптеғен формаларын колдануға кең жол ... кү ... ... ... ... ... процесінде мемлекет
кандай кызметтер аткарады?
Мемлекет белплі бір таптардың мудделерін корғай отырып, бір жағынан,
коғамдык кажеттілікті ... ету ... ... ал ... осы кажеттілікті камтамасыз ету жолдарын іздестіріп жузеге
асырады.
Буржуазиялық мемлекет мына ... ... ... ... ... ... Акша ... реттеу
4) Монополиялыкка карсы әрекеттер жасау
5) Өндірістің инфракурылымын жасау
Бұл тұста мемлекеттің, әсіресе, коғам ... мен ... ... ... қарама-кайшылыктарды басуға бағытталған әлеуметтік
міндетін ерекше бөліп айтуға болады.
Бүгнгі таңда буржуазиялык, мемлекет жеке ... ... ... ... ... ... ... шаруашылык журпзу міндетін
атқарады. Осыған байланысты меншіктің ерекше секторы ... ... ... Сонымен катар, шаруашылык журпзудің ерекше секторы мемлекеттік
сектор әрекет жасайды. Дамыған капиталист елдерде олардыд улесі әр ... олар ... ... ... ... ... өнімдерінің
улттык табыстағы улесі 1-2% ғана болды. Ал Батые Еуропа елдерінде ... ... ... ... ... секторы барлык ендіріс
куштерінің 37% камтиды. Батыс Германияда оның улесі улттык байлықтың ... ... ... мемлекеттік сектодың жалпы улттык өнімдегі улесі мынаған
тең: Австрияда 12%, Фраицияда-20%, Швецияда-14%, Италияда-12%.
Жоғарыда айтылғандарды туйіндей ... ... ... ... кызметтерін мына топтарға белуге болады:
1. тиімділікті камтамасыз ете отырумен катар, нарыктың бір "қателігі"-
монополиялыққа жол ... ... ... ... мәнінде, нарык
конъюнктүрасы аныктағандай, көптеген қателіктер жібереді. Бұндай
кателіктердін себебі ... пен ... ... Бул
жағдайда мемлекет тарапынан байқалатын әрекет-бағыты аз ... ... ... ... ... ... еске сала отырып,
оның өз иқатесін" елеусіз калдыруға болмайды, яғни ... өзі ... ... ескерту кажет. Мемлекеттің экономикаға
араласатын маңызды куралдары: ... баға және ... ... ... жуйе ... мен ... және ... журтшылыкты сырт
калдырып, тауарларды "калталы" ... ... ... ... ... ... ... етуге тырысады.
Нарыктың бағалык механизмін жактаушылар және оны ... ... ... ... ол ... теңсіздікке жол ашатындығын
мойындаулары кажет. Бул нарыктың ... ... ... ... ол ... ... ... және өзгертуге міндетті де. Мұндай
ситуацияны өзгертудтд мынадай екі жолы бар: 1) ... ... ... ... ... ... кеп ... жумыссыздар және т.б. ... ... ... ... карастыру;
Мемлекеттін тағы бір аткаратын кызметі-әкономикалык тұрактылыкты аса
ауқымды мөлшерде (макроәкономикалык) сактаумен байланысты. Бұл әкономикалық
циклдік шарықтап өсуін және оның ... ... ... және бақылаумен
байланысты. Мұнда мемлекеттің ... ... ... ... және ... деңгейін каржылау және салық салу аркылы
реттеу.
Нарыктык әкономикаға көшу ... ... ... ... және оған әсер ететін әдістері көпкырлы. Мемлекет бұл
бағытта әр түрлі тәсілдер колданады. Олар: құкықтық ... ... ... ету, каржы бөлу-экономикалық /салык, несие,
процент, баға т.б./ ... ... ... ... салык, лимиттер
мен квоталар және т.б.
Мемлекеттің басты ... ... ... бекітілген
шешімдерді заңдылық-құқықтық жағынан камтамасыз ету. Ол ушш ... ... ... ... ... /каулылар, нұскаулар және т.б./ кабылдайды.
Нарықтық әкономика жағдайында мемлекеттің жоспар жасаудағы әрекеті
тупкілікті ... ... жаңа ... ... ... ... ... әлеуметтік-әкономикалык дамудың индикаторлык әдіспен
жоспарлау: әкономика дамуынын, өзекті ... ... және оны ... ... калыптасуында акша және каржы-кредит жуйелері де маңызды рөл
аткарады. ... айта ... ... ... жағдайда мемлекетің
әкономикамызды сауықтыру бағытындағы, каржы-кредит жуйесіндегі жургізіліп
жаткан реформалары. Олар ... ... ... ... ... ... әкономикаға тиімді әсер ететін несие ... ... ақша ... ... оны сауыктыру.
Сонымен катар, мемлекет саладағы саясатын өзгертеді Бұл процесс ... ... Бір ... ... ... ... ... әкологияға
сферасында курделі мемлекеттік әлеуметпк бағдарлама бекітіліп жузеге
асырылуда, ал екінші жағынан ... ... ... ... ... корғау шаралары да енгізілуде.
Корытынды: мемлекеттің, экономикалык ... ... ... кәсіпорындар,фирмалар және мемлекеттік кәсіпорындардын/ әкономика
саласындағы әрекетін тәртіпке келтіру, реттеп отыруға саяды. Бірак ел ... ... ... ... ... ... ... аныктайды; мемлекет салык салуды, шығындарды реттеп отыру
аркылы нарыкты уйлесімді ... ... ... Қазақстанда нарықтық экономикалық жүйесінің қалыптасуы мен дамуының
мәселелері
3.1. Нарықтық экономикалық қалыптасу Қазақстандақ моделі.
Жалпы ... ... жүйе – ... шешімдерді әрбір
экономиканың қатысушысы жеке дара қабылдайтын, оларға заңды ... ... ... ... ... ... сақталынуына орай жеке меншікке, экономикалық және ... ... ... ... жүйе. Бұл жүйеде
нарықтық қатынасқа қатысушылардың «ойын ережесін» ... ... ... ... ... ету мәселесін мемлекет өз мойнына ... ... ... ... заңнама негізінде сот
міндетін атқарады. Жеке ... ... ... үйлестіріледі. Нәтижесінде мемлекеттің экономикалық араласуы кең
өріс алады. Нарықтық жүйе ... ... ... ... тез көтерілуге ықпал етеді, алайда оның жағымсыз
жақтары да болады. Мысалы, рынок ... ... ... топтарды жіктеуге
алып келеді
Ал Қазақстан ел ішінде біртіндеп нарықтық экономиканы тудыруға бағытталған
институционалдық, құрылымдық ... ... ... ... ... ... Кеңес Одағы шеңберінде ... ... ... ... реформа тәуелсіздік жарияланғаннан
кейін қарқынды түрде жүргізілді. Тәуелсіздік жарияланған сәт пен ... ... ... ... экономикалық өзгерістер: 1992ж. 7
қаңтарда бағаны ... ... ... ... Ата заңда жеке меншік құқығын мойындайтын бап еңгізілді, жеке
меншік институтын қалыптастыратын реформа жүргізіле басталды және ол ... ... ... - ... немесе олардың барлық
бірлестіктерінің ... ... ... ... (пай) ... ... алу ... табылады.
Меншікті мемлекет ... алу ... ... меншіктің басқа түрлеріне (мемлекеттік емес) негіздеп ... деп ... ... 15 ... ... ... - теңге айналымға енгізілді; 1993 1994
ж.ж. экономикалық дағдарысқа қарсы ... ... оны іске ... ... ж.ж. ... ақша-несие саясаты жүргізілді; 1997-2000
ж.ж. ... ... ары ... ... ... ... ... елімізде нарықтық экономиканың негізі қаланды
және ол қазіргі кезеңде нәтижелі ... ... ... ... ... ... ... жетілдірудің үрдістері.
Еліміздің нарыққа өткен кездегі бастан кешкен ... ... ... Ол: ... ... жоқ ... ... мемлекеттік кәсіпорыннан бастап, сауда ... және т.б. ... ... ... ... ... Қазақстан басшылығының экономикалық, әлеуметтік, саяси, ... ... ... жағынан елдің стратегиялық дамуына кешенді
жағдайда келіп отырғандығын күмәнсіз куәлендіре алады. ... ... ... ... - ... таңдалынған Стратегия аталынады. Мәселен, белгіленген
бағытты ... ... үшін ... ... ... ... адамдар тобының,
саяси тұрақтылық және қоғамды нығайтудың, заңның ... ... ... ... экономикалық қызметке қатысушылар жұмыс істеуге
мәжбүр болған жағдайдағы ... ... ... ... ... еді, халықтың психологиялық дайындығы, ... ... тән ... ... ... ... алғанда 1996 ж. Қазақстанды ... 2030 ... ... ... ... маңызы өте зор ... ... жеті ... ... ... 1. ... қауіпсіздік
және тәуелсіздік. 2. Ішкі ... ... және ... ... 3. ... ... ... шетелдік инвестицияны және
ішкі қаражатты мол тарту арқылы экономиканың ұзақ мерзімдік тұрақты өсуін
қамтамасыз ету. 4. ... ... ... ... ... ... сапалы тұрмысы. 5. Энергетикалық ресурстар, ... ... және ... 6. ... ... ... 7. Сыбайлас жемқорлықпен
және қылмыспен аяусыз күрес.
Сонымен, аталған осынау басымдылық тізбесінің өзі-ақ Қазақстан ... ... ... ... және ... түсініктер жағынан
елдің стратегиялық дамуына кешенді ... ... ... ... ... «Қазақстан -2030» даму Стратегиясына орай Үкімет бірнеше
бағдарламалар жасап, ... іске ... үшін ... ... ... ... басында Қазақстанда нарықтық жүйенің негізі қаланып, экономиканың
өрлеу кезеңі басталды, оның ... ... өмір ... ... ... ... дей ... тек қана бай табиғи ресурстарға иек артып және ... ... ... ... ... деп ... ... қателік болар еді, “голландық ауруға” немесе «семіздік» ауруына
шалдығуымыз мүмкін. ... ары ... ... ... ұзақ
мерзімдік даму траекториясына көшіру үшін қазіргі кезеңде индустриалдық-
инновациялық Стратегияны іске асыру керек.
Нарықтық экономиканы жетілдіру ... бірі – ... ... Нұрсұлтан Назарбаевтың 2006 жылы 1 ... күні ... ... - ... ... ... барынша қабілетті 50
елдің қатарына кіру стратегиясында»: ... ... ... ... жеке ... сектор арасындағы экономикалық ... ... ... экономикаға мемлекеттің қатысуын ... ... ... ... ... жаңа ... ... қажетсінеді, ал ондай шешімдерді осы
заманға сай ойлай білетін және түпкі ... ... ... ғана ... ... ... – шарттық қатынастарды дамыту мен жеке меншік институтын
нығайту үшін қосымша заңнамалық және әкімшілік шаралар, ... ... ... ету ... ... ... қарау жүйесін дамыту қажет.
Келісім – шарттық міндеттемелерді орындамағаны үшін ... ... ... ... ... билік органдарының
өкілдеріне де, сондай-ақ ... ... ... ... ... тиіс.
Біз үшін маниторлық акционерлер мен ... ... ... бара – бар ... болуы өте – мөте маңызды. Сондай-ақ ... ... ... ... ... кепілдіктер берілуін қарастыру
қажет.
«Электрондық үкімет» жүйесін шұғыл ... ... ... баса ... Ол мемлекеттік органдар ... ... ... пен әкімшілік кедергілерді кемітуге қол жеткізеді» делінген.
Міне, Республикамыздың нарықтық ... ... ... ... ... Бұл нарықтық экономика жүйесінің әрі ... ... роль ... экономикасының ерекшелігі. Қазақстанның халық шаруашылығының
құрылымы мен дамуының аймақтық ерекшеліктері бар. Республикада әр ... ... мол және жер ... ... құрылымы біркелкі
емес.
Қазақстанның әр түрлі аудандары мен ... ... ... ... негізгі ерекшеліктері канд ай?
Өндіріс. Солтүстік және Батыс Қазақстан-өнеркәсіп пен ауыл ... ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейде көмір өнеркәсібі, түсті және кара металлургия,
машина ... және ... ... ... ... ... Жеңіл
өнеркәсіптің дамуы бүгінгі күннен талабына сай келмейді. Өндірілетін
өнімнің 7% ғана ... ... ... ... ... ... табиғат-
ауа-райы ерекшеліктеріне байланысты дамыған. Семей облысында ет, жүн, ... ... және т.б. ... басым. Шығыс Қазақстан облысында түсті
металлургия, энергетика, ... ... ... және ... ... ... көзге түседі. Оңтүстік аймақтарда республикада дағдарысқа
дейін өндірілетін аяқ ... 60%, тері ... 40% ... ... ... ... ... мен Алматы қаласында
шоғырланған.
Ауыл шаруашылығы. Қазақстанда егін және мал шаруашылығын дамыту ... ... ... бар. ... қара ... ... сұр топырақты (оңтүстікте) жер алаңдары.
Республикамыз бидай өндіру мен оны сатуда бұрынғы КСРО-да ... ... орын ... ... ... ірі аймактар-республиканың
солтүстік облыстары. Бүкіл егіс алқабының шамамен 62% осы ... ... қой мен ... саны ... ... ... ... екінші, ал ірі қара мал саны бойынша үшінші орын алатын. Тығыз
қоныстанған ... ... ... ... ... мал саны ... ... Солтүстік Қазақстаннан кейін екінші орында. Сондықтан бұл
айырмашылық табиғат пен ауа-райының ерекшеліктерінен ғана емес, сонымен
қатар, ... ... ... ... ... ... туындап жатыр. Бұл жағдайда солтүстік аймақта Павлодар,
Оңтүстікте Алматы ... атап ... жөн. ... ... ... ... ірі территориялық өндірістік кешенінін
қалыптасуына, ал ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты.
Қорыта айтқанда, Қазақстанның халық шаруашылығы қалыптасқан салалыр;
құрылым - біріншіден, республикамыздың экономикасы ... ... ... ... ... ірі ... ... дәлелдейді.
Екіншіден, халық шаруашылығын басқаруда кейінгі кезге дейін үстемдік еткен
әкімшілдік-әміршілдік және орталықтан әділетсіз түрде бәрін бір өзі ... ... ... Осы айтқандарға байланысты 80 жылдардын
ортасында 13 жыл бойы қалыптасқан мемлекеттің халық шаруашылығының кұрылымы
оңды болған жоқ. ... ... ... ... ... ... не бары 3%-н ... Мұның өзі халыктың қажеттілігін 40-50% ғана
канағаттандыруға мумкіндік ... Ал ... ... және ... ... қажеттік одан да аз-небары 20-30%-ке сәйкес келеді.
Оның үстіне, ... пен ... ... құны ... ... өнімнің құны өз бетінде жоғарылатылғандықтан, баға және
баға ... ... ... ... жағдай күрделене түсті.
Сонымен қатар, мемлекет территориясындағы өнеркәсіптердің басым үлесі, яғни
93% мемлекет қажеттерін елей ... ... ... ... ... Осы ... қалай түзеуге болады? Тығырықтан шығудың
жолдары кандай?
Қазір өркендеу бағыты болып табылатын ... ... ... ... кең ... жүргізілуде.
Нарықты қалыптастырудың алғышарты нақты тәуелсіздік. Мемлекет
тәуелсіздік-өмірдің өзі кұн тәртібіне жоғары ... ... ... ... не үшін ... Бұл ... жауап бермес бұрын мына төмендегі
дерекетерге көңіл ... ... ... ... ... ... мен ... басты-басты 30-өндіріс, олардың
ішінде көмір және металлургия өнеркәсібі, мұнай, газ, химия және ... ... ... жасау, басқа да Қазақстан экономикасын дамытуға елеулі
үлес қосатын салалар қалып қойған. Осының салдарынан ... ... ... ... ... ... сыртқа кетіп, сырттан еңбек құралдары
мен тұтұну заттарын әкелуге мәжбүр болып отырдық.
Бұдан шығатын қорытынды: Қазақстан өз ... ... ... оның салдарының ара-қатынас пропорцияларын белгілеу және ... ... ... ... ... ... ... ісінде нағыз
тәуелсіздік алуы кажет. Міне, осы жағдайда ғана ... ... ... ... және ... ... ... сыртқа шығаруды дұрыс реттей
алады.
Қазақстан экономикасының бүгінгі ... ... 1992 жыл ... үшін қоғамдык өндіріс деңгейінің төмендеуі сипатты болды. ... ... ... негізгі салаларында, күрделі және тұтыну
нарығы саласында ерекше көрінді. ... ... бірі ... ... ... ... ... болып отыр. Бұның өзі
өнімнің бағаларын кұр арттыруға ... ... Егер 1991 жылы ... ... үш есе өскен болса, 1992 жылы 1991 ... ... 24,7 есе өсті ... орындарының жартысы 1991 жылғы деңгейімен
салыстырғанда да өндірістің ... жол ... ал ... ... ол ... ... ... 0,9%-пен салыстырғанда14,8%-ке жетті.
Халық тұтынатын тауарлар өндіретін салаларда алаңдатарлық ... Оны ... ... ... өндірісінің бүкіл көлемнің бестен
бір белігін ғана құрып отыр, сөйтіп 1991 жылмен ... ... ... жылы Қазақстан мемлекеттің экономикасына ... ... ... ... ... ... мемлекет иелігінен алу және
жекешелендіру дәйекті жүргізіле бастады. Екіншіден, ... ... ... құру және экономиканы басқаруды жетілдіруді ілгерілету
шаралары жүзеге асырылды. Ушіншіден, ... және ... ... ... ... Осы ... ... өндіріс салаларында өндіріс көлемінің кемуі тоқтаған жоқ. 1993
жылы таза материалдық өнім 1992 жылмен салыстырғанда 14,8%-ке кеміді. ... ... ... табыстың құрылымында тұтыну қоры 1992 жылдағы
67,3%-тен 76,5%ке ... ... ал ... қоры ... ... ... кеміді.
1993 жылғы инфляцияның көрсеткіші-тұтыну ... ... тең ... Азық-түлік тауарлары 23 есе азық-түлік смес тауарлар
18 есе қымбаттады. Осы жылы ... ... ... ... 6,3
млрд. теңге немесе 1992 жылға қарағанда 9,8%-ке кеміді.
1994 жылдың ... ... ... ... ... және ... ... ... ... ... сипатталады. 1994 жылдың 1-ші ... ... ... немесе олардың бірен-сараны тоқтап тұрды, соның ... ... ... 106 ... толық жұмыс істеген жоқ. Сонымен
қатар, 163 кәсіпорындар мен мекемелер толық емес жұмыс ... ... ... ... ... ЖІΘ осы ... қаңтар-маусым
айларында 1993 жылдың осыған сәйкес ... ... ... көлемі 29,4%, мемлекеттік кәсіпорындармен мекемелердің
күрделі каржылары 61,2%-ке кеміді.
Қазақстан мемлекетті ... ... ... ... ... ... ... қалып отыр. 1994 жылдың 1-ші сәуірінде Қазақстанда
орташа жалақы 23,8 долларға тен ... бұл ... ... Ресейде-94 доллар болды. Экономикалық реформа ... ... ... ... ... Мемлекетте реформаны жузеге асыруға
бағытталған уш бағдарлама қабылданды. Онын 1-сі 1991-1992 жылдарға арналған
мемлекеттік меншікті мемлекет ... алу және ... ... ... қарсы шұғыл шаралар және әлеуметтік-экономикалық
реформаларды терендету бағдарламасы (экономиканы тұрақтандаруға ... көшу ... ... және ... ... ... алу және ... 1993-1995 жылдарға арналған ... ... ... Н.А.Назарбаев "Қазақстаннын, егеменді мемлекет
ретінде де қалыптасуы мен дамуынын стратегиясы" деген ... ... ... ... деп ... атады:
> меншіктің негізгі түрлеріне (жеке меншік және ... ... және ... ... ... ... ... әлеуметтік нарық экономика құру;
> адамның экономикалық; тұрғыдан өзін айқындау принциптерін іске
асыру ушін құқықтық және басқа жағдайлар ... ... ... ... ... ... ... нақты айқындамасын жеңіп алу немесе басқа елдермен
белісу;
> ... ... ... ... ... ушін шетел инвестицияларын тарту және оны
тиімді пайдалану;
1994 жылдың маусымында ... ... ... ... ... кеңесіне Нарықтық қайта құруларды жеделдету
және экономикалық дағдарыстан шығу шаралары түралы» жолдауын жіберді.
Осы жоғарыда айтылған құжаттар мен ... ... ... ... ... ... әлі де ... жетістікке жете қойған жоқпыз.
Алайда, жургізіліп жатқан шаралар аз ... ... ... ... бері ... ... дамытып терендету мәселелері
бойынша мемлекет басшысы мен ... ... ... ... ... ... және ережелер қабылдады. Сөйтіп, зан ... ... ... ... ... база ... жаңартылды.
Осындай көрсеткіштерге қарай отырып, біздің елімізде нарықтық экономика,
оның негіздері ... ... ... ... Біз ... бұл ұғыммен таныса отырып, оның әрі қарай дамуына өз үлесімізді
қосуымыз қажет.
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... П. Социолистік экономикадағы ... ... ... Журавлева Г. Социолизмнің экономикалық жүйесіндегі нарық-
«Экономические науки»,1990ж. ... ... ... ... «Ана ... замандағы нарық: табиғаты және ... ... ... ... ... СИЛЛАБУС
Ғабит Жүрсiн Хафизұлы Астана 2006
7. ... - ... ... ... ... ... 2004ж.
8. Н.М. Шанский, В.В.Ваванов, Т.В.шанская – «Кралкий этимологический
словарь русского языка» Москва 1961г.
9. Н.М. Шанский «Көп ... орыс ... ... ... I ... ... Н.Ә. ... «Қазақстан халқына жолдауы» 2006 жыл 1 наурыз.
11. И. Комягин «Жалпы экономикалық теория», Ақтөбе, «А-полиграфия» 2004ж
-----------------------
ӨНДІРІС ҚҰРАЛ ЖАБДЫҚТАРЫНЫҢ НАРЫҒЫ
ТҰТЫНУ ЖӘНЕ ... ... ... НАРЫҒЫ
МАТЕРИАЛДЫҚ ӨНДІРІС САЛАСЫ
МАТЕРИАЛДЫҚ ӨНДІРІС САЛАСЫ
БАҒАЛЫ ҚАҒАЗ НАРЫҒЫ
ҚАРЫЗ НАРЫҒЫ
ВАЛЮТА НАРЫҒЫ
КАПИТАЛ НАРЫҒЫ
АҚПАРАТ НАРЫҒЫ
ҒЫЛЫМИ-ТЕХНИКАЛЫҚ АҚЫЛ-ОЙ НАРЫҒЫ
ҒЫЛЫМИ ТЕХНИКАЛЫҚ ӨНІМДЕР, ЗЕРТТЕМЕЛЕ НАРЫҒЫ
РУХАНИ АҚЫЛ-ОЙ НАРЫҒЫ
НАРЫҚТЫ ... ... ... ЕТУ ... ... ... ... САЛАСЫ

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
«Мемлекеттік қызметтегі мемлекеттік саясат»96 бет
Авторлық құқық. Сабақтас құқық туралы жалпы түсінік28 бет
Авторлық құқықты реттеу15 бет
Азаматтық істер бойынша міндеттемелерді орындау негіздері53 бет
Азаматтық құқықтарды қорғау19 бет
Алғашқы қауымдық және дәстүрлі өнер дегеніміз не?4 бет
Арифметикалық ұғымдарды оқыту арқылы оқушылардың құзыреттілігін дамыту41 бет
Арнаулы субъектілердің қылмысқа қатысуы50 бет
Ағымдағы міндеттемелер есебі18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь