Меншік құқығының пайда болу негіздері және тоқтатылуы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1 Меншік құқығы туралы жалпы ережелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5
1.1 Қазақстан Республикасының Азаматтық заңнамасындағы меншік құқығының қалыптасуы мен дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Меншік құқығының түсінігі және мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 15
2 Меншік құқығының пайда болу негіздері және тоқтатылуы
2.1 Қазақстан Республикасының Азаматтық заңнамалары бойынша меншік құқығына ие болудың жеке әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 23
2.2 Меншік құқығын тоқтату әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
3 Ортақ меншік
3.1 Ортақ меншік түсінігі, пайда болу негіздері, тоқтатылуы ... ... ... ... ... 51
3.2 Ортақ үлестік меншік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54
3.3 Ортақ бірлескен меншік құқығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 70
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 72
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Меншік құқығы, меншіктің өзі сияқты қоғамдық өмірде негізгі орынның бірін алады. Меншік қатынасын нормативтік реттеу Қазақстан Республикасында мемлекеттіктің қалыптасуының бүкіл кезеңінде жүрді. Тарихи тұрғыда Қазақстан біршама уақыт Ресей империясының, одан кейін КСРО құрамында болып, тек 1991 жылы ғана тәуелсіз мемлекет болды. Республикада меншік құқығы туралы нормативтік ережелер айтылған мемлекеттердегі қалыптасқан ағымға бағынышты еді. Осы тарауда меншік құқығы саласындағы азаматтық зандар мен доктриналық ережелері генезисінің (тамырының) басты ерекшеліктеріне қысқаша тоқталу ләзім. Осылайша зерттеу, біздіңше, меншік туралы азаматтық зандардың даму деңгейін түсінуге ықпал етіп, басты-басты теориялық және іс жүзіндегі проблемаларды анықтауға, олардың шешу жолдарын айқындауға мүмкіндік береді.
Қойылған мақсатқа жету үшін зерттеудің басты екі бағытын ерекшелеуге болады. Біріншісі - меншік құқығы туралы неғұрлым жалпы нормативтік және доктриналық ережелерді ағылшын-саксон және роман-герман құқық жүйесінде қарастыру. Бүгінгі таңда құқықтың дамыған екі түрін, яғни қазіргі басты екі жүйеге сәйкес келетін нормативтік-соттық және нормативтік-заңнамалық кұқық жайлы сөз етуге болады.
Адамзат қоғамында меншік қатынастары түрлі мағынада түсіндірілуі мүмкін. Ол осы құбылысты білімнің қай саласындағы маман талдайды, соған да байланысты. Бізді бұл атаудың тек занды мағынасы қызықтырады. Кей жағдайда осы мағынаның меншік туралы білімнің сан саласынан мәні мен сапалық сипатын ажырату қиынға түседі.
Оған қоса "меншік" мен "меншік құқығы" түсінігі ұқсас емес. Меншіктің қарастырылған анықтамасында басты және өте маңызды шара осы құқықтың адамның затқа қатынасы ретіндегі сипатында байқалып, көрсетілген катынастың заңды мағынасының мәні ашылады. Мұндай түсінікке меншіктің экономикалық, саяси және өзге мағынасы кедергі келтірмеуі тиіс. Меншік, затқа байланысты қатынастар құқыктануда тек кұқықтык ұстан негізінде қарастырылып, заңды мағынасы болуы тиіс. Осы тарауда адамның затка өзінікі түріндегі қатынасын, яғни меншік құқығы қатынасын зерттейміз. Зерттеу меншік құқығының субъективтік мағынасы сипатында жүргізіледі (объективтік тұрғыдағы меншік кұқығы түсінігін осы жұмыстың бірінші тарауында карастырғанбыз).
Меншік кұкығын анықтау мәселесінде әр елдің заң шығарушының, сондай-ақ цивилистердің өз арасында бірізді пікір жоқ.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Кәзіргі таңда Ресей Федерациясы мен басқа да шет мемлекеттерде бұл тақырып жөнінде көптеген ғылыми жұмыстар шықты. Қазақстан мемлекетіміз үшін әлі күнге дейін зерттелу үстінде. Меншік құқығының түсінігі, пайда болу негіздері және тоқтатылуы жөніндегі мәс
1. Иоффе 0.С. Советское гражданское право. Л., 1971.
2. Иоффе 0.С. Советское гражданское право. Л., 1971.
3. Сулейменов М. К. Право собственности по новому гражданскому законодательству // Актуальные вопросы коммерческого законодательства в Республике Казахстан и практика его применения: Материалы семинаров. Т. 1. Алматы, 1996.
4. Бұл тұста Ресей Федерациясының азаматтық кодексінде заттық құқықтың нормативтік тиянақталуының басты ерекшеліктерін атап өткен жөн. Объективтік заттық құқықтың принциптік күйіне ықпал етпейтін дербес жағдайларды ескермегенде, басты ерекшеліктерге мыналар жатады: біріншіден, РФ АК-нде заң шығарушы заттық категорияға жатқызатын субъективтік құқықтың толыққанды тізімі көрсетілген. Екіншіден, РФ АК-інің жалпы бөлімінің құрылымында заттық құқықтың бөгде мүлікке қатысты жалпы ерекшеліктері тиянақталатын нормалар қарастырылған: а) сервитуттар жайлы норма ережелері, иелікке әмірлік мұрагерлік және жер учаскесін тұрақты (мерзімсіз) пайдалану құқығы (274, 277, 265, 268 баптар); ә) тұрғын үйге меншік құқығы мен өзге де заттық құқық ережелері. КР АК олар өзге заң актілерімен реттеледі дейтін тек сілтеме ережелерді (194 және 195 баптар) қамтиды.
5. Маттеи У. Основные принципы права собственности // Маттеи У., Суханов Е. А. Основные положения права собственности. М., 1999.
6. Савельев В. А. Гражданский кодекс Германии (история, система, институты): Учебное пособие. Изд. 2-е, перераб. и доп. М., 1994.
7. Иоффе О. С., Мусин В. А. Основы римского гражданского права. Л., 1974.
8. Венедиктов А. В. Гражданско-правовая охрана социалистической собственности в СССР. М., 1954.
9. Мозолин В. П. Право собственности в Российской Федерации в период перехода к рыночной экономике. М., 1992.
10. Суханов Е. А. Лекции о праве собственности. М., 1991
11. Победоносцев К. Курс гражданского права. Ч. I. Вотчинные права. Спб. 1896.
12. Беляцкий С. А. Частное право в основных принципах: Курс гражданского права. Каунас, 1928.
13. Алексеев С. С. Собственность, право, социализм. М., 1989.
14. Маттеи У. Основные принципы права собственности // Маттеи У.,
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қорғалуға жіберілді:
Кафедра меңгерушісі
_________
“ ___” ________ 20 жыл
Д И П Л О М Д Ы Қ Ж Ұ М Ы ... ... ... ... 050301 – ... ... оқу бөлімінің
Ғылыми жетекші: кафедра аға
Алматы 2011
Мазмұны:
Кіріспе --------------------------------------------------------------------
------------------- 3
1 Меншік құқығы туралы жалпы ережелер --------------------------------------
5
1.1 Қазақстан Республикасының ... ... ... құқығының
қалыптасуы мен дамуы ---------------------------------------------------- 5
1.2 Меншік ... ... және ... ... 15
2 Меншік құқығының пайда болу негіздері және тоқтатылуы
2.1 Қазақстан Республикасының Азаматтық заңнамалары бойынша меншік құқығына
ие болудың жеке ... ... ... ... ... әдістері ----------------------------------------
-------- 39
3 Ортақ меншік
3.1 Ортақ меншік түсінігі, пайда болу негіздері, тоқтатылуы ----------------
--- 51
3.2 ... ... ... ... ... ... ... меншік құқығы ------------------------------------------
---------58
Қорытынды ------------------------------------------------------------------
------------- 70
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ----------------------------------------------
-------- 72
Кіріспе
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Меншік құқығы, меншіктің өзі сияқты
қоғамдық ... ... ... ... ... Меншік қатынасын нормативтік
реттеу Қазақстан Республикасында мемлекеттіктің қалыптасуының бүкіл
кезеңінде ... ... ... ... біршама уақыт Ресей империясының,
одан кейін КСРО құрамында болып, тек 1991 жылы ғана ... ... ... ... құқығы туралы нормативтік ережелер айтылған
мемлекеттердегі қалыптасқан ағымға бағынышты еді. Осы тарауда меншік құқығы
саласындағы ... ... мен ... ережелері генезисінің
(тамырының) басты ерекшеліктеріне қысқаша тоқталу ләзім. Осылайша ... ... ... ... ... даму ... түсінуге ықпал
етіп, басты-басты теориялық және іс ... ... ... шешу ... айқындауға мүмкіндік береді.
Қойылған мақсатқа жету үшін зерттеудің басты екі ... ... ... - меншік құқығы туралы неғұрлым ... ... ... ... ағылшын-саксон және роман-герман құқық жүйесінде
қарастыру. Бүгінгі ... ... ... екі ... яғни ... басты екі
жүйеге сәйкес келетін нормативтік-соттық және нормативтік-заңнамалық кұқық
жайлы сөз етуге ... ... ... ... түрлі мағынада түсіндірілуі
мүмкін. Ол осы ... ... қай ... ... ... ... да
байланысты. Бізді бұл атаудың тек занды ... ... Кей ... мағынаның меншік туралы білімнің сан саласынан мәні мен сапалық сипатын
ажырату қиынға түседі.
Оған қоса ... мен ... ... ... ұқсас емес. Меншіктің
қарастырылған анықтамасында басты және өте маңызды шара осы ... ... ... ... ... ... көрсетілген катынастың
заңды мағынасының мәні ашылады. Мұндай түсінікке меншіктің экономикалық,
саяси және өзге мағынасы кедергі келтірмеуі ... ... ... ... ... тек ... ... негізінде қарастырылып, заңды
мағынасы болуы тиіс. Осы тарауда адамның затка өзінікі түріндегі қатынасын,
яғни меншік ... ... ... ... ... ... мағынасы сипатында жүргізіледі (объективтік тұрғыдағы меншік
кұқығы түсінігін осы жұмыстың бірінші тарауында карастырғанбыз).
Меншік кұкығын ... ... әр ... заң шығарушының, сондай-ақ
цивилистердің өз арасында бірізді пікір жоқ.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Кәзіргі таңда Ресей Федерациясы мен ... шет ... бұл ... ... ... ғылыми жұмыстар шықты.
Қазақстан ... үшін әлі ... ... ... үстінде. Меншік
құқығының түсінігі, пайда болу негіздері және тоқтатылуы жөніндегі мәселеге
Ю.Г. Басиннің, М.К. Сүлейменовтың, С.В. Скрябиннің, Е.А. ... ... А.А. ... А.М. Сергеевтың, М.Н. Малеинаның, Л.А.
Соловьеваның, О.М. Романовтың және т.б. ғалымдардың еңбектері ... ... ... ізденіс-зерделеу және зерттеу объектісіне
қоғамдық қатынастар, ондағы меншік құқығы мәселесіндегі құқықтық қорғау мен
жүзеге асыруды мемлекеттік реттеу болып табылады.
Зерттеу пәні ... ... ... оның ... болу және тоқтатылу
негіздері жөніндегі мәселелерді ... ... ... ... ... проблемаға қатысты мемлекеттік
органдармен, азаматтар және ұйымдармен қатынастарын ... ... ... мақсаттары мен міндеттері. Дипломдық зерттеу жұмысының негізгі
мақсаты – меншік құқығы ұғымына талдама (анализ) жасау; ... ... ... ... ... ... ... мәселесі бойынша
заңнамаларды жетілдіру жөнінде ұсыныстар келтіру болып табылады.
Аталған ... жету үшін ... ... ... байланысты шешілуге тиіс мынадай міндеттер туындайды:
- Қазақстан Республикасындағы меншік құқығы институтын құқықтық
реттеу ... ... ... қарастыру;
- Меншік құқығы ұғымын салыстырмалы құқықтық негізде зерттеу;
- Меншік құқығы жөніндегі ... ... ... ... ... оның ... болу және тоқтау ... ... ... ... ... методологиясы мен методикасы.
Методологиялық негіздері ретінде, ғылыми танымның диалектикалық-
материалистік, ... және ... ... Ал теориялық негіздері ретінде, ... және ... ... ... және конституциялық заңдарға байланысты
мемлекеттік және ресми ... ... ... ... ... сондай-ақ таяу және қашық шет ... ... ... ... ... ... ... жасалынған теориялық байлам-
түйіндері, соларға қатысты жаңаша көзқарастар мен ... ... ... ... ... мәселелерінің өзіндік нақты,
дербес шешімін табуға арқау болып, ұтымды ... ... ... ... ... өзекті мәселелерін жеткілікті көлемде ашып көрсетуге
азаматтық құқықтық заңдар, арнайы ... ... ... ... заңдар,
сондай-ақ тақырыпқа сәйкес түрлі (басқа да) нормативтік құқықтық актілер
айтарлықтай септігін тигізді.
Дипломдық зерттеу ... ... ... ... алғанда жұмыс
және оған қойылған проблемалар мен автордың ... ... және ... ... Заңтану пәндер кафедрасында өткен
мәжілісінде қаралып (талқыланып) мақұлданған.
Дипломдық ... ... және ... Жұмыстың құрылымы ізденіс-
зерттеу жүргізу сипатына, зерттеу мәселелері мен ... ... ... ... төрт ... құрылатын екі бөлімнен,
қорытындыдан, пайдаланған нормативтік құқықтық актілер мен әдебиеттер
тізімінен тұрады.
1 ... ... ... ... ережелер
1.1 Қазақстан Республикасының Азаматтық заңнамасындағы меншік құқығының
қалыптасуы мен дамуы
Меншік құқығы, меншіктің өзі ... ... ... ... орынның
бірін алады. Меншік қатынасын нормативтік реттеу ... ... ... ... ... жүрді. Тарихи тұрғыда
Қазақстан біршама уақыт ... ... одан ... КСРО ... тек 1991 жылы ғана ... мемлекет болды. Республикада ... ... ... ... ... ... қалыптасқан
ағымға бағынышты еді. Осы тарауда меншік құқығы саласындағы азаматтық
зандар мен ... ... ... ... ... ... ... ләзім. Осылайша зерттеу, біздіңше, меншік
туралы азаматтық зандардың даму ... ... ... ... басты-басты
теориялық және іс жүзіндегі проблемаларды анықтауға, олардың шешу жолдарын
айқындауға мүмкіндік береді.
Қойылған мақсатқа жету үшін зерттеудің ... екі ... ... Біріншісі - меншік құқығы туралы неғұрлым жалпы нормативтік және
доктриналық ережелерді ағылшын-саксон және ... ... ... ... ... ... ... екі түрін, яғни қазіргі басты екі
жүйеге сәйкес келетін нормативтік-соттық және нормативтік-заңнамалық ... сөз ... ... ... ... ... ... құқық жүйесінен мына басты
ерекшелігін бөліп карастырады. Ең алдымен, ағылшын тілдес елдердің құкықтық
қауымдастығының ... ... ... кең мағынада түсініп, ол мазмұны
бойынша экономистер қолданатын "меншік құқығы" ... ... ... ... бұл категория кұқықтың әр алуан саласын ... ... ... ... оның ерекшелігі айкын сақталып, оны бірде бір осы
заманғы цивилист меншік құқығына жатқызбас еді. Мысалы, акционерлік капитал
мен ... ... ... қатысты туындайтын қатынас жалпы құкықпен
меншік құқығы ұғымына жатқызылады.
Жалпы құқықты елдерде меншік кұқығы нақты (жылжымайтын) мүлікпен ... ... ... ... ... занды-техникалық дихотомия
төңірегінде болатыны айтарлыктай мәнге ие. ... бөлу ... ... ... түрлерінің қорғау тетігінің дамуымен сипатталады. У. Маттеи
кейбір шатысушылықгың болғанына қарамастан, жылжымалы және ... ... ... ... және ... меншік
кұқығының аспекті түрінде бола отырып, қазіргі ... ... ... ... кұрайтынын атап өтеді.
У. Маттеидің пікірінше құрлықтық құқық үшін меншік құқығын нормативтік
реттеудің бөлек әлденеше жалпы ... бар. Ол, ... ... бірлік теориясы. Ұлы Француз революциясы кезінде меншік иесінің
құқығы күші феодализмге тән сипатта ажырату өріс ... ... иесі ... ... саны ... бір ... ... әрі бақыланбауға тиіс
болды, ал меншік иесінің меншікке қатысты құқығы болса, тар ... ... ... ... Екіншіден, меншік жеке бастың еркіндігі ұғымынан
туындайтын табиғи құқықты "байланыстырғыш" ретінде байқалды. Жеке ... ... ... ... ... ... тиімді тосқауыл
ретінде карастырылды. Мемлекетгің ... ... ... ... және ... ... ... мектептері еркениетті
қоғамның институттық негізі ретінде қабылдады. Маттеи ... ... екі ... ... ... ... ... сын түрғысында қарама-қарсы
пікір білдіреді. Бұл, ... ... ... ... үшін ... ... ... дәстүрлі постулаттарының бірі болып саналатын шексіз
билік жүргізу мәселесіне қатысты.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... аясында туындағаны сөзсіз, әйтсе де
сыртқы сипаттағы белгілі бір ... ... ... ... ерекшелігі
де болды. Зерттеудің екінші бағытының мақсаты — Қазақстан Республикасының
құқыктык ... ... ... ... ... ерекшелігіне талдау
жасау. Ол мына кезеңдерге бөлінген: 1) революцияға дейінгі ...... ... жартысынан 1917 жылды қоса; 2) кенестік кезең — 1917 ... 20 ... 80 ... ... 3) ... ... кезең — 80
жылдардын соңынан қазірге дейін.
Революцияға дейінгі кезеңнін басты ерекшелігіне ... ... ... ... ... жатқызуға болады. Оған қоса, ... ... осы ... ... ... ... заң доктринасының
болуы тән.
Екінші кезен азаматтық құқықка, атап айтқанда, меншік құқығына жария
құқықка тән элементгер мен заң ... ... ... ... ... кұкықты біркатар зерттеушілер атап өткендей сала ретінде
кешенді ... ... ... ... бұл ... ... ... түсті, өйткені осы құқық институтының нормалары ... ... ... бағаланады.
Үшінші кезең шартты түрде кеңестен кейінгі кезең деп аталып, меншік
құқығы туралы ... ... ... ... Бұл, мәселен, 1994
жылғы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... кезеңнің меншік құкығының заң
құрылымдарын қамтуымен ... ... ... заңдар мен құқықтық
кешенділігі жайлы сөз қозғағанымен, оның ... ... ... зат құқығын зандастыруға байланысты өзгеше болады, ... ... ... бұл ... ... ... ... азаматтық құқық пен азаматтық заңдардың дамуын кезеңге
бөлуге қатысты пікірлер әралуан. Олардың ... ... ... ... боп ... ол азаматтық құқықтың мәнін ғылым, ал азаматтық
заңдардың мәнін құқық ... ... ... ... етіп алып, бұл
процесті бес кезеңге бөлуді ұсынады. Бірінші кезең 1917 жылы басталып, ... қоса ... ... - ... ... үшінші - 1929— 1937
жылдар; төртінші — 1938—1955 жылдар; ... 1955 ... ... ... кезеңнің соңы 1991 жылы КСР Одағының ... ... ... ... 80 ... аяғы 90 ... ... келеді. Бұл ұйғарым азаматтық кұқыктың тұтастай алғанда ... ... ... азаматтық зандар құрылымына принциптік өзгерістерді
енгізуге байланысты болды. Осы өзгерістер біз шартты түрде кеңестен ... ат ... ... ... дамуының жаңа кезеңі туралы ... ... ... ... ... ережелерді зерттеу барысында 0.С. Иоффе
ұсынған кезеңдерді пайдаланбадық. Яғни 0.С. ... ... ... кез келгенінде жалпы азаматтық құқық пен оның ... ... ... ... ... ... өтуімен байланысты болды. Осы
айтылғанды түсіну үшін В. И. Лениннің "біз жеке ... ... ... ... ... ... жекеменшік емес ол жария-құқықты" деген
тұжырымын келтіруге болады. Сондықтан да азаматтық ... ... мен ... ену ... ... айырмашылық жеке
сипатта болмақ. Меншік құқығы саласында цивилистік ... ... ... екі ... ... бағытталғаны да дәлелдің тағы бір түрі.
Мұндағы мәселелер ... а) ... ең ... мемлекеттік меншік
құқығы туралы ілімді жасау; ә) өндірістік қызметті жүзеге ... ... ... ... ... құқығы туралы ілімді жасау. Міне,
осыдан автор кеңес кезеңіндегі азаматтық құқықтағы ... ... ... ... сол кезендегі азаматтық зандылықтың
кодификациясы мен осы саладағы цивилистік доктринаның ... ... ғана ... ... ... республикада меншік құқығы туралы жалпы ережелерге айта
қаларлықтай ғылыми зерттеулер жүргізіле қойған жоқ. Тек ... ... ... Жеке ... ... ... ... монография осы
сұрақтарды шешуге талпыныс жасайды. Бұл жұмыста М. К. Сүлейменов ... ... ... Қазақстан Республикасында меншік туралы заңдардың
дамуын шартты түрде үш кезеңге бөледі:
1) КСРО кұрамында ... ... ... ... шаруашылық
дербестігін дамыту және нығайту (Қазақ КСР-інің өзін-өзі басқару және ... ... ... ... 2) ... ... мемлекет
ретінде қалыптасу (1990 жылғы "ҚазақКСР-індегі меншік ... ... 3) ... ... өту ... Республикасының
Азаматтық кодексі) жағдайында.
Қазақстанда меншік құқығы институтын дамытудың бірінші кезеңіне М. К.
Сүлейменовтың пікірінше ... ... ... тән. ... ... ... Осы кезең үшін КСР Одағы мен ... ... оны ... ... ... тән. Екіншіден, осы
кезеңде толық шешімін таппаған жеке ... ... ... Қазақ КСР-інің
Өзін-өзі басқару және өзін-өзі қаржыландыру тұжырымдамасында дербес меншік
қарастырылып, ол өзіндік және ... ... ... ... ... 15 желтоқсанда "Қазақ КСР-індегі меншік ... ... М. К. ... ... республикада меншік туралы
заңнаманың дамуында маңызды кезең болып ... Бұл ... ... ... ... бірінші рет меншік құқығының негізгі
принциптері және түсінігі ... еді. ... өзі ... ... ... ... болды. Осы актілердің басты ерекшеліктерінің
ішінен М. К. Сүлейменов мыналарды бөліп атайды: 1) онда республиканың ... ... ... ... ... ... ... 2) алғаш рет
"социалистік" не ... ... ... ... ... ... 3) ... табуға бағытталған жеке меншік құқығы ... ... атап ... ... ... және ... ерекшелігі
ескеріле отырып, жерге жеке меншікке тыйым салынды; 4) бұл мемлекеттік
меншік құқығы ... ... жаңа ... ... ... ... меншікке иемдену, пайдалану және ... ету ... ... халық депутаттарының кеңестеріне жүктелді. Оған қоса М. ... ... ... ... ... ең ... ... триада (иемдену,
пайдалану және билік ету) көмегімен меншік құқығының түсінігін ... ... ... деп ... Одан ары ... ... меншіктің үш
түрі: азаматтардың меншігі, ұжымдық және мемлекеттік меншік ... ... ... ... және ... басқарудың, онын ішінде
азаматтық құқықтың жалпы категориясын — затты ... ... ... ... ... және ... ... әрі теориялык
маңызы зор.
Меншік туралы азаматтық зандардың дамуының үшінші кезеңі 1994 ... ... ... кодексінің жалпы бөлімін қабылдаумен
ұштасады. Осы нормативтік ... ... ... бұрынғы заңның көптеген
ережелері кірді. Оған қоса, М. К. Сүлейменовтың ... ... ... ... мен ... қол жеткізген жетістіктер қамтылды. Атап
айтқанда, Голландияның Азаматтық кодексінен ... ... ... ... ... ... ғалымдар ТМД елдерінің басқа
ғалымдарымен бірлесе ... ... ... ... ... ... К. ... Қазақстандағы меншік құқығы туралы нормативтік
ережелерді дамыту жөніндегі кейбір ұйғарымдарын қолдай отырып, ұсынылған
кезеңдермен ... бар деп ... Ең ... бұл Қазақ КСР-інің
Өзін-өзі басқару және өзін-өзі қаржыландыру тұжырымдамасының, іле-шала
Қазақ КСР ... ... ... ... ... ... яғни бір
жағынан олар Қазақстанның федералдық ... ... ... ... ... екінші жағынан Азаматтық кодекстің із ашары ... М. К. ... бір ... екіншісінен принциптік түрде
ерекшеленеді дейді. Шын мәнінде меншік ... ... ... ... онша да көп ... Сол ... 1994 жылғы Қазақстан
Республикасының Азаматтық кодексінің ... ары: ҚР АК, АК ... ... ... ... туралы нормативтік ережелерді жан-жақты талдау
жасауды қажет деп санаймыз.
Заттық-құқықтық ... ... ... КР АК ... ... тарауында "Меншік құқығы және өзге де заттыққұқықтар" деген атпен
берілген. Заң шығарушы, бұл жерде ... ... ... ... ... ... дәстүрлі цивилистік жолмен жүріп, меншік қатынасының
нормативтік реттелу мәселесіне басқа заттық кұқықты қарастыра отырып, баса
назар ... Осы ... ... ... ... ... осы ... құқығы туралы келесі тарауларда қайталауды болдырмас үшін тек ... ғана ... ... ... ... ... ... тарауда
азаматтық құқық қатынастарына ... ... ... ... — жай ... бар ... бірден назар аударайық (12
тарау "Бірлескен ... ... (жай ... Біз жай ... ... оған қатысушылардың ... ... ... ... Ресей Федерациясының Азаматтық кодексіндегідей[4.27]
(1041 бап және одан кейінгілер) ҚР АК-нің ерекше бөлімінің сәйкес тарауында
орналасуы қажет деп ... АК ... ... 8 ... ... ... Жалпы ережелер" деп
аталады. Жалпы ережелердің ... ... ... қатысты бірнеше
топка бөлуге болады. Бірінші топты субъективтік заттық ... ... ... ... мен ... жүйесінің (1-3; 5 тармақ 188 бап, 194 және
195 баптар) түсінігін анықтайтын нормалар ... ... ... ... ... ... ... баяндалады (4 және 6 тар-мақтар, 188
бап). Бұл жағдайда сөз субъективтік меншік құқығын шектеу ... ... ... ... міндеттері айтылмайды, өйткені ол басқа
азаматтық ... ... ... ... ... болып
табылады. Нормалардың үшінші тобына ... ... ... туралы ережелер жатады (192 және 193 баптар). Жеке ... ... оның ... (191 бап) және ... ... ... ... сондай-ақ
кездейсоқ жойылу немесе кездейсоқ бүліну (189 және 190 ... ... ... тұр. ... ережелердің орналасуының жүйесіздігі
бірден назар аудартады, өйткені нақты көрсетілген нормалар ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, АК 194 бабы тұрғын
үйге меншік құқығы мен өзге де заттық құқықтарды жүзеге ... ... ал, ол ... үй ... реттеледі. АК 195 бабының 1
тармағында заттық құқық жүйесі ... ... оның саны әлі ... ... және ол ... ... де, ... өзге де заң
актілерінде де қарастырылуы ықтимал. Осы ... 2 ... ... егер ... өзгеше белгіленбесе және осы заттық құқық табиғатына
қайшы келмесе, ... ... ... ... ... (АК 195 бабы ... 2 наурыздағы редакциясы). Осылайша, ҚР АК екінші бөлімінің сегізінші
тарауы меншік ... ... өзге де ... ... ... ... қамтиды.
Тоғызыншы тарау шаруашылық жүргізу құқығы туралы ережелерді баяндайды.
Осы субъективтік заттық құқықтың заңды ... ... ... ... ... ... осы құқықтың субъектісі тек қана
мемлекеттік кәсіпорын ... ... бір ... ... иесі ... ... ... (196 бап). Екіншіден, шаруашылық жүргізу
құқығының объектісі ... ... ... иесі ... ... ... ... Оған мүлік иесінің құзырындағы мәселелер
шеңберін айқындау, сондай-ақ шаруашылық жүргізу құқығының ... ... ... келісімімен жүзеге асырылатын қызмет түрін белгілеу ... ... ... ... 200 ... ... ... жүргізу
құқығы меншік құқығының мазмұнына, кодекс және өзге де заң актілері
белгіленген ... ... ... ... (201 бап).
Осыған ұқсас заң тұжырымы қолма-қол басқару құқығында ұшырасады, ол
туралы нормалар ҚР АК ... ... ... ... ... ... негізгі айырмашылығы сол, ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға көбірек шектелген,
шаруашылықты жүргізу құқығының субъектісіне қарағанда, осы заң ... ... ... ... қатысты кең құқық берілген. Субъект ретінде
кодекс тек мемлекеттік ... ... ғана ... ... ... ... қаржыландырылатын өзге де мекемелерді ... ... ... ... ... ... тағы бір ... қолма-қол
басқару құқығының субъективтік құрамының кеңеюі болып табылады.
Он бірінші тараудың нормалары ... ... ... 1963 ... ... ... ... ҚР АК-нің принциптік айырмашылығы мынада: Соңғысы
ортақ бірлескен ... ... ... ерлі-зайыптылардың ортақ меншігі,
шаруа қожалығының ... ... ... ... үйге ... ... сөз қозғайды. Көрсетілген тізім әлі де толығуы және қосымша ... ... ... (219 ... Оған қоса жылжымайтын мүлікке
ортақ меншік кондоминиум түрінде болуы ықтимал (АК 209 ... 6 ... ... 2 ... редакциясы).
Меншік құқығына және өзге де заттық құқықтарға ие болу туралы нормалар
он үшінші тарауда берілген (235—248 ... ... 235 бабы ... ие болу негіздерін тағайындап. оларды тізімдейді: жаңа зат жасау:
шарт; мирасқорлық; бір тұлғадан екіншісіне ықтиярсыз алып ... ... ... ... ... ... төлеу.
Осылардың ішінен ҚР АК Қазақ КСР Азаматтық ... ... ... ... ... Ең алдымен, ол — иемдену көнелігі
туралы ереже (240 бап). Бұл ... ... ... ... заттық
құқықтың, иемдену секілді маңызды категориясының ... ... ... ... бұл жайт затқа меншік құқығының туындауына
әкеледі. Басқаша айтқанда, іс-жүзіндегі күй субъективтік құқыққа ... ... ... ... ... затқа меншік құқығын алу ... ... — 1 жыл ... оны тек ... (коммуналдық)
меншік құқығы үшін белгілейді (242 баптың 3 ... ... ... құқық субъектілерін алалауға әкеледі және азаматтық-құқықтық
қатынастарының, теңдігі ... ... мен ... қол ... ... келеді (ҚР АК 1 бабының 1 тармағы мен 2 баптың 1 тармағы).
Көрсетілген нормативтік ереженің ... болу ... ... үшін ... құқығының даму тарихына бір сәт көз ... ... ... ... меншік презумпциясы ұзақ мерзім сақталды. Ол
мүлікке өзге иелік дәлелденбесе, онда ... ... ... ... Бұл ... ... ... соты Пленумының 1925 жылғы
29 маусымдағы "Талас тудыратын мүлікке ... ... ... ... ... ... бекітіліп, кез келген иесіз және
талас туды-ратын мүлік мемлекеттік болып табылады, өйткені бізде ... ... жоқ деп ... ... ... ... қатынастарды
реттеу саласында құқықтық ахуал біршама жақсарғанымен, көзқарас баяғы
қалпында ... ... да, ... ... пайда болуының көрсетілген
әдісі заттық құқық иеленушілерін, біздің жағдайда, мемлекет пен өзге ... емес ... ... ... ... ... ҚР ... бабының 3 тармағында ... ... ... қажет, өйткені
мемлекеттік емес иеленушілердің алдында ... ... ие ... ... ... меншік құқьіғын қорғаудың абсолют сипатын айтарлықтай шектейді,
себебі, жеке меншік иесі өз құқығын иемдену ... ... ... ... ... жоғалтуы мүмкін.
Меншік құқығын тоқтату туралы ережелер он төртінші ... ... АК он ... тарауында көрсетілген меншік құқығы мен өзге де заттық
құқықтардың ... ... ... ... ... ... ... Алдымен көрсетілген әдістерді басқаруға өкілетті тұлғаның қатынасу
еркі бойынша жіктейміз: а) ... ... ... үшін ... иесінің
қатынасу еркі міндетті, әдістер; ә) меншік иесінін еркі жоқ, ол ... не ... ... ... ... тұлғаның еркінен тыс тоқтатылатын
әдістер. Бірінші топтағы меншік құқығын тоқтату негізі көп жағдайда меншік
құқығының пайда болу ... ... Бұл ... ... ... пайда
болуы келесісіндегі құқықтың сәйкес тоқтатылуына әкеледі, өйткені, бөлінген
меншік құқығы үлгісіндегідей бір затқа екі ... ... ... ... АК ... ... ... он бесінші тарауының ережелері меншік
құқығы мен өзге де ... ... ... ... Бұл ... оған ... кодификацияланған принциптік ... ... ... ... үшін сол ... тану туралы талап ету,
екіншіден ... ... ... ... ... ... құқықтары
тоқтатылған кезде оның мүдделері қорғалады (266 бап) және ... ... ... ... ... деп ... негіз тағайындалады (267
бап).
ҚР АК екінші бөліміндегі меншік құқығы туралы жалпы ... ... ... ... ... кодекстің осы құқыққа байланысты
нормативтік ережелерінің кемшілігі жайлы ... ... ... бар
екендігін дәлелдейді. Ең алдымен, әр субъективтік құқық үшін түрліше
құқықтық әлпі белгіленеді. ... ол ... ... ... құқығы және
басқа субъектілердің (занды және жеке тұлғалар) ... ... ... мына екі ... айқын білінеді. Біріншіден, меншік құқығын
иелену және ... ... ... мемлекет басқа субъектілерге
қарағанда, меншік құқығына өте қысқа ... ие бола ... ... ... ... ... құқықтың бірі — шаруашылық
жүргізу құқығы тек мемлекетке арналған. Субъективтік ... осы ... ... өз ... айналымға салып, оны шаруашылыққа пайдаланудан
белгілі бір табыс алуына мүмкіндік береді. Дәл ... ... ... ... ... ... ... беретін субъективтік заттық құқықтың
ұқсас заңды тетігі мемлекеттік емес меншік ... ... ... ... ... тағы бір кемшілігіне субъективтік заттық құқығының тізімі
әлі де толықтырылуы әрі ол дәп ... ... өзге де ... де жалғасуы ықтимал. Оған мысал, ... ... "Жер ... заң күші бар Жарлығы. Оған қоса АК-те заттық
құқық жүйесін жасауға ... ... ... ... жок. ... ... ... олардың заттық құқыққа ие болатын субъектілерін көрсете
отырып, субъективтік ... үш ... ... ... ... ... ... занды тұлғалардың меншік құқығы ... ... ... ... ... ... ... зат түсінігін, яғни
заттық құқық объектісін критерий ретінде ... ... ... ... ... құқық, тұрғын үйге құқық т.б. заттық құқық топтары жайлы
айтуға болады. ... ... ... мен субъективтік заттық
құқықтың сәйкес жіктеулері жүргізілмеуі ... ... ... ... саны өте көп ... ал, ол осы ... тән ... Заттық құқықтарды
жіктеу неғұрлым әмбебеп критерий негізінде жүргізіліп, сәйкес құқықтың
субъектісіне не объектісіне ... ... ... ... ... ... ... заттық-құқықтың жүйесін қамтып, оны азаматтық
кұқықтың барлық, ... мен ... ... ... ... ... алуы қажет. Оған қоса меншік құқығына қарағанда, өзге
заттық құқықтар тетігі басқаруға ... ... ... ... ... шегін неғүрлым айқын анықтауға мүмкіндік береді.
Біздің пайымдауымызша басты үш құқық жиынтығы — иемдену, пайдалану
және билік ... ... ... заттық құқық түсінігі жеткілікті
түрде тұжырымдалмаған. Ал, құрлықтық Еуропаның дамыған ... ... мен ... ... ... ... меншік құқығы мен өзге
де заттық құқықты айтылған триадаға жүгінбей-ақ айқындайды. ... ... ... ... ... оның ішінде кеңестік
кезеңдегі заң доктриналарында көп айтылды. ... ... ... ... ... үшін ... пайдалану оларды бір-бірінен
бөлектеуді қиындатып, бір затқа бірнеше ұқсас субъективтік ... ... ... болатындығын тұжырымдауға негіз болады.
Осы Азаматтық кодекстің тағы бір кемшілігі сол, объективтік ... ... ... ... кейбірі кодекстің, басқа заңдар мен
заң ... ... өзге ... ... құрайтындығы. Ол заттық
құқық объектілері, ... ... ... ... т. б. ... бар.
Одан ары кодексте меншік құқығына ие болудың иемдену көнелігі іспетті
тәсілі айтылғанымен, иемдену туралы нормативтік ... ... ... әрі ... қажет екендігі даусыз.
ҚР АК құрылымында заттық құқықты шектеу туралы ... ... ... ... ... рас, ... туралы әңгіме қозғалады,
бірақ олар ... ... ... ... делінеді. Біздің
көзқарасымызша. басқаруға өкілетті тұлғаның міндеттері ... ... ... ... құрылымдық элементтерінде айтылғаны жөн.
Заттық құқықты ... ... ... негізінде айқындау дұрыс
емес, өйткені кез келген субъективтік заттық құқық мүмкін болатын шараның
өлшемі бола ... шын ... өзге ... ... ... арқау болады. Осы нақты құқық қатынастарында субъективтік
заттық құқықты иеленуші, міндетті тұлға да ... ... ... ... ... қатынастары мазмұнынан туындайды, жойылады ... ... мен өзге де ... ... ... ... кодификация талдауы, азаматтық құқық институтының теориялық
үлгісін жасауға және оның мазмұнын ашуға мүмкіндік береді.
1.2. Меншік ... ... және ... ... ... қатынастары түрлі мағынада түсіндірілуі
мүмкін. Ол осы ... ... қай ... ... ... ... да
байланысты. Бізді бұл атаудың тек занды мағынасы қызықтырады. Кей ... ... ... ... ... сан ... мәні мен ... сипатын
ажырату қиынға түседі.
Оған қоса "меншік" мен "меншік құқығы" ... ... ... ... анықтамасында басты және өте ... шара осы ... ... ... ... сипатында байқалып, көрсетілген катынастың
заңды мағынасының мәні ашылады. Мұндай түсінікке меншіктің экономикалық,
саяси және өзге мағынасы ... ... ... ... ... ... ... тек кұқықтык ұстан негізінде қарастырылып, заңды
мағынасы болуы тиіс. Осы тарауда адамның затка өзінікі түріндегі ... ... ... ... ... Зерттеу меншік құқығының
субъективтік мағынасы сипатында жүргізіледі (объективтік тұрғыдағы ... ... осы ... ... ... ... кұкығын анықтау мәселесінде әр елдің заң шығарушының, сондай-ақ
цивилистердің өз арасында бірізді пікір жоқ.
У. Маттеи[5.58] ... ... екі ... бар ... ... оның ... ... басты екі құқық жүйесіне тән. Азаматтык құқық
үшін меншік ... ... ... бағыты құқық, экономика және
қоғамтану теориясында ... ... ... ... ... Жалпы құқық
жүйесінде. автордың пікірінше, жалпы құкық дәстүрше тән ... ... ... азаматтық құқыққа үйлесетін осы институттың абсолют
сипатына ... ... ден ... ел мен ғылым үшін осы ахуал біршама күрделі. Ең алдымен ... көз ... ... ... меншік туралы" Заңының 1 бабы
меншік құқығын субъектінің өзіне ... ... ... иемденуі,
пайдалануы және билік етуі мойындалатын және заңмен қорғалатын ... ... ... ... осындай анықтамасы Казақстан
Республикасы Азаматтық кодексінің 188 ... 1 ... ... ... заң ... меншік құқығын меншік иесінің ... ... ... арқылы анықтайды. Көрсетілген бапта одан ары ... ... ... ... ... іс ... ... занды түрде
қамтамасыз ету мүмкіндігі түрінде ашылады. Пайдалану құқығы мүліктен ... ... ... ... одан ... ... занды түрде қамтамасыз
ету мүмкіндігі түрінде болады (пайда табыс, өсім, түсім, қосымша түсім және
басқа түрде болуы мүмкін, билік ету ... ... ... ... ... қамтамасыз ету түрінде болады (ҚР АК 188 бабының 2 тармағын қара).
Меншік құқығының шынайы ... ... ... ... ... ашып ... деп ... Заң шығарушының
пікірінше, меншік құқығы түсінігін жасайтын жеке занды уәкілеттіктерді жай
ғана тізіп өту ... ол ... ... да нақты ұғым тудырмайды. Оған мына
сәттерді атауға болады: 1) мүлік иесінің ... ... ... тізу ... ... ... ... мысалы, аталыл
өткендерден бөлек, заттарды өзгерту, пайдалану және жою, ... ... ... ... ... тұлғаға қатысы бар құқықты алу және беру т. б.
туралы ... ... ... ... ... занда меншік
иесінің тек үш құқығын көрсету, сөйтіп олардың көмегімен меншіктің күллі
құқығын ... ... ... жеткіліксіз; 2) егер меншік кұқығын
дербес және тұтас емес, тек меншік ... ... ... ... деп ... онда заң ... ... мағынасы бойынша, ол өз
бетінше заң болудан қалады. Мысалы, меншік иесі ... ... ... ... ие болу ... күші жоғалады. Бірақ осыған қарамастан меншік иесінде
жалға берген затқа меншік ... ... да, ал осы ... ... жалға
алушыға құкык берілмейді.
Осындай мысалдарды көптеп келтіруге болады. Олардың ішінде тіпті үш
кұқықты, ... ... ... құқығын (КР АК 196 бабы) беру жағдайлары
да ұшырасады. Осы ... ... ... ету ... ... ... ие. Яғни меншік құкығы берілмейді, сөз осы негізде ... ... ... ... ... ... Федерациясының заң шығарушысы меншік құқығы ... ашық ... ... Әйтсе де 1990 жылғы 24 желтоқсандағы "РКФСР-
дағы меншік туралы" ... ... ... ... әрі жоғарыда
қарастырылғанға үндес келді (2 баптың 2 тармағы).
Украин ... ... ... ... өте бірегей тұжырымдалған.
"Меншік құқығы — мұлікті иемдену. пайдалану және билік ету жөнінде қоғамдық
қатынастарды заңмен реттеу" Біздің ... ... ... ... ... жоқ. Оны ... катынастарына арналған оқу құралдарында
пайдалануға болғанымен, заңда ... ... ... қатынастар",
"заңмен реттеу" сөздері заң әрекетінен тыс ... ... ... ... Сол ... осы ... да объективтік шындықгы білдіре
апмайды.
Алыс шетелдердің заңнамаларында ... ... ... да бірізділік жоқ. Мысалы, Францияның Азаматтық кодексінің
544 бабы ... ... ... ... ... ... ... және
билік ету" құқығы ретінде карастырады. Осы анықтама екі ғасыр, ... ... ... АК ... 1804 ... бері ... ... отырған анықтамада иемдену құқығы мүлдем айтылмай, заң
шығарушы басқа екеуімен іс-қимыл жасайды. ... де бұл ... ... ... және ... ... ішінара өте маңызды белгісі —
олардын абсолют ... ... ... ... ... ары ГАТ) 903 ... меншік
құқығын "затқа өз қалауымен билік ету және оған бөгде әрекетті болдырмау"
кұқығы ретінде ... Осы ... заң ... тек ... ету құқығын
ғана пайдаланып. иемдену және пайдалану құқықтары күші каперден ... ... осы ... ... ... ... ... АК бойынша заң шығарушының анықтамасына тән белгі
... ... ... көрініс табады.
Екі түсінікке де ортак жайт сол, меншік құкығының осы екі ... ... ... болады. ГАТ 908 параграфы субъективтік ... ... ... ... беріп, ол "зат иесі заңға немесе үшінші ... ... ... ... ... өз ... ... іс-қимыл
жасауға және оған басқаның әрекетін болдырмауға қақы бар" деген ережені
камтиды. Неміс азаматтык ... ... ... В. А. ... ... алман зерттеушісі берген анықтамасы ... ... ... ... екі негізгі қасиетке ие екенін атап өтеді,
ол біріншіден, меншік иесінің затқа ... ... ... ... ... ... яғни тиым ... басқа кез келген іс-қимыл жасау
мүмкіндігі, затпен өз қалауымен әрекет жасауы, ... ... ... үстемдігі, яғни басқаруға екілетті тұлғаның затқа ықпал ... ... ... ... ... ... ... топтамасының жобасында меншік құқығы
тұлғаның мүлікке толық әрі барынша ... ... ... ... ол ... заңмен және өзге тұлғалардың құқығымен шектелмеген. ... ... ... ... ... ол біреудің қалған басқаларға қарсы
құқығы екенін ... ... Осы ... ... ... тәуелсіз
сипатта екенін ашып, ол адамға табиғаттан беріліп, одан басқа ешкімге ... ... ... ... ... осы ... ... ету
барысында меншік иесінің шектеуге не ауыртпалық артуға келісімі болмағанда
немесе бөлінбейтін затқа ... екі не одан да көп ... ... ... көрініс табуы ықтимал.
Меншік құқығының жоғарыда келтірілген анықтамасы тағы бір белгіні —
меншік иесі ... ... ... ... ықпалын, егер мұндай құқық занда не
басқа тұлғаның (тұлғалардың) құқығымен қарастырылмаса, онда болдырмауға
қақын білдіретін меншік ... ... ... Жоба авторлары
анықтамадағы сілтеме құқықтың түбегейлі белгісін жоққа шығармайтынын ... ... ол ... ... ... ... ... тағы бір тұжырымдайды, өйткені құқық ... ... ... ... ... ... туралы ұғым құқық түсінігінің өзінде жатыр:
меншік құқығы тек құкық түрі, демек онда шектеу ... ... ... ... ... толық үстемдік" ретінде қарастыру ... ... ... ... ... ... Бұл ... меншік
иесінің үстемдігі жай ғана емес заң ... ... ... ... иесі мүлікті өз иелігінде жай ғана ... және ... ... жай ... карапайым мүмкіндікке ие болып ол ... ... ... ... ... меншік иесі оған заңды негізде билік жасай
алады. Осы жағдайда меншік иесінің заңды ... ... әрі ... ... ... — онды ... яғни меншік иесі мүлікке өз калауы
бойынша билік ... ...... ... яғни ... иесі кез келген
бөгде тұлғаға меншігіндегі ... ... ... ... ... иесінің
калауы зат табиғатын және ... ... ... болады. 16 бапта
вотчиндік сипаты жоқ кұқық қабілеті, шарттың заңды күшімен осындай жағдайда
меншік иесіне ... ... ... ғана шектеу қойылады әрі ол ... ... ... және әр ... құқық қабілеті туралы түсініктерге талдауды
аяқтай отырып, мынаны атап ... жөн, 1991 ... КСР ... ... ... ... ... меншік құқығының анықтамасы
жоқ, әйтсе де 45 бапта меншік құқығының құрылымы қарастырылып, кеңестік
азаматтық ... үшін ... ... яғни меншік иесіне мүлікті
иемдену, пайдалану және билік ету тұжырымдалған кұкық триадасы көрсетілген.
Әртүрлі ... ... ... ... ... саналуан екендігіне көз жеткізуге болады. Ал біздегі және ... ... ... пікірлері, одан да көп әрі
әртүрлі. Субъективтік меншік құқығы түсінігін ... ... ... азаматтық құқық ғылымының дамуы барысында бұрыннан айтылып
келе жатыр. Осы проблеманың тарихи ... 0.С. ... өте ... А. А. ... және ... ... арқа сүйей
отырып, ол субъективтік меншік құкығының ... ... ... ... ... айтты: 1) анықтама меншіктің занды қатынасына ғана
тиісті ... және ... ... объектілеріне өзінікі секілді қатынас
түжырымымен өрнектелуі тиіс; 2) меншік құкығы меншік иесінің негізгі құқығы
заңында көрсетілген ... тыс ... асуы ... 3) ... ... құқығын басқа субъективтік заттық құкықтан оқшаулаға болмайды.
В. П. ... ... ... ... екі мағынада: құқықтық
нормалар жиынтығы және субъективтік меншік ... ... ... ... ол құқықтың заңды катынастарының мәні ... ... ... Оның ... ... құқық қатынастарын басқа,
айталық. Зиян келтіретін шарттан туындайтын құкық қатынастарынан ... ... ары В. П. ... ... ... ... негізінде оны
басқа құқық қатынастарына қатысушьшардың субъективтік құқығынан оқшалауға
болатын ... ... ... ... ... ... бірінші
сипаты "ол заңнан тікелей туындайтын алғашқы субъективтік құқык" ... В. П. ... ... ... сипатқа "субъективтік
меншік құқығы меншік иесін ... ... ... ... ... ... ез иесінің экономикалық үстемдігін тиянақтайды. Бұл
үстемдік ... ... ... ... өндірілген өнімді иемденуге...
(және) өз қалауы бойынша пайдалануға құқық береді". В. П. ... және ... ... ... ... түсініктерін ажыратуын атап
өткен жөн. Әйтсе де, автор меншік иесінің үстемдігін экономикалық деуі ... ... ... ... ... ... ... субъективтік
құқығы ретінде занды, яғни құқықгы катынас болып табылады. Сол себепті
меншік иесінің үстемдігі ... ... ие ... ... сөзбен айтқанда
затқа үстемдік құқық бойынша болуы тиіс. Меншік кұқығының ... ... ... ... қарастыратын неғұрлым толық ... ... ... ... ... Ол заң тиым салмайтын кез келген әрекетті
жүзеге асыру ... ... ... ... жағдайда заң шығарушы меншік құқығын шектеудің екі түрін
карастырады. ... ... ... жүзеге асыру басқа тұлғалардың
құқығы мен заң ... ... ... келтірмеуі тиіс... Заңда меншік
иесі жалпы алғанда коғам ... ... ... жоқтығы айтылуы тиіс.
Екіншіден, меншік иесі меншік ... ... ... ... ... пен ... жылжымайтын мүлікті пайдалануға байланысты әр текті
сервитуттармен білінетін "көрші ... деп ... оның ... ... ... пайдалануына рұқсат беруі міндетті ("РКФСР-дегі меншік
туралы" Заңының 2 бабының 8 тармағы)... Шектеудің бірінші ... ... П. ... ... ... ... ... мен қоғамның мүдделерін жалпы
бұзу мүмкіндігімен ... ... ... ... ... құқығына катысты меншіктегі зат қайсыбір ауыртпалық түсірсе,
мысалы кепіл кұқығы болса, ғана ... ... ... Егер зат, ... ... ... кез келген ауыртпалықтан ада болса онда ... иесі ... ... өз калауы негізінде билік ете алады (меншік құқығын қоғам
мүддесіне орай жалпы шектеу, сондай-ақ жеке ... ... ... ... келесі бөлімдерінде тыңғылықгы карастырылатын болады). Меншік
құкығының төртінші сипаты '"...өз объектісі болып табылатын ... ... ... бар ... ... мерзім әрекет жасайды" деген ережеге саяды.
Бұл ... ... ... әрі төл қасиеті. Барлық ... ... осы ... қана шын ... ... ... ... Мерзімсіз
дегенде заттың бар болу мерзімін уақыт бойынша анықтай алмаған не анықтау
өте қиын болатын ... ... ... ... ... В. П. ... ... болмайды, өйткені кейбір бағалы кағаздарға субъективтік
меншік құқығының мерзімді сипаты бар. Бұл пікірді кейінірек дәлелдейміз).
Меншік құқығының ... ... сол, ол ... құқық — қалған күллі
категорияларын тудыратын кұқықтың басты түрі" ретінде көрініс ... ...... ... болғандықтан жүзеге асады. Басқаша айтқанда меншік
құқығы "статиканы", қоғаімда ... ... ... ... заң ... ... ... құқығының сипатын кіршіксіз және
толык ашатын анықтамасын ... ... ... және ... біз ... ұқсас заң) қарастырмай, оған дәлел ретінде
академик А. В. Венедиктовтың сөзін келтіреді: "Меншік ... ... ... үш ... ... үш жеке ... ... Меншік
иесі үш құқықтан айырылуы мүмкін, әйтсе де ... ... ... қалады".
В. П. Мозолин С. А. ... ... ... ... ... мәні ... құқысы болып табылатын меншік құқығы пайда болады.
Бірақ жалпы, абстрактілі бола отырып, ол неғұрлым ... ... ... ... ... ... ... есеп) түрінде
орындалады" деген тұжырымын қаперіне алмай, өзі "меншік ... ... ... иесі ... күшінің тізімі меншіктің барлык түрі мен меншік
иелерінің барлық тобы үшін шамамен бірдей болуы тиіс" деп мәлімдеді. В. ... ... ... ... мына ... ұсынады: "Меншік
иесі өзіне тиесілі мүлікті ... ... ... ... және ... өзі не басқа тұлғалар арқылы басқаруға сондай-ақ оған қатысты заң
тиым ... ... кез ... әрекет жасауға кұқылы". Әрине, келтірілген
анықтама меншік ... ... ... аркылы құқығын кеңейте тұседі, бірақ
бұл түсінікте В. П. ... ... өзі ... ... ... ... ... ескерілмеген.
Е. А. Суханов[10.142] та меншік құқығын екі арнада қарастырады: ... ... яғни ... ... ... бір ... субъективтік меншік құқығы. Субъективтік меншік кұқығы ... ... ... ... ... Ол құқықтың "триадасы"... меншік құқығы
мазмұнының сипаттамасы үшін ... ... деп ... ... ... иесі ... бізге мәлім "триадасы" — қайсыбір
экономикалық мазмұнға тікелей арқа сүйемейтін таза ... ... ... заңнаманың тарихи дамуы нәтижесінде пайда болды, сол ... ... ... ... және ... етуде ерекше экономикалық
қатынастардан іздестіру дұрыс емес".
Субъективтік меншік құқығы ... ... ... ... ашудың
мүмкін еместігі жайлы Е. А. ... ... ... ... ... ... ... құқык тізімінен емес, осы құқық сипатының
өзінен байқайды. Ең алдымен оның пікірінше, бұған меншік иесі ... ... ... ... ... құқығы кұші, меншік құқығы
сияқты, тұтастай алғанда, меншік иесіне заңға сүйене ... ... ... ... ... ... өз еркі болмаса "шаруашылық үстемдігінен"
аластата алады". Келтірілген ... ... ... ... ... ... ... еркімен тұжырымдалады. Бұл тезис өте ... осы ... ... иесінің құқығын мүлікке басқа иелердің
құқығынан шектеу мүмкіндігі ұсынылады. "Меншік иесі емес ... ... күші ... ... ... ... ерекшеленеді: меншік иесі –
заң тікелей тиым салғанда ғана ... ... ... ... өз ... жүзеге асырса, меншік иесі емес тұлғаның құқығына шек ... ... ... ... ... иесінің еркіне тәуелді болып, өз бетімен
тәуелсіз әрекет жасай алмайды". Одан ары Е. А. ... ... ... ... ... ... иесі тікелей заңнамалық актілермен тиым
салынбаған болса, заң рұқсат ететін ... ... ... ... ... ... құқығын басқаша қарастырады. Ол
меншіктің тек занды анықтамасын береді, яғни ... ... ... мүлікке кез келген құқығы деп ... ... тар ... ... ... затқа төтеншелік, толық үстемдігі.
Меншік құқығы түсінігін оның негізгі белгілік ... ... ... ... С. А. Беляцкий[12.97] ұсынып, осы құқықты заң
тағайындаған барлық ... ... ... ... ... деп ... ... біріншісіне меншік иесінің өзіне тиесілі затқа үстемдігінің
шексіздігі. "Затқа заң ауқымында шексіз үстемдік (қожалық мағынада) ... ... Заң ... ... құқығын басқалардың пайдасына және
ортақ мүддеге ешбір ... ... осы ... тыс ... ... әрі оны ... ... тұлғаларға қатысты, шектелген".
Басқаша айтқанда, меншік құқығының шектеуі заң шығарушының меншік иесі ... ... шек, ... ... тұжырымдалады. Мұндай шектеулер
әдетте, жария құқықта кездеседі. Осы құқықтың ... ... ... екендігі мәлім. Шектелмегендік біз қарастырған құқықтық
ұстануға сәйкес келеді: заң тікелей тиым салмағанның барлығына ... С. А. ... ... ... ... өз ... үшін қалауы
бойынша әрекет ету мүмкіндігін береді, ал осы еркіндіктің шегі басқалардың
құқығын бұзу болып табылады. Еркіндік ешбір ... ... тек ... ... үшін ... тиіс..." деп айырықша атап өтеді.
С. А. Беляцкий меншік иесінің кұқығы мен субъективтік меншік құқығын
осы кұкықты қайсыбір іріктеу ... ... ... талдауға айырықша
назар аударады. "Меншік иесінің құқықтары жалпы ... ... ... секілді бөліктерге бөлінбейді. Әйтсе де, заңнама мен теория
оларды айырықша топтарға: иемденуге, ... және ... ... жіктейді.
Осы жіктеуді қабылдай отырып, ол да жасанды схемаға тән екенін, оған қоса
жіктеудің әлі де ... ... есте ... ... меншік құқығының анықтамасы туралы мәселені ашық
қалдырып, С. А. ... өз ... ... ... ... біз ... ... бірнеше мәрте талдау жасайды. Сол
себепті өз туындысында берген ... ... ... ... ... ... деп ... аламыз.
Меншік құқығы түсінігін аныктауда талдауды С. С. ... ... жөн деп ... "Меншік құқығы — оның иесіне ... ... ... ... ... күшті, сенімді құқык. Меншік
құкығының күштілігі меншіктің қоғамдағы орны мен ... оның ... ... ... өзегі ретіндегі мәні арқылы толық
айкындалады... Болашақ, экономикалық және баска ... ... ... ... оның ... ... болып, өз кезегінде ол
елімізде меншік қатынасын занды реттеу ... ... ... ... ... Меншік құқығының пайда болу негіздері және тоқтатылуы
2.1. Қазақстан Республикасының Азаматтық заңнамалары бойынша меншік
құқығының пайда ... жеке ... ... ие болу және токтату әдістерінің меншіктенушіде
құқықпен міндетгеме пайда болған кезден уақыт бойынша белгілеу үшін ... бар. ... ... ие болу және ... ... нормалардың негізгі
мағынасы субъективтік құқық тасушы болатын тұлғаны анықтау болып ... ... ... ... ... күшінің ауқымы,
тиісті субъективтік құқықты тасушыға берілген құқықтық мүмкіндіктерді
анықтайды. ... ... ... ие болу және ... ... нормалардың
мағынасы үлкен, ол осы сипатпен өзін түгеспейді.
У. ... ... ... ... ... ... ... негізгі екі түрімен: пайдаланумен және берумен істес болады деп
көрсетеді. Егер пайдалану зат иелігінен пайда алуға байланысты болса, ... ... ... ... меншік құқығын беруден және осы мүліктің жаңа
меншіктенушісі болатын басқа біреуге ақылы немесе ... ... ... ... ... екі атау — әдіс және негіз ұшырасады, олардың
көмегімен меншік құқығы және ... ... ... ие болуға және тоқтатуға
талдау жүзеге асырылады. Л. В. Щенникова[15.69] екеуін де ... ... ... факт ... ... ... атап көрсетеді, "әдіс" атауын
пайдаланғанда екпін әрекет ... ... да, оған ... ... ... тек заңды әрекет тобы ғана тартылады. Негіз — бұл барлығы
занды фактілер. Осы ... екі атау ... жеке ... болады.
Біздін ойымызша, меншік құқығына ие болу және токтату әдістері жайлы сөз
болғанда, сәйкес шара, яғни ... ... ... ... құқырына ие
болу және тоқтату процесі туралы айтылады. Меншік ... ие болу ... ... ... ... ... ... өзіне не жағдайға жасалып,
заң белгілі бір занды салдарды затқа құқықтың жойылуы не болмаса ие ... ... ... шарт, белгілі уақыттың өту т. б.)
У. Маттеи әртүрлі құқық жүйелерінің меншік құқығын беру ... ... ... ... ... екі ... ... табу
талпынысымен байқалатынын көрсетеді. Бір жағынан ... ... ... ... ... ... және ... арқылы мүліктік
айналымды кемелдендіре отырып, ең ақырында рыноктың гүлденуін көздейді.
Екінші ... мына екі ... ... ... құқығын беруге бақылауды
жүзеге асыру: а) мүліктік құқықты беру оларды тасушылардың еркі ... ... ... ә) қоғамның дабылдық жүйесінің дұрыс қызмет етуі, яғни
ақпарат өте дәл болып, ... ... ... ... ... болуы қажет.
Революцияға дейінгі белгілі заңгер Д. И. Мейер[16.65] азаматтық
құқыққа ие болу ... ... ... ... ... құқыққа ие болудың үш
түсінігін: 1) ие болуға қабілетті субъект; 2) ие болуға ... ... ... болу ... ... атап ... Азаматтық құқыққа ие болу үшін
көрсетілген түсініктерге қосымша ... ... ... ... жеке ... түлға осы құқыққа сол уақыт сәтінде ие болуға кабілетті, ... ... ... ... яғни ... ... ... құқық субъекгісін объектімен жақындастыратын қаңдай да бір дәлел
болуы тиіс.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... 235-248 ... ... 235 бап меншік құқығына ие болу негіздерін
тағайындайды: 1) жаңа затқа меншік құқығы оны ... ... ... ... ... ... негізде пайдаланушы тұлғаға тиесілі болады (ҚР АК 123
бабы, 235 ... 1 ... Осы ... заң ... ... ... ие
болудың негізін емес, жалпы ережесін тұжырымдаған деп ұйғара аламыз. Егер
сөз меншік ... ие болу ... ... болса, онда затқа тұлға құқығының
(титул) өзі ... ... 2) ... ... иеліктен құқық
субъектісінін бірінен екіншісіне шығаруы болатын түрлері. Мұнда да ... ... ... ... (тұлға қайтыс болғанда, сондай-ак
заңды тұлға кайта ұйымдастырылғанда құқықтың өтуі — ҚР АК 235 бабы ... ... ... ... ... ... ... меншік құқығы баскаруға өкілетті тұлғалардың өзіне тиесілі ... ... ... ... ... ... ... тұлғаға беру
ниетін өз еркімен білдіруге негізделеді ... ... ... мұрагерлік -
ҚР АК 1046 бабы); 3) ... ... ... жоқ ... ... бас ... затқа не занда көрсетілгендей затқа өз ... ... ие болу ... (К,Р АК 235 ... 3 ... Ол
басқаруға өкілетті тұлғаның еркін білдіру (меншік құқығынан бас ... ... ... бұл жерде меншіктенушінің еркін білдіруінің ... жоқ. ... ... ... ... шығарады. Осы жағдайда
меншік құқығына ие болу негізіне затты иемдену (ие болу фактісі) танылады;
4) кодекстің 235 ... 4 ... ... ... ие ... өз ... ... тұлға тиісті заттың меншіктенуші болатын әдісін тағайындайды.
Сонғысы уақыт бойынша мезгілді белгілеуде маңызы бар, ... дәл сол ... ... ... ... болады. Осы жағдайда меншік құқығына ие болу
негізін ... ... ... келтіреді.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексі бекіткен меншік құқығына ие
болу әдістерінің келтірілген жиынтығында ... ... ие ... жүйе түзуші белгілер, оларды ... ... жок. ... әрі ... қажеттігі бар деп ойлаймыз.
Рим құқығы кезінен бастап меншік құқығына ие болудың барлық әдістерін
бастапқы және ... деп бөлу ... ... ... ие ... осындай жіктеу: "ешкім де өзгеге өзінде бар құқықтан артық құқық
бере алмайды" деген принципке ... (В. 50. 17. 54). ... ... ... ... осы классикалык принциптен алшақ
кетті, шын мәнінде қарастырылып отырған меншік құқығына ие болу ... ... ... ... ... ... кең тарап отыр. Онымен
келісуге болмайды. Құқық үнемі өзгерістерге ұшырап отырады. Осы өзгерістер
меншік ... ... да ... ... сөзсіз. Меншіктенуші өз
құқығын оны баска ... ... ... рұқсат ете отырып тоқтату
мүмкін т. б. Біз меншік кұқығын шектеудің әртүрлі тегі мәселесін тағы ... және осы ... ... ... ... ... оның белгілі бір уақытта немесе кейбір жағдайлардың ... ... ... ... ... ... сөз ... Қазірше мынаны
айтуға болады, жаңа пайда болған меншік құқығы өзінің ... ... өз ... ... ... ... яғни басқаруға
өкілетті тұлғаға берілген еркіндік өлшемімен ... Осы ... ... ... бір құқық субъектісінен келесісіне өтуін қадағалауға
мүмкіндік беріп отырып, мирасқорлық мәселесін шешу үшін де ... бар. ... ... ... ... ... ... маңызды. Оған қоса,
меншік құқығына ие болудың бастапқы әдістерінде тиісті құқық не ... не ... ... ... ... тыс ... Осындай
жіктеудің практикалық маңыздылығы осыда.
Осы жіктеудің орнына Е. А. Суханов[17.231] меншік құқығының пайда болу
негізін барлық меншіктенушілер ... (бұл ... ... ... және ... азаматтық-құқықтық мәмілелер) жалпы
(жалпы азаматтық) және арнаулы негіздер, ол ... ... ... ... ... мемлекетке ғана тән (тәркілеу т. б.) деп бөлуді
ұсынады.
Азаматтык құқық бойынша қазіргі оқулықтарда меншік ... ... ... тек ... ... ... ... жиынтығы аталып, заттық
құқыққа ие болудың мәнді сипаты жалпы түрде ... ... ... ие ... ... ... бір ... меншік құқығының пайда
болуына не болмауына бағытталған қатысушының еркіне көңіл ...... ... ие ... ... ... ... алу ұсынылады. Құқыққа ие болу әдістерін жіктеудің дәстүрлі
критерийін талдаудан негізсіз алып ... ... ... ол ... ... ... ... зерттеу нәтижелерімен
дәлелденіп отыр.
Д. И. Мейер[18.19] меншік кұқығына ие болу әдістерін жіктеу үшін ... ... ... үш ... ... а) ... кұқығына ие болудың
бастапқы және туынды әдістері. Мұнда критерий ретінде заттық ... ... ... ә) ... ... ие ... катысты
тұлғалардың еркі бойынша. Осы негізде ие болу әдістері тұлғалардың еркі
байқалатын және ... ... ... ... ... оның ... ... мысалы, меншік құқығына ие болу заңда көрсетілген негіздер
бойынша; б) иемдену тиісті ... және оны ... ... әрі ... ... иеленуге тәуелді болмайтын әдістер. Соңғы иемденудің жіктеуі іс
жүзіндегі ахуал ... ... ... ие болатынын атап өтелік. Ерік пен
мираскорлық меншік құқығына ие болу әдістерінің ... жеке ... ... Д. И. ... ... ... ие болу ... жіктеудің тек
затты іс жүзінде иеленуіне тәуелдісіне практикалык маңыз береді де, ие
болудың ... ... ... ... ғана ... ... барлық
субъективтік азаматтық кұқыққа тән деп атап көрсетеді.
К. Победоносцев[19.123] заттық құқыққа шарт бойынша ие ... ... ... ... ... Ол ... екі ... жүзеге асыратын минута,
болатын бір тарап, құқық, екіншісі - міндеттеме: құқық ... ... ... құқық жеке қатынастар шегінен әлі шықпайды. Екіншіден,
пайда болған жеке құқық заттық ... ... ... зат бір ... келесісінің билігіне шын мәнінде өтуі болады. Осы жағдайда ... ... ... мезетті белгілеуге беріледі, осы сәттен бастап тиісті
субъективтік құқық пайда болады. Бірінші мезет әдетте шарттың, бір тұлғаның
басқасының ... ... ... ... міндеттемелік
емес, заттық құқықтың, яғни меншік құқығының танылғанын білдіреді.
Осы ... ... ... ... ... ... болу кезі принциптік
түрде маңызды, ол заттың жылжымалы не жылжымайтын ... және ... ... шарттың заңды сипатына — нақты немесе консенсуалды болуына
байланысты. Егер меншік құқығы бір тұлғадан келесісіне ... ... ... ... ... асса - нақты шарт, ал егер тараптар осы
туралы келісімге қол жеткізген кезден болса — ... шарт ... ... жылжымалыға шарт бойынша меншік құқығы пайда болған
кезден бастап анықтау үшін әр елде қабылданған үш үлгіні атап өтеді. ... ... ... тобы ... Италия және ... ... ... ... беру үшін ... және ... ... келісімге отыруды қарастырады. Екінші топ ... ... ... қажетті және жеткілікті деп шартты емес затты іс жүзінде беру деп
санайды. Ең ақырында, елдердің үшінші тобы ... ... ... ... ... ... емес ... алынған) жағдайға шарт және
затты беруді таниды. Меншік құқығы көрсе-тілген екі жағдай ... ... У. ... ... ... ... ... практикада белгілі бір дәрежеде ұлттык құқықтық жүйелердің
конвергенциясы байқалады деп ... бұл ... ... ... жүзеге асыруда бірде бір жүйе бірізділікке үлгі бола алмады.
ҚР АК 238 бабында шарт бойынша, иеленушіде меншік құқығының ... ... ... анықталады. Шарт бойынша меншік құқығының пайда болуының жалпы
ережесі зат берілген кез ... (238 бап 1 ... Осы ... ... ... байқалады, сондай-ақ заңнама актілерімен немесе шартпен
қайта қаралуы мүмкін. Бірінші жағдайда, егер мүлікті ... ... ... мемлекеттік тіркеуге немесе нотариалдық куәландыруға жататын болса,
алушының меншік құқығы тіркелген ... ... ... ... ... ... ... да, мемлекеттік тіркеу де қажет ... ол ... ... ... пайда болады.
Меншік құқығына ие болуды жіктеу әдістері мен негіздерді анықтауда У.
Маттеиде де бірізділік ... ... ... ... құқығына ие
болу әдістерін ажыратады: ... және ... ... ... аты ... тұрғандай индивидтер арасында олардың тірі ... ... ... аға ... өкілдерінен олардың ұрпақтарына
өтеді. Одан кейін автор меншік құқығын меншіктенуші өз еркімен беруі туралы
айтқанда, құрылымдық ... ... ... және ... орай ... ... ... Соңынан жылжымайтын мүлікке меншік
құқығын меншіктенушінің еркінен тыс беру ... ... ... ... ... ... мүліктік құқықты жағалаулық жолақта
қарастырады.
Осындай ахуалды болдырмас және ... ... ... ... ... ары
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексін-егі меншік құқығына ие болудың
жеке әдістерін, меншік ... ие болу ... Д. И. ... ұсынған үш
жіктеуін міндетті түрде талдай отырып, қарастырамыз.
Меншік құқығына ие ... жеке ... ... ... ... ... ... құқығының пайда болуы. ҚР АК 236 бабында
белгіленген ... ... ... ... осы ... жасалып жатқан
кезінен бастап, оны тек мемлекеттік тіркеуден өткізгеннен кейін ғана ... ... ... ... ережеде үлкен мәселелер бар. Оның бірін В.
П. Мозолин[21.15] белгіледі. Оның пікірінше ол ... ... ... ... ... ... ... аякталғанға дейін, содан кейін оны
тіркеу қажет, осы аралықта белгілі бір уақыт өтеді әрі ... ... ... ... ... ... ... құрылысы бітпеген объектіге
меншік болады". Осы проблеманы шешу үшін ... ... ... мүлік" атауында не сыр бар, соны анықтау ... Осы ... ... екі түрлі сипат бар. Біріншіден, зат бұрын болған ... ғана ... ... екіншіден — сөз меншіктенушінің оны өңдеуіне,
яғни ерекшелігіне кқтысты ахуалды білдіреді. Бұл ... ... ... ... ... құқығының тек жылжымалы мүлікке
қатысты пайда болу әдісі ретінде қарастырады, ол әрқашан өзін ... ...... отырған жағдай.
Біз заттардың өсімі туралы мәселені қозғағанбыз, әрі жылжы-майтынның
жылжымалыға өсімі туралы еске салғанбыз. Осы жағдайда ... тек ... түрі ғана ... Сол ... ... тұлғаға тиесілі жер учаскесіндегі
құрылыс туралы, не болмаса, жер учаскесін ... ... ... ... ... ... туралы айта аламыз. Соңғы жағдайда
бәрі қарапайым. ... ... ... ... ... онымен
бірігіп кетеді де, бұдан былайғы қатынаста құқықпен біртұтас түрінде
қарастырылады. Материалды меншіктенуші оның ... және ... ... ... ете ... ал заттың өзіне қатысы болмайды.
Басқа тұлғаның меншік құқығына тиесілі жер учаскесіне жыл-жымайтын
құрылыс салу өз бетімен салынған ... деп ... (ҚР АК 244 ... заңдарда белгіленген тәртіппен осындай мақсаттарға арнап бөлінбеген
жер учаскесінде салынған, сондай-ақ қажетті рұқсат алынбай ... ... ... ... ... өзге де ... мүлік жатады. Салынған
құрылысқа меншік құқығы берілмейді, тек ... ... ... ... ... не болмаса құрылысқа меншік ... ... ... ... ... және ... заңды негізі болғанда берілуі мүмкін
(ҚР АК 244 ... 3 және 4 ... Осы ... ... ... ... салуға кеткен шығынды өтеп алуға
құқығы болады.
Жылжымайтын ... ... ... ... болу кезін анықтау қосымша
зерттеуді қажет етеді. Заң шығарушы ұсынған нұсқа мемлекеттің ... ... ... ... ... нарықтық
экономика негіздерін жасауға, азаматтық қоғам құруға ... ... ... өзгерістер болып, жерге қатысты, заттық құқық объектісі
ретінде (құқықтық реттеудің ... ... ... ... ... бөлек) қатынастарды реттеудің жеке ... ... ... болады деп ойлаймыз.
Заттарды өңдеу. ҚР АК 237 бабының 1 тармағына ... ... ... емес ... ... ... ... жаңа жылжымалы затқа
меншік құқығын материалдардың меншіктенушісі алады. Бұл ... ... ... келісім арқылы өзгертуге болады. ... ... ... тиесілі емес материалдарды пайдалану нәтижесінде
алынған затқа меншік ... ие болу ... ... ... ... ... ... қажеттігі туындап отыр.
Бұл мәселені меншіктенушінің затты пайдаланудың ... ... ... ... ... ... қарастырған едік. Әйтсе де осы мәселеге біршама басқа
ұстанда тағы бір оралуды тиімді деп санаймыз. Ең алдымен ... ... ... ... ... өз ... ... пайдалана алады.
Пайдаланудың құқығы күшін жүзеге асыру кезінде затта қайтамасыз маңызды
өзгерістер болуы ықтимал, ол ... ... өзге ... болатындығын
дәлелдейді. Заттық құқық объектісінің өзгерісі сәйкес заттық ... ... ... ... ... тудырады. Сол себепті сөз, ... ... ... оған ие болуы туралы болмақ. Егер осындай
құқықты мемлекеттік тіркеуден өткізу талап ... онда ... ... мәселе жоқ. Мысалы, меншіктенуші өзіне тиесілі ... ... ... ... ... т. б.) ... ... өзгеріссіз қалады. Жаңа затқа меншік құқығы затты өзі үшін және ... ... ... ... ... ... ... жағдайда
туындайтын меншік құқығы заң бірнеше шарттың болуына тәуелді етіп ... ... ... ... қарастырайық.
1. Тұлға өз материалынан басқалар үшін зат өндеуді ... ... ... құқық субъектілерінің өзара қатынасы шарттық сипатта болуы ... ... ... ... КСР АК 338 ... ҚР АК 616 ... ... кезі тапсырыс берушіде оған ... ... ... болды дегенді
білдірмейді. Онда шарттың талаптарын орындау ... ... ал ... да, ... да ... ... құқық болмай, затқа тек
міңдеттемелік құқығы ғана ... Шарт ... ... ... ... затты емес, мердігер өз міндетін орындамау салдарынан
көтерген шығынының орнын ... ғана ... ете ... Егер ... ... ... басқаша. Яғни біріншіден, мердігер тапсырыс
берушіге дайындаған затты ... оның оны ... және ... ... ... үшін мердігерге ақшалай белгілі бір соманы (өзге
материалдық құндылықтарды) беруін білдіреді. Дәл осы ... ... ... олар ... ... кейін ғана, тапсырыс берушіде
дайындалған затқа меншік құқығы ... Біз ... ... бұл ... ... ... бір ... иемденуінен келесісіне беруімен танылады.
Иемдену басқаруға өкілетті тұлғада меншік ... ... ... шарты
болып саналады. ҚР АК 239 бабында берілу деп заттың алушыға тапсырылуы,
алушыға ... үшін ... ... ... және ... шығарылған заттарды
жеткізіп беру міндеттемесінсіз алушыға салып ... үшін ... ... Заттарға өкімші құжаттарды беру заттарды беруге теңестіріледі.
Беру түсінігін Д. И. Мейер[22.65] зат бір ... ... оған ... ие ... ... иелігіне өту актісі деп атайды. ... ... ... ... ... ұсынады — иемденуді ендіру. Ол
жылжымайтын мүлікті беру үшін ерекше іс-қимыл қажет болса, ал ... беру үшін оны ... етсе ... деп атап ... ... өз ... емес, басқа тұлғаға тиесілі материалдан
өңдесе, мәселе ... ... Заң (ҚР АК 237 ... ... құқығына басқа
тұлғаның ие болу мүмкіндігін көрсетеді. ҚР АК 237 бабы 1 ... ... ... ... жаңа ... ... ... материалдардың
меншіктенушісі танылады. 237 баптың 2 тармағы жалпы ережеден ауытқу ретінде
мына ... ... Ол ... ... адам ... қүқығына: 1)
өңдеу құны материалдардың қүнынан едәуір асып ... ... ... ... ... ол ... ие болуда шешуші, бірақ жалғыз емес,
шарт деп айтуға ... 2) ... адал ... ... ... ... 3) заттын спецификациясы өндеуші өзі үшін жүзеге асырғанда ие
болуы ықтимал. Осылайша жалпы ережеден ... ... осы үш шарт ... пайдаланылады.
Зан шығарушының меншік құқығының пайда болу кезінің осылайша ... осы ... ... ... ... ... ... деп
атауға болады. Ұқсас жағдайлар сонау рим құқығында осылайша шешілген
(Юстиниан ... ... ... ... осы ережелердің
дәлелі іс жүзінде жоқ, ол аксиома ... ... ... де, ... ... ... Осы тұста біз: 1) өзінің жеке ... ... мен 2) ... құқықтың (өңдеуші және материалды меншіктенуші)
текетіресін байқаймыз. Құқықтық нормалар ... ... ... ... құқықгық қарама-қарсы проблемасы материалды меншіктенушінің пайдасына
шешеді. Осыған байланысты Д. И. Мейер "еңбекті қаншама құрметтесеңде... заң
жүзінде ... ... ... ... түрге ие болмасын, оның
(заттың — С. С.) меншіктенушісі ... ... ... тура ... деп
тұжырымдайды.
Өңдеуші өз еңбегіне ақы алу құқығын сақтайды. Белгілі бір ... ... ... ... ғана өңдеушіде меншік құқығының пайда ... ... Заң ... спецификация туралы ережеден ауытқуды
тұжырымдаған кезде құқық принципіне — адалдыққа шешуші мән беріледі. С. ... ... ... ... ... ... ... төрт дәлел
келтіреді:
1) материалды меншіктенушінің келісімінсіз, тұлға ... жаңа ... ол, ... ... ... ... және өз ... едәуір
жоғалтса, меншіктенуші осы затты ... ... ... ... ... өзінен алған материалдың құнын қайтару және шығынын
өтеу құқығына ғана, оған қоса, егер ... ... ... ... жолы ... алынса, қылмыстық іс қозғау құқығына ие болады;
2) затты меншіктенуші қайсыбіреу затты өзгерткенімен, ол ... ... ... ... сол затты қайтарып алуға құқығы бар;
3) материалдық құндылығы спецификанттың еңбегінің құнынан едәуір жоғары
болса, ол ... ... ... ете ... 4) ... ... ... сот еңбек құны материалдық бағасынан асып кеткеніне қарамастан ... ... ... ... ... ... құқығының пайда болу
әдісіне тағы бір міндеттемелік талап ретінде С. А. Беляцкий ... ... ... сипатын айтарлықтай өзгертуді атайды. Заттың маңызды өзгерісі
заттық ... ... ... ... оның негізі болады. Дұрысы —
негіздерінің бірі. Осы жағдайда да біз бір ... ... ... ... заттың тиісті құқық объектісі ретіндегі байланысын байқаймыз.
Осының өзі заттың занды табиғаты. Оның ... ... ... ... мен басқа маңызды қасиеттерін анықтайды дейтін өзіміз тұжырымдаған
ереженің өзгермейтіндігін дәлелдейді. Сол себепті ... ... ... ... ... ... айтуға болады және бұл ие болу әдісі
бастапқы болып табылады. С. А. Беляцкий меншік ... осы әдіс ... ... танылуын өңдеушінің адалдығына тікелей тәуелдікке қоймайды.
Демек, затты өндеу нәтижесінде меншік құқығына ие болу ... егер ол өзі үшін және өз ... ... ... ... ... болады — меншік құқығына ие болудың жалпы ережесі. ... ... ... пайда болуы иемденудің белгілі бір
жағдайларының бар ... жоқ ... ... ... ... өңдеу меншік құқығына ие болудың бастапқы әдісі болып табылады,
демек, мирасқорлық мәселесінің ... ... ... Оған қоса ... ... пайда болуы үшін затты иемдену қажет, ал ол меншік құқығына
ие ... осы ... ... ... ... ҚР АК 240 ... 1 тармағына сәйкес мүліктің
меншіктенушісі болып табылмайтын, бірақ жеке жылжымайтын мүлкіндей он ... ... не өзге ... кем ... бес жыл ... ашық және ұдайы
иемденген тұлға осы мүлікке меншік құқығына ие ... ... ... ... осы ... ... іс жүзінде иемдену сияқты құқықгық күйде
жанама танумен байқалады. Сөз, ... ... ... ... ... ... ... сияқгы заттық құқық институты, бірақ ол рим құқығы
кезінен бар ... және ... ... ... заңнамаларының танығаны
жайлы болып отыр.
Қазақстан Республикасының азаматтык заңнамасында иелену көнелігін
меншік құқығына ие болу ... ... ... ... ... ... ... белгілі "төңкеріс" деп бағалауға болады, өз кезегінде,
іс жүзіндегі ... ... ... ... ... неғұрлым терең
ғылыми тұрғыда келуді қажет етеді. Иемдену құкығы, шамасы, Қазақстанның
қазіргі ... ... үшін ... ... мәселелердің бірі болады.
Ол біріншіден, осы түсініктің салыстырмалы жаңашылдығы, яғни оны теориялық
түрғыда ұғыну қажет, ... ... ... ... ... ... ... қорғауға белгілі бір мүмкіндікке сөзсіз қол жеткізуі тиіс. Біз ... ... ... түсінігі мен заңды ... ... ... ... Ресей империясының азаматтық заңнамасында
иелену көнелігі туралы ережелер жеткілікті түрде қарастырылған. 1917 жылғы
Қазан төңкерісінен кейін ... ... ... ... талас тудыратын
мүлікке мемлекеттік меншік презумпциясымен ... Одан ары ... даму ... ... ... іс ... иемденушінің
меншік құқығы презумпциясымен өзгертілді.
Қазақстанның азаматтық заңнамасына иелену көнелігі түсінігі алғаш рет
КСРО мен республикалардың ... ... ... (ЖАЗ) 1991 ... ... осы ереже ҚР 1993 жылғы 9 сәуірдегі "Меншік туралы"
Заңында көрсетіліп, шын ... кеш ... ... ... ... ... ҚР АК 240 бабының ережелері танылды. Азаматтық заңнамада
осы институттың енгізілуі алғаш рет мүлікті іс жүзінде иемденушіні ... оған ... ... зансыз иемденуін қорғау мүмкіндігі
қарастырылды. Иелену ... ... іс ... бар қатынастарға занды
мән беру мақсатын көздеп, құқық пен азаматтық айналымның ... ... ... ... тетігі бүгінгі таңда былайша көрініс тапқан:
мүліктің меншіктенушісі болып табылмайтын, бірақ ... жеке ... он бес жыл ... не өзге ... кем дегенде бес жыл адал, ашық
және ұдайы иеленген азамат немесе занды тұлға осы мүлікке ... ... ... ... (ҚР АК 240 бабы 1 бап 1 ... ... ... иелену көнелігінің меншік құқығына ие болу әдісі
ретінде бірнеше міндетті белгілерін шығарып алуға ... ... ... ... ... ... тұлға) Қазақстан Республикасының
азаматтык заңнамасы бойынша іс ... ... ... ... өзге ... құқыққа иеленуші бола алмайды. Меншік құқығына ие
болудың осы ... ... оны ... асыруға негізделетінін және иемдену
құкығына ие болудың ... ... бірі ... атап ... ... кезінде иемденудің міндетті белгісі оның заңсыздығы ... яғни ... ... занды негіздің жоқтығын білдіреді. Бірақ
негіздің басқа тегі бар. Ол ... ... ие болу ... ... текті түрлері осыған жатады. Ж. де Ла ... ... ... деп ... ол ... ие ... ... мына екі шартты канағаттандырғанда ғана әрекет жасайды.
Біріншіден, мәміле меншік ... бір ... ... ... орындалуы
тиіс, мысалы: айырбас, сату т. б. ... ... ... ... ... яғни ... ... екінші тараптың
құқықтары мен міндеттемелері түгелдей емес, тек ... ... ... ... Оған ... ... ... көнелігіне жалған мәмілелер,
сондай-ақ түрі қате мәмілелер де негіз бола алмайды деп ... ... ... ... меншік құқығын иемдену кезінде затқа өзінікі
секілді, бірақ меншік кұқығы бар екендігі заңмен тиянақталмаған, іс ... ... ... басқаша айтқанда, тиісті заңды негізі, өз жок атынан
меншік ... ... ... сөз етуге болады. Осындайларға меншік кұқығы
жоқ тұлғаның ... ... ... ... қарастыруға болады. Иеленуші
меншік құқығына ие болдым деп санағанымен, шын мәнінде олай болмайды. Осы
жағдайда ... ... ... әрекет жасайды: ешкім басқаға өзі ие
құқықтан артық бере ... ... ... ... негіз, тиісті
заттық құқыққа ие болу үшін занда көрсетілген негіздерде сәйкес, ... ... ... ... келмеуі тиіс.
2. Иелену көнелігі кезінде иемдену ашық болуы тиіс. Тұлғаның белгілі бір
мүлікті ... ... ... ... ... ... және ... фактісін дәлелдеуге жеткілікті болуы керек деп топшылауға болады.
Ашық иемденуге оның қарама-қайшылығына ... ... ... ... ... үшін ... ... құпия, белгісіз. Л. В. Щенникова ашық
иемдену деп осы фактіні белгіленген ретпен пікірталас тудыруға ... ... ... Иелену көнелігі кезінде иемдену адал болуы тиіс. Осы затты ... оның ... деп ... иеленеді, пайдаланады, затты
ұстауға белгілі бір ... ... яғни ... қатысты меншіктенушінің
күллі құқығы мен міндеттерін атқарады. Бұл бір. Келесі иемденудің адалдығын
дәлелдейтін кез, затты тегін алған тұлға ... ... ... меншігі
ретінде осы затқа билік етуін білген жоқ әрі біле алмады. Иелену көнелігі
кезінде иемдену адалдығын ... ... ... ... адалдығына
ұқсаттырып қарастыруға болады (ҚР АК 261 бабы). Е. Богданов[25.59] былай
деп есептейді, ... ... ... ... адалдығы деп,
олардың мінез-құлқының субъективтік жағын түсіну керек, яғни, олар ... ... ... құкығы туралы немесе өздерінің басқаруға басқа
өкілетсіздігін білген жоқ әрі біле алмады. ... ... ... ... ... Виндикацияға қатысты автор меншіктенушінің
талабын қанағаттандыру мәселесін шешу иемдену заңсыз ... ... ... ... немесе теріс пиғылды екеніне байланысты болады
дейді. Арам иемденушіден мүлікті ... ... ... ... ал ... ... ... заңсыз иемденуіне қарамастан тек заң белгіленген
жағдайларда ғана алуға болады (РФ АК 302 ... ... ... ... бірақ адал ие болған тұлға оған меншік құқығына да ие ... ... ... ... ... ... ... міндетті белгісі ретінде қарастырады. Осы ереже мұқият сақгалуы
тиіс. Мысалы, Ресей империясының ... ... ... ... ... ... қажетті мерзімді екі есе созуды қарастырады — жылжымайтын үшін
сәйкес 10 және 20 жыл, ... үшін 5 және 10 жыл. ... ... ... ... иемдену кезінде Францияның азаматтык құқығында иелену
құкығының мерзімін 30 жылға дейін созу ... Осы ... ... ... ... ... деп топшылаймыз,
өйткені ол құқықтағы ... ... мен ... ... ... әрі ... айналым мүддесі үшін затқа байланысты іс жүзінде
қалыптасқан қатынастарды ... және ... ... құқықта оның
иесіне тиянақтауға мүмкіндік береді.
4) ... ... ... бір ... ... үзіліп қалмауы тиіс. Иелену
көнелігінің ескіру мерзімі иемдену үшін жылжымайтынға он бес жыл ... ... ... бес жыл ... ... Мұнда азаматтық
құқықта мерзімдерді есептеу ережелерін (ҚР АК 172-176 баптары, ... ... ... ... ... (ҚР АК 180, 181 және ... 7 ... ұқсаттырып қолдануға болады. Бірақ иелену көнелігі
мерзімінің басталуына қатысты кейбір ерекшеліктер бар.
Кезінде М. А. ... ... ... (талап мерзімі) және
"тоқтату көнелігі" (тоқтату мерзімі) түсініктерінің ара ... ... ... ... екі түрі бар және олар ... ... ... тұжырымға келді. Мәселен, талаптың ескіруі субъективтік құқықты оған
тән жеңіліс пен ол үшін маңызды қүқық ... ... ... ... ... мүмкіндігін тоқтатады. Оның жеңілісімен субъективтік құқықтың
өзі жойылады. Егер құқық жеңілісі белгісіз себептермен ... әрі ... ... ... ... бола береді.
М. А. Гурвич уақыт бойынша принципті ... ... ... ... ... ыклал етуінін сырт сипаты білінетін үзілісі
туралы ережелер (оның аса қажеттілік мәнінде), талап ескіруі институтының
өзіне тән ... ... ... деп көрсетеді. М. А, Гурвичтің пікірінше,
тоқтату мерзімі басқаша мән мен әрекетке ие. Ол да ... ... ... алады, бірақ талап ескіруінен айырмашылығы сол, ... ... ... ... оның кұқық корғау қабілетінің жоғалуы
салдарынан емес: құқық корғау қабілеті ол ... ... ... Тоқтату мерзімі субъективтік құқықтың (міндеттің) мерзім бойынша
болуының ең қиыр белгісін дәл әрі ... ... Ол ... ... ... ... ... ықтиярсыз жүзеге асыру мүмкіндігін
болдырмау құқықтың өзінің жойылуы міндетті болатын салдар ретінде танылады.
Сол себепті талап ... ... ... ... ... әрекет
жасап, жоғарыдағыны пайдалануды жоққа шығарады.
Біз өз әрекетімізде М. А. ... ... ... мен иелену
көнелігінің ара қатынасына байланысты ... ... ... ... ... Біздің ойымызша ҚР АК 240 ... 4 ... ... ... ... ... ... мүліктер жөніндегі иелену көнелігі
мерзімінің өтуі ... ... ... ... ... ... ... мұнда түрлі екі мерзімнің занды мәні ескерілмейді. Оларға
ортақ ... ... ...... субъективтік құқықтың тоқтауы, бірақ
әрекеті әртүрлі. Талап ескіруі үшін - субъективтік құқықты ыктиярсыз жүзеге
асырудың ... ... ... ... үшін — ... құқығын белгілі бір
уақыт мерзімінде жүзеге аспауы салдарынан ... Бұл ... ... адал ... ... ... ... талабына
карсы іс-әрекеті ретінде танылуы ықтимал. Осылайша, иелену көнелігі ... ... үшін бес жыл және ... үшін он бес жыл көлемінде
орындалмауымен байланысты меншік құқығының ... ... шегі ... ... ... ескіру мерзімдері барлық субъективтік азаматтық құқық
үшін жалпы ережелер болып табылады. Иелену көнелігі ережелерінің болуы —
жалпы ережелерден ... ... және өзге де ... ... ... ... ... Осы жағдайда жалпы және арнаулы ... ... ... ол ... ... ... беру
жолымен шешіледі, баска ештеме емес. Сол себепті иелену ... ... ... ... ... — адал ... ... өз иемденуіне алған ... ... ... ... ... мирасқорлық мәселесінде шешуші
маңызға ие болады. Осы ... ... өз ... ... берген тұлғаның
иемдену мерзімін косып ала алады. Мираскорлық туралы затты мұрагерлікке
қалдырғанда және басқа да ... ... сөз ... ... ... ... ... және талап ескіруі мерзімдерінің
айырмашылығы туралы дәлелдейтін тағы бір факторға оларды қолданбаған кезде
туындайтын салдарлар ... ... ... ... жағдайда талап
ескіруі мерзімі біткеннен кейін міндеттерді атқарған ... не ... ... ... сол ... ... кезінде ескіру мерзімінің
өтіп кеткенін білмесе де, аталған тұлғаның өзі аткарған ... ... ... ... жоқ (ҚР АК 186 ... Адал ... иелену көнелігіне
сәйкес (ҚР АК 240 бабының 1 ... ... ... оның ... ... кезінде затты одан талап етуден кейін де, меншік құқығын
тануды (ҚР АК 259 бап) талап етуге құқылы. Осы ... ... ... ... ... ... кейін өз құқығын жоғалтуына байланысты.
Талап ескіруі және иелену көнелігін қарсы қоюды болдырмаудың біздің
ойымызша екі жолы бар. Біріншіден, ҚР АК 187 ... 4 ... ... ... ... немесе өзге заң иеленушінің өз құқығының кез
келген бұзылуы иемденуден (негаторлық талап), оған қоса ... ... ... ... ... осы ... бұзылушылықты жою
туралы талабына қолданылмайды деп айырықша көрсете отырып, толықтыру қажет.
Екіншіден, талап ескіру мерзімін ұзарту, оларды ... ... және өзге ... ... ... иелену көнелігі мерзіміне теңестіру. Басқаша
жағдайда, талап ескіру мерзімінің меншіктенушінің өз ... ... ... ... ... ... оның абсолют сипатын айыра отырып,
қорғаудың мүмкіндігін айтарлықтай шектейді. Қорғауға құқықтан айыру, сәйкес
кұқыктың ... ... ал оған жол ... ... ... ... ... жалпы мерзімін затты адал иеленушіден талап ... ... ... қалған жағдайларда виндикацияны шектеуге жол
беруге болмайды. Әйтпесе, ... ... ... ... ... (үш жыл), ... ... мәселесін шеше алмаймыз,
бірақ адал иеленушінің меншік құқығын мойындаймыз, ал оған ... ... екі, ... он екі жыл ... ... ... барлығын сақтағанда ғана зансыз иемденушіде
иелену көнелігіне сай меншік құқығы пайда болуы ... ... М. ... ... ... ... ... меншікке ие болу үшін, сот
алдын ала ... ... ... ашық және ... өз ... иемденуін
тиянақтауы қажет. Ереже үшін ... ... ... ... өйткені
жылжымайтын мүлікке құқықты тіркеуді жүзеге асыратын мемлекеттік органға
тиісті құжаттарды өткізгенде, ол меншік құқығына көнелік бойынша ие ... ... ... ... ... тіркеуден бас тартқан жағдайда,
тұлға сотқа меншік құқығын мойындау туралы талаппен жүгіне ... ... ... ... үшін құқық туралы таластың немесе субъективтік
құқықтың бұзылуы ... ... ... ... олар ... ... ... көнелігі (иелену көнелігі) бойынша меншік құқығына ие ... ... ҚР АК ... ... ... ... айырықша назар аудару қажет, себебі бірқатар мүлікке қатысты
Қазақстанның заң шығарушысы заттық ... ие ... өзге ... ... (ҚР АК 242 ... ҚР АК 242 ... 1 ... иесіз
заттарға анықтама беріп, онда меншіктенушісі жоқ ... ... зат не ... оған ... ... бас тартқан зат
танылады. Меншіктенуші бас тартқан иесіз жьшжымалы ... ... ... ... (ҚР АК 243 бабы). Ал, иесіз жылжымайтын ... ... ... ... ... ие ... ... тәртібін белгіледі. ҚР АК
242 бабының 3 ... ... ... ... олар ... ... атқарушы органның мәлімдеуі бойынша жылжымайтын мүлікті
мемлекеттік тіркеуді жүзеге асыратын ... ... ... Осы ... үшін ... ... ие ... ҚР АК 240 бабындағы ережелерге
карағанда қысқартылған мерзімі, яғни бір жып ... ... ... ... ... меншікті басқаруға өкілетті мемлекеттік орган
жылжымайтын затка меншік құқығын тану үшін сотқа ... ... ... ... ... ... қанағаттандырудан бас тартқан кезде ғана, жылжымайтын
зат меншіктенушінің иемденуіне, не иелену көнелігіне ... ... ... АК 242 бабының 3 тармағында белгіленген меншік ... ие ... ... ... ... ҚР АК 2 бабының 1
тармағында тағайындаған занды тендігін тану принципімен қайшы ... ... ... ... ... болу себебін түсіну үшін КСРО
азаматтық құқығының даму тарихына қысқаша шолу ... ... ... ... ... ... ұзак мерзім мемлекеттік меншік
презумпциясы болып келді. Ол өзге ... ... ... ... ... болып табылады деп ұйғарылды. Осы қағида РКФСР ... 1925 ... 29 ... ... ... мүлікке мемлекет
меншігі құқығының презумпциясы (алдын ала ... ... ... онда кез ... ... және талас тудыратын мүлік бізде иелену
көнелігі институты ... ... деп ... ... ... ... ... реттеу аясында құқықтық ... ... ... ... ... ... сол күйінде қалды. Сол ... ... ... ... болуының
көрсетілген әдісі заттық құқыққа иеленушілерді бірдей жағдайға қоймайды,
біздің ...... және ... ... емес ... ... ҚР АК 242 ... 3 тармағындағы ережені өзгерту
қажет, ... ... емес ... ... мемлекет басымдыққа
ие болып отыр. Осы норма меншік ... ... ... сипатын
айтарлықтай шектейді, өйткені жеке меншіктенуші өз құқығын иелену көнелігі
туралы ережелерге қарамастан, қысқа мерзімде ... алуы ... ... ... ... (ҚР АК 245-247 ... ҚР АК 245—247
баптарында көрсетілген меншік құқығына ие болу әдістеріне қатысты, оларды
жалпы талдаумен ғана шектелуге болады. Біріншіден, ие ... осы ... ... ... ... Екіншіден, оларға тұлғаның иелігіне ешбір
әрекетсіз түсіп, іс ... ... ... ... саналы және
мақсатты қызметі дәлелдейтіндей ие болудың кездейсоқтығы тән. ... ... ... ... жеке басын анықтаудың мүмкін
еместігі тән. ... ... ... ... ... иеленушінің заңда
көрсетілген иелік шартын сақтауына, ... ие ... ... ... негізделеді. Мысалы, тарих және мәдениет ескерткіштеріне
катысты зат, т. б.
Бірқатар ... ... бір ... ... ... ие ... сәйкес құқықты бірден токтатады, оның негізі ретінде бір ... ... ... ... ... ... ... мүмкін
еместігін тану болады.
2.2. Меншік құқығын тоқтату ... ... ... құқығын токтатуды затты жария өкіметтің ыктиярсыз
алып кою — экспроприация жағдайына ғана ... ... ... бұл
ішінара меншік құқығы және өзге де заттық күқыктардың тоқтатылу әдістерінін
тым тараған жіктеумен танылады. ... ... ... ... ... тәуелді: а) меншік құкығын тоқтату үшін ... ... ... ... әдістер; ә) меншіктенушінің еркі болмайды,
ол міндетті емес ... ... ... ... ... ... тыс болатын әдістерді ажырату карастырылған. Меншік құкығын және
өзге де заттық құқықтарды тоқтату ... ... ... бөлуді жүргізуге
болады, ол Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің он ... ... ... ... мәні мынаған келеді: бір тұлғада
меншік құқығы ... ... ... ... ... ... Осы ... атап өткен құрлықтық құқық жүйесінің принципімен тікелей ұштасады: бір
затқа бірдей екі субъективтік меншік құқығы бола алмайды. Меншік ... ... ... ... ... ... ... меншік құқығын
тоқтату негізінің ... ... ... ... ... Бұл
меншіктенуші өз құқығынан бас тартқан, ... ... өзі ... жойған жағдайлар (ҚР АК 249 баптың 1 тармағы). Оларды біз алда ... ... ... осы ... ... ... құқығын тоқгату
әдістерін былай жіктеуге болады: а) дербес, белгілі затқа меншік құқығы бір
тұлғадан келесісіне өтіп, сәйкес кұқық біреуінде ... ... ... белгілі затқа меншік кұқығы мүлдем тоқтатылатын әдістер.
Бір қызығы, Ресей империясының Азаматтық топтамасы жобасында меншік
құқығын тоқтату жөнінде ... ... ... Әйтсе де, жоба
авторлары тек жалпы ережелерді ... жөн деп ... яғни ... 1) ... өз құқығын оған басқа ... ие ... 2) ... ... ... ... тоқтатылады; 3) құқық тұлғадан
ықтиярсыз және жария өкіметтің зорлауымен мына жағдайларда тоқтатылады:
а) меншіктенуші өз ... ... ... ... жаза ретінде
айырылады (тәркілеу), ә) ... ... ... ... ... ... шығарғанда (экспроприация).
б) коғамдық билік жалпы игілік үшін мүлікті жояды (мысалы, ауру салдары,
өсімдіктерді жою т. б.), 4) ... өз ... бас ... оны ... ... ... ... Мұнда меншік құқығын тоқтатудың жіктеу
белгілерінсіз мүмкін болатын күллі ... ... ... ... атап ... ... құқығын тоқтату әдістерінің баяндалған жіктеуін ... ... ... Азаматтық кодексінің он төртінші
тарауында ретімен көрсетілген жеке әдістердің сипаты арқылы кешенді түрде
қарастыратын ... ... және ... (ҚР АК 249 ... 1 тармағы). Біз жоғарыда
заттық құқықтар мен дербес ... ... ... ... ... ... ерекшелігін атап өткенбіз. Осы ... ... ... ... ен ... ... ... қасиеттері
нәтижесінде сапалық бір күйден келесісіне өтеді. Осы кезде зат бастапқы
кұйінде болмай, қандай күйде болса, ... ... ... Мысалы үй бұзылсын
делік. Заттық құқық объектісі өмір ... ... одан ... ... ... ... жылжымайтын мүлікке меншік қүқығы
жылжымалының меншік ... ... ... құны ... ... ... мүлдем төмен болады. Заттың субъективтік азаматтық құқық
объектісі ретінде заң ... ... ... оны ... ... да сөз ... ... Мысалы, зат мұражайға беріліп, жария игілік
объектісіне айналады, яғни барлығына тиесілі, ешкімге ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру кезінде де болуы
мүмкін, мысалы, затты пайдалану кезінде одан ... ... ... Бұл ... ... жою ... ... қатысуымен болады. Заттың
қирауы, мысалы, тылсым күштер әрекеті — жер сілкінісі, су тасқыны т. ... ... ... Осы ... ... ... ... ереже
бойынша, егер шартпен не заңмен өзгеше ... ... ... (КР АК 190 бабы) көтереді.
Заттың қирауы үшінші тұлғаның ... ... ... ... Бұл
жағдайда затка меншіктенуші зиян келтіру бойынша міндеттемеден шығынның
орнын толтыруға құқығы болады ... КСР АК 44 ... ҚР АК 47 ... ... ... ... ... дербес анықгалған затка меншік
құқығының, оған құқықты басқа тұлғалардың алуынсыз, тоқтатылуына әкеледі.
Меншік құқығын басқаруға ... ... ... тыс ... ... ... тудырады (ҚР АК 249 бабының 2 тармағы). Сөз,
меншік кұқығын ықтиярсыз тоқтату ... ... ... бұл орайда, айталық,
заттың құқықтық әлпісі жеке кұқықтықтан жария құқықтыққа ... ... бір ... ... ... ... ... Осы жағдайда
тұлғаның заңнамалык актілерге сәйкес, мүлік ... ... бола ... АК 252 ... ... ұсталған мәдени немесе тарихи кұндылықтар ... (ҚР АК 249 бабы 2 ... 6 ... ... ... тоқтатылады.
Меншік құқығынан бас тарту. ҚР АК 250 бабына сәйкес, ... ... ... меншік құқығынан бас тарта алады, ол бұл жөнінде
жариялауы, не бұл мүлікке ... да ... ... сақтау ниетінсіз
өзінің мүлікті иемденуден, пайдаланудан және билік етуден шеттейтінін ... ... ... ... ... ... құқығынан бас тарту осы
мүлікке ... ... ... ... ... ... ... тиісті мүлікке қатысты
меншіктенушінің құқықтары мен міндеттерін тоқтатуға әкеліп соқтырмайды (ҚР
АК 250 бабы 2 ... ... ... ... отырған әдісі басқаруға өкілетті
тұлғаның еркіне тікелей байланысты. Сәйкес күқықган бас ... ... ... ... ... жүзеге асырудан шеттету түрінде
көрініс табуы ... Оған қоса ... ... бас тартуға
меншіктенушілердің белгілі мерзім ... ... ... құқығын
қорғауды жүзеге асырмауы дәлел бола алады. ... ... ... ... ... ... мерзімі жатады. Бұл бір ғана емес. Біз иесін ... ... ... ... ... иесіз заттардың анықтамасын
қарастырған едік. Кейде иесі мәлім жағдайлар да ұшырасады. Мысалы, ... ... ... т. б. бола ... оның иесі ... ... ... тартады. Осы жағдайда ҚР АК 245—246 баптарына сәйкес затты тауып алған
тұлға оны меншіктенуі мүмкін.
Меншік құқығынан бас ... ... ... ... және ... ... тұлғалардың, анықталмаған ауқымына катысты, пайдасына
шешілуі ... Бас ... ... өз ... ... бір ... ішінде,
ҚР АК 245 бабына сәйкес алты ай өткенше келмесе. ол да дәлел бола алады.
Осы ... ... ... ... ... кажет деп ойлаймыз. Бұл
жерде заттың табылғаны жөнінде хабарлануын ... ... ... ... өзін өзі ... ... ... қайта қарау кджет. Ол
жергілікті бұқаралық акпарат кұралдары (телевизия, газеттер, ... ... ілу т. б.) ... ... ... ... ... құнына тәуелді. бірақ кез келген жағдайда алты ай ... оның ... ... ... ... ... ... жұмсалған шығын оның
өзіне немесе осы негізде меншік құқығына ие болатын түлғаға ... ... атап өту ... ... ... ... заттың кұнына сәйкес
болу керек, зат кұнды болған сайын шығын да кеп және ... де ... ... ... ... болатын деңгейін заң жүзінде
карастыру, мысалы, зат құнының кемінде он ... ... ... Тағы бір
сәт. Егер меншіктенуші затты жоғалтқаны туралы ... ... онда ... бас ... ... Осы жағдайда затты тауып алған тұлға ҚР АК
245 бабы бойынша меншік құқығына ие бола ... әрі оның ... ... ... иемденушісі боп танылып, меншіктенуші затты кез ... ... ете ... ... ... ... бойынша тоқтатылуы (ҚР
АК 251 бабы). Меншік кұқығын тоқтатудың осы әдісіне кейбір ерекшеліктер
тән. Біріншіден, оның ... ... ... ... ... құқық
субъектілерінің алдында міндеттемесі танылады. Меншік кұқығын тоқтатуды
болдыратын міндеттеме ... ... ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлікті иемдене отырып, жария билікке салық және
баска да ... ... ... ... Міне, жария құқық
катынастарының мысалы. Немесе ... ... ... ... ... оны ... ... ету ретінде өзіне тиесілі затка құқығын
пайдаланады. Осы жағдайдың екеуінде де меншіктенуші ... ... ... ... ... ... міндеттерді жеткілікті түрде орындамағаны
белгілі затка не заттар жиынтығына меншік құқығын тоқгатуға ... ... ... өз ... ақы ... алу ... КР АК 251 бабындағы жалпы ереже осындай. Бұл ... ... ... ескеруі бойынша "сот құқықты жасамайды да, ... Оның ... — өз ... ... ... ... да болсын кұқыққа
ие болатын тараптың құқығын көрсету. Сот өзіне жүгініп отырған тараптарға
құқықтарын алмастыруға не ... ... ... ... ... мысалы ықтиярсыз бөлу кезінде, бұл жерде де сот құқықтың ... ... ... мен ... тек ... ... жаңа ... Үшіншіден. осы негізде меншік кұқығының тоқтатылуы басқа
тұлғада сәйкес ... ... ғана ... ... ... осы
жағдайда меншік кұқығы ыктиярсыз тоқтатылып, ол баскаруға ... ... ... ... Осы ... ... ... токтатудың осы әдісінің
заңды табиғатының екі ізділігін байкаймыз. Бір жағынан, кайсыбір затты
иемдене және сол ... ... ... ... ... тұлға
өзіне жүктелген міндеттерді жеткілікті түрде орындамай одан айырылып калу
каупіне ... ... ... ... ... ... ... осы әдісінде баскдруға өкілетті тұлғаның еркі ... ... біз ... ... ... ... оған ... Осы жағдайда меншіктенуші өз құқығының баска тұлға тарапынан
тоқтатылуына мүдделі болады. Мұндай мәжбүрлік соттың ... не ... ... ... жүзеге асуы мүмкін. Сол себепті КР АК 251 ... ... ... меншік кұқығын ыктиярсыз тоқгату туралы ... ... ақы ... алу ... ... құқығының
тоқтатылуы ҚР АК 248 бабында белгіленген меншік құқығын иелену ... ... ... ... ... негізде, басқа тұлғадан мүлікті алу
нәтижесінде меншік құқығына ие болу қайтымсыз болатыны көрсетілген. ... ... ... бар. ... заттық құқықпен байланысты
жүктелген не өзі кабылдаған міндеттемелер қарсы тарапқа зат құнынан мүддені
қанағаттандыру үшін міндеттемелік ... ... ... ... ... ... анықтай алады, бірақ кейде зат құнын анықтау үшін ... ... ... ... ... — меншіктенушімен
міндеттемелік қатынастағы ... ... ...... ...
жария саудаға қатысушылардың алдында ешкандай басымдығы ... ҚР АК ... ... ... ... ... мүлік өзінің нарықтық құны негізге
алына отырып бағаланады деп тура ... ... ... ... ... ... ... анықтай алады. Жария сауда осы жағдайда тараптар
келісімімен ... ... ... ... боп ... АК 252-256 баптары жария билік тарапынан ... ... оған ... ... ... ... ... негізінің тобын
кұрайды. Азаматтық заңнамада осындай ережелердің ... ... ... ... және жеке деп ... ... не мүлдем
болмауы туралы айтуына мүмкіндік тудырып отыр. Л. В. ... ... ... ... ... екі ... туралы айтады.
Біріншіден, занда қарастырылған негіздің болуы, екіншіден, сот шешімінің
міндеттілігі. ... ... ... ... ретінде қарастыру ұсынылады.
Қазақстанның, соңдай-ақ Ресейдің азаматтык заңнамаларыңда (ҚР АК 251 бабы.
РФ АК 237 ... ... ... ... ... ... ереже
диспозитивтік сипатта және оны тараптар келісімімен өзгерте алады. ... тобы ... ... ... ... ... ... адалдық,
қоғамдықшілік т. б. жария, қоғамдық мүддеден туындайды. Қоғам ... ... ... ... ... ... ... болып табылады және ол әр
нақты жағдай үшін белгіленіп отыруы ... ... ... ... ... құкығын тоқтатудың нақты
әдістеріне талдау жасап, содан кейін олардың жалпы сипаттамасын береміз.
Заңнамалық ... ... ... ... бола алмайтын мүлікке
тұлғаның меншік құқығының тоқтатылуы (ҚР АК 252 бабы). ... ... ... ... ... азаматтық айналымда шектелген, мысалы, қару-
жарақ, у, есірткі заттар т. б. ... ... ... заттардың тізімін
белгілейтін ерекше заңнамалық актінің ... ... ... еді. Бұл
тізім толыққанды болуы ... ... ... ... ... ... мүмкіндік бермеу қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... осы ... тетігін жасағанда, затты
иемдену және затқа меншік құқығы секілді түсініктерді шектеу туралы ... Ю. К. ... ... деп көрсетеді, "бір жағынан тұлға мүлік
меншіктенушісі болып табылса, ... ... ол оған ... ... Одан ары: ... заң рұқсат беретін негіз бойынша тұлға меншігінде
болады, бірақ бұл негіздер қажетсіз болатын жағдайлар да ... ... ... ... ... Еркін айналыста болған заттан ол айналымға
қабілеті шектелген немесе ... ... ... ... разрядына
өткенде, сол тұлғаның меншігінде бола алмайды. Яки ... ... ... ... занды тұлғаның кұзыры өзгерді, нәтижесінде кайсыбір мүлік
оның меншігінде болатын негіз қажетсіз болып кадды. ... ... ... ... меншіктенушінің құқығы немесе кұқығы күші ретінде
болмай, заттардың тиесілігінің іс жүзіндегі ахуалы түрінде болатын жағдайды
естен ... ... Сөз ... ... ... ... туралы емес,
өйткені тұлға оны иелікке алмайды, тек оны ... ... ... туралы
болып отыр. Үшіншіден, мүлікті осы негізде ықтиярсыз иеліктен шығару, егер
меншіктенушінің өзі жыл ішінде ... ... ... ... ... кезде ғана заң тәртібімен жүзеге асырылады.
Азаматтық кодексте кандай тұлға, кұқық субъектісі ҚР АК 252 ... ... ... ... шығару туралы талап бере алады, ... ... ... заң ... ... ... ... мемлекеттік
орган немесе жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... заңнамалық актілерде нақты анықтау қажет. Мұндай субъект,
сөзсіз, заттық құқықты ... ... ... ... айналымда
шектелген заттарға тиісті иелену құқығына рұксат беретін мемлекеттік орган
(жергілікті өзін-өзі басқару органы) ғана ... ... ... ... алып ... ... сөз болған жағдайда; азаматтық айналым оның
жеке кұқыктық катынастар объектісі бола алмайтынын білдіреді, сол себепті
оған ... ... ... беру ... ... болуы мүмкін емес.
Реквизиция. ҚР АК 253 бабына сәйкес, ... ... ... ... ... және ... ... өзге де жағдайлар болған ретте
мүлік қоғам мүддесі үшін ... ... ... ... заңнамалық
актілерде белгіленген тәртіп пен жағдайларда меншіктенушіден оған мүліктің
кұны төлене отырып алынып қойылуы ... ... В. ... ... мен ... ... ... қарастыра отырып, реквизицияның бес сипаттық белгілерін атап өтеді: ... ... ... оны ... алып кою; 2) ... иеліктен
шығару. Негізге меншіктенушінің келісімі ... ... ... ... ... ... ... байқалады; 3) зорлау мемлекет тарапынан
жүзеге асырылады; 4) меншік тұлғасының ... ... ... ... ... тиіс ... негізінен аластату. Осылайша мүлікті
алып қою негізіне қоғам ... ... 5) ... ... қоғамдық
игілік мақсатында ол тәуір болуы ... ... ... ... ... зиян ... ... ойымызша, реквизицияға мына кездер тән: 1) ... ... ... тартып алуы; 2) ол төтенше сипаттағы
жағдайлар болғанда ғана жүзеге асыруға мүмкін болады; 3) ол ... ... ... ... ... және ... актілері белгілеген
тәртіппен баскарылады; 4) меншіктенушіге ... ... ... жағдайларға назар аударайық. Біріншіден, төтенше жағдайлардың
айқындылығы. Мысалы, Қазакстан Республикасының 1993 ... 15 ... ... ... жағдайдың құқықтық әлпісі туралы» Заңының 4 бабында оған:
адамдардың өмірі мен ... ... ... ... ... ... ... дүлей апаттар мен дағдарыстық экологйялык ахуал,
жұқпалы аурулар, індеттер, ірі авариялар мен ... ... ... қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу, сондай-ақ
мемлекеттік басқару органдары берген ... ... ... апат ... кең
ауқымды техногендік аварияның нақты қаупі аталған.
Екіншіден, қолданыстағы заңнамаға сәйкес реквизиция мына түрде жүзеге
асырылуы мүмкін: 1) ... және ... да ... ... ... меншік түріне қарамастан, ... ... ... ... ... олардың жұмыс әлпісін өзгерту, өндірістің
төтенше жағдайға сәйкес өнімін басқаша бағдарлау, өндірістік ... ... ... 2) ... ... жұмыстарының қажеттілігіне
байланысты төтенше жағдайларда көрсетілген жұмыстарды жүргізуге еңбекке
жарамды адамдарды ... ... және ... көлік құралдарын
жұмылдыру ("Төтенше ... ... ... 16 ... "к" және ... ҚР АК 253 бабының 3 тармағына ерекше назар аудару қажет,
оған сәйкес ... ... ... ... ... ... тоқтатылған кезде, сакталған мүлікті өзіне қайтарып
беруді сот ... ... ... ... М. Г. ... осы ... реквизицияланған мүлкі үшін алған төлемақыны реквизиция
кезінде оны пайдалану арқылы заттың ... ... ... ... ... ... қайтаруы тиіс деп топшылайды. Неізінде бұл пікірмен
келісуге болады және заңнамалық актілерде реквизиция өндірісі ережесін ... ... ... ... ... өз ... ... түрде сақтай
отырып қайтаруды қарастыру қажет.
Қазақстанның заңнамасында меншік құқығын реквизиция нәтижесінде
тоқтатуды толық ... ... ... ... ... ... қажет.
Практикада соттардың 1927 жылғы 29 наурыздағы ... ... және ... ... біріккен заңын қолданған жағдайы болды.
Тәркілеу. ҚР АК 254 ... ... ... ... меншіктенушіден
жасаған қылмысы немесе өзге де құқық бұзушылығы үшін санкция түрінде сот
тәртібімен ... әрі ... ... деп ... ... құқығын тоқтатудың ыктиярсыз әдісі ретіндегі басты
принциптік ерекшелігіне мүлікті мемлекет меншіктенушіден төлем ақысыз тегін
алатындығы жатады.
Қазіргі кезде ... ... ... салдары ретінде ҚР АК 157 бабының
4 және 5 тармақтарында қарастырылып, жарамсыз ... және ... ... ... ... ... Бұл ... АК 157
бабы тәркілеуді пайдаланудың міндетті шартына мәміле бойынша бірінде немесе
екі тарапта да ... ниет ... ... ... ниет тараптар
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінін ерекше бөлімінде ... ... ... деп ... ҚР ҚК 9 ... ... қылмыс деп осы
кодекспен жазалау арқылы қорқыту жолымен тиым ... ... ... ... ... ... ... айтады. Қылмыстық
кодексте қылмыстың жеке құрамы қарастырылып, қосымша жаза ретінде ... (ҚР ҚК 39 бабы 2 ... Бұл ... мүлікті тәркілеу жеке
пайдасы үшін жасалған қылмыс үшін ... және ... ... ... ... ... ... (ҚР АК 51 бабының 2 тармағы).
Теориялық тұрғыда тараптарда қандай да болсын ... ... ... ... сөз ... ... ... жағдайлар мүмкін. Қазіргі
жағдайда, ол мемлекеттің қоғамдық өмірдің әр саласындағы ... ... ... қазір, ол туралы барынша шартты түрде айтуға
болады. Мысалы, ... ... ... істеудің кейбір түріне ресми
рұқсат етілген, жер жеке ... ... ... ... ... берілуі мүмкін, сәйкес көрсетілген құқыққа ие тұлға оған ... ... ... ... тиісті лицензияны алысымен заңды тұлғаларға
сыртқы сауда қызметіне катысушы болуға, дәрі шығаруға құқық беріледі т. ... ... ... ... ... ... жаңа экономикалық
шындығымен танылып, қоғамдық өмірдің ... ... ... бағыт ретінде
мемлекеттің монополиясының шектеуі туралы айтуға болады. Әйтсе де, мемлекет
монополиясының бар екені шындық әрі оның ... ... ... және басқа да қызмет түрлері) жоқка шығаруға болмайды. Оған ... ... ... ... ... ... және баска ұқсас
жағдайларда жасалған ... ... ... ... қак. ... ... мүддесіне, құқық тәртібі мен адамгершілік ... ... ... ... дұрыс болмас. Мәселе басқада. Азаматтық ... ... ... ... ... болуы қаншалықты өзін-
өзі ақтайды?
Азаматтық құқыкта меншік құқығын тоқтатудың осы ... ... деп ... ... ... ... ... субъектілерінін
теіңдік принципі жарияланып, тиянақталады. Тәркілеуді қолдану біздің
ойымызша, осы принципті бұзуға әкеледі, ... оның ... ... ... сипаты бар. Екіншіден, азаматтық-құқықтык жауапкершілік
мүліктік бағытта бола ... ең ... ... ... танылады.
Азаматтық құқықта сөз ... ... ... ... ... ... ғана ... Үшіншіден, мүліктік сипатта болатын ... ... ... ... ... ... зиян ... өндіріліп алынады. Тіпті мемлекеттің өзі де азаматтық-құқық
қатынасында, сөз, тікелей шығын не зиян ... ... ... ... ... туралы болып отыр, бірақ ол қылмыстық және әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... бюджет
есебін толтыру жайлы емес. Мемлекет азаматтық құқық қатынасында тек бәрімен
бірдей қатысушы бола ... Оның ... ... ... және ... ... өйткені билік пен бас ию қатынасы да жоқ. ... ... ... ... ... ... меншіктенуші мүлкін тегін
әрі ықтиярсыз алып беруге пайдалану ... ... ... ... ... тікелей қарастырған жағдайда ғана болуы мүмкін.
Мемлекеттік зорлау ... ... ... ... ... ... (ерекше бөлімінде) тікелей қарастырылады. Басқаша
айтсақ, ол ... ... көп ... ... құқық бұзушылыққа, яғни қылмысы немесе әкімшілік кемшілігі
үшін қолданылуы мүмкін.
Көрсетілген негіз осы күйінде азаматтық заңнамада ... ... ... жауапкершілік шарасы ретінде әрі азаматтық құқыққа тән емес
тәркілеуді Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... ... ... және әкімшілік сот ісін жүргізудің аясында қолдану
қажет деп ойлаймыз. Біздің көзқарасымызша, ол ... және ... ... ... ... мен ... мүдделерін барынша тиімді
қорғауға, сондай-ақ құқықтық реттеу аясы бойынша, ... ... ... мен ... ... айқын бөлуге септеседі, осы жағдайда
кұқықтың қылмыстық немесе әкімшілік салалары мен азаматтың арасында нақты
шекара жүргізілді. ... ... ... және жеке деп бөлуге сәйкес
келеді, ол ... ... оған коса ... ... қызметінде
жеткілікті дәрежеде жүргізіліп отырған жоқ.
Жерді және басқа табиғи ресурстарды алып қоюға байланысты жылжымайтын
мүлікке меншік құқығының тоқтатылуы. ҚР АК 255 ... ... ... ... ... алып қоюға тікелей бағытталған шешіміне,
соның ... ... ... үй, өзге де ... ... ... бар жер ... алып қою туралы шешіміне байланысты
жылжымайтын мүлікке меншік құқығының заңнамалық ... ... ... ... ғана меншіктенушіге құны бірдей мүлік беріп және өзге
де келтірілген залалдарын өтей отырып немесе меншік құқығының тоқтатылуынан
келтірілген ... ... ... өтей ... тоқтатылуына жол
беріледі.
Ұқсас ереже Ресей Федерациясының Азаматтық кодексінде ... (РФ АК 239 ... ... ... ... Біріншіден, ҚР АК 255 бабы неғұрлым жалпы сипатта, өйткені
жылжымайтынға меншік құқығының токтатылуы РФ Азаматтық кодексіндегідей ... ... ғана ... ... ... ... — тау ... су
айдыны учаскесіне т. б. қатысты. Мұнда жер учаскесін анықтаудың маңызы бар,
ол салыстырмалы ... ... яғни ... ... жер ... ... ... құқық объектісі ретінде танылады. Басқаша
айтқанда, жердің кейбір бөлігі оның ... ... ... мен ... ... ... ... арқылы дербес белгіге ие болады. ҚР
Президентінің "Жер туралы" Жарлығы 1 бабының 6 ... жер ... ... ... бөлінген, осы жарлық белгілеген ретте жер ... ... ... ... бөлігі ретінде таниды. Демек,
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі бойынша алынып қойылатын объект
тек жер учаскесі ғана емес ... да ... ... ... табылады.
Тағы бір ерекшелік, РФ АК 239 бабының 2 бөлімінде жылжымайтын мүлікті
алып қою туралы талап, егер мемлекеттің құзырлы ... жер ... ... ... ... осы ... мүлікке меншік құқығын
тоқтатпайынша, мүмкін еместігін дәлелдемейінше, қанағаттандыруға ... ... ... Осы ... мемлекет органдарының волюнтаристік
және субъективтік сипаттағы шешім қабылдауында бөгет ... ... ... жер ... алып кою ... ... ... ұксас ережелер Қазақстанның Азаматтық кодексінде қарастырылмаған.
Қазақстан мен Ресейдегі жер қатынастарын ... ... ... ... салыстырмалы зерттеу тұрғысында тағы бір жайтты
айтпай кетуге ... РФ АК ... 17 ... ... құқықтың айырықша
объектісі ретінде заттық құқықты реттеу мәселесіне арналған. Бұл тұста да
РФ АК ... ... ... ... ... ... Жер кодексінің болмауына байланысты әлі күнге дейін күшіне енбеген.
Біздің ... ҚР АК 255 бабы ... ... ... ... пен оның органдарының мүліктік ... ... ... ... ... Оған ... ... пен оның органдары
басшылықка алатын мақсаты мен мәні заң ... ... ... ... ... барлық әдістеріне қатысты жалпы ереже бойынша
қоғамның (қоғамдық иеліктің) мүддесі осындай болып табылады. Сол ... ... ... өз бетімен араласуын болдырмау
мақсатында осы баптың редакциясын өзгерту қажет. Бұл орайда РФ АК 239 ... ... ... және тарихи қазыналарды сатып алу. КР АК 256
бабының 1 бөліміне сәйкес заңнамамен ... ... әрі ... ... және ... ... жатқызылған заттардың меншіктенушісі осы
қазыналарды күтіп ұстамай, бұл олардың өз мәнін ... ... ... ... ... мемлекет меншіктенушіден сот шешімі бойынша
сатып алу немесе жария саудаға салып сату арқылы алуы ... ... 1996 ... 24 ... № 56-1 ... ... 26 ... мәдени құндылыққа көркем, тарихи, археологиялық және
этнографиялық мәні бар ... ... ... ... мен көне ... өнер ... полотно, картина, сурет,
гравюра, литография, эстамп, мүсін туындылары, қолданбалы-сән және халық
қолөнері шығармалары; ... ... мен ... ... ... қолтаңбалар, құжаттар, хаттар топтамасы, кітаптар, баспа
өнімдері мен олардың коллекциялары; ... ... ... ... мәдениет қайраткерлеріңің өмірі, ірі тарихи
оқиғалар мен ұлы тұлғаларға байланысты саябақтық және ... жеке ... ... пошта маркілері, баска да
филателистік дүниелер; ... ... ... ... ... фото—,
бейне—, киномұрағаттар, сондай-ақ ғылыми-техникалық қүжатнамаларды қосқанда
мұрағаттық қорлар мен ... ... және ... ... мен фаунаның, минералогияның, ... ... мен ... және ... ... ... Қазақстан Республикасы халыктарының тарихи тыныс-тіршілігімен,
коғам мен мемлекеттің, ... мен ... ... ... ... ... пен өнердің көрнекті тұлғаларының өмірімен байланысты
объеклілер. Бұл орайда "Мәдениет туралы" ... 26 ... 2 ... ... кұндылыққа өзге де заттарды жатқызады. Оған қоса меншік
құқығын тоқтатудың қарастырылып отырған әдісі айырықша нысан — ... ... ... ... тән ... 1) ... құқығын тоқтатудың осы
әдісінің өтемдік ... ... а) ... ... ... ал дау ... ... сот белгіленген қүнмен сатып алу түрінде;
ә) затты жария сатудан ... сома ... (ҚР АК 256 ... 2 ... 1) бұл жағдайда талапкер бақылау және кадағалау қызметін атқаратын
мемлекетгік органдармен ... ... да ... ... ... Мысалы,
РФ АК 240 бабы түсініктеменің 4 ... оған ... ... ... осы ... ... ... баска ұйымдар мен азаматтар
жатады; 3) осы негізде меншік құқығының ... тек сот ... ... ... ... ... ... ерекше әлпі тағайындалып, онда оларды азаматтық айналымнан шығарып
тастауға және ... ... ... кайта жаңғыртуға не кайта
жөндеуден өткізуге арнайы рұқсатсыз тиым салады. ... ... ... ... ... қызығушылық тудыратын заттардың коллекциясы мен
жинағын бөлуге тиым салынған. Ұлттық-мәдени ... ... ... көркем және діни мақсатымен үйлеспейтін ... да ... жол ... ... ... ... сақтау және
олардың күйін тиісті деңгейде ұстап отыру ... ... ... ... ... Көрсетілген міндеттеме орындалмаса, ... ... құны ... сот ... ... ... ... мен
пайдаланушыларда ұлттық-мәдени игілікті ұстауға материалдық не өзге ... ... ... ... өзі көтереді. Сатыла қалған
жағдайда Қазақстан Республикасының ұлттык-мәдени ... ... ... ... ... ие болады ("Мәдениет туралы" Заңның 29
бабы).
Меншік құқығын ... ... ... мына ... келтіруге
болады деп санаймыз: 1) меншік құқығын меншіктенушінің ... ... ... (ҚР АК 251 ... ... ... ... тоқтату әдістері (ҚР АК 254 бабы); 3)
меншік құқығын ықтиярсыз-ақылы токтату әдістері (КР АК 252, 253, 255 ... ... ... ... ... ... ... жүйе
түзуші факторларына екі негіз алынады: 1) басқаруға өкілетті тұлғаның өзіне
тиесілі меншік құқығын тоқтату салдары. 2) Субъективтік ... ... ... ... ... ... ерік ... қатысты мынаны байқауға болады, меншіктенушінің міндеттемелері
бойынша мүліктен ақы өндіріп алу кезінде, ... ... ... ... еркі екі жақты мәнге ие болады: бір жағынан ол ... ... ... бара ... екінші жағынан - тұлға
әдетте өзінің субъективтік құқығын тоқтатқысы келмейді. Қалған жағдайлардың
бәрінде ... ... ... еркі ... Ол бар ... сөз,
меншік қүқығын басқа негіздері бойынша тоқтату әдістері жайлы болады.
Меншік құқығын тоқтату әдістерінің салдары бойынша ... ... ... нәтижесі осы субъективтік құқықты тоқтату болады. Меншік
құқығын тоқтатуды қарастырылған барлық ... үшін ... ... деп ... ... ... де ауытқу бар. Ол ... ... ... ... ... ... затын қайтарып беру
жағдайлары. Қайтарып берудің міндетті шартына ... ... ... ... ... ... бәрінде затқа меншік құқығы
тоқтатылады.
Меншік құқығын тоқтату ... ... ... құқығын
тоқтатудың негізіне тәуелділігін қарастырайық.
Меншіктенушінің міндеттемелері бойынша мүліктен ақы өндіріп алу
кезінде, оның ... ... ... талабын қанағаттандырғаннан кейін,
қаражат қалуы да, олай ... да ... Ол ... жағдайларға
байланысты, айталық, қарыздың мөлшері, сатылған мүліктің құны т. с. ... ... аса ... ... Ең ... ... ереже, оны былайша
тұжырымдауға ... ... ... ... ... ... сома бұрынғы заттың меншіктенушісінің билігінде болып, ол ... ... ... бөлігі боп табылады.
Меншік құқығын ҚР АК 254 бабында карастырылған негізде тоқтату салдары
мүлдем басқаша — ... ... ... иеліктен шығарғаны үшін
өтем құнының жоқтығы.
Меншік құқығын ҚР АК 252, 253. 255 және 256 ... ... ... ... ... ... затты ыктиярсыз иеліктен
шығару нәтижесінде алынған, белгілі бір шығынды шығарып тастағаннан ... ... ... ... және ... заттың құны төленеді.
3 Ортақ меншік
3.1 Ортақ меншік түсінігі, пайда болу негіздері, ... ... ... бір ... ... адамда бола алады. Белгілі
бір мүліктің меншік ... ... бола ... ... ... қарай бұл құқық бірсубъектілік және көпсубъектілік
болып бөлінеді. Екі немесе бірнеше ... ... ... ... ... ... ... болады, -делінген АК-ның 209-бабының 1-тармағында.
Сонымен, заңдық мағынада ортақ меншік екі немесе одан көп ... ... ... ... ... Бұл ... ... ортақ меншікке
қатысушылар, ал құқық ғылымында жене ... ... ... ... деп ... ... ... субъективтік құқығының ерекшелігін
көрсетеді. Бұл ерекшелік АК-да өзінше ортақ меншік құқығы институтын бөліп
алуға әкелді.
АК-ның ортақ ... ... ... ... ... ... ... меншік құқығын да реттейді. Әрине, ол ортақ меншік туралы
арнайы кұқықтардан алшақ ... ... ... ... АК екі түрге бөлінеді: үлесті меншікке және бірлескен
меншікке бөлінеді. Үлесті меншікке мүлік ... ... ... ... ... бір үлесімен ортақ меншікте ... ... ... ... ... ... Егер заң ... өзгедей
белгіленбеген болса, мүлікке ортақ меншік үлесті болып ... және ... ... ... ... бірі ... ... келеді. Үлесті меншіктің қатысушылары азаматгық құқықтың заңнамада
көзделген кез келген субъектілері және олар кез ... ... ... ... ... меншітің қатысушылары азаматтар, азаматтар мен заңды
тұлғалар, заңды түлғалар болуы мүмкін. Бірлескен меншіктің қатысушылары тек
жеке тұлғалар ғана ... олар ... ... бірі туыстық қатынаста
болады.
Бірлескен меншік заң қүжаттарында ... ... ... ... бірлескен меншіктің қатысушыларының келісімімен, ал оңдай
келісімге олар өзара қол жеткізе ... ... сот ... ... ... ... ортақ үлесті меншік белгіленеді. ... ... оған ... ... ... ... сот ... бойынша
бірлескен меншікке айналдыру заңда көзделмеген.
Түріне қарамастан ортақ меншік барлық оіның қатысушыларының меншігі
болып ... ... ол ... ... ... меншік
құқығындағы меншік иелері арасында белгілі бір затгың жеке басы, мұндай
заттардың жиынтығы ... ... ... ... (мысалы, құқық объектісі
ретіндегі көсіпорын) ... ... ... болады. Сонымен, ортақ
меншіктің қатысушылары өрқайсы өзінше, басқаларынан бөлек, ортақ меншіктегі
мүлікке түгелдей де, оның ... ... ... мен үлестеріне де
меншік иесі бола алмайды.
Затқа ортақ меншікті ... өз ... иесі бар ... ... ... ... алу ... Мысалы, көппәтерлі үйде ... және ... емес ... өз ... ... ... мүмкін, ал
ортақ меншік туындамайды. Бірақ, пәтерлердің барлық меншік ... ...... бір ...... үйге ... ... (мысалы, шатыры, баспалдақтар, т.б.) Жылжымайтын мүлікке ... яғни ... ... жекелеген бөлігі азаматтардың немесе
заңды тұлғалардың дара меншігінде, ал қалған бөліктері ... ... ... ... ол ... деп ... меншік үғымы - кең ауқымды ортақ мүлік ұғымының ... ... үғым тек ... меншікті ғана емес, сонымен қатар ортақ заттық және
міндеттемелік мүліктік ... да ... ... ... ... ортақ мүлікке құқықтың түрі ретінде, басқа ортақ заттық ... ... ... ... Ортақ заттық құқықтың неғұрлым көп
таралган және неғұрлым заң ... ... түрі — ... жер ... Бұл құқық, егер заңды түрде азаматтық айналымда ... ... ... ... ... ... жақын. Ортақ жер пайдалану құқығы,
ортақ меншік құқығы сияқты ... және ... ... ... ... ... құқықтар, мысалы, ортақ шаруашылық жүргізу құқығы немесе ортақ
оралымды басқару ... заң ... онша ... ... ... болуын заң жоққа шығармайды. ... екі ... ... ... ... ... ... құқығында осы
кәсіпорындардың қаражатына тұрғызылған үй болуы ... ... ... ... ... ... болса ортақ меншік туралы азаматтық
заңнаманың ұқсас қалыптарына жүгінуге болады.
АК бөлінбейтін ... ... заң ... және ... ... ... қққығы туындайтын жағдайларды беліп қарайды. Екі немесе одан көп
адам бөлінбейтін мүлікті меншігіне иемденгенде, ... ... ... қарамастан (мысалы, сатып алу-сату келісімі, мүрагерлікпен), осы
мүлікке ортақ меншік құқығы ... Ал, ... ... ортақ меншік
құқығы туындағанда мәселе басқаша болады. Мұндай құқық тек заң ... ... ... ... ғана ... ... ... тұрған кезде иемденген белінетін мүлкі заң бойынша олардың ортақ
мүлкіне айналады. Дегенмен, заңның бұл ... ... ... ... ... ... да ... мүмкін. Егер бірнеше адам заң
бойынша өздерінің ортақ меншігі бола алмайтын бөлінетін мүлікті ... ... ... ... ... ... ... шарт бойынша ғана
туындайды.
Ортақ меншік құқығында, көпсубъектіліктегі сияқты, қатынастардың екі
тобы бөлінп ... ... ... қатысушыларының үшінші жақпен
қатынастары және олардың өзара қатынастары. Меншік иелерінің құқығы ... ... ... де, ... да ... бола ... ... құқығы басқа меншік иелерімен салыстырмалы қатынаста
болады.
Ғылыми заң әдебиетінде меншік ... әр ... да ... ... міндетті адамдар шеңбері анықталмаған құқық деген пікір басым. ... ... ... ... ... болсақ, ол тек меншік иелерінің
үшінші жақпен қатынастарында ғана дұрыс. Мысалы, ортақ меншік құқығыңдағы
мүлікті ортақтас ... иесі кез ... ... жақтың бөтен заңсыз
иелігінен талап етіп ала алады. ... ... ... ... ... ... бір ... қатысты құқықтары бөлініп алынады,
олар абсолюттік емес, салыстырмалы құқықтар. Бұл ... ... ... ... ... ... құқықтардың бар екендігі
әдебиетте айтылмаған.1 Мұндай құқықтардың мысалы ретінде әрбір ... ... ... ... ... және ... ... құқығын,
ортақ үлесті меншік ... ... ... оны ... ... құқықты алуға болады. Бұл қүқықтар, ... ... ... ... ... табылмайды. Олар міндеттемелік
құқық ... ... ... ... ... ... нормалармен
реттемеленеді.
Ортақтас меншік иелері қүқығының үшінші жақпен қатынастарда да, өзара
қатынастарда да өз ... бар, олар ... алда ... ... ... ... ... үлестік түрі деп мүлік объекгісін қатысушылар арасында нақты
үлеске бөлуді айтады.
Үлестік меншіктің ерекшелігі оның пайда болу кезінде ортақ ... ... ... ... ... Бөлудің мұндай сипаты
меншік иелерінің келісімдері және заң құжаттарымен ... ... ... ... үлес мөлшері айқыңдалып, өзгеріске ұшырайды,
мұның өзі олардың ортаға салған ... ... ... ... үлес ... ... шартта немесе заң құжаттарында
көрсетілмесе, онда олардың үлестері тең ... ... ... ... бірінің күшімен мүлікті жақсарту мәселесі
айқындалған. Мүліктегі үлес көлемін айқындауда ... ... ... ... отырып, оны жақсарту мәселесінің ара жігін ашып алу ... ... ... ... ... ... отырьш, оны
жақсартудың өз есебінен жүзеге асырған үлесті меншік қатысушысының ортақ
мүліктегі өз ... ... ... ... үлесті меншікке қатысушылардың келісімінде өзгеше көзделмесе,
ортақ мүлікті ... алып ... оны ... ... қатысушының меншігіне
айналады.
Ортақ мүлікті иелену, пайдалану және ... ету ... ... ... асырылады.
Үлесті меншіктегі мүлікті иелену және пайдалану оның ... ... ал ... ... ...... тәртіппен жүзеге асырылады.
Ортақ меншік құқығын жүзеге асыру кезінде иелену, пайдалану және билік
ету ... мән беру ... Егер ... ... ортақ мулікті иелену және
пайдалану жөнінде ортақ бір пікірге келе алмаса, онда сотқа жүгіне алады.
Егер көзқарас ... сот ... ... оны ... ... үлестік меншікке қатысушылардың әрқайсысы ортақ мүліктен өзінің
үлесін заттай күйінде бөліп беруді талап етуге құқылы. Егер ... ... ... заң ... жол ... ... ол ортақ меншіктегі
мүлікке шамадан тыс залал келтіруіне ... ... ... ... меншік иесі үлесті меншіктің басқа қатысушыларынан өз үлесінің құнын
төлетіп алуға құқылы. Ресейдің сот тәжірибесінде мұндай ... ... ... оның ... жағдайын нашарлатып жіберуі немесе
материалдық не көркем шығармашылық құндылығын төмендетіп жіберу (мысалы,
суреттер, мәнет, кітапхана, және т.б.) ... ... ... ... ... арасыңца бөлуде немесе олардың біреуіне
немесе бірнешеуіне заттай беруде қиындықтар кездеседі. Біз бұл арада тағы
да ... сот ... ... ... ... ... бөлінетін меншік иесінің талабы бойынша қалған қатысушылар оған
сұрағанын ақшалай береді, содан кейін әлгі ... иесі ... ... ... ... Кейбір жағдайларда ғана меншік ... ... ... әрі оны іс ... белу мүмкіндігі жоқ болса, сот осы
меншік иесінің келісімін бермегенінің
өзінде қалған қатысушыларға оған өтем төлеуді ... ... ... ... мәселеге жан-жақты зерттеу жасап, ... ... ... ... мүлікті пайдалану кімге қандай
қажет, оның денсаулығы, кәсіби қызметі қандай, неше баласы бар, отбасында
жұмысқа ... бар ма, жоқ па, ... ... ... ережені бөлінбейтін заттарға да қолдануға болады (мысалы,
автомашина, музыкалық құралдар т.б.).
Ауылдағы шаруа қожалығына ... оны ... ... ... сот нақты ... ... ... үлес ... ... тек ... ғана ... затты беруі мүмкін. Бұл
орайда қалған қатысушылардың үлес келемдеріне мән ... ... ... ... ... ... және Азаматтық
кодекстің 218-бабының 4-тармағында көрсетілген жағдайларға қарап, қатысушы
бұл мүлікті паңдалану құқығынан айырылады ... ... ... ... ... ... нақты тәртібі ескеріледі, әрі бұл ортақ
меншік құқығындағы үлеске сай келмеуі мүмкін.
Шарттық немесе сот шешімі негізінде ... ... бір ... ... иеленетіндігі белгіленеді. Әңгіме бұл жерде оның заңды ... ... ... ... отыр. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... мүліктің бір бөлігі бүлінеді, одан қалған
қатысушылардың үлесі өзгермейді, олар мүліктің ... ... ... ... ... ... құқылы, бұл орайда олардың үлестері
сәйкестендіріле ... ... ... ... үлесті меншіктегі мүлікті
пайдаланудан алынатын ... ... мен ... ортақ мүліктің
қүрамына келіп түседі. Үлесті меншіктің қатысушылары арасында жемістің,
өнім мен ... одан ... ... егер ... ... көзделмесе,
олардың үлестеріне сәйкес жүргізіледі.
Үлесті меншіктегі мүліктердің мазмұны бойынша шығынды қатысушылардың
бәрі сәйкестендіріле теңдей көтереді. Тап осындай ... ... ... ... да төлемдер төлеуге қатысады, сондай-ақ ортақ ... ... мен ... ... ... қатысуға міндетті. Аталған
норма орындалуға міндетті және де ол тарап-тардың келісімімен өзгертіледі.
Бірақ бұл норма ... ... ... ... ... ... ... жасамайды.
Жоғарыда айтып өткеніміздей, өкілеттік билікті жүзеге асырудың өзіндік
ерекшеліктері болады. Заң ... ... ... ... ... ... езінің қалауы бойынша сатуға, сыйға беруге, мұрагерлікке ... ... ... ... ... ... Азаматтық кодектсің 216-ба-
бында айтарлықтай сатып алудың артықшылық ... ие бола ... ... ... оған ... ... ... Оған басқа меншік
иелерінің келісімі қажет емес.
Ортақ меншіктің орбір қатысушысы оз үлесін сатуға құқылы. Заң ... ... ... ... ... иелерінің мүд-десіне назар
аударады, олар үшін ортақ меншікке бөтен ... ... ... ... ... ... ... 216-бабы ортақ меншік қатысушьшарына
сатып алудың артықшылық құқығын береді. ... ... ... ... адамдарға сату кезінде сатылатын үлесті оньщ сатылатын бағасы бойынша
және жария саудаға салу реттерінен басқа тең ... ... ... ... сатып алуға басым кұқығы болады.
Үлесін сатушы оның бағасын және оны сатудың басқа да шарттарын ескере
отырып, үлесті меншіктің ... ... өз ... ... ... ... туралы жазбаша түрде хабарлауға міндетті. Егер үлесті ... ... ... ... бас ... ... қозғалмайтын мүлікке меншік
құқығындағы сатылатын үлесті бір ай ішінде, ал басқа мүлік жөнінен — ... ... ... он күн ... сатып алмаса, сатушы өз үлесін кез келген
адамға ... ... ... ... ... ... бұзыла отырып, сатылған жағдайда,
үлесті меншіктің кез келген қатысушысы үш ... ... ... ... сатып
алушының құқықтары мен міндеттерін аударуды талап етуге құқылы.
Азаматтық кодекстің 216-бабында үлесті жария ... сату ... ... ... ... ... жария сату ... ... ... ... тек ... ... ... 2-тармағы мен басқа да заң ... ... ... ... үлесті айырбас шарты бойынша басқа біреуге беру
кезінде де үлесті сатудың басым құқығы нормасы ... ... ... ... ... ... қатысушы тең бағалы мүлікті ұсыну
жөніндегі айырбас ... ... ... ... ... ... өз ... билік етудің арнайы белгіленген жүйесі ... үй ... ... Заңның 31-бабына сәйкес жалпы меншіктегі
тұрғьш үй әрбір меншік иесіне көзделмесе, үлес көлемі тұрғын ... ... ... ... ... ... ... кіретін мүңдай
үлес сол қалпында бөлінбейді. Үйге меншік құқығының басқа адамға өтуі сол
үлесті ... ... ... ... ... иесі өзінің ортақ меншіктегі
үлесін өзгеге беруге құқығы жоқ.
Үйге, ғимаратқа ортақ ... ... ... оған қатысу-шылар
арасында әлгі үй, ғимарат тұрақты пайдаланылады, демек олардың әрқайсысы
үйдің езіне ... ... ... ... ... ... ... ұстауға кететін шығын, егер келісімде езгеше көзделмесе, меншік
иесі үлестеріне сәйкестендіріле бөлінеді. Көп пәтерлі үйде меншік иелерінің
ортақ әрекеті ... ... үйді ... ... ... ... ... 217-бабына сәйкес үлесті меншік құкығындағы үлес, егер
тараптардың келісімінде өзгеше көзделмесе, шарт жасасқан ... ... ... сатып алушыға ауысады. Шарт бойынша мүлік алушының меншік құқығы,
егер заң ... ... ... ... ... зат ... ... пайда болады. Азаматтық кодекстің 217-бабы бойынша үлесті меншік
құқығындағы үлес шарт жасасқан ... ... ... ... ... ... басқа да жайларды қарастыра алады, мысалы, ол мүлікті ... ақша ... ... де басталуы мүмкін. Қозғалмайтын мүлікке меншік
қүқығындағы үлесті бөтен ... ... ... ... ... ... қолданылады.
3.3 Ортақ бірлескен меншік
Бірлескен меншіктің қатысушылары, егер олардың арасыңдағы ... ... ... ... бірлесіп иеленеді және пайдаланады. Бұл
ортақтас меншік иелерінің әрқайсы және ... ... ... бірлескен
меншікті бүтін нөрсе ретіңде теңдей негізде ... және ... ... ... ... ... ... бірлесіп
иелену жене пайдалану. Өзінің ортақ мүлікті пайдалану жөне иемдену құқығын
бірлескен меншіктің ... ... кез ... ... және ... бар ... өне бойында іске асыруға құқылы. Бірлескен меншіктің
қатысушыларының келісімімен бірлескен ... ... және ... ... ... ... Мысалы,
жекешелендірілген пәтер бірлескен меншіктің қатысушыларының біреуінің
немесе бірнешеуінің пайдалануына берілуі мүмкін. Бірақ, ... ... ... ... ... қарағанда, өздерінің ортақ
мүліктің қандай да бір бөлігін иемденуін немесе пайдалануын бекітіп беруді
немесе өздеріне тиісті өтем ... ... сот ... да, ... ... ... мүлікке билік ету барлық қатысушылардың келісімі
бойынша жүзеге ... ... бұл ... тек ... және ол әрбір
жағдай сайын бірлескен меншіктің басқа қатысушылары тарапынан көрініс табуы
қажет емес. Тек, ортақ ... ... ету ... ... ... ... ... тіркеуді қажет еткен жағдайда үлестік
меншіктің басқа қатысушьшарының оған ... ... ... тиіс. Бірлескен меншікке билік ету бірлескен меншіктің барлық
қатысушьшарының келісімімен жүзеге асырылатындықтан, олардың кез ... ... ... ... байланысты мәміле жасауға ниетін ... ... сөз ... ... ... ... ... жасалынбайды, ал
жасалған болса, ол сот арқылы заңсыз деп ... ... ... ... ... жасаған мөмілеге қарсы дау айтуға құқылы. Бірақ,
мәміле жасаған қатысушыда қажетті өкілеттіктер болмаған себепті, ... ... ... бұл ... білгендігі немесе қалайда білуге тиіс
екендігі дәлелденгенде ғана заңсыз деп танылады.
Бірлескен меншіктің ... ... ... ала ... ... бұл ... бөлу және одан енші алу ... Мұндай бөлу немесе еншілеу қатысушылардың әрқайсысының ортақ
мүлікке құқығындағы үлестері алдын ала ... ... ғана ... Бұл ... егер заң ... немесе бірлескен меншіктің
қатысушыларының келісімімен өзгедей көзделмесе, олардың үлестері тендей деп
танылады. Үлестерді анықтау процесі, әдетте, ... ... ... ... одан енші ... сай ... Бірақ, үлестерді анықтау сатысының
өзінде қосалқы маңыз бар. Егер мүлікті бөлу немесе еншілеу қандай да ... ... ... онда бірлескен меншіктегі үлесті анықтау да өз
мөнін жоғалтады, ал ... ... өзі, егер ... ... ... меншікке айналмайды.
Бірлескен мүлікті белу немесе одан үлесті шығару жоғарыда ... ... бөлу ... одан енші ... үшін ... заң
тәртібінде жүргізіледі. Әрине, егер заң құжаттарында бірлескен меншіктің
кейбір түрлері үшін ... ... ... және ... ... қатынастарының сипатынан туындамаса. Ортақ мүліктегі үлесті
бірлескен мүлікке қатысушының несие берушісінің талабы бойынша ... ... ... бар, ол ... ... ... немесе
үлесті екендігіне байланысты емес. Несие беруші өз талабын қанағатгандыруға
борышқордың басқа мүлкі жеткіліксіз болған жағдайда, ... ... ... ... ... ... ... құқылы. Бұл ретте ортақ меншікке
қатысушының үлесіне өндіртіп ... ... оны сот ... ... ... да ... сату ... жүреді, егер ортақ меншіктің ... ... ... ... ... бұл үлесті сатьш алудан бас
тартса немесе оны борышты жоба ... ... ... ... ... ... Мүлік ерлі-зайыптыларға бөлектелген,
ортақ бірлескен немесе ортақ үлесті меншік құқығында тиесілі болуы мүмкін.
Заңның жалпы ережесі бойынша ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Ерлі-зайыптыларға некеге
тұрғанға дейін тиесілі болған, сондай-ақ олардың некеде ... ... ... ... ... тәртіппен алған мүлкі олардың
әрқайсысының меншігі больш табылады.
Ерлі-зайыптылардың некеде түрған кезде ... ... ... ... ... ... Ерлі-зайыптылар арасындағы шартгарда,
оның ішінде некелесу шартында ... ... ... ... меншігі болып
табылады, не меншік құқығында олардың біреуіне ... не ... ... ... ... ... ... деп
көрсетілуі тиіс. Бірлескен меншік шарт ... ... тек ... ... ... ... бірге тұрмаған кезде жинаған
мүлікті немесе ... ... ... ... ... мүлікті
бірлескен меншік деп тану туралы келісім жасауына жол ... ... ... ... ерлі-зайыптылардың өздерінің некеде түрған кезде
жинаған мүлкіне ... ... ... ... ... құқықтық режим
белгілеу туралы шартгарын тоқтату жөніндегі келісімдері занды деп танылады.
Ерлі-зайыптылардың ортақ ... ... ... ... АК ... отбасы заңнамасымен реттелінеді. Бұл ретте ерлі-зайыптылардың
бірлескен меншігіне бірлескен меншік туралы ... ... ... егер ... бірлескен меншігі туралы арнаулы нормалар
өзгедей ереже белгілемесе.
Ерлі-зайыптьшардың бірлескен меншігі туралы нормалар неке ... ... ... ғана қолданылады, себебі 1998 жылғы 17
желтоқсандағы Неке және отбасы туралы Заңның ... ... ... пен өйел ... ... сай ... одақ неке деп ... іс жүзіндегі неке ... ... ... ... ... ... бола алмайды, бірақ ортақ меншік деп айтуға негіз ... бұл ... ... меншіктерде үлестері болуы мүмкін.
Ерлі-зайыптылардың неке кезінде жинақтаған мүлкінің ортақтыгы туралы
жалпы ережеден заң бірқатар баптарды алып тастаған. Бұл алып ... ... ... ... ... ... емес, бөлектелген
меншігі деп тану да, ерлі-зайышылардың ... ... ... ... деп тану да ... Қымбат бағалы және басқа әсемдік заттарын
қоспағанда, жеке пайдаланудағы заттар (киім-кешек, аяқ киім және ... ... ... ... ... қаражатына сатып
алынғанымен, оларды пайдаланған ... ... ... ... Бұл ережеге кеңінен түсініктеме беруге болмайды. Ол ... ... ғана ... заттар емес, өзінің сипаты бойынша
дара қолданылатын заттарға ғана қатысты. Мысалы, егер отбасында автомобиль
немесе мотоцикл ... ол ... ... ... ... болып табылады, ал оның ерлі-зайыптылардың біреуінің атына
тіркелгені ешқандай рөл ... Неке және ... ... ... ... 2-тармағына сәйкес ерлі-зайышылардың неке кезіңде, бірақ некенің іс
жүзінде тоқтауына байланысты ... ... ... ... ... ... олардың әрқайсысының өз мүлкі деп тануына құқылы.
Отбасы заңнамасы неке кезінде ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... ... ... ... бөлектелген мүлікті сатқанда түскен
ақшаға сатып алған мүлікті де бөлектелген деп ... ... ... ... неке ... бөлектелген мүлікті сатудан түсірген
ақшасы да оның бөлектелген мүлкі болып қалады.
Керісінше, егер ерлі-зайыптылардың ... ... ... неке ... ... ... ... құнын едәуір арттыратындай
толықтыру болса, бөлектелген мүлік олардың ... ... деп ... ... мүлікті иеленудегі, пайдаланудағы және оған билік етудегі
ерлі-зайыптылар құқығы тендей. Ол ... ... ... қүрудағы нақты салымына байланысты емес. Ерлі-зайыптылардың біреуі
үй шаруашьшығымен, бала бағумен айналысып өзінше ... ... да ... теңдей құқықпен пайдаланады. Сондықтан да, ерлі-зайыптылардың
бірлескен меншігі болып табылатын мүлікті ... ... ... ... ... белгенде, кейбір реттерде, кәмелетке толмаған балалардьщ
мүдделерін ескере отырып немесе ерлі-зайыптылардың біреуінің ... ... ... ... ... ... ... Ортақ бірлескен меншік ортақ меншікің бір түрі болып табылады, оған
қатысушылар жалпы ... ... ала ... ... ... ... ... егер заңца өзгеше көзделмесе, тең деп ... ... бөлу ... бірі одан шыққанда немесе ортақ меншік
тоқтатылғанда ғана жүзеге ... ... ... ... ... ... ... ерлі-зайыптьшардың ортақ меншігі;
2) шаруа қожалығының (фермер) ортақ меншігі;
3) жекешелендірілген тұрғын үйге ортақ меншік.
Занда жаңа құқықтық қатынастардың пайда болуына орай ... ... аясы ... ... ескертілген. Сонымен Азаматтық кодексте
нақты қарастырылмаған, бірақ ортақ бірлескен меншік ережелеріне деп ... ... ... өзге де ... ... ... ... 219-бабының 1-тармағында ортақ бірлескен меншіктің
түрлері келтірілгенімен тараптардың оны басқа құқықтық тәртіпте ауыстыруға
келісуіне болады. ... ... ... егер олардың арасьш-
дағы келісімде өзгеше көзделмесе, ортақ меншікті бірлесіп иеленеді ... ... ... ету ... мәмілені қатысушылардың қайсысы
жасағаньша қарамастан бірлескен меншікгегі мүлікке билік ету ... ... ... ... ... ... ... дербес
кәсіпкерліті жүзеге асыру үшін ерлі-зайьштылардың ортақ мүлкін ... оның өзі ... ... екіншісіне келісім беру арқылы жүзеге
асады, әрине, егер ... ... ... неке ... ... ... ... барлық қатысушылардың келісімінен өзгеше туындамайтын болса,
бірлескен меншікке ... ... ... ... билік ету жөнінде
мәмілелер жасасуға құқылы. Бірлескен меншікке катысушъшардың ... ... ... ... ... ... ... басқа қатысушылардың талап
етуімен мәміле жасаған қатысушысы қажетті өкілеттігі болмады деген себеппен
мәміледегі екінші тарап бұл ... ... ... көпе-көрінеу білуге тиіс
болғандығы дәлелденген ретте ғана жарамсыз деп танылуы мүмкін. Нотариаттың
куоландыруын немесе мемлекеттік тіркеуді ... ... ... ... ... ... ... қатысушылардың мәміле жасауға келісімі
нотариалдық тәртіппен расталуға тиіс.
Егер Азаматтық ... ... өзге де заң ... ... ... түрлері үшін өзгеше белгіленбесе, жоғарыда келтірілген
ережелер иелену, пайдалану және билік етуге қолданылады.
Ортақ бірлескен меншікте үлес ... деп ... яғни ... ... ... ... иелерінің үлесі алдын ала айқындалмайды.
Сондықтан да ... ... ... ... қатысушылар арасында бөлу,
соңдай-ақ олардың біреуінің үлесін бөліп шығару қатысушылардың ... ... ... ... ... ала ... жағдайда ғана жүзеге
асырылуы мүмкін. Ортақ мүлікті бөлу және одан үлесті бөліп ... ... заң ... қатысушылардың келісімінде өзгеше көзделмесе, олардың
үлестері тең деп танылады. Ортақ мүлікті бөлу және одан үлесті ... ... ... ... ... ... ... белгіленеді, өйткені
заңмен бірлескен меншіктің жекелеген түрлері үшін өзгеше белгіленбеген ... ... ... ... ... туындамайды.
2. Ерлі-зайыптылардың ортақ меншігі ерекше мәртебеге ие. Азаматтық
кодекстің 223-бабының 1-тармағына сәйкес ерлі-зайьштылардың некеде ... ... ... егер бұл ... ... ... ... не олардың әрқайсысына тиесілі екені олардың арасындағы шартта
көзделмесе, олардың бірлескен меншігі болып табылады.
Жұбайлардың ... ... деп ... ... ... кезде жинаған
мүліктерін айтамыз. Осы тұжырымнан шығатын қорытынды, егер жұбайлардың
бірінің жекешелендірілген үйі ... ал оған ... ... ... ... деп айта ... Егер ... түрған кезде ерлі-
зайыптылардың ортақ мүлкінің ... сол ... құны ... ... ... ... ... қайта жаңғырту, қайта жабдықтау және
т.б.) анықталса, ... ... ... ... ... ... ... бірінің міндеттемелері бойьшша жаза өз меншіііндегі
мүлікке ғана, сондай-ақ бұл ... ... ... ерлі-зайыптылардың біріне
тиесілі болатын ортақ мүлкіндегі өз үлесіне ғана қолданылуы мүмкін.
Жұбайлардың бірлескен меншігіне ... ... ... ... ... ... табыстары, сатып алған заттары, бағалы
қағаздары, зейнетақылары, жәрдемақьлары және т.б. ... ... ... екеуі бірге тұрған кезде біреуі бала бағып, не ... ... ... таба ... ол ... ... ... некеде тұрғанға дейін тиесілі болған, сондай-ақ
олардың ... ... ... ... ... ... мұрагерлік тәртіппен
алған мүлкі олардың әрқайсысының меншігі болып табылады.
Қымбат бағалы және басқа ... ... ... жеке
пайдаланудағы заттар (киім-кешек, аяқ киім және т.б.) некеде тұрған кезінде
ерлі-зайъштылардың ортақ қаражатына ... ... ... ... ... деп ... ... бірлескен меншікке иелену, пайдалану және билік ... тең ... ... Бүл ... жузеге асыру үшін
біріншісінің екіншісінен арнайы рұқсат сұрауы ... ... ... ... ... ... үшін мүлкіне билік ете береді. Бірақ та
қозғалмайтын мүлік және басқа мүліктерге байланысты ... ... ала ... алу ... ата-анасының мүлкіне иелік жасай алмайды. Алайда олар ... ... ... ... ... алады. Мұның өзі ортақ қаржы және
еңбек жұмсау нәтижесінде және заңда көрсетілген ретте ... ... ... бұл ... ... меншік болып табылады.
3. Шаруа (фермер) қожалығының ортақ меншігінің құқықтық ерекшеліктері.
Шаруа (фермер) қожалығы дегеніміз бір ... ... ... ... ... ... игеріп, одан өнім алуға, ... ... ... ... ... табылады.
Шаруа (фермер) қожалығы мынадай нысандарда болуы мүмкін:
1) кәсіпкерлік: қызмет бірлескен ортақ меншік базасына ... ... ... ... асырылатын шаруа қожалығы;
2) өзіндік кәсіпкерлікті жүзеге асыруға негізделген ... ... ... ... ... шарт негізінде, жалпы үлестік
меншік базасында жай серіктестік нысанында ұйымдастарылған ... ... ... отбасының барлық мүшелері, оның ішіңде кәмелетке жасы
толмаған балалары (соңдай-ақ асырап алған ұл-қыздары), ата-аналары ... ... ... жақын туыстары мүше бола алады.
1) Шаруа қожалығының мүлкі, егер оның ... ... ... ... ... бірлескен меншік құқығында тиесілі болады.
Бірлескен қызмет туралы шарт негізінде жәй ... ... ... ... ... оның ... ... үлестікң
меншік құқығында тиесілі болады.
Өзіндік кәсіпкерлікке негізделген фермер қожалығының мүлкі оған жеке
меншік құқығында тиесілі болады.
2) ... ... ... ... ... меншігінде жер
учаскелері, жер ... ... оның ... жеке ... ... еріксіз және жартылай ерікті жағдайларда өсіріліп, ұсталатын
жабайы жануарлар, шаруашылыққа арналған және ... қара ... және ... да ... өнім ... және жегін мал , ... ... және ... ... мен жабдықтар, көлік құралдары,
құрал саймандар және қожалық мүшелері ... ... ... үшін оның
мүшелерінің ортақ қаражатына сатып алынған басқа мүлік болуы ... ... және ... қожалығының қызметі – нәтижесінде алынған
жемістер өнім мен кірістер шаруа ... ... ... мүшелерімен
ортақ мүлкі болып табылады, және олардың арасында келісім ... ... ... ... ... ... ... Оған өндіріс қүрал-жабдықтары, жер учаскесі, егін, шаруашылық
және басқа құрылыстар, өнім беретін және ... ... ... қүрылыстар, құстар, ауылшаруашылығына арналған тағы ... ... ... ... да ... ... оның бәрі ... қожалығы мүшелерінің шаруашьшық жүргізу үшін жалпы қаржы есебінен
құралады.
Шаруа (фермер) қожалығы мүшелерінің жалпы мүлкіне сонцай-ақ ... мен ... ... ... Шаруашылық жүргізудің нәтижесінен
алынған ол шаруа (фермер) қожалығыньщ ортақ бірлескен ... ... ... ... ... Бұл мүліктерді иелену, пайдалану шаруашылық мүшелері
арасьщцағы келісім бойынша жүзеге асады. ... оның ... ... ... шаруа (фермер) қожалығында шаруашылықты жүргізетін
басшысы сайланады, ол жасы 18-ге ... кез ... ... ... ... қожалығының басшысы ұйымдарымен, азаматтарымен, ... ... ... ... және заң ... ... ... келісімдерді жүзеге асырады.
Шаруа қожалықтарының мүшелерінде ортақ бірлескен меншіктен ... ... ... және шаруашылық мүшелерінің өзінің құқықтық
тәртібіне бағынатын ... ... бола ... ... қожалығының бірлескен меншігі. АК шаруа (фермер)
қожалығы мүшелерінің ортақ меншігінің құқықтық режимін ... ... ... шаруашылығының арасын сараламайды. Ол ... ... ... ... ... шартга өзгеше белгіленбегендіктен,
бірлескен меншік ... оның ... ... ... деп ... арнаулы заңнама біртұтас шаруа (фермер) қожалығы ұғымында оның
үш ... ... ... ... Жеке кәсіпкерлік туралы заң шаруа
(фермер) қожалығының негізгі формалары деп,
1) кәсіпкерлік қызмет бірлескен меншік ... ... ... ... ... ... ... қожалығын;
2) жеке кәсіпкерлікті жүзеге асыруға негізделген фермер шаруашлығын;
3) бірлескен қызмет туралы шартқа негізделген жай ... ... ... ... ... ... ... қожалығының
формаларын осылай бөлу 1998 жылғы 31 наурыздағы ... ... ... ... да бар ... 1-бабының 3-тармағы). Сонымен,
шаруа (фермер) қожалығы шаруа ... бір ... ... екі ... ... ... (фермер) қожалығына қатысты нормаларын шаруа қожалығына
толықтай ... ... ... ... ... ... ... оның мүшелерінің ортақ
қаражатьша шаруашылық үшін ... ... жер ... ... және өзге де ... қүрылыстары, мелиорациялық жөне басқа да
құрылыстар, өнім беретін мал мен күш көлігі, құс, ауылшаруашылығы және өзге
техника мен ... ... ... ... және басқа мүлік
болады. ... ... ... жер ... ... мүшелері
мүлкінің маңызды құрамдас бөлігі болғанмен, олардың меншігінің құрамына
кірмейді.
Шаруа ... ... ... ... бір мақсат үшін —
кәсіпкерлік қызмет түрінде шаруашылық жүргізу үшін құрылады. Бірақ, шаруа
ауласыңдағы ... ... ... ... ... өз мақсатында
пайдаланылмаса, бірлескен меншік болып қала ... ... ... ... ... ... ... еңдеуге арналмаған
мүліктер, шаруа қожалығының мүшелері болыл табылатын ... ... да, ... ... ... ... ... жатпайды. Мысалы,
бұл адамдарда жеке немесе ортақ меншігі құқығына жиһаз, ... үй ... ... бұл ... ... ... ... мушелерінің бірлескен
меншігі құқығында емес, меншік құқығының өзге ... ... ... Мысалы, ерлі-зайыптылар-шаруа қожалығының мүшелерінде ерлі-
зайыптылардың бірлескен меншігі ретінде тұрғын үй немесе өзге мүлік болуы
мүмкін, бірақ олар ... ... да бұл ... шаруа қожалығы
мүшелерінің бірлескен меншігі бола алмайды. ... да ... ... оның ... ... ... ескеру қажет. Және де, ... ... ... ... ... ... ... ескерсек, мүшелердің келісімімен бұл меншіктің өзге ... ... ... ... ... ... құқық субъектілері әрқашанда сол
қожалықтың мүшелері — жеке түлғалар болады. Шаруа ... ... ... сөйкес, занды тұлға болуы мүмкін емес.
Шаруа қожалығы мүшелерінің шеңбері "Шаруа (фермер) қожалығы ... 1 ... ... ... ...... олардың
балалары, оның ішінде асырап алғандары, ата-знасы және ортақ ... ... ... ... қожалығы мүшелерінің бірлескен меншігін иелену, пайдалану және
оған билік ету, негізінен, ... ... ... ... ... оған ... ету туралы жалпы ... ... ... ... ... ... ... бөліп қарауына байланысты бірқатар ерекшелік
бар. Шаруа қожалығының басшысы жасы 18-ге толған ҚР ... ... ... ... басшысы басқа тұлғалармен және мемлекеттік органдармен
қатынастарда оның мүддесін қорғайды, қожалық мүшелері атынан ... ... ... ... ... мүшелері ортақ мүлік үшін бірлескен емес,
үлесті ... ... ... онда ... ... ... пайдалану және
оған билік жасау үлесті ... ... ... және оған ... ... ... ережелері бойынша болады.
Шаруа қожалығы үшін маңызды бір мәселе — жемістердің, өнімдердің ... ... ... ... ... езге ... ... себебі қожалықтың өзі кәсіпкерлік құрылым болуға табыс алу үшін
қүрылады. Бұл табыстар шаруа ... ... ... ... деп ... ... өзара келісімі бойынша пайдаланылады. Фермер қожалығындағы
мүлікті меншіктеу ... ... бұл ... заң ... ... екі ... мүліктің құқықтық
режимі әртүрлі, және ол шаруа қожалығындағы мүліктің құқықтық ... ... Жеке ... ... ... негізделген фермер
қожалығыңда, әдетте, бірсубъективік меншіктің құқықтық режимі белгіленеді.
Жай серіктестік формасында ұйымдастырылған фермер қожалыгыңда ортақ ... ... ... құқықтық режимі белгіленеді.
2) фермер қожалығьшдағы меншіктің құқықтық режимін анықтауды "Шаруа
(фермер) қожалығы туралы" Заңның ... ... ... отыр, ол бір жағынан "Жеке кәсілкерлік туралы" Заңға ілесе шаруа
(фермер) қожалығының формалары ретінде аталған үш ... ... ... ... ол, ... ... ... ауыл шаруашылығына арналған
жерді пайдалана отырып жеке ... ... ... ... ... ... деп ... бірақ бұл анықтамада ол шаруа және фермер
қожалықтары арасына саралау жасамайды және қожалық ... ... ... және ... ... ... жеке ... жүзеге асыруға негізделген фермер қожалығы,
мүлде, ... ... ... емес. Сондықтан да ол отбасы-еңбек
бірлестігі ретінде фермер қожалығы мүшелерінің ... ... ие ... бола ... да, ... көсіпкерлік туралы" Заңға сәйкес жеке
кәсіпкерлікті, бірлескенге ... бір ... өзі, ... меншік
құқығында тиесілі мүлік базасында, сондай-ақ мүлікті пайдалануға және
(немесе) оған ... ... жол ... өзге құқық негізінде жүзеге асырады.
Бірлескен қызмет туралы шарт ... ... ... ... ... да отбасы-еңбек бірлестігі деп қарастыруға
болмайды. Жай серіктестік АК-ның 12 ... ... ол ... қатысушыларын бір отбасы мүшелерінің шеңберімен шектемейді.
Олар ... ... ... ... да ... мүмкін. Жай серіктестік
оның мүшелерінің ортақ үлесті меншігі базасында жұмыс істейді, ол меншікті
мүшелер ... ... ... ... ... бұл меншік заң
құжаттарында тікелей көзделген реттерде ғана туындайды. Фермер қожалығының
үлесті меншігін иемдену, ... және оған ... ету ... ... ... ... бағынады.
Бұл айтылғандарды ескерсек, АК-ның шаруа (фермер) қожалығының меншігі
туралы нормалары түзетуді қажет етеді, себебі олар осындай ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда
аталғандай, "Шаруа (фермер) қожалығы туралы" Заң ... да ... ... ... қожалығындағы мүлікті ол тоқтаған жағдайда бөлуді
ерекше реттемелейді. Бөлу тәртібі, негізінен АК-ның мүлікгі ... ... бөлу және ... ... ... ... сөйкес келеді. Бірақ
өндіріс құралдары шаруа қожалығы ... ... ... ... ол шыққан соған шамалас ақшалай өтем алуға құқылы.
АК шаруа ... ... ... ... ... қайта ұйымдастырғандағы мүліктің қүқықтық режимін ... ... ... кез ... ... ... серіктестігі мен
кооператив шаруа (фермер) қожалығының базасында, өңдірістік кооперативтер
мен шаруашылық ... ... үшін ... ... ... мүмкін. Мұндай шаруашылық серікгестігі немесе кооператив ... ... ... ... жөне шаруа (фермер) қожалығы мүшелерінің басқа
жарналары түрінде берілген мүліктің меншік иесіне айналады.
4. Азаматгық кодекстің ... ... ... ... ... ... жекешелендірілген түрін үйге байланысты жаңа түрі пайда болды.
Түрғын үй және түрғын үй кооперативтерінде жүбайлардың, отбасы ... ... ... ... ... ... ... меншік болады.
Ортақ бірлескен меншіктің мүндай түрі ... ... үй ... ... және басқа құжаттармен реттеледі.
Ортақ бірлескен меншік, ол заң құжаттарында көзделген кезде ... ... ... ... ... ... ... ол кез келген уақытта үлесті меншікке ... ... ... ... ... ... заңмен анықталатын және
олардың отбасылық қатынастарымен байланысты болғандықтан бірлескен меншік
құқығы құқық мирасқорлығы ретінде ... ... өте ... ... ... бірлескен меншік құқығын емес, бірлескен меншіктегі мүлікті
иеліктен шығара алады.
Мемлекеттік ... үй ... ... ... ... ... ... жай жекешелендірілген соң оның ортақ бірлескен меншікке
көшетіндігін заң қарастырған.
Сол үйде тұратын жұбайлар мен ... ... ... иесі ... ... ата-аналары, сондай-ақ балалары меншік; иесімен бірге
түрған жағдайда олардың ... ... ... ... ... ... иесінің отбасы мүшесі айрықша жағдайларда басқа адам да бола ... ол ... ... бірге тұрып, ортақ шаруашылықты бірлесе жүргізуі
тиіс. Еңбекке жарамсыз азаматтар меншік ... ... ... ... ... меншік иесі отбасының мүшесі больш есептеледі.
Кәмелетке жасы ... ... ... ... ... ... жекешелендіру жөніндегі шартты жасау нәтижесінде бұзылатын болса, ... ... ... ... ... ... адамдар түрғын үйді
жекешелеңдіру жөніндегі органға кәмелетке толмаған отбасы ... ... ... ... ... ... ... жүгінеді1.
Азаматтық кодекстің 188-бабына сәйкес жекешелендірілген тұрғын жайдың
меншік иесі болған азаматтар оны өз ... ... ... ... ... Бірақ бұл орайда баска адамдар мен мемлекеттің занды мүддесі
бұзылмауға тиіс. Егер ... ... ... иелену, пайдалану және билік
етуге қатысты дау-дамай туып жатса, оңда қатысушының кез келгені ... ... үйді ... ... ... сатып алынған соң ол осы
үйде тұратын азаматгардың ортақ меншігіне айналады. Ал оны ... ... салу бұл ... меншік иесін тағайындағаннан кейін мүмкін
болады (ҚР Жогарғы Сотының "Азаматтардың түрғын үйін ... ... ... ... ... Пленумының қаулысы, 9-бап).
Егер үйдің меншік иесінің бірі өз үлесін сатқысы келсе, ... ... ... қалған меншік иелері өздерінің сатьп алудың
басым қүқығынан бас тартады ... бұл ... ... ... ... түра ... Жай серікгестіктің ортақ меншігі.
Кәсіпкерлік қызмет кезінде ортақ меншік ... ... ие ... ... занды түлғалар заңды тұлға болмай-ақ
бірлескен қызмет туралы шарт ... ... ... меншікті
пайдаланады. Демек, жай серіктестік бірлескен шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... туралы шарт (жай серіктестік
шарты) бойьшша тараптар ортақ ... ... жету үшін ... ... ... ... ақшалай немесе өзге де мүліктік ... ... ... ... нәтижесінде жасалған немесе сатып
алынған мүлік олардың ... ... ... болып табылады. Бірлескен қызмет
туралы шартқа қатысушылардың ортақ істерін жүргізу олардың жалпы ... ... ... ... ... ... олар бірлескен қызметке
басшылық етуді және ортақ істерді жүргізуді қатысушылардың біреуіне ... ал ол ... бұл ... ... өзге ... берген сенімхат
негізінде әрекет етеді. Бірлескен қызметке ... ... әр ... ... болады, ол өз кезегінде ортақ істі шартқа сәйкес жүргізеді.
Бірлескен қызмет жөніндегі шартты ... ... ... өз
алдына есепке алынып, қаржы есептерінің нәтижелері шығарылады. ... ... ... ... ... ... ... жатқан істің
нәтижесімен, салық және басқа қүжаттардың орындалуын хабарлап, үсынады.
Бірлескен қызметтің ... ... ... мен ... ... шарт ... жүзеге асырылады.
Егер шартта мүндай тәртіп көзделмесе, ортақ шығындар мен залалдар
шартқа қатысушылардың ортақ ... ... ... ал ... жатқан
сомалар олардың арасыңца осы мүліктегі үлестеріне қарай бөліп салынады .
Азаматтық кодекс шартқа қатысушылардың ... ... ... ... ... ... Бұл меншікке қатысушы басқа қатысушылардың
келісімінсіз ортақ мүліктегі үлесіне ... ... ... жоқ, бұл ... ... ... ... түсіп, өзіне бөлінгеніне ғана ... ете ... ... ... ... ... беру ... қатысушылардың келісімімен
ғана болады.
Бірлескен қызмет туралы шартқа жай серіктестік шартына қатысушы ... ... ... қызметке қатысудан бас тартуға қүқылы.
Бірлескен қызметке қатысушыларды қайсы біреуінің қатысу-дан бас тартуы
салдарынан ... ... егер ... ... ... ... өзгеше
көзделмесе, толық көлемде өндіріліп алынады.
6. Ортақ бірлескен меншікті құрудың басқа да жағдайлары.
Жоғарыда ... ... ... ... ... бірлескен
меншіктің басқа да түрлері болатыны айтылған. ... бірі — ... ... ......... шаруашылық қызмет туралы шарт негізінде занды
түлғалар нақты шаруашылық міндеттерін шешу үшін ... бір ... ... ... ... ... тең құқықты уақытша
одақ.
Консорциумға қатысушылар ... ... ... ... және ... консорциумдардың, қауымдастықтардың қызметіне қатыса
алады.
Консорциумға катысушылар арасындағы қатынастар шарт ... ... ... ... ... консорциалдық
келісіміне сәйкес жүзеге асырылады. Консорциумға қатысушылар, консорциаддық
келісімінде өзгеше, консорциум ... ... ... ... ... болады.
Консорциум өз қызметін, алдына қойған міндеттерін
орындағаннан кейін немесе оған қатысушылардың ... ... ... ... ... ... меншік құқығы
түсінігі қамтитын негізгі белгілерді атап өтелік:
1. Қазақстан ... ... ... ... нормативтік
ережелердің азаматтық-құқықтық дәстүр аясында туындағаны сөзсіз, әйтсе де
сыртқы сипаттағы белгілі бір ... ... ... ... ... ... Зерттеудің екінші бағытының мақсаты — Қазақстан Республикасының
құқыктык жүйесіндегі меншік қүқығын дамытудын ... ... ... Ол мына ... ... 1) ... ... кезең — XIX
ғасырдың екінші жартысынан 1917 жылды ... 2) ... ... — 1917 жылдан
басталып, 20 ғасырдың 80 жылдарынын ... 3) ... ... ...... ... ... дейін.
2. Мұндай түсінік жалпы, әмбебап сипатта болуы керек. Ол ... ... ... одан да көп ... ... негізделмеуі керек. Меншік иесінің
құқығы субъективтік ... ... ... ... іс ... ... субъектісінің құқықтық жағдайына орай ерекшеленеді. Сол себепті оны
меншік құқығы түсінігі ... ... ... ... қажет.
3. Осы анықтамада ... ... ... ... атап ... керек, ал біздің ойымызша, оның қосарлы сипаты бар: а) ... ... ... ... ... ... мүлікке шаруашылық билік етуден
барлық үшінші тұлғаларды шеттету мүмкіндігі ретінде; ә) осы құқықтың ... ... яғни ... ... ... ... осы
құқық қандай да болмасын зат болғанда әрекет ... ... ... ... осы қосарлығы анықтаманың өзінде ұйғарым ретінде немесе дербес
түрде көрсетілмеуі керек.
4. Меншік құқығының заттық ... ... ... яғни ол белгілі
заттың қайсыбір субъектіге дербес тиесілігін нақты көрсетуі тиіс. Басқаша
айтқанда, меншік ... ... ... ... ... мен оған ... ... занды байланысты тағайындайды. Құқық субъектісі мен заттың
арасындағы осындай қатынаска ... ... ... бүзу ... азаматтық-құқыктық қана емес, қылмыстық не әкімшілік
жауапкершілікке, яғни ... ... ... ... ... ... мүмкін. Оған қоса объект зат емес мүліктің өзге түрі ... ... ... ... және басқа объектілер) болганда меншік
туралы нормалардың басқа қатынастарға таралуын дұрыс дей алмаймыз.
5. Меншік ... ... ... ... ... заң ... тиым
салмағандардың бәріне рұксат ... ... ... ... ... ... ... немесе құкықтың баска субъектілерінің құқығы
түрінде ... ... ... кұқығынын шектелмегендігі кез келген
шектеулерден еркіндігі ұйгарылуы тиіс екендігін атап өткен жөн. Осы ... ... бар ... және бұзылуы, әрбір накты жағдайда белгіленуі
тиіс.
6. Затқа ... ... ... ... ... болуы керек.
Меншіктің жалпы алғанда заңды қатынасының мәні де ... Осы ... ... ... ... занды құрылым, оның бірінші кезегінде
заңды тұлға құрылымын жасады. Осы құрылым мүлікті (зат ... ... ... ... бірақ, айналымға салынған мүлікті ғана
жоғалтуға ... ... ете ... ... көп ... алуға
мүмкіндік береді. Занды тұлғалардың ... ... ... дейін сол мүлікке тек міндеттемелік құқығын сақтады. Жекеленген
мүлік иесі заңды тұлға болды. Осы ... ... ... зат пен ... ... құқығын бөлу мүмкін болмаған жағдайда байқадық, ол затқа
бара-бар болды. Бұл мүлікті ... ... ... ... мақсатынан
туындауының маңыздылығын көрсетсе керек. Кей жағдайда затты бөлу, мысалы,
оның занды не табиғи ... ... ... ... ... ... үлесі мойындалады. Нақты ие затты тұтастай емес, тек бөлігін ғана
иемденеді. Субъектіге тиесілі құқықты жүзеге асыру үшін, ол ... ... ... ... ара ... ... мәжбүр. Сол себепті Ю. ... ... ... ... ... ... ... сипат
жөнінде айтады. Басқаша айтқанда, меншіктенушілер ... ... ... айталық, затты шаруашылық пайдаланудан түскен пайда
мен ... оны ... ... ... ... т. б. ... ... Әйтпесе,
қарастырылған ұстанға сәйкес, мәселе ортақ бірлескен меншік ... ... ... ол ... ... ... ... жинаған меншігі
болады. Бұл тұста да отбасы түрінде болатын жекелеген субъект ... ... ... тек олар ... ... ... ие бола ... құқық қатынастарында отбасының мүддесін, оның ішінде ... ... ... ... айталық күйеуі корғайды. Мүлік оның меншігі
емес, ... ... деп ... Осы тектес қатынастар отбасы бар
кезде жалғасады. Отбасы тарағанда, мысалы ерлі-зайыптылар қайтыс болғанда
мүлік ... ... ... ... ... тәртіппен және
айырыкша түрде бөліске ... Осы ... ... үшін ... ... ... - ... қатынастарына жекелеген катысушы болып
катысатыы жеке: занды, отбасылары мен басқа қоғамдастыққа мүлікті тиянактау
дара бекітіп берудін ... сөз ... ... ... ... ие болу және токтату әдістерінің меншіктенушіде құқықпен
міндетгеме пайда болған кезден уақыт бойынша белгілеу үшін ... ... ... ... ие болу және ... ... ... негізгі
мағынасы субъективтік құқық тасушы болатын тұлғаны анықтау болып табылады.
Көрсетілген нормалардың ... ... ... ... ... субъективтік құқықты тасушыға берілген құқықтық мүмкіндіктерді
анықтайды. Демек, меншік құқығына ие болу және ... ... ... ... ол осы ... өзін ... ... екі атау — әдіс және негіз ұшырасады, олардың
көмегімен меншік құқығы және басқа заттық құқыққа ие ... және ... ... ... Л. В. Щенникова[31.88] екеуін де азаматтық ... ... факт ... ... мынаны атап көрсетеді, "әдіс" атауын
пайдаланғанда екпін әрекет сәтіне ... да, оған ... ... ... тек ... әрекет тобы ғана тартылады. Негіз — бұл барлығы
занды ... Осы ... екі атау ... жеке қарастырылатын болады.
Біздін ойымызша, меншік құқығына ие болу және ... ... ... ... ... ... яғни бірнеше әрекеттен құралатын меншік құқырына ... және ... ... ... ... ... ... ие болу және
тоқтату негізі түсінігінде екпін ... ... ... не ... ... ... бір ... салдарды затқа құқықтың жойылуы не болмаса ие ... ... ... ... ... ... өту т. б.)
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. Иоффе 0.С. Советское гражданское право. Л., 1971.
2. Иоффе 0.С. Советское гражданское ... Л., ... ... М. К. ... ... по ... ... // Актуальные вопросы коммерческого законодательства
в Республике ... и ... его ... ... ... 1. ... ... Бұл тұста Ресей Федерациясының азаматтық кодексінде заттық құқықтың
нормативтік ... ... ... атап ... жөн.
Объективтік заттық құқықтың принциптік күйіне ықпал етпейтін ... ... ... ... ... ... РФ АК-нде заң шығарушы заттық категорияға жатқызатын
субъективтік құқықтың толыққанды тізімі ... ... РФ ... ... ... ... заттық құқықтың бөгде мүлікке қатысты
жалпы ерекшеліктері тиянақталатын нормалар қарастырылған: а)
сервитуттар ... ... ... ... ... мұрагерлік және жер
учаскесін тұрақты (мерзімсіз) пайдалану құқығы (274, 277, 265, 268
баптар); ә) тұрғын үйге ... ... мен өзге де ... ... КР АК олар өзге заң ... ... ... тек
сілтеме ережелерді (194 және 195 баптар) ... ... У. ... ... права собственности // Маттеи У., Суханов
Е. А. Основные положения права собственности. М., 1999.
6. Савельев В. А. ... ... ... ... ... Учебное пособие. Изд. 2-е, перераб. и доп. М., 1994.
7. ... О. С., ... В. А. ... ... ... ... Л., ... Венедиктов А. В. Гражданско-правовая ... ... в ... М., 1954.
9. Мозолин В. П. Право собственности в Российской Федерации в период
перехода к ... ... М., ... ... Е. А. ... о ... собственности. М., 1991
11. Победоносцев К. Курс гражданского ... Ч. I. ... ... ... Беляцкий С. А. Частное право в основных принципах: Курс гражданского
права. ... ... ... С. С. ... ... ... М., ... Маттеи У. Основные принципы права собственности // Маттеи У., Суханов
Е. А. ... ... ... ... М., 1999.
15. Щенникова Л. В. Вещные права в гражданском праве России. М., ... ... И. ... ... ... Спб. ... ... Е. А. Право собственности в гражданском кодексе //Закон. 1995.
№ 11
18. МейерД. И. Русское гражданское право. Спб. 1910.
19. Победоносцев К. Курс ... ... Ч. I. ... ... ... Маттеи У. Основные принципы права собственности // Маттеи У., ... А. ... ... ... ... М., 1999.
21. Мозолин В. П. Развитие советского гражданского права на современном
этапе // СССР — ... ... ... и ... ... ... Мейер Д. И. Русское гражданское право. Спб. 1910.
23. Беляцкий С. А. Частное право в основных принципах: Курс ... ... ... ... Ж., де ла. ... право Франции. Т. 2. М., 1960.
25. Богданов Е. ... ... в ... ... ... ... 1999. № 9.
26. Гурвич М. А. Пресекательные сроки в советском гражданском праве. М.,
1961.
27. Масевич М. Г. Срок ... в ... ... РФ // Дело и ... № 3.
28. Щенникова Л. В. Вещные права в гражданском праве России. М., 1996.
29. Щенникова Л. В. Вещные права в ... ... ... М., ... ... Ю. Г. Право общей собственности // Советское гражданское право
Казахской ССР. ... ... ... Л. В. ... ... в ... праве России. М., 1996.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 92 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Некенің сот арқылы сотсыз бұзылуы3 бет
Салықтар елдің орнықты экономикалық дамуын қамтамасыз ету факторы21 бет
Жерге меншік құқығының және өзге де құқықтардың пайда болу, өзгеру және тоқтатылу негіздері. Жермен жасалатын мәмілелердің ерекшеліктері16 бет
Азаматтық құқық бойынша меншіктің нысандары29 бет
Билікті бөлу қағидасын жүзеге асыру12 бет
Мемлекет пен құқықтың пайда болуы мен дамуы6 бет
Рим құқығының ұғымы және негізгі белгілері9 бет
Қазақстан Республикасындағы патенттеу жүйесі38 бет
Қоғамдық тамақтандыру есебінің ерекшеліктері8 бет
Ұсақ бизнес: мән – мазмұны , ерекшеліктері 12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь