Мәмілені құқықтық реттеу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3
1 Мәміле туралы жалпы ұғым, оның жіктелуі
1.1 Мәміле туралы жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Мәмілелердің жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2 Мәміленің нысаны мен оның жарамдық және жарамсыз шарттары
2.1 Мәміленің нысаны және оның маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
2.2 Мәміленің жарамдық шарттары мен жарамсыз мәмілелер ... ... ... ... ... 27
2.3 Жылжымайтын мүлікке құқықтарды және онымен жасалатын
мәмілелерді мемлекеттік тіркеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 47
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 54
Пайдаланған нормативтік актілер мен әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... .. 56
Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 60
Тақырыптың өзектілігі. Мәміле заң фактілерінің бірі болып табылады. Оның үстіне азаматтық айналым саласыңда құқық қатынастарын үздіксіз тудырып дамыта келе, мәмілелер осындай айналымның серпінді дамуын қамтамасыз етіп отырады.
АК-ның 147-бабына сәйкес, азаматтар мен заңды тұлғалардың азаматтық құқықтары мен міндеттерін белгілеуге, өзгертуге немесе тоқтатуға бағытталған әрекеттері мәмілелер деп танылады. Демек, субъектілердің мақсатты әрекеттері мәмілелер деп танылады. Олардың тікелей мақсаты азаматтық құқықтарды немесе міндеттерді белгілеу (мысалы, мүлікті сыйға тарту тікелей затқа меншік құқығының сыйға тартушыдан сый алушыға өтуіне бағытталған), мұндай құқықтар мен міндеттерді өзгерту (мысалы, тараптар жалға берілген мүлікті қайтару мерзімін ұзарту жөнінде уағдаласты), не, ең ақырында, оларды тоқтату (несие беруші борышқорды берешегін өтеуден босатты) болып табылады.
Басқаша, заңға қайшы нәтижелерге жетуге бағьпталған, бірақ заңның ұйғарымына байланысты ол да азаматтық құқықтар мен міндеттердің пайда болуына, өзгеруіне немесе тоқтатылуына әкеп соқтыратын іс-қимылдар мінез-құлықтың өзге акгілеріне қарағанда мәміленің заңдық салдарына мақсатты әсер етуімен көзге түседі. Мысалы, азамат өзінің тұрғылықты жерінен науқас анасын көру үшін басқа қалаға сапар шекті. Мұнда ол біраз болған соң бұрынғы тұрғылықты жеріне оралмауға бекінді. Анасына сапар шеккенде азамат өзінің бұрынғы тұрып келген мемлекеттік пәтеріне құқығынан бас тарту ниетінде болған жоқ. Бірақ осындай жағдайды көздейтін заңның талабына қарай ол пәтерге құқығынан айрылады.
Мәмілелер — бұл саналы түрде жасалатын әрекеттер, оларда әрекет ететін тұлғалардың еркі байқалады. Мәміле жасайтын тұлға еркінің ішкі мазмұнын (оның шын ниетін) және еріктің сыртқы көрінісін (айтылған не қағазда баяндалған сөзді, ымды, әдеуір күрделі әрекетгерді) айыра білу керек.
Адамның сөзі мен іс-әрекеті бойынша оның еркінің шын бағыты туралы пікір түюге болатындықтан, еріктің сыртқы көрінісі оның ішкі мазмұнына сай келеді деп жорамалданады[1,47].
Алайда адамның шын ниеті мен оның еркінің сыртқы көрінісі арасында алшақтық бар екені дәлелденген жағдайда (мысалы, сатып алушы сатушымен түсінісетін тілді нашар білгендіктен, сатып алатын заттың бағасын белгілеуде қателесті) оның шын ниетіне зор маңыз беріледі.
Зерттеудің нысаны – жұмыс Азаматтық құқық пәні бойынша мәміле мәселесіне арналған. Зерттеу тақырыбының көкейкестілігі мен өзектілігі, Қазақстанда берілген құқықтық институттың жеткілікті ғылыми зерттелмегенімен түсіндіріледі.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері - дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты – мәміле ерекшелігін белгілеп, олардың Азаматтық құқық заң нормаларында орын тауып, нақтылы көрсетілуін анықтау болып табылады.
Осы мақсатқа сәйкес зерттеудің міндеттері мыналар:
1. Азаматтық құқықтық зерттеулер тұрғысынан мәміле мәселесіндегі негізгі мақсаттарын анықтау.
2. Мәмілеге ғылыми
1. ҚР Азаматтық құқығы Жалпы бөлім 1 том. Ғ. Төлеуғалиев Алматы 2001.
2. ҚР Азаматтық құқығы. Жалпы бөлім. 1 том. (Академиялық курс) редакциясын басқарған Ю. Г. Басин, М. К. Сулейменов, Алматы 2003.
3. Гражданское право. Учебник для вузов Ответственный редактор А.Г. Диденко (курс лекции) Алматы «Нур пресс» 2006.
4. Гражданское право. Том I. Учебник для вузов (академический курс) Ответственные редакторы: М.К. Сулейменов – член корреспондент Академии наук Республики Казахстан, доктор юридических наук, профессор; Ю.Г. Басин – доктор юридических наук, профессор, заслуженный деятель науки Республики Казахстан. – Алматы: КазГЮА, 2003.
5. Басин Ю.Г. Сделки. Алматы, 1996
6. ҚР Азаматтық құқығы Жалпы бөлім 1 том. Ғ. Төлеуғалиев Алматы 2001.
7. Гражданское право. Т. 1: под ред. А.П. Сергеева, Ю.К. Толстого. Москва, 2003.
8. ҚР Азаматтық құқығы. Жалпы бөлім. 1 том. (Академиялық курс) редакциясын басқарған Ю. Г. Басин, М. К. Сулейменов, Алматы 2003.
9. Сборники «Гражданское законодательство. Статьи. Комментарии. Практика. Выпуски 1-22. Алматы, 1997-2005.
10. Диденко А. Г. Избранное. (Постсоветский период). Алматы, 2004.
11. Гражданское право. Том 1. Общая часть. Под ред.Суханова Е.А. М., Волтерс Клувер, 2004.
12. Басин Ю. Г. Избранные труды по гражданскому праву. Алматы, 2003.
13. Гражданское право (Общая часть). Учебное пособие. Под ред. Диденко А.Г.. Алматы, 2003.
14. Гражданское право. Том I. Учебник для вузов (академический курс) Ответственные редакторы: М.К. Сулейменов – член корреспондент Академии наук Республики Казахстан, доктор юридических наук, профессор; Ю.Г. Басин – доктор юридических наук, профессор, заслуженный деятель науки Республики Казахстан. – Алматы: КазГЮА, 2003.
15. Гражданское право. Ч. 1. конспект лекций. Москва, 2002
16. Гражданское право. Том 1. Общая часть. Под ред.Суханова Е.А. М., Волтерс Клувер, 2004.
17. ҚР Азаматтық құқығы Жалпы бөлім 1 том. Ғ. Төлеуғалиев Алматы 2001.
18. ҚР Азаматтық құқығы. Жалпы бөлім. 1 том. (Академиялық курс) редакцияс
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қорғалуға жіберілді:
Кафедра меңгерушісі
_________.
“ ___” ________ 2012 жыл
Д И П Л О М Д Ы Қ Ж Ұ М Ы ... ... ... ... 050301 – ... ... оқу бөлімінің
Ғылыми жетекші:
кафедра аға оқытушысы, заң
Алматы, 2012
МАЗМҰНЫ:
Кіріспе --------------------------------------------------------------------
---------------------- 3
1 Мәміле ... ... ... оның жіктелуі
1.1 Мәміле туралы жалпы түсінік --------------------------------------------
------------ 5
1.2 Мәмілелердің жіктелуі --------------------------------------------------
-------------- 16
2 Мәміленің ... мен оның ... және ... ... ... ... және оның ... --------------------------------------
------ 19
2.2 Мәміленің жарамдық шарттары мен жарамсыз мәмілелер --------------------
27
2.3 Жылжымайтын мүлікке құқықтарды және ... ... ... ... ... ... ... 54
Пайдаланған нормативтік актілер мен әдебиеттер тізімі ----------------------
56
Қосымша --------------------------------------------------------------------
----------------- 60
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Мәміле заң фактілерінің бірі болып ... ... ... ... ... ... қатынастарын үздіксіз тудырып
дамыта келе, мәмілелер осындай айналымның серпінді дамуын қамтамасыз етіп
отырады.
АК-ның 147-бабына ... ... мен ... ... ... мен ... белгілеуге, өзгертуге немесе тоқтатуға
бағытталған әрекеттері мәмілелер деп ... ... ... ... ... деп ... Олардың тікелей мақсаты
азаматтық құқықтарды немесе ... ... ... мүлікті сыйға
тарту тікелей затқа меншік құқығының сыйға тартушыдан сый ... ... ... ... мен ... ... ... тараптар
жалға берілген мүлікті қайтару мерзімін ұзарту жөнінде ... не, ... ... ... ... беруші борышқорды берешегін ... ... ... ... қайшы нәтижелерге жетуге бағьпталған, бірақ заңның
ұйғарымына байланысты ол да азаматтық құқықтар мен ... ... ... ... ... әкеп ... ... мінез-
құлықтың өзге акгілеріне қарағанда мәміленің заңдық ... ... ... көзге түседі. Мысалы, азамат өзінің тұрғылықты жерінен науқас
анасын көру үшін ... ... ... ... ... ол ... ... соң
бұрынғы тұрғылықты жеріне оралмауға бекінді. Анасына сапар шеккенде азамат
өзінің бұрынғы тұрып келген мемлекеттік ... ... бас ... болған жоқ. Бірақ осындай жағдайды көздейтін заңның талабына қарай
ол пәтерге құқығынан айрылады.
Мәмілелер — бұл саналы түрде жасалатын әрекеттер, ... ... ... еркі ... ... ... тұлға еркінің ішкі мазмұнын
(оның шын ниетін) және ... ... ... ... не ... ... ымды, әдеуір күрделі әрекетгерді) айыра білу керек.
Адамның сөзі мен іс-әрекеті бойынша оның еркінің шын ... ... ... ... ... ... көрінісі оның ішкі мазмұнына сай
келеді деп жорамалданады[1,47].
Алайда адамның шын ниеті мен оның еркінің сыртқы ... ... бар ... ... жағдайда (мысалы, сатып алушы сатушымен
түсінісетін ... ... ... сатып алатын ... ... ... оның шын ниетіне зор маңыз беріледі.
Зерттеудің ...... ... ... пәні ... ... ... Зерттеу тақырыбының көкейкестілігі мен өзектілігі,
Қазақстанда берілген құқықтық ... ... ... түсіндіріледі.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері - дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты
– мәміле ерекшелігін белгілеп, ... ... ... заң ... тауып, нақтылы көрсетілуін анықтау болып табылады.
Осы мақсатқа сәйкес зерттеудің міндеттері мыналар:
1. Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... Мәмілеге ғылыми тұрғыда сипаттама беру.
3. Мәмілеге қатысты заңнамаларға анализ жүргізіп нормаларының мәнін ашу.
4. Мәміле тақырыбын ҚР Азаматтық құқығы негізде зерттеу және ... ... ... ... мен ... методологиялық және теориялық негізі – диалектика заңдары,
социология, педагогика және ... ... ... ... ... Азаматтық құқық және Азаматтық іс жүргізу ... ... ... мен ... болып табылады.
Зерттеудің объектісі – Мәміле мәселелері, сондай-ақ оларға ... ... ... ... заты – Мәмілені Азаматтық құқық заң нормаларында және сот
тәжірибесінде ескеру мен ... ... ... ... ғылыми жаңалығы – Қазақстан Республикасында тұңғыш
рет ... ... ... мәселесінің зерттелуінде жатыр.
Зерттеудің құрылымы мен ...... ... ... 2 ... бөлімнен, 4 тараудан, қорытынды мен ... ... ... мен әдебиеттер тізімдерінен және қосымшалардан
тұрады.
1 Мәміле туралы жалпы ұғым, оның ... ... ... ... түсінік
Мәміле заң фактілерінің бірі болып табылады. Оның үстіне азаматтық
айналым саласыңда құқық қатынастарын ... ... ... ... ... ... серпінді дамуын қамтамасыз етіп отырады.
АК-ның 147-бабына сәйкес, азаматтар мен заңды ... ... мен ... ... ... ... тоқтатуға
бағытталған әрекеттері мәмілелер деп танылады. Демек, субъектілердің
мақсатты ... ... деп ... Олардың тікелей мақсаты
азаматтық құқықтарды немесе міндеттерді белгілеу (мысалы, мүлікті ... ... ... ... ... сыйға тартушыдан сый алушыға өтуіне
бағытталған), мұндай құқықтар мен міндеттерді ... ... ... ... ... ... ... ұзарту жөнінде уағдаласты), не, ең
ақырында, оларды тоқтату (несие беруші борышқорды ... ... ... табылады[2,58].
Басқаша, заңға қайшы нәтижелерге жетуге бағьпталған, бірақ заңның
ұйғарымына байланысты ол да ... ... мен ... пайда
болуына, өзгеруіне немесе тоқтатылуына әкеп соқтыратын іс-қимылдар мінез-
құлықтың өзге акгілеріне қарағанда мәміленің заңдық ... ... ... ... ... Мысалы, азамат өзінің тұрғылықты жерінен ... көру үшін ... ... ... ... ... ол біраз болған соң
бұрынғы тұрғылықты жеріне оралмауға бекінді. Анасына сапар шеккенде ... ... ... ... ... ... ... бас тарту
ниетінде болған жоқ. Бірақ осындай жағдайды көздейтін заңның талабына қарай
ол пәтерге ... ... ... — бұл заңды, рұқсат етілетін, көп реттерде заң қолдап
отыратын іс-әрекет. Күнделікті өмірде кейде ... ... ... ... деп атайды. Сөзді бұлайша қолдану оның ... ... ... ... ... ... ... әрекетгерден, яғни
басқа адамдарға нұқсан келтіретін әрекеттерден ерекшеленеді.
Мұндай әрекеттер де келтірілген залалдың орнын толтыру ... ... ... мен ... тудырады, бірақ олар
мәміледен емес, залал келтіру фактісінен, яғни деликтіден туындайды.
Мәміленің қажетті сапасы — ... ... ... ... ... ... отыруын мүлде талап етпейді, керісінше, занда
көзделмеген мәмілелер жасалуы мүмкін; тек ... ... ... ... ... ... талап етіледі (АК-ның 7-бабы). Заң, мысалы, демеуші
мен ол жәрдем көрсететін ... ... ... ... ... ... ... жасалуы әбден мүмкін. Оның үстіне, Азаматтық кодекс
(381-бап) аралас шарттар жасасуға рұқсат етеді, оларда заңдарда ... ... ... ... ... Инвестициялық шарт осындай саладағы
үлгі шарт болып ... ... ... ... ... мен ... Олар осы ... арқылы әкімшілік актілерден, яғни осы органдарға
бағынатын тұлғалар үшін азаматгық құқықтар мен ... ... ... органдардың әрекеттерінен ерекшеленеді. Мысалы,
мемлекеттік мүлікті ... ... ... ... ... ... ... үш жыл мерзіммен жалға берілген шартты
ұзартуға міндеттейді, не, керісінше, оған тыйым салады. Сотқа ... үшін ... ... туғызатын, өзгертетін не тоқтататын сот
шешімінен мәміле осындай белгілері бойынша ерекшеленеді.
Мәмілелер — бұл саналы ... ... ... ... ... ететін
тұлғалардың еркі байқалады. Мәміле жасайтын тұлға еркінің ішкі ... шын ... және ... ... ... ... не қағазда
баяндалған сөзді, ымды, әдеуір күрделі әрекетгерді) айыра білу керек.
Адамның сөзі мен іс-әрекеті ... оның ... шын ... туралы пікір
түюге болатындықтан, еріктің сыртқы көрінісі оның ішкі мазмұнына сай келеді
деп жорамалданады.
Алайда адамның шын ниеті мен оның ... ... ... ... бар екені дәлелденген жағдайда (мысалы, сатып алушы сатушымен
түсінісетін ... ... ... ... ... заттың бағасын
белгілеуде қателесті) оның шын ниетіне зор ... ... ... — бұл қашан да ерікті білдіру болатындықтан, оны заң
еркіне заңдық маңыз ... ... ғана ... ... ... ... азаматтар мәмілелер жасай ... ал ... ... адамдар оларға заң рүқсат еткен мәмілелерді ғана
жасауға құқылы (АК-ның 22 және 23-баптарын Қараңыз).
Сонымен, Азаматтық кодекстің ... ... ... мен заңды
тұлғалардың азаматтық құқықтары мен міндеттерін белгілеуге, ... ... ... әрекеттері деп белгіленген екен. Мәмілеге
мынадай белгілер тән:
1) тұлғаның ... ерік ... ... ... ... ... ... ерік білдіру, яғни құқыққа сәйкес әрекет;
3) ... да бір ... ... ... ... азаматтық-құқықтық
қатынастардың пайда болуы, ... және ... ... ... ... ... ... маңызы жақтардың еркі мен ерік (ниет, ... ... Ерік ... ... ... әрекеті арқылы жазбаша (жай
немесе нотариалдық) және үндемей қалу жолымен білдіріледі.
Мәмілеге қатысушылардың ерік білдіру ... ... ... ... Егер ... қатысушылар ездерінің еркін ауызша айтқан болса, онда
бұл ауызша жасалған мәміле болады. Мысалы, ... ... ... жасалған болып есептеледі. Айталық, ауызша ... ... ... ... құжат берілуі мүмкін (тауар чегі, затты сатып
алғанын айғақтайтын құжат және т.б.), ... ... ... ... ... ... ... бұдан ауызша жасалған мәмілеге келіп-
кетер ештеңе жоқ.
Конклюденттік әрекет — сол арқылы тұлғаның ... ... ... ... ... азамат автоматқа ақша салу арқылы, ондай тауарды
алуға деген еркін білдіреді[4,60].
Үндемей қалу заңдарда ... ... ... ... ... жасауға ерік білдіру болып танылады (АК-тің 151-бабының 4-
тармағы). Мысалы, егер мүлікті жалға алушы шарт мерзімі ... ... ... ... ... қарсылық болмаса, онда жалға алушы бұрынғы шартқа
сүйене отырып ... ... ... ... ... кодекстің 152-бабына сәйкес мәміленің жазбаша түрі бүл
орайда мәмілелерді жасау ... ... ... басқа жүз
есептік көрсеткіштен жоғары сомаға жасалуы тиіс.
Азаматтық кодекс мәміленің жазбаша түріне қатысты бірқатар ... мән ... айта кету ... ... ... 152-бабына
сәйкес, егер іскерлік қызмет өрісінің әдеттегі ... ... ... ... ... ... тараптар немесе олардың
өкілдері қол қоюы тиіс.
Мәміле жасау ... қол ... ... ... ... жол ... ... өзі заңға немесе қатысушылардың ... ... ... ғана ... асады.
Заңдармен немесе тарапатардың келісімімен қосымша талаптар белгіленуі
мүмкін, оларға мәміле нысаны, атап айтқанда, белгіленген нысанды ... ... ... ... ... және оларда осы талаптарды орывдамау
салдары көзделуге тиіс.
Екі жақты ... ... өзін ... ... қол қойған
құжаттарды алмасу арқылы жасалуы мүмкін.
Хат, жеделхат, телефонжазба, телетайпажазба, факс ... ... ... ерік ... ... ... өзге де ... алмасу,
егер заңдармен немесе талаптардың келісімімен өзгеше белгіленбесе, жазбаша
түрде жасалған мәмілеге теңестіріледі.
Егер ... дене ... ... немесе сауатсыздығы салдарынан
өзі қол қоя алмаса, оның өтініші ... ... ... ... қол қоя
алады. Соңғының қойған қолын, егер заңдарда өзгеше ... ... ... нотариалдық әрекет жасау құқығы бар басқа лауазымды адам,
мәміле ... өзі қол қоя ... ... көрсете отырып,
куәландыруға тиіс.
Жазбаша түрде жасалған мәмілені орындаған тарап екінші тараптан ... ... ... ... ... ... ... кезінің өзінде орындалатындарынан басқа, ауызша
кәсіпкерлік мәмілені ... ... да ... ... бар. ... ... 5-тармағы).
Заң құжаттарында немесе тараптардың келісімімен белгіленген ... ... ... нотариат куәландырғаннан кейін ғана жасалды деп
саналады. Мұндай талапты ... ... ... ... ... ... ... мәміленің жарамсыз болып ... ... ... ... сәйкес кейбір мәмілелер заң
құжаттарында көрсетілуіне сәйкес мемлекеттік немесе өзге ... ... ... тек ... тіркелгеннен кейін жасалды деп саналады. Тіркеу
мүдделі тараптың тіркеуші органға табыс еткен немесе пошта арқылы ... ... ... ... бас тарту жазбаша түрде ... және ол заң ... ... сілтеме жасалғанда ғана ... Егер ... ... ... ... ... ... нысанда
жасалса, бірақ тараптардың бірі оны тіркеуден жалтарса, сот ... ... ... ... ... ... ... шығаруға құқылы. Бұл ретте
мәміле соттың шешіміне сәйкес ... ... бас ... жақ сот
арқылы мәмілені жарамсыз деп тануды талап етуге құқылы.
Сонымен, мәміле — бұл тектік ... ал шарт — ... ... Кез ... — бұл ... ал кез ... мәміле — шарт емес. Күңделікгі тұрмыстағы
және ресми тәжірибеде шарт басқа терминдермен де ... ... ... ... ... бәрі - ... ... мәмілелердің
басым бөлігін құрайды.
АК-ның 150-бабы шартпен жасалған мәмілелерге, яғни шартты мәмілелерге
арналған.
"Шарт" термині ... ... ... екі мағынаға ие болуы
мүмкін[5,91]. ... - бұл ... ... мен ... ... элементі. Мысалы, жалға берілетін мүлік ... ... ... ... ... ... ... — мәміленің мазмұнын құрайтын
тараптардың құқықтары мен міндеттері пайда болатын немесе тоқтатылатын мән-
жай. Мұндай мән-жай мәміленің ... ... ... ... ... болады.
АК-ның 150-бабы "шарт" терминіне екінші мағына ... ... ... мен ... ... ... ... тоқтатылуын осындай
шартқа тәуелді етіп қойған мәміле шартпен жасалған мәміле болып табылады.
Мысалы, тараптар, егер сатушы Астанаға ... ... ... ... ... пәтерін сатып алу-сату туралы уағдаласты. Бұл ... ... ... бас ... шарт болып, ал сатып алу-сату шарты — шартпен
жасалған мәміле ... ... ... ... ... Егер тараптар өздерінің құқықтары мен
міндеттерін жүзеге асыруды осымен байланыстырған мән-жай ... ... орын ... болса, оның қатысушылары бұл жөнінде білмеген болса да, ол
мәмілеге әсер ... ... ... ... ... ... қаты-сушы
тараптардың іс-әрекеттері және т.с.с. шарт болуы мүмкін. Бірақ заңға қайшы
немесе әдепсіз ... шарт ... ... ... ... жөнінен шарт оң болуы мүмкін (реті ... ... ... ... ... таба ... зат ... немесе теріс
болуы мүмкін (реті келмейді): егер автор шетелге іссапармен ... ... ... ... ... ... ... кейінге қалдырылатын шартпен жасалған мәмілені және
күші ... ... ... ... ... Кейінге қалдырылатын
шартпен жасалатын мәміледе құқықтар мен міндеттер мәміле жасалатын сәтте
емес, жағдай туған ... ... ... ... ... ... туралы
жоғарыда келтірілген мысал дәл осындай мәмілеге түсіндірме бола алады. Егер
кейінге қалдырылатын шарт ... ... ... ... тоқтатады.
Күші жойылатын шартпен жасалатын мәміледе тараптардың құқықтары мен
міндеттері мәміле жасалған ... ... ... енеді, бірақ жағдай туған
кезде тоқтатылады. Мысалы, үйдің меншік иесі үйінің бір бөлмесін ұлым ... соң үйге ... ... босату керек деген шартпен жалға береді.
Әрине, жағдай туғанга дейін өткен ... үшін ... есеп ... ... Күші ... шарт ... жағдайда мәміле сөзсіз мәмілеге айналады.
Міндетті болмаса да, тууы мүмкін жағдай ғана шарт ... ... ... ... ... тумаса, онда мәміле жоқ не сөзсіз болады. Керісінше,
міңдетті түрде туатын шарт, мәмілені ... ... ... ... ... иесі ... ... өз мүлкін көктем басталғанға дейін пайдалану
мүмкіндігін береді.
Мерзімнің де кейінге қалдырылатын және күші ... ... ... ... көп ... ... қатысушылардың құқықтары мен
міндеттерінің пайда болуы, өзгеруі немесе ... ... ... ... ... мүдделеріне сәйкес әрекет етуге қүқылы,
өздері үшін тиімді немесе тиімсіз шарттардың басталуына не басталмауына
жәрдемдесуге ... ... ... ... ... олар шартқа
жәрдемдесетін не кедергі жасайтын ... ... ... құралдарды
қолданбауы, жосықсыз әрекет етпеуі тиіс (АК-ның 8-бабын қараңыз). Мысалы,
азамат егер көршісін ... ... ... ... ... болса, оған пианинасын сатуға келісті. Кейін бұдан гөрі пайдалы
сатып алушыны тапқан ол ... ... ... ... үшін ... туыстық байланыстарын пайдаланып, оның филармонияға жұмысқа
орналасуына кедергі жасайды. ... ... ... ... тиімсіз
болып шыққан шарттың тууына кедергі жасағандықтан, шарт ... ... ... бір ... ... ... ... жосықсыз
әрекеттерімен кедергі келтірсе, ол тумаған болып ... ... егер ол ... қалаға іссапармен кетіп қалмаса, тұрғын үйді
жөндеуге міндеттенеді. Осы арада оған ... гөрі ... ... түседі
де, ол алғашқы тапсырыс иесінен арылу үшін ... ... ... ... ... ол ... басқа қызметкерді жіберетін болып шешілсе де, өзі
іссапарға шығатын болады. Бұл жағдайда шартты тумаған деп есептеу керек.
АК-ның ... ... ... ... ... ... ... Биржада жасалатын мәмілелерді биржалық мәмілелер деп
түсінеді. Олар ... ... ... ... ... жасалған
тиісті мәміле туғызатындай құқықтар мен міндеттерді ... ... ... ... және ... ... ... заң ережелеріне
бағынады. Сонымен қатар, олардың ... ... ... ... ... биржалық мәмілелерге қатысушылардың құқықтық жағдайына,
мәміленің нысанасына, оларды ... және ... ... ... және ... даулардың шешілуін қамтамасыз етуге қатысты
болады.
Әдетте, биржалық мәміле делдал (брокер, дилер) арқылы ... ... ... жасауға, әдетте, бағалы қағаздар рыногының кәсіби
қатысушылары (кастодиан, орталық депозитарий, тіркеуші, атаулы ... ... және ... ... ... тіркелуге жатады.
Биржалық тауар мәмілелерінің нысанасы нақты және ... ... ... ... болуы мүмкін (форвардтық мәмілелер)
Тауарларды ... ... ... ... ... мен ... ... арналған стандартты келісім-шартты негіз ететін
мәмілелерге рүқсат етіледі (фьючерстік немесе опциондық ... ... ... ... ... ... ету ... мен
әдістерінің арнайы нысандары болуы мүмкін.
Тауар ... ... ... ... ... ... төрелік комиссия қарауы мүмкін, оның шешімі ... ... ... ... ... ... және олардың ерекшеліктерін заң
актілері (ең алдымен "Тауарлық биржалар туралы 1995 ж. 7 ... ... Заң күші бар ... ... ... рыногы туралы",
"Қазақстан Республикасында бағалы қағаздармен ... ... ... ж. 5 ... ... ... ... сондай-ақ биржалық сауданың
тиісінше бекітілген ережелері айқындайды.
Сонымен, азаматтар мен заңды тұлғалардың азаматтық ... ... ... ... ... ... бағытталған әрекеттерi
мәмiлелер деп танылады.
Мәмiлелер бiржақты және екi немесе ... ... ... мүмкiн.
Заңдарға немесе тараптардың келiсiмiне сәйкес жасалуы үшiн ... ерiк ... ... және ... болатын мәмiле бiржақты мәмiле
деп есептеледi.
Шарт жасасу үшiн екi тараптың (екiжақты ... не үш ... одан ... тараптың (көпжақты мәмiле) келiсiлген ерiк бiлдiруi қажет.
Бiржақты мәмiле мәмiле жасаған адамға мiндеттер жүктейдi. Ол ... заң ... ... не сол ... ... ... ғана ... жүктей алады.
Бiржақты мәмiлелерге тиiсiнше мiндеттемелер туралы және шарттар ... ... ... ... бұл ... мәмiленiң табиғаты мен
мәнiне қайшы ... ... ... мен ... ... ... ... байланысты етiп қойса, мәмiле кейiнге қалдырылатын
шартпен жасалды деп ... ... ... мен ... ... ... ... мән-жайға байланысты етiп қойса, мәмiле кейiн күшi
жойылатын шартпен ... деп ... ... басталуы тиiмсiз болатын тарап шарттың басталуына терiс
пиғылмен кедергi жасаса, шарт басталды деп танылады.
Егер шарттың басталуы тиiмдi болатын тарап ... ... ... ... етсе, шарт басталмаған деп танылады.
Мәмiлелер ауызша және жазбаша ... ... (жай ... ... тараптардың келiсiмiмен жазбаша (жай не нотариалдық)
немесе өзге белгiлi бiр нысан белгiленбеген мәмiле, атап айтқанда, ... ... ... мәмiлелердiң бәрi ауызша жасалуы мүмкiн. Мұндай
мәмiле адамның мiнез-құлқынан оның мәмiле жасау еркi айқын көрiнiп ... де ... деп ... ... ... ... ... өзге де растайтын белгi
арқылы расталған мәмiле, егер заңдарда өзгеше ... ... ... ... ... қалу заңдарда немесе тараптардың келiсiмiнде көзделген
реттерде мәмiле ... ерiк ... деп ... ... ... ... ... үшiн жасалған мәмiлелер, егер
заңдарға қайшы келмесе, тараптардың келiсiмi бойынша ауызша жасалуы мүмкiн.
Мынадай мәмiлелер:
1) егер ... ... ... үшiн ... өзгеше арнайы
көзделмесе немесе iскерлiк ... ... ... ... мәмiлелердi жасау кезiнiң өзiнде орындалатындарынан басқа,
кәсiпкерлiк қызмет үрдiсiнде жүзеге асырылатын;
2) ... ... ... өзiнде орындалатындарынан басқа, жүз
есептiк көрсеткiш жоғары сомаға;
3) заңдарда немесе ... ... ... өзге де ... ... жасалуға тиiс.
Егер iскерлiк қызмет өрiсiнiң әдеттегi құқықтарынан өзгеше туындамаса,
жазбаша түрде жасалған мәмiлеге тараптар немесе олардың ... қол ... ... ... мәмiлеге қатысушылардың бiрiнiң талаптарына қайшы
келмесе, мәмiле жасау кезiнде қол қоюдың ... ... ... ... ... ... жол ... мәмiлелер әрқайсысына өзiн жасаған тараптар қол ... ... ... жасалуы мүмкiн.
Хат, жеделхат, телефонжазба, телетайпжазба, факс, электрондық құжаттар
немесе субъектiлердi және олардың ерiк ... ... ... де құжаттар алмасу, егер заңдармен немесе тараптардың келiсiмiмен
өзгеше белгiленбесе, жазбаша түрде жасалған мәмiлеге теңестiрiледi.
Заңдармен және ... ... ... талаптар белгiленуi
мүмкiн, оларға мәмiле нысаны, атап айтқанда, белгiленген нысанды бланкiге
жазу, ... ... ... келуге және оларда осы тараптарды ... ... ... ... дене ... ... немесе сауатсыздығы салдарынан
өзi қол қоя алмаса, оның өтiнiшi ... ... ... азамат қол қоя
алады. Соңғысының ... ... егер ... ... ... нотариат
немесе сондай нотариалдық әрекет жасау құқығы бар басқа ... ... ... өзi қол қоя ... ... көрсете отырып,
куәландыруға тиiс.
Жазбаша түрде жасалған мәмiленi орындаған тарап екiншi тараптан ... ... ... ... ... ... жасау кезiнiң өзiнде орындалатындарынан ... ... ... ... ... да ... ... бар.
Мәмiленiң жай жазбаша түрiн сақтамау оның ... ... ... ... бiрақ дау туған жағдайда тараптарды мәмiленiң
жасалғанын, мазмұнын ... ... ... ... ... айырады. Алайда тараптар мәмiленiң жасалғанын, мазмұнын ... ... ... ... куәгерлiк айғақтардан басқа дәлелдермен
растауға құқылы.
Заң құжаттарында немесе тараптардың келiсiмiнде тiкелей көрсетiлген
реттерде ... жай ... ... ... оның жарамсыз болып қалуына
әкелiп соқтырады.
Сыртқы экономикалық мәмiленiң жай жазбаша түрiн сақтамау мәмiленiң
жарамсыз ... ... ... ... ... немесе тараптардың келiсiмiмен белгiленген реттерде
жазбаша мәмiлелер оларды нотариат куәландырғаннан кейiн ғана ... ... ... ... сақтамау осы Кодекстiң 157-бабының 3-тармағында
көзделген салдармен ... ... ... ... ... соқтырады.
Егер нотариаттың куәландыруын талап ететiн мәмiленi тараптар немесе
тараптардың бiрi iс ... ... ... ол өзiнiң мазмұны жағынан
заңдарға қайшы ... және ... ... ... ... сот
мүдделi тараптың арызы бойынша мәмiленi жарамды деп ... ... ... ... ... ... куәландыруы талап етiлмейдi.
Тiркеуден бас тартылу ... ... ... тиiс және ... бұзылуына сiлтеме жасалғанда ғана мүмкiн болады.
Егер мемлекеттiк тiркеудi керек ... ... ... ... жасалса,
бiрақ тараптардың бiрi оны тiркеуден жалтарса, сот екiншi тараптың талап
етуiмен мәмiленi тiркеу туралы шешiм ... ... Бұл ... мәмiле
соттың шешiмiне сәйкес тiркеледi.
Биржалық мәмiлелер - нысаны биржадағы айналысқа жiберiлген мүлiк болып
табылатын және тиiстi биржалар (тауар, қор және ... ... ... ... мен биржалық сауда ережелерiне сәйкес онымен сауда-
саттық жүргiзуге қатысатындармен жасалатын ... ... осы ... ... ... үшiн биржа
беретiн құжаттармен ресiмделедi.
Егер заңдардан, тараптардың келiсiмiнен немесе мәмiленiң мәнiнен өзге
жағдайлар туындамаса, биржалық ... ... ... қарай тиiстi
шарт (сатып ... ... және ... ... ... ... ... сауда ережелерiнде тараптардың коммерциялық
құпиясы болып табылатын және олардың келiсiмiнсiз жария етуге жатпайтын
биржалық ... ... ... ... ... жасасуға байланысты даулар тиiстi биржа жанындағы
биржа төрелiгiнде қаралады, оның шешiмiне сотта дау ... ... ... ... және ... сондай-ақ олардың
ерiк бiлдiру бостандығына қойылатын талаптар бұзылған ... ... ... ... органның не прокурордың талабы ... ... деп ... мүмкiн.
Мәмiле жарамсыздығының негiздемелерi, сондай-ақ оны жарамсыз деп
тануды талап етуге ... бар ... ... осы Кодексте не өзге де
заң құжаттарында белгiленедi.
Мәмiле ... деп ... ... ... ... ... мәмiле бойынша алынғанның бәрiн қайтарып беруге, ал заттай қайтарып
беру мүмкiн болмаған жағдайда құнын ақшалай өтеуге мiндеттi.
Егер мәмiле қылмыстық ... ... ... екi тарапта да
жымысқы ниет болған жағдайда олардың ... ... ... ... ... ... бәрi соттың шешiмi немесе үкiмi бойынша
тәркiленуге тиiс. ... ... бiр ... ... ... екiншi
тараптан алғандарының бәрi және одан ... ... ... ... бәрi ... тиiс. Егер ... ешқайсысы да орындауға
кiрiспеген болса, ... ... ... бәрi тәркiленуге тиiс.
Қылмыстық мақсатқа жету жөнiндегi жымысқы ниет тараптардың бiрiнде
ғана болған жағдайда оның ... ... ... бәрi ... ... тиiс, ал ... ... не оған мәмiле ... ... ... мәмiле заңдық салдарға әкелiп соқтырмайды, ... ... ... және ол ... ... ... жарамсыз мәмiлелер
кiрмейдi.
Мәмiленi жарамсыз деп тани ... сот ... ... ... оның одан әрi ... ... салумен шектелуге құқылы.
Мазмұны заң талаптарына сәйкес келмейтiн, сондай-ақ құқықтық тәртiп
негiздерiне немесе адамгершiлiкке көрiнеу қайшы келетiн ... ... ... ... талаптарын, заңды тұлғаның жарғысын не оның органдарының құзыретiн
бұзатын мәмiленi қасақана жасасқан адамның, егер мұндай талап ... ... ... ... ... туындаса, мәмiленi
жарамсыз деп тануды талап етуге құқығы жоқ.
Егер ... ... бiрi оны ... ... ... жақ не ... алдындағы жауапкершiлiктен жалтару ниетiмен жасалған
ретте, ал мәмiленiң басқа қатысушысы бұл ниет туралы ... ... ... тиiс болса, мүдделi жақ (мемлекет) мәмiленi жарамсыз деп ... ... ... ... ... не лицензияның қолданылу күшiнiң ... ... ... мәмiле жарамсыз болады.
Терiс пиғылды бәсеке мақсатын көздейтiн немесе iскерлiк әдеп
талаптарын ... ... ... ... төрт жасқа толған кәмелетке толмаған баланың ата-анасының (асырап
алушыларының) немесе қамқоршыларының келiсiмiнсiз жасаған ... ... оның өзi ... ... құқығы бар мәмiлелердi қоспағанда, сот ата-
анасының (асырап алушыларының) немесе қамқоршысының талабы бойынша жарамсыз
деп тануы ... ... ... кем ... ... ... қабiлеттiгi жоқ
деп танылған адам жасасқан мәмiле жарамсыз болады. ... ... жоқ деп ... ... ... ... егер мәмiленi жасау
кезiнiң өзiнде-ақ бұл азаматтың психикалық шатасу ... ... оның ... ... ... сот мәмiленi жарамсыз деп
тануы мүмкiн.
Сот әрекет қабiлеттiлiгiн шектеген адам ... ... сот ... ... етуi ... ... деп тануы мүмкiн.
Әрекет қабiлеттiлiгi болғанымен, мәмiле жасаған кезде өз әрекеттерiнiң
мәнiн түсiне алмайтын немесе өзiнiң не iстегенiн бiлмейтiн ... ... ... мәмiленi сот сол азаматтың талабы бойынша, ал егер ... ... ... ... ... ... ... қайтыс болғаннан
кейiн басқа мүдделi адамдардың талабы бойынша жарамсыз деп тануы мүмкiн.
Елеулi мәнi бар ... ... ... мәмiленi сот жаңылысу
әсерiмен әрекет еткен тараптың талабы бойынша жарамсыз деп тануы ... ... ... ... оны өз ... ... ... төмендететiн мәнiнiң сапасына қатысты ... мәнi ... ... ... кейiнге қалдыру немесе күшiн жою
шарты ретiнде, мәмiленiң мазмұнына ... ... ... ... ғана
мәмiле жарамсыздығының негiзi бола ... Егер ... ... ... ... ... болса, не оны кәсiпкерлiк тәуекел
билеген болса, сот нақты жағдайларды және мәмiлеге қатысушы екiншi жақтың
мүдделерiн ескере отырып, ... ... деп тану ... талаптан бас
тартуға құқылы.
Алдау, зорлық, қорқыту ... ... ... ... ... ... ... қарағанда адам өзi үшiн мүлде ... ... ... ... ... болған мәмiленi (кiрiптарлық
мәмiле) сот ... ... ... ... деп ... ... ... өкiлiнiң екiншi тараппен зұлымдық ниетте келiсуi нәтижесiнде
жасалған мәмiленi сот ... ... ... ... ... деп
тануы мүмкiн. Жәбiрленушi тарап шеккен залалды жәрдем беру тәртiбiмен ... ... ... ... ... ... осы ... өзге де заң актiлерiнде немесе құрылтай
құжаттарында нақты шектелген ... ... ... ... етiп
жасаған, не оның органының жарғылық құзыретiн бұза отырып жасаған мәмiлесi,
егер ... ... ... ... ... ... ... немесе
күнiлгерi бiлуге тиiс болғаны дәлелденсе, заңды тұлғаның немесе оның
құрылтайшысының (қатысушысының) мүлiк ... ... ... жарамсыз деп
танылуы мүмкiн.
Заңдық салдар туғызу ниетiн көздемей, тек көз алдау үшiн ғана жасалған
жалған мәмiле жарамсыз болады.
Егер мәмiле ... бiр ... ... бүркемелеу мақсатымен
жасалса, тараптар шын мәнiнде ойлаған ... ... ... ... оның жарамсыз бөлiгiн енгiзбей-ақ жасауға болар едi деп
ойлау мүмкiн болса, ... бiр ... ... оның ... жарамсыз болуына әкелiп соқтырмайды.
1.2 Мәмілелердің жіктелуі
Мәмілелер мынадай түрлерге бөлінеді: 1) бір жақты және екі ... ... ... 2) ... және ақысыз; 3) нақты және консенсуалды; ... және ... 5) ... ... 6) биржалық.
Біржақты мәміле дегеніміз заңдарға немесе талаптардың келісіміне
сәйкес жасалуы үшін бір ... ерік ... ... және сол жеткілікті
болатын мәміле. Біржақты мәмілелердің анағұрлым жиі кездесетін түрі — ... ... ... ... тым көп бола ... ... ... өзара мәмілелерден құралады. ІПарт жасасу үшін екі тараптың ... ... не үш ... одан да көп тараптың (көп жақты ... ерік ... ... өз ... ... үшін ақы алса ... ... бір-
біріне бір нәрсе беруі керек болса, бүл ... ... ... ... оған ... ... тапсыру жатады). Ал, бір тарап екінші тарапқа
одан ақы алмай ... ... ... бір нәрсені ұсынуды міндетіне алған
мәміле ақысыз болып есептеледі.
Консенсуалды мәмілелер ......... ... ... азаматтардың құқықтары мен міндеттері туындайтын мәмілелер. Нақты
мәмілені жүзеге ... үшін ... гез - зат) ... бір ... оған қоса ... тапсыру қажет[7,103].
Мәмілелерді азамат құқықтану ілімінде каузальдық ... ... деп те ... ... ... ... алға ... мақсатына
орай құқықтық негіз бен құқықтық мақсатты еншілейді. Бірақта бір ... ... оның ... ... ... екінші жағдайда оған
байланысты болмайды (абстракциялық). Абстракциялық мәмілелер өзінің
негізінен қол ... ... (қол үзу, ... ... ... жасалған мәмілелер қандай да бір нәрсеге тәуелді болып келеді
(оқиға немесе үшінші жақтың әрекеті), ондай жағдай болуы да, ... ... ... егер ... ... мен ... туындауын басталу-
басталмауы белгісіз мән-жайға байланысты етіп ... ... ... ... жасалды деп есептеледі. (АК-тің 150-ба-бының ... ... ... ... ... ... егер ... мен міндеттемелердің тоқтатылуын, басталу-басталмауын белгісіз мән-
жайға байланысты етіп қойса, мәміле ... күші ... ... ... ... ... ... өзіне тиімсіз деп есептейтін тарап шарттың
басталуына теріс пиғылмен кедергі ... шарт ... деп ... ... ... ... болатын тарап шарттың басталуына ... ... ... онда шарт басталмаған деп танылады.
Азаматтық кодексте (156-бап) биржалық ... ... ... ... ... бағалы қағаздар мен басқа мүлікке қатысты
құқықтары мен ... ... беру ... ... (биржалық
мәмілелер) биржаға қатысушылар тауар, қор және басқа ... ... және ... ... белгіленген тәртіп бойьшша жасасады.
Биржалық мәмілелер делдалдық жазбалармен рәсімделуі мүмкін және ... ... ... ... ... даулар тиісті биржа жанындағы
биржа төрелігінде қаралады, оның шешіміне сотта дау айтылуы мүмкін.
Сонымен, Заң (АК-ның ... ... екі ... ... ... мәмілелер және шарттар. Бір жақты мәміле бір тараптың еркін білдіреді
және оған басқа азаматтардың ... ... ... ... ... қолданыла береді. Мысалы, азаматтың өзіне тиесілі әлде бір
құқығынан бас тартуы, берілген сенімхатын ... ... және т.б. ... мәміле болады. Бір жақты мәміле әдетте (бір өзі немесе ... ... ... бұл ... ... ... ... мұндай
құқықтар туралы тіпті білмейтін басқа адамдардың ... ... ... ... қайтыс болғаннан кейін оның қалдырған өсиеті ... ... ... ... ... ... ... берілетін құқықтардан
туындайтын міндеттемелерден басқа міндеттерді жүктей алмайды (мысалы,
өсиеттік бас тарту — АК-ның ... ... бір ... ... жай ... туғызады, мұнда
мәміле жасаған адам борышқор болады, ал оның пайдасына ... ... ... ... беруші болады. Мысалы, жай вексельді беру.
Кейде бір жақты мәміле міндеттемені тоқтатады, мұнда мәміле жасаған
адам несие беруші ... да, ал оның ... ... жасалған адам —
борышқор болады. Мысалы, борышты кешіру (АК-ның 373-бабы).
Мәмілелердің көпшілігі екі ... ... ... ... ... яғни шарт ... табылады. Шарттар туралы АК-ның 378 — ... ... ... ең ... бір ... ... бағытталғанына
қарамастан, екі немесе бірнеше тұлғаның жай ғана мәміле жасасуы оны шарт
деп тану үшін ... ... ... ... өзара үйлесімді
болуы талап етіледі, яғни қатысушының әрқайсысы басқа қатысушы саналы түрде
мойындайтын немесе тіпті қолдайтын әрекеттер жасайды. Егер ... ... ... ... ... өз ... ... қатысушыны хабардар
етпестен, жеке-жеке әрекет ететін болса, онда бұл шарт ... ... ... жасалатын екі мәміле болады. Мысалы, өсиет қалдыру және ... ... ... ... ... ... қалдырылған өсиетті
қабылдауы.
Екішпі жағынан, кез келген шарт кем ... екі ... ... бір ... шарт ... туралы ұсынысынан (мұндай бір жақты
мәміле оферта деп ... және ... ... ... ... келісуінен (бір жақты мәміле — акцепт) туады. Бұл жөнінде АҚ-ның
23-тарауын қараңыз.
Басқа негіздер бойынша мәмілелер өзге де ... ... ... ... мәмілелердің арасындағы айырмашылықтың өте зор
практикалық маңызы бар.
Каузальдық немесе себепті ... ... оның өзі ... ... ... ... бұзылуы жасалған бір жақты мәміленің заңдық күшін
жояды. Мысалы, сатып алушы сатып алған тауарының бағасын алдын ала ... ... ... тауарды жеткізіп бермеген. Сатушының сатып алушыдан
алынған ақшаға құқығы ... ... өзі оны ... ... ... ... білдірген болса,
абстрактілік мәміленің зандық күші оның ... ... ... ... алушы сатушыға тауардың құнына сай ... ... ... ... үшін есеп ... Егер ... тауардың сапасыз екені анықталса,
вексель қайтарып алынбайды, ... ... ... құқық вексель
ұстаушы үшін де, одан кейіші вексель ұстаушылар үшін де, оны ... де ... ... және ... ... мәмілелер (шарттар) арасындағы
айырмашылықтың практикалық маңызы бар.
Акцессорлық мәміле негізгі мәмілені толықтырады, қамтамасыз етеді және
нақтылайды. Егер ... ... ... не ... ... өзгеше
жағдай туыңдамаса, акцессорлық мәміленің тағдыры ... ... ... болады.
Кепіл туралы (АҚ-ның 322-бабының 1-тармағының 1-тармақшасы), кепілдік
және кепіл болушылық туралы (АК-ның 336-бабының ... ... ... ... ... және басқа мәмілелерді қосымша мәмілелер деп
атауға болады.
Төрелік сот тәжірибесінде мынадай жағдай болған: үш жеке ... ... ... ... ақы үшін ... ... ... кейін олар алынатын ақыны өзара ... ... ... ... Көп кешікпей, тапсырыс иесі жұмысты орындаушылардың біреуінің
қызметінен бас ... ал ол ... бөлу ... ... орындаушылардың
біреуіне қатысты шарттың күші ... ... ... ... ... басқа орындаушылардан оның сомасының 35 пайызы
мөлшеріңде өзінің ... ... ... ... ... бөлу ... ... сипатына байланысты мұңдай талапты негізді деп тануға болмайды.
2 Мәміленің нысаны мен оның жарамдық және жарамсыз шарттары
2.1 ... ... және оның ... заңмен белгіленген нысанға ие болғаннан кейін ғана заңдық маңыз
алады, ал ол арқылы ... ... ... ... білдіреді.
АК-ның 151-бабы мәміленің ауызша және жазбаша түрлерін ажы-ратады. Ал
жазбаша түрі, өз кезегінде, жай және ... ... ... жүзінде жасалатын мәмілелер ауызша түрде ... ... ... ... еркі ... шарт жасасуға бағытталған
конклюдентгік әрекеттер арқылы білінетін ... ... ... ... үшін сатушыға ақша беру) де, сондай-ақ қатысушының еркі ... ... ... де ... ... ... мәмілелерге жатады.
Бірақ зандарда тікелей белгіленетін жағдайларда ... ... ғана ... ... осындай маңыз беріледі. Мысалы, тауар сатып
алушы оны жеткізіп ... ... ... ... онда ... берудің
керекті шарттары көрсетіледі, егер жеткізіп беруші бес ... ... ... қарсылық білдірмесе, шарт жасалды деп есептеледі.
Заң мәміленің қандай жағдайларда жазбаша түрде жасалатынын айқындайды.
Бірақ мәміле жасасудың ауызша ... ... ... үшін ... ... жоқ. Сондықтан бұл жерде баршаға тән мынадай ереже ... ... бір ... ... ... келісіміне қайшы
келетін жағдайлардан басқа реттерде мәмілені қашан да ... ... ... ... ... ... мәміленің ауызша түрі ол жасалған кезде
атқарылатын жағдайда қолданылады. Бұл арада ауызша ... ең ... ... ... ... ... ... (АК-ның 152-бабының
1-тармағын қараңыз). Жазбаша мәміле жасамай-ақ құны миллион теңгелік ... ... ... ... ... ... уағдаласқан соң біріне-бірі затты
да, ақшаны да қолма-қол береді. Алайда, егер, нақ сол зат ... ... ... ала ... ... сатылса, сатьш алу-сату мәмілесі жазбаша
түрде жасалуы тиіс.
Мәміленің шын ... ... және оның ... ... ... дау ... ... ауызша жасалған мәміле оған қатысушылардың
жағдайын жеңілдетеді. Мұндай ... кез ... ... ... ... ... айғақтарымен дәлелденуі мүмкін.
АК-ның 151-бабының 3-тармағы ... ... ... ... өзге де растайтын белгі арқылы расталған ... ... ... ... ... ... мәмілелердің жасалуы мен
мазмұны куәлардың айғақтарымен ... ... ... ... ... ... есімдерін атауы
немесе атамауы мүмкін. Егер, алайда, мұндай белгілер қатысушыларды атап
қоймастан, ... ... ... да көрсететін болса, онда мәмілені
жазбаша түрде ... деп ... ... ... орындау немесе тоқтату, әдетте, мәмілелердің
жасалуы рәсімделетін тәртіппен жүргізіледі. Алайда, кейбір ... ... ... ... ... ... нұсқауына немесе
тараптардың қалауына қарай жазбаша түрде жасалған тиісті шарт әрекеттер
жасау жолымен, яғни ... ... ... ... ... толтырмастан
мәміле жасау арқылы орындалады (АК-ның 151-бабының 5-тармағы). Мәселен,
сатып ... ... ... ... ... ... ... шарттың орындалуы оны растайтын ... беру ... және ... әдіспен, графикке белгі соғу жолымен ресімделуі мүмкін.
Қарыз беру шарты бойынша берілетін ақша, әдетте, борышқордың ... ... ... жолымен жазбаша түрде ресімделеді, ал шарттың орындалуы
— ешқандай жазбасыз, қолхатты қайтару ... ... ... ... кең ... беретін АК-ның 151-бабынан
өзгеше, оның ... ... ... қажеттігінің едәуір Қатаң шекарасын
белгілейді.
Аталған бапқа сәйкес мынадай ... ... ... ... ... егер мәмілелердің жекелеген түрлері үшін заңдарда өзгеше жағдай арнайы
көзделмесе немесе ... ... ... әдеттегі құқықтарынан
туындамаса, мәмілелерді жасау кезінің өзінде орындалатындарынан ... ... ... ... асырылатын;
- мәмілелердің жасалу кезінің өзінде орыңдалатындарынан ... 100 ... ... ... сомаға;
- заңдарда немесе тараптардың келісімінде көзделген өзге де ... ... үшін ... ... түрінің тиімділігі -ол мәміленің
болуын да, оның ... да ... ... ... Бұл ... ... ... сенімді қорғауды және бухгалтерлік ... ... дәл ... ... ... етеді.
Мұндай қызметті мәміленің екі қатысушысы да немесе оның біреуі ғана
жүзеге ... ... ... ... барысында жасалатын
мәмілелер оларды жазбаша түрде жасауды ... ... ... АК-ның 152-бабын толықтыра отырып, олар да жазбаша
түрде жасалуға тиісті мәміленің ... ... ... ... (мысалы,
АК-ның 294, 331, 337, 544, 709, 772 және 825-баптарын қараңыз).
Егер іскерлік айналым салттарынан өзгеше жағдай туындамаса, ... ... ... ... олардың өкілдері қол қоятын бір құжат
толтыру ... ... ... ... оферта және акцепт алмасу жолымен жазбаша
түрде мәміле (шарт) жасасу жиі ... ... ... Бұл ... шартты жазбаша жасауды растау үшін тараптың
әрқайсысында олар шарт ... ... ... алмасқан құжаттардың бәрі
болуға тиіс: барлық алынған ... ... және ... ... ... қажет.
Соңғы жылдардың тәжірибесінде, әсіресе бір жолғы, қысқа мерзімдік және
т.с.с. шарттарды жасасуда факсимилелік жолмен көшірілген ... ... кең ... ... ... ... ереже ретінде факсимилелік
көшіру құралдарын пайдалануға рұқсат етеді.
Бұдан өзгеше, РФ ... ... ... ... актілерде
немесе тараптардың келісімінде көзделген жағдайларда ғана мәтін ... ... ... ... ... ... етеді. Демек,
Ресей зандары жалпы ереже ретінде аталған құралдарды ... ... ... ... түрлерін жасау үшін олардың стаңдартты немесе
үлгіге келтірілген нысандары (тасымалдау, ... ... ... және ... ... Бұл, ... жария шарттарды, әсіресе қосылу
шарттарын жасаудың әдеттегі тәжірибесі (АК-ның 387— 389-баптары).
Мұндай жағдайларда мәмілені ... ... ... ... үлгі шарттармен белгіленген нысанда құрастырылады. Мұндай
құжаттарды, әдетте, ... ... ... ... ... ... Тараптардың өзара келісімі бойынша құжатқа өзгерістер енгізілуі
мүмкін. Шарттың баспасөзде жарияланған үлгі ... ... ... ... ... салттары ретінде қарастырылуы мүмкін (3, 382,
388-баптарды қараңыз).
Мәміленің жазбаша түріне ... ... ... ... тіл ... 1997 ж. 11 ... заңның 15-бабын ескеру
керек, ол бойынша Қазақстан Республикасындағы жеке және ... ... ... жасайтын барлық мәмілелері қажетті жағдайларда басқа тілдерге
аудармаларымен қоса, мемлекеттік және орыс тілдерінде баяндалады. Шетелдік
жеке және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
және тараптар үшін қолайлы тілде баяндалады.
Заңдар кейбір мәмілелер үшін тараптар қол қоятын құжатты құрастыруды
ғана ... ... ... мәміленің мазмұнын белгілі бланкіде
баяндауды, қойылған қолдарды мөрмен куәландыруды және ... ... ... мәміленің жай жазбаша түрін күрделендіре түседі[11,59]. Егер олар
заңда не ... ... ... ... ... түріне мұндай
талаптар қою міндетті болады. Қалған жағдайларда, егер тіпті мәмілені занды
тұлғалар жасайтын ... ... ... ... ... болса да,
аталған талаптардың сақталуы міндетті емес. Мұнда мәмілені жазбаша түрде
жасаудың жалпы ережелерінің бұзылмауы жеткілікті ... ... дене ... ... ... ... ... өзі қол қоя алмайтын болса, онда оның өтініші бойынша
мәмілеге басқа азамат қол қоя алады. Егер ... ... ... басқа
адамның қойған қолын нотариус немесе осындай нотариалдық әрекеттер жасауға
құқылы басқа лауазымды адам мәміле ... оған ... өзі қол ... ... ... отырып, куәландыруы тиіс.
Жазбаша түрде жасалған мәмілені орындаған тарап келесі тараптан да
орындағанын ... ... ... ... ... ... ... мәмілелерден басқа, ауызша ... ... ... ... та ... ... ... құқылы. Қолхат, квитанция, жүк
қағазадары, әдетте, осындай ... бола ... ... немесе тараптардың келісімімен белгіленген реттерде
жазбаша мәмілелер оларды ... ... ... ... ... ... ... нотариалдық куәландыру қажетгігі туралы талаптарды заң
мәмілелердің нақты түрлеріне ғана қояды. Мысалы, ... ... ... ... ... құру ... ... шартын нотариалдық
куәландыруды талап етеді.
Заң талап етілетін нысанды оны қарапайымдату жолымен ... ... ... нотариалдық куәландыруды талап ету кезінде оны жай жазбаша
түрде жасаумен не жазбаша түрде жасаудың ... ... ... ... ... ... ... қатысушылардың өзара келісе отырьш,
белгіленген нысаннан оны күрделендіруге қарай шегінуі әбден мүмкін және ол
тараптар үшін ешқандай ... ... ... ... заң ... жасауға жол беретін реттерде де, тараптар мәмілені жазбаша түрде
жасауға ... заң мүны ... ... де, ... жазбаша мәмілені
нотариалдық куәландыруға қүқылы.
Заң бірқатар жағдайларда жасалған мәмілелерді тіркеуді талап етеді
(мысалы, ... 118, ... ... және ... қүқықтарды тіркеу туралы ереже мынаған келіп саяды:
заң бойынша тіркеуді керек ететін мәміле осындай тіркеуді ... ... ... ... ғана ... ... ... тіркеу мынадай бірқатар проблемаларды шешеді:
- біріншіден, ... атап ... ... толық занды күшіне енеді;
- екіншіден, тіркеу туралы қүжат субъектінің мәміле ... ... ... растайды;
- үшіншіден, бірыңғай тіркеу жүйесі оларды ... жеке ... ... ... ... ... есебін жолға қоюға мүмкіндік береді;
- төртіншіден, ең ақырында, мәмілені тіркеу, егер ... ... ... салынбаған болса, мүдделі түлғаларға белгілі бір мәмілемен ... ... ... танысуға мүмкіндік береді. Осы арқылы
осындай ... ... және ... ... ... ... ... тіркелетін объектілердің иелерімен мәміле ... ... ... ... қорғау қамтамасыз етіледі. Мүнда, әрине,
жылжымайтьш мүлікпен жасалатьш мәмілелерді тіркеудің зор маңызы ... ... ... (АК-ның 154-бабы, "Нотариат туралы"
1997 ж. 14 шілдедегі ҚР ... ... және ... мемлекетгік тіркеу —
бір-бірінен айтарлықтай өзгеше болғанымен, ұқсас рәсімдер. ... ... ... ал мәмілелерден туындайтын құқықтар
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... бәрі бірдей мемлекеттік тіркеуді қажет етпейді және
мемлекеттік ... ... ... бәрі ... ... ала нотариалдық
ресімдеуді талап етпейді.
Мәмілелердің басым бөлігін нотариалдық куәландыру және ... ... ... ... осы ... ... құжаттардың
дұрыстығының аса маңыздылығы туындайды. Іс жүзінде жалған материалдарды
шынайы материалдар ретінде ... ... ... келтіретін жалған
нотариалдық куәландыру, тіркеудің қате немесе шала жүргізілуі ... әлі де ... ... бір ғана ... шешіледі — нотариус және нотариалдық
әрекетгер жасауға уәкілетті лауазымды адамдар ... ... ... ... ... ... ... залалы үшін жауапты болады
(Нотариат туралы заңның 24-бабы); егер осы ... ... ... ... ... ... болса, берілген ақпаратгың толық
еместігі, дұрыс еместігі не ... ... үшін ... тіркеу
органдары (немесе мемлекет) жауапты болады (Жылжымайтын мүлікке ... ... ... жарлықтың 31-бабын қараңыз).
Жылжымайтын мүлікпен жасалатын мәмілелер мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... тәртібін аталған жарлық
белгілейді.
Алайда, жылжымайтын мүлікпен ... ... ... ... Заң ... да ... жасалатын мәмілелерді, әсіресе,
меншік қүқығының пайда болуына, өзгеруіне және тоқтатылуына әкеп ... де ... ... Мұнда ең алдымен көлік құралдары ... ... ... қарай тіркеуші орган анықталады.
"Жылжымалы мүлік кепілін тіркеу туралы" 1998 ж. 30 маусымдағы заң бойынша
жылжымалы мүлік кепілін ... ... ... ... ... ... ... (бұл
туралы кейінірек айтылады) мынаған саяды: олар жарамсыз деп ... ... ... ... мәміле жасаудың жазбаша түрі туралы талапты
сақтамаудың салдары қандай деген ... бұл ... бір ... ... ... айтқанда, Заңнан мынадай екі жауап шығады: біреуі -
жалпы ереже ретінде, ...... ... ... ... ретінде
қолданылады.
Жалпы ереже мынадай: ... ... ... ... ... туғызбайды. Егер тараптар оның жасалуы және мазмүны туралы
фактінің төңірегінде дауласпаса, мәміле ... ... ... ... тиіс және оның ... ... ... жауаптылықты туғызады.
Мысалы, АК-ның 152-бабы 100 есептік ... ... ... ... ... жасауды талап етеді Айталық, азамат өзінің танысына 150 ... ... тең ... ақша ... ... ... ... мерзім келді, бірақ борышқор қарыз алу фактісін, сомасын және
оның мерзімін теріске ... ... ... ... ... ... ... заң күшін сақтайды және несие беруші борышты ... ... ... сотқа шағымдана алады.
Алайда, мұнда мәміленің шарты бұзылды. Оның ... ... ... ... ... ... жасасқанын мүлде теріске шығаратын немесе
оның мазмұнында келесі тарап талап ететін ... бар ... ... оның ... ... ... ... өзінің дұрыстығын
растайтын куәгерлік айғақтарды келтіре алмайды. Бірақ басқа, көбіне ... ... ... ... ... ... қайтармайды және сотта
несие берушіден мүлде ақша алмағанын мәлімдейді. Ал ... ... ... ... кезде қасында болған және мұны растайтын ортақ танысын ... ... Сот ... ... ... ... ... Алайда, егер
несие беруші қарызын қайтаруды кешіктіргені үшін ... ... ... ... болса, бұл хат мәміленің жасалуы ... да, ... ... оны ... үшін ... ... қолдануды
талап етуге құқылы.
Сонымен, мәміле жасаудың жай жазбаша түрінің бұзылуы жалпы ереже
түрінде ... ... ... оның ... және ... дәлелдеуді айтарлықтай қиындатады.
Бұл ережеден ауытқушылық та болады. Егер, мысалы, заң арқылы немесе
таралтардың келісімімен мәміленің ... ... ... оның нысанын
бұзу мәмілені жарамсыз етуге әкеп соқтыратыны жөнінде сөз қосылса, ол нысан
бұзылатын ... ... заң ... сақтамайды.
Сондықтан бұл жағдайда мәмілеге қойылатын міндетті талаптар бұзылуының
жалпы ... ...... ... ... ... ... келесі қатысушыға бергенінің бәрін қайтаруды және ... не ... ... ... қайтаруы арқылы келтірілген залалдың
орнын толтыруды талап ету құқығынан ... оның ... ягни ... ... ... ... деп аталатын салдары қолданылады.
Оны жарамсыз деп тану ... ... ... ... ... жасау
қажеттігі туралы ережелер АК-ның 294, 331, 337 және ... ... ... ... яғни ... және шетелдік азаматтар
немесе заңды тұлғалар арасындағы коммерциялық мәміле жазбаша түрде ... ... ... ол ... ... салдарымен қоса, жарамсыз
деп танылады (АК-ның 153-бабының 3-тармағы). Егер заңда ... ... ... ... ... ... экономикалық мәміленің дұрыстығы
үшін қойылған қолдарды мөрмен не өзге заңды белгілермен куәландыру ... ... ... ... ... заңның талаптарынан емес,
тараптардың келісімінен туындайтын болса, мәміле күшіне ... ... оны ... ... дейін заңдық салдар туғызбайды. ... ... ... ... өздерінің бастапқы уағдаластығын өзгертуге
құқылы, мұнда тек олардың өзара келісімі болуға тиіс.
Алайда кейбір жағдайларда, жоғарыда атап ... ... ... үшін ... ... қол қоятын құжат толтыру немесе мұндай
қүжаттар алмасу жеткіліксіз болады. Бұған қоса, белгілі бір ... ... ... арнайы бланкілерді пайдалану, мәмілеге қатысушылардың
қойылған қолдарын мөрмен растау және т.с.с. (АК-ның 152-бабының 3-тармағы).
Егер ... ... ... ... ... мәмілелер нысанының
бұзылуы да мәмілені жарамсыз деп ... және екі ... ... ... ... ... ... куәландыру туралы талаптың
бұзылуының салдары да ... ... ... 1-тармағы), ягни заң
талап ететін мәмілені нотариалдық куәландыруды ... оның ... әкеп ... Егер ... оны ... ... ішінара
орындаған болса, олар мәміле бойынша ... ... ... ... ... ... ... АК-ның 154-бабының 2-тармағы бұл жалпы ережеге де ерекшелікті
көздейді, айталық, егер ... ... ... ... ... ... ... бірі іс жүзінде орындаған болса, ол өзінің
мазмұны жағынан заңдарға ... ... және ... ... ... сот мүдделі тараптың арызы бойынша мәмілені жарамды деп тануға
құқылы. Бұл ретте мәмілені ... ... ... ... ... ... ... мен мазмұны дау тудырмайтын мәмілелер
туралы болып отыр. Мәміле жасау түрін бұзуға ... ... ... ... оның құқық мирасқоры) өзі үшін әлде бір себеппен тиімсіз болған
мәміледен ... ... ... ... ... деп тану ... жағдайларда ереже мәмілеге қатысушыны қорғайды. Мұндай қатысушының
әрекеті де АҚ-ның 158-бабының 2-тармағын бұзады. Сот ... ... ... деп ... ... Соттың шешімі нотариалдық куәландыруды
алмастырады.
Баяндалған ерекшелікті қолдану үшін бір мезгілде мынадай үш ... ... ... ... нысан туралы талабын бұзады, бірақ мазмұны жөнінен заңға
қайшы келмейді;
б) мәмілені тараптар немесе тараптардың бір жағы орындаған;
в) ... ... ... ... мен ... ... бұзбайды.
Мәмілелерді (олардан туындайтын құқықтарды) тіркеу қажеттігі туралы АК-
ның 155-бабы ... ... ... ... ... шешу ... Баптың сөзбе-сөз мәтіні бойынша, тіркелуге тиіс мәміле ... ... ғана ... ... есептеледі. Демек, тіркелуге дейін
мәміленің тіпті ол ... ... ... де ... заң күші болмайды.
155-баптың 2-тармағы бұл ... ... ... ... ... ... ететін мәміле тиісті нысанда жасалса, бірақ тараптардың бірі ... ... сот ... ... ... ... мәмілені тіркеу
туралы шешім шығаруға құқылы. Бұл ретте ... ... ... ... ... ... бірақ тіркелмеген мәмілеге (әрі ... ... ... ... ... кездескен) қатысушыға
мынадай құқықтар береді: 1) егер осы мәміле бойынша белгілі бір ... ... екі ... ... ... талап ету; 2) жалтаратып
қатысушы үшін сот арқылы мәжбүрлі ... ... ... ... ... ... ... шешімімен жүргізіледі, мәміле
заңдық күшке ие ... және ... ... ... ... ... жатады.
2.2 Мәміленің жарамдық шарттары мен жарамсыз мәмілелер
Мәміленің жарамдылығы заң талаптарына сәйкес ... ... ... ... ... ... заң талаптарына сәйкестігі,
мәмілеге қатысатын және оны ... ... ... қабілеттілігі, еркі мен
ерік білдірудің сәйкестігі, мәмілелердің нысанын сақтау. Мәміле шын мәнінде
заңға ... ... ... яғни кез ... ... ... құжаттарға
сай келуі қажет. Мысалы, азаматтық құқық қабілеттілігі мен ... ... ... ... ... ... ... табылады
(АК-тің 18-бабы).
Мәміле ерікті әрекет болғандықтан, оны әрекет қабілеттілігі бар әрбір
азамат жасай ... ал ... ... ... және арнайы әрекет қабілетті
болғандықтан мәміле жасауға қабілетті деп ... ... ... үшін ерік және ерік ... ... ... керек. Олардың арасындағы сәйкессіздік мәмілені жарамсыз етіп
көрсетеді.
Мәміле оның ... ... ... құқықтар мен міндеттер туғызады,
сол арқылы тұлғалардың ерік білдіруі немесе ресми ... ... ... оған ... ... ... ... 154-бабы)
мен тіркеуді (АК-тің 155-бабы) айтуға болады.
АК-ның 157-бабы мәміленің нысанына, мазмұнына және ... ... ерік ... ... қойылатын талаптар бұзылған
жағдайда мүдделі адамдардың, тиісті ... ... не ... ... мәміле жарамсыз деп танылуы мүмкін деп көрсетеді. Аталған
талаптардың ... ... ... ... ... зандық факті ретінде
таныла алмайды және заң күшіне ие болмайды. Заң ... ... деп ... ... ... белгілеуде нақ осы мән-жайды
басшылыққа алады. Ең маңызды және кең таралған ... ... ... шоғырландырылған[14,66].
Мәміленің жасалу түрлерінің бұзылуы себептері бойынша мәмілені
жарамсыз деп тану негіздерін ... ... ... ... ... 4-тарауында көзделген мәмілені жарамсыз деп
танудың басқа да ... ... және ... ... ... Моделъдік Азаматтық кодексі мен Азаматтық кодексінен өзгеше, ҚР АҚ
жарамсыз мәмілелерді маңызсыз және ... ... ... ... ... ... жарамсыз деп тануды кімнің талап ететінін ... ғана ... ... бар -мәмілеге қатысушы ма, басқа мүдделі жеке
тұлға ма әлде уәкілетті мемлекеттік ... ба? ... ... ... баптарда бұл жөнінде арнайы айтылған[15,142].
РФ АК-ның 166-бабы маңызсыз және даулы ... ... ... ... ... деп ... ... мәміле сот шешімімен жарамсыз
деп танылады, ал маңызсыз мәміленің жарамсыздығын тану үшін соттың ... ... ... бұл белгі айтарлықтай сенімді ... ... ... ... ... ... ... кімнің ұсынысы
болса да, оның жарамсыздығы жөніндегі ... ... ... ... ... шешімінсіз шешу қиын болады.
Сондықтан, бұл жерде мәселе мәміленің жарамсыздығын сот ... ... ... қажет еместігінде емес, мәміле жасау кезінде ... ... ... ... ... ... тиісті талап қою
арқыпы кімнің сотқа шағымдана алатындығында болады.
Егер ... ... жеке ... ... ... ... онда ... жарамсыз деп тануды тек мүдделі жеке ... ... сот шеше ... ... ... сәйкес мемлекеттік органдардың
мұндай дауға ... ... жоқ. ... жария мүдделер бұзылғанда
мәмілені жарамсыз деп тану туралы ... ... ... ... ... оның шарттарымен келіскен болса да, оны қоюға жария орган құқылы
болады.
Мұндай ара жігін ажыратудан бұдан былайғы баяндаулар ... ... егер ... ... ... ... болса, мәміле жарамсыз
деп танылуы мүмкін: а) оның шарттарының зандылығы туралы, яғни ... ... ... б) ... ... ... жасасу
қабілеттілігі туралы; в) олардың ерік білдіруінің ... ... ... мазмұнының заңдылығы туралы талаптардың бұзылуы. АК-ның 158-
бабы бұл жөнінде мәміленің аса маңызды талабы — оның заңға толық ... ... ... ... кез ... ... ... сөз болып отырған
жоқ. Құқық бұзушылықтың көп ... ... ... және өзге заң
ережелеріне сәйкес мәмілелердің жарамсыздығына негіз ... Ал ... ... заң ... ... ... ... яғни ашық заңға
қайшылыққа қарсы ... Бұл ... ... ... ... ... орындаудан жалтаруды, айналымнан алынған заттарды жеке адамдарға
сатуды және т.с.с. көздейтін жағдайлар болуы ... ... ... бір ... жасауға рұқсат ететін ... ғана оны ... ете ... Мазмұны занда тыйым салынған
қағидаларды бұзатын мәміле ... деп ... ... ... тәртібінің негіздері мен адамгершілікке ... ... ... қайшы мәмілелерге теңестіріледі. Мысалы, баланы
сату туралы мәмілені айтуға болады. Келесі мысал. Салық ... ... ... азайту мақсатында еншілес акционерлік қоғам өзі өндіретін
өнімді негізгі қоғамға қасақана төмендетілген бағамен сатады.
Мәміле жарамсыздығының бұл ... ... ... ... ... қорғау саласында кездесетін ... ... ... ... ... оны қолдану кезінде ... ... қай ... ... ... жасалмауы мүмкін, бұл осы негіз бойынша
мәміленің жарамсыздығын тануда ... абай ... ... ... және ... ... ... болуға тиіс. Бұл арада, сондай-ақ мәмілеге
қатысушылардың оның заңға қайшы немесе ... ... ... ... ... қажет болады.
АК-ның 158-бабының 2-тармағы заңның үйғарымдарын, ... ... не оның ... ... ... ... ... жасаған
адам, егер мұндай талап пайда күнемдік мақсаттармен немесе жауапкершіліктен
жалтару ниетімен жасалатын болса, мәмілені жарамсыз деп тануды талап ... ... ... ... ... ... саналы түрде бұзған, одан соң өзінің осы
құқық бұзушылығына ... ... ... деп ... ... ... жеке
және заңды тұлғаның талаптарын қанағатгандыруға аталған себептер ... ... ... ... ... ... мәлім ("Қолы таза емес
адамның сотқа баруына болмайды") принципіне сай келеді.
Осымен бірге, АК-ның 158-бабының 2-тармағында көзделген ... ... ... ... ... ... ... түрде
бұза алатынын теріске шығаруға болмайды. Және бұл ... ... ... ... ... жеке мүдделерімен ғана емес, сондай-ақ жария
мүдделерімен де байланысты.
Бұл айтылғандардың ... заң ... ... ... ... және бұл ... өзін жеке басының мүдделері үшін пайдалануға
тырысатын адамдардың талап етуі ... ... деп ... ... ... ... ... ететін құқық бұзушылық жария мүдделерді білдіретін
тұлғалар мен органдардың (лицензиялық ... ... ... ... етуі бойынша мәмілені жарамсыз деп тануға негіз болуы мүмкін.
АК-ның 158-бабының ... ... ... ... ғана ... ... ... деп тану жөніндегі сот ... ... де ... отырып, материалдық-құқықтық және іс жүргізу-құқықтық
сипатқа ие болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... шартта белгіленген пайызды есептейтін ... ... ашу ... қазақстандық коммеріщялық банкпен шарт ... ... ... соң ... есептелген пайыздарымен қоса өз ақшасын
қайтаруды талап етеді. Банк-депозитарий есеп-шот ашу ... ... ... ереже бұзылғандықтан, ол (банк) мәмілені жарамсыз деп
есептейді де, оны ... бас ... ... ... ... соманы қайтаруға әзір екенін мәлімдейді.
Депозитарийдің талап етуі бойынша мұндай мәміле ... деп ... ... ... ... бұзушылығын басқаға кінә етуге және жария
мүддені қорғау деген желеумен жеке ... ... ... ... мемлекеттік органның талап етуі бойынша мәміленің жарамсыздығын
тану мүмкін болады. Мәміленің ... ... ... болғандықтан,
барлық жағдайларда мәмілені жарамсыз деп танудан ... ... ... қоса ... ... өтеуді кінәлы қатысушыдан алуға
құқылы.
АК-ның 158-бабының 3-тармағы бұрын біздің зандарымызда кездеспеген
тағы бір ... ... ол ... ... борышқор мүдделеріне нұқсан
келтірген несие берушілерді қорғауға арнайы бағытталған. Мәміле тұлғаның
міндеттемелерді орындаудан ... ... не ... ... ... ... ... жалтару мақсатында жасалса, ол
жарамсыз деп танылуы ... ... ... ... ... өтіп ... мәмілелер ретінде
бағаланатын. Мүлікті сату, сыйға тарту немесе оны иеліктен шығарудың басқа
да түрлері осыған мысал болады, өйткені ... иесі ... ... үшін ... ... ... болуы мүмкін. Банкротгық туралы іс
қозғалатынын күтуге байланысты не жалған банкроттық істеу мақсатында ... ... ... ... жасау жағдайлары да
кездеседі. Мәміленің екінші қатысушысының (мүлікті алушының) ... осы ... ... қажетті шарты болып табылады. Сондықтан
мұндай қатысушы мүлікті иеліктен шығарушының ниеті туралы білмейтін және
істің ... ... ... тиіс те емес ... ... ... деп
танылмауы тиіс, өйткені бұл иеліктен ... ... ... ... ... болар еді.
АК-ның 158-бабының 3-тармағының дәл мағынасынан сондай-ақ мынадай
пікір туады: ... ... деп тану ... ... мүлікті сатушы адам
емес, мүдделі адам (мысалы, несие беруші, қузіретті мемлекеттік орган) ... Бұл, өз ... ... оның мұндай мүліктен мүмкін болатын ақы
өндіріп алу жөніндегі ... ... ... да, ... ... ... жарамсыз деп тануды талап ете алмайтынын біддіреді.
Аталған ... ... ... ... деп ... ... көп ... рим заңгерінің атымен Паулиан талабы деп атайды.
АК-ның 159-бабының 1-тармағы қажетті лицензия алмай не ... ... ... ... ... ... мәміле жарамсыз болады
деп көрсетеді. Бұл ереже мынаны басшылыққа алады: кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... - лицензия, яғни қузіретті
мемлекеттік органның арнайы рұқсатын алу — ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Лицензия
берілген мерзім аяқталғанда, лицензия мерзімінен бұрын ... ... ... ... немесе жарамсыз деп танылатын жағдайларда
жасалған мәміле де ... ... ... деп ... тиіс ... Жарлықтың 21, 22-баптары).
Лицензиялау шарттарын бүзатын мәміле жарамсыз болып табылады.
Мәміленің екінші қатысушысы лицензияның ... ... ... мерзімінен бұрын қайтарып алынғаны, жарамсыз деп танылғаны
жөнінде білмейтін және істің мән-жайы ... біле ... ... бір ... ... ... ... мәмілеге қатысушыны
жазалау орынсыз болар еді.
АК-ның 159-бабының ... ... ... ... ... көздейтін
немесе іскерлік әдеп талаптарын бұзатын мәміле жарамсыз болады деп таниды.
Мұнда АК-ның 11-бабына сай келмейтін ... ... сөз ... ... Мұндай
істер бойынша мәміле жасау нәтижесінде мүдделері ... ... ... ... ... ... қарсы органдар да талапкер болуы
мүмкін.
Мәмілеге қатысушылардың мәмілеге қабілеттілік ... ... заң ... ... заң жүзінде танылатын мәміле жасау
мүмкіндігі — оның ... ... ... табылады. Азаматтық кодексте
белгіленген кейбір ерекшеліктерді ескермегенде, әрекетке қабілетті барлық
азаматтардың әрекет қабілеттілігі болады. ... ... ... ... 3—7-тармақтарында ескерілген.
Кәмелетке толмағандар өз бетінше жасауға ... ... ... ... 14 ... ... жасөспірімдер жасаған мәміле
орындалмауға тиіс (АК-ның 23-бабы). ... ... ... ... ... (асырап алушылары, қорғаушылары) жасайды.
14 жастағы кәмелетке толмағандар мәмілені ата-аналарының (асырап
алушыларының, қорғаншыларының) келісімімен өздері ... ... ... ... берілуі де мүмкін. Мұндай жасөспірім кейбір мәмілелерді
өз бетінше ... ... ... 14 ... ... ... ... ата-аналарының (асырап
алушыларының, қорғаншыларының) келісімінсіз жасайтын болса, ол ... ... ... ... талап етуімен ғана
жарамсыз деп танылады. Мұндай талап қойылмаса - зандық күшін сақтайды.
АК-ның ... ... ... (14-18 ... ... немесе
олар үшін жасалатын кейбір мәмілелер үшін ата-аналарының ... ... ... алу жеткіліксіз болады деп
белгілейді. Қамқоршылық және ... ... ... ... ... алу ... ... Мұндай мәмілелердің нақты түрлері заң
актілерінде ... тиіс ... ... және ... ... 1998 ж. 17
желтоқсандағы Заңның 114-тармағын қараңыз). Бұдан мынадай қорытынды шығады:
ата-аналарының келісімін ... ... ... ... ... және
қамқоршы органдардың талап етуі бойынша мәмілені жарамсыз деп тануға негіз
болуы мүмкін. Осы ... ... ... ерекшелікті ескермегенде)
қорғаншының (қамқоршының), жақын туыстарының қамқорлыққа алынушымен
мәмілелер ... ... ... ... ... ... ... білген немесе білуге тиісті
кәмелетке толған мәміле жасаушы, ягни заңмен ... ... ... үшін ... адам ... ... ... кәмелетке толмағанға
қайтару жөнінде қосымша жауапты ... ... ... ... ... ... шығындары, тасымалдау кезінде бүлінген мүлікті
жөндеуге жұмсалатын қаражат және т.с.с. Мәміленің ... ... ... ... ... ... ... құтылу үшін
ол жасөспіріммен мәміле жасағанын білмегенін және ... ... ... тиіс еместігін дәлелдеуге тиіс.
Кәмелетке толғанның шеккен шығындарын жасөспірім де, оның ата-аналары
(асырап алушылары, қорғаншылары) да ... ... ... ... ... ... ... соң бүлдірген және бастапқы иесіне
қайтарған заттары, жұмсап қойған ақшасы да өтелмеуі мүмкін.
Соттың шешімімен ... ... ... ... ақыл-есі кем деп
танылған әрекетке қабілетсіз адамдардың ... ... ... маңызы жоқ
(АК-ның 26-бабы), сондықтан олардың жасасқан мәмілесі жарамсыз болып
табылады (АК-ның ... ... Бұл ... ... ... жарамсыздьнъша әсер етпейді.
Осы негіз бойынша мәмілені жарамсыз деп тану жөніндегі мәселені шешуде
сот мәміле жасалатын сәтте әрекетке ... ... ... ... ... ... ... осы кезенде оның психикалық саулығы
жақсару үстінде болса да, мәмілені жарамсыз деп тану ... сот ... ... ... деп ... ... ... сақталады[17.64].
Алайда, АК-ның 159-бабы бұл тұста ... ... ... ... ... сондай-ақ 14 жасқа дейінгі жасөспірімдер
жасаған мәмілелер, егер олар ... ... ... ... ... ... деп танылуы мүмкін.
Егер мәміле жасауға аталған адамның қорғаншысының ... ... ... ... ... ... ... әрекет
қабілетгілігі шектелген адамның жасасқан мәмілесі жарамсыз деп танылуы
мүмкін (27-бап). Мұндай щектеу оның ... ... ... де ... ... етуімен ғана мәміле жарамсыз деп танылады.
Азамат мәміле жасалатын кезде ... ... ... ... ... ... ... де, оның әрекет қабілетгілігіне қойылған
шектеуді сот алып тастамайынша, мәміле жарамсыз деп танылуы мүмкін.
Мәміле ... ... ... ... және ерік ... ... ... немесе шектеулі әрекет қабілетгілігі алдын
ала мәлім белгілермен (жасы, әрекет қабілеттілігінен айыру ... ... ... сот ... ... ... жасаған мәмілелер жарамсыз
деп танылады. Ол өте ақылды бала ... да, сот 13 ... ... ... ... деп тани ... АК-ның 159-бабы тиісті жастағы және сот ... ... ... ... іс жүзінде мәміле жасай алмайтын адам
жасаған мәмілені жарамсыз деп танитын жағдайларды да ... Бұл ... ... ... мәміле жасауға қабілетсіз. Мәселен, 159-
баптың 5-тармағында кейіннен әрекетке қабілетсіз деп ... ... ... ... ... жағдайында болған азамат жасасқан шартты
қорғаншының талабы бойынша жарамсыз деп тану ... ... ... ... ... бұл ... бұрынғыдан да айқынырақ
көрсетеді, әрекет қабілетгілігі болғанымен, ... ... ... ... мәнін түсіне алмайтын немесе өзінің не істегенін білмейтін
жағдайда болған азамат ... ... сот сол ... ... ... деп тануы мүмкін. Әңгіме әрекетке қабілетті және ... ... ... ... жасау кезінде өзінің әрекеттерін түсінбейтіндей
немесе оларды реттей ... ... және ерік ... ... ... ... отыр. Мысалы, науқастың уақытша психикалық шатасу
ауруы. Мұндай мән-жайдың күшті жан күйзелісі, ... күй ... өзге ... ... ... ... кезіндегі азаматтың әрекетке қабілеттілігі немесе ... ... ... ... өзі оны жарамсыз деп тану үшін
жеткілікті болатындықтан, мәміле жасаған адамның ... ... ... ... деп ... ... 3-6-тармақтарынан өзгеше, АК-ның
159-бабының 7-тармағы мұндай күйді сөзсіз анықтауды талап етеді, ... ... ... істі толық түсіне отырып әрекет еткен деп ... ... деп ... ... ... адам ... ... шатасуды
және оның дәрежесін дәлелдеуі тиіс.
Қазақ КСР-інің бұрын қолданылған Азаматтық кодексінің 51-бабының дәлме-
дәл мәтінінен мынаны ... ... ... ... деп тану ... тек оны ... азамат өзінің психикалық күйі оңалғаннан кейін ғана
қоя алады. АК-ның 159-бабының 7-тармағы мұндай ... қою ... ... ... болғаннан кейін ғана басқа мүдделі адамдарға
береді. ... М. және Р. ... ... өз ...... С. ... қалдырған өсиетін жарамсыз деп тану туралы С.-ға қойған талабы
бойынша қозғалған істі ... ... ... ... ... ... анықтайды: өсиет қалдырушы ... ... ... ... ... болған, айналадағылардың ешқайсысын тани алмаған, өз қолымен
өсиет жаза алмаған, тіптпі мұны қалдыратын адамның есімін атай да ... ... ... көрсеткен және өсиетті кезекші дәрігер
арқылы куәландырудан бірнеше сағат өткенде қайтыс болған.
Қазақстан Республикасындағы шетелдіктердің біздің ... ... мен ... ... ... мұнда тек заң актілерінде
көзделген кейбір ерекшеліктер бар. Демек, ... ... ... ... мәміле жасау қабілеттілігіне шек қойылмайды. Бірақ бұл жалпы
ережеден кейбір ауытқушылықтар да бар. Мәселен, ... ... ... ... ... (фермер) қожалығын, орман өсіру, өзіндік қосалқы
шаруашылық жүргізу, бағбандық және саяжай ... үшін ... ... ... ... ... ... тыйым салады. Бұдан келіп,
көрсетілген жер ... ... ... ... ... ... ... болғандықтан, жарамсыз деп танылуға тиіс деген қорытынды
шығады. Саяжай құрылысына арналған жер учаскесін ... ... ... ... ... салып біткеннен кейін де күшінде бола береді.
Мәміле жасайтын адамның еркін ... ... және ... ... ... 8-10-тармақтарында көзделген мән-жайлар
адамның еркін ... ... бұзу және ... ... ... ... сай келуі секілді себептері бойынша мәмілені жарамсыз деп ... ... ... 8-тармағы елеулі мәні бар жаңылысу салдарынан
жасалған мәмілені сот жаңылысу әсерімен ... ... ... ... ... деп ... ... дейді. Мәміленің табиғатына, үқсастығына
немесе оны өз мақсатына пайдалану ... ... ... ... ... ... ... мәні болады.
Адамның өзі жасайтын мәміленің сипаты мен элементтері туралы теріс,
қате түсінігінің болуын ... деп ... ... ... ... ... оны ... кездесетін данаға жатады деп жаңсақ ойлайды. ... ... ... ... ... ... ... анықтайды.
Кез келген жаңылысу емес, тек мәнді жаңылысу ғана мәмілені жарамсыз
деп тануға негіз болуы мүмкін. ... ... ... ... тиіс және ... ... ... шаруашылық айналымның әдеттегі
қатысушысы мұндай мәмілені жасаспайтындай түсініктің бұрмалануына ... тиіс деп ... ... ... жоқ ... ... ... алушы астарлық матаның сортын анықтауда жаңылысты) ... ... ... ... бола ... көзінің ешқандай маңызы жоқ. Мәміле туралы келіссөздер
жүргізілген тілді ... ... ... басылымдардағы қателер,
заттарды дараландырып тұратын белгілердің көмескілігі және ... ... ... мүмкін. Жаңылысу көзі емес, оның сипаты мен елеулілік ... ... ... ... ... ... себептерден жаңылысу оны
жарамсыз деп ... ... бола ... ... ол ... субъектілеріне
де, сипатына да, шартына да жатпайды. ... ... ... ... ... деп қателесіп, көшуге дайындалады да, жиһаздарын сатып жібереді.
Кейін жұмысқа орналаса алмадым деп, көшу ... ... ... ... сату ... ... деп тануды талап етуге болмайды.
АК-ның 159-бабы дәлелдердегі жаңылысу кейінге қалдыру немесе күшін жою
шарты ретінде, мәміленің ... ... ... ... ... ... жарамсыздығының негізі бола алады деп тікелей айтады. Кең таралған
мысалдар бірлескен ... құру ... ... ... атауға
болады, оларға шетелдік қатысушылар ... ... мен ... соң, егер ҚР Үкіметі шарттың талаптарын қолдаса ... ... ... ... ... олар ... асырылатын болады деп уағдаласады.
Басқа жағдайларда, керісінше, рыноктағы жағдайдың ... ... ... ... ... оның ... ретінде
көрсетілмеген шектеулердің енгізілуі мәмілелердің дұрыстығына әсер ... ... ... ... үшін ерекше маңызы бар. Мәселен, алматылық
акционерлік компания мейманхана салу үшін түрік мердігерімен ... ... ... ... ... ... ... тұлғаға тапсырыс
береді. Тапсырыс дайын болғанда, акционерлік компания түрік фирмасымен
келіссөздер ... ... ... ... келісімге келе алмағандықтан,
шарттың жасалған жобасына қажеттік болмай ... ... ... ... төлеуден бас тартады. Сөйтіп, компания себептерден ... ... ... ... ... жарамсыз деп есептеді. Мұндай пікір қате
болып табылады, өйткені себеп оның шарты ретінде тапсырысқа ... Ал ... ... ... ... егер жаңылысу мәмілеге
қатысушының өрескел бейқамдығының салдары болса не оны кәсіпкерлік тәуекел
билеген болса, сот ... ... және ... қатысушы екінші жақтың
мүдделерін ескере ... ... ... деп тану ... талаптан бас
тартуға құқылы деп тікелей айтқанын атап көрсетеміз.
АК-ның 159-бабының 9 және 10-баптары мәміле жасайтын тараптың ... ... ... ... ... ... ... қамтиды,
оның үстіне, мұндай алшақтықта әдейі ... ... жақ ... ... баптың 9-тармағы, ең ... ... ... ... ... ... қорқыту және зорлық-зомбылық жасау туралы айтады.
Алдау дегеніміз мәміле жасауға мәжбүрлеу құралы ретінде ... ... ... субъекттері, нысанасы немесе өзге де
жағдайлары туралы саналы түрде теріс түсінік қалыптастыру ... ... ... ... ... ... көшірмені ұсынатынын жақсы
біле тұра, екінші ... оған ... ... сататынына
илаңдырады[18,88].
Алдау белсенді іс-әрекеттер жасаудан (заттың бойында жоқ қасиеттерге
иландыру, жалған құжаттар ұсыну және т.с.с.) не ... бір ... ... ... ... бұл қатені өз мүддесі үшін
пайдаланатын саналы әрекетсіздіктен ... ... ... ... ... ол ... да ... саналы түрде теріс түсінік қалыптастыру актісі болып табылады.
Адамды алдау арқылы оны өзі үшін пайдасыз мәміле ... ... ... ... үшін ... тартуға әкеп соқтыруы мүмкін.
Қылмыстық жауапқа тарту АК-ның 159-бабының 6-тармағының ережелері ... ... деп ... ... жасау адамды оның өзі үшін тиімсіз мәміле жасауға мәжбүрлеу
құралы ретіңде оған күш көрсетуден (ұрып-соғу, ... ... ... ... ... шектеу және т.с.с.) тұрады. Зорлық-
зомбылық көрсету ... ... ... ғана ... сондай-ақ оның жақын
адамдарына да қолданылуы мүмкін.
Зорлық-зомбылық көрсетуден өзгеше, қорқьпу дегеніміз ... ... ... ... ... ... үшін ... ықпал ету шарасы.
Қорқыту, әдетте, адам қорқытушының талаптарына бағынбайтын жағдайда ... ... ... ... ... ... жүргізілуі
де мүмкін.
Мүлікті бүлдіруге, мәміле жасасатын азаматты, оның ... ... ... ... және ... ... ... (бопсалау) да ұшырасады. Мәселен, Т. өзінің сіңлісінен Т.- ның
пайдасына ... бас ... ... ... бұл ... ... күйеуіне әйелінің жеке өмірінің кейбір құпия ... ... ... Сот ... ... мұрадан бас тартуды
жарамсыз деп тануға ... ... ... деп ... ... ягни ... ... салынбаған әрекеттер жасау арқылы
қорқыту да мәміленің жарамсыздығына негіз болуы ... ... ... оны ... бас ... жағдайда оның жасыруға тырысатын
соттылығы туралы ... ... ... ... қорқытатын адам
жөнінде білетін құқықтарды жүзеге асыру мақсатындағы қорқытуы ғана ... ... ... ... ... ... және ... талап ету).
Негізсіз немесе жалған қорқыту кезіңде заңның бабы қолданылмауға тиіс.
Мысалы негізсіз қорқытуды (хат ... ... ... немесе жалған
қорқытуды (әзәзіл күшке қайырылу) мәміленің жарамсыздыгына негіз ... ... ... мақсатта қолдану қылмыстық әрекетке — қорқытып
алушылыққа ұласуы мүмкін.
АК-ның 159-бабының 9-тармағында ... ... ... ... ... адам өзі үшін ... тиімсіз ауыр мән-жайлардың
салдарынан жасауға ... ... ... ... ... ... талабы бойынша жарамсыз деп тануы мүмкін деп ... ... ... ... ... ... ... кіріптарлық
мәмілені жарамсыз деп тануға негіз болуы мүмкін: а) мәміленің ... ... үшін өте ... ... (жақсы үй бірнеше мың теңгеге,
бағалы кітапхана — 1200 теңгеге сатылған және т.с.с. жағдайлар болған); б)
тарап ауыр мән-жайлардың ... ғана ... ... (мысалы, аштық,
тез арада қымбат түратын ем ... ... в) ... мән-жайларды
біле тура, басқа тарап оны пайдаланатын жағдайда.
Кіріптарлық мәміле тек ... ... ... ... деп
есептеу қабылданған. Бірақ АК-ның 159-бабының мәтінінде мұндай пікір жоқ.
АК-ның 159-бабының 10-тармағына сәйкес, бір тарап ... ... ... ... ... ... ... мәмілені сот
жәбірленуші тараптың талабы бойынша жарамсыз деп тануы мүмкін. Жәбірленуші
тарап шеккен залалды ... беру ... өтеу ... ... өкілге
жүктелуі мүмкін.
Бір тараптың өкілі өзіне мәміле жасауды тапсырған тараптың мүдделерін
елеместен, басқа тараппен өзі өкілдік ететін тараптың ... ... ... ... жағдайларда зұлым ниетті келісім пайда болады. Мысалы,
басқа қалаға кетіп бара жатқан азамат ... ... үйін ... яғни оған ... ... (АК-ның 163-бабы). Өкіл үй үшін 190 мың
теңге төлеуге даяр сатып алушыны табады да, одан 170 мың ... ... ал ... ... 150 мың ... көрсетуге уағдаласады. Сөйтіп,
сатып алушы да, өкіл де сатушының есебінен 20 мың ... ... ... өкіл ... ... ... адам үшін ... тиімді жағдайларда
мәміле жасау мүмкіндігіне ие бола түра ... ... ... ... ... нұқсан келтіретін жағдайларды таңдап алатын ретте
келісім зұлымдық ниетпен жасалған деп ... ... Егер ... мүдделерін бұзатын мәміле бұдан тиімді үсыныстың ... ... ... да, ... ... көрсетпеуіне, тіпті тапсырманы
орыңдауға ... ... ... ... ... онда ... ... деп танылуы мүмкін.
Бір тарап өкілінің екінші тараппен жаңылыстыру, алдау, зорлық-зомбылық
көрсету, ... ... ... ... түзу ... ... ... оған
қатысушының не оның құқық мирасқорының талап етуімен ғана жарамсыз деп
танылуы мүмкін. ... ... ... ... залалды жәрдем беру
тәртібімен өтеу теріс ... ... ... ... (АК-ның 159-бабының 10-
тармағы).
АК-ның 44-бабына сәйкес заңды тұлға үшінші тұлғалардың алдында занды
түлғаның органы ... ... ... өз ... ... ... міндеттемелері бойынша жауап береді. Алайда осы бап
АК-ның 159-бабының 11-тармағына сілтеме жасай ... ... ... Бұл ерекшелік мынаған саяды: занды тұлғаның Кодексте, өзге де
заң актілерінде ... ... ... ... ... ... қайшы келетіндей етіп жасаған, не оның органының жарғылық
қузіретін бұза ... ... ... егер ... ... ... ... туралы білгені немесе күн ілгері білуге тиіс болғаны
дәлелденсе, занды ... ғана ... ... ... ... қуынымы
бойынша, яғни егер заңды тұлға мемлекеттік кәсіпорын болса, онда ... ... ... етуі ... жарамсыз деп танылуы мүмкін. Мәміле
жарамсыз деп танылатындықтан, аталған жағдайларда заңды тұлға өз органының
өкілеттік шегінен ... ... ... үшін ... ... ... жауап бермейді.
АК-ның 157-бабының 2-тармағы мәміле жарамсыздығының негіздемелері,
сондай-ақ оны жарамсыз деп тануды талап етуге құқығы бар ... ... ... не өзге де заң ... ... деп көрсетеді. Мысалы,
АК-ның 168-бабы берілген күні көрсетілмеген сенімхат жарамсыз болады ... заң ... ... ... Банкроттық туралы заңның 6-бабына
сүйенуге болады, ол борышқордың ... ... ... ... ... деп тану ... ... жарамсыздығының салдары. Мәмілелердің жарамсыздығының
салдарын айқындайтын негізгі ережелер ... ... ... ... ... ... салдары жөнінде айтып
өткенбіз. Енді алдыңғы бөлімде баяндалған ... ... ... ... ... 157-бабының 3-тармағына сәйкес, екі жақты ... ... ... деп ... ... ... ... екінші тарапқа
мәміле бойынша алынғанның бәрін қайтарып беруге, ал заттай қайтарып беру
мүмкін болмаған жағдайда қүнын ... ... ... ... ол ... ... бұрын жарамсыз деп танылса, онда ол
орындалмауға тиіс. Егер ... ... ... не ... ... онда ... тарап өзінің мәміле ... ... ... ... ... ... беру мүмкін болмаса, оның өтеуі ақшамен
толықтырылады[19,78].
Мәміленің жарамсыздығына бір ... қана ... ... ... Мысалы, мәміле алдау арқылы жасалды. Алданып қалған қатысушы
шынында да ... ... ... ... ... ... оның мәміле
бойынша алғаңдарын ғана емес, сондай-ақ мәміле ... және оны ... ... ... ... ... шеккен залалдың орнын толтыруды да талап
етуге болады.
ҚР Азаматтық кодексінен өзгеше, РФ Модельдік ... мен ... екі ... реституциядан басқа, жарамсыздықтың салдары ретінде екі
жақты реституцияны ғана емес, сондай-ақ бір ... ... да ... ... ғана қайтарылады, ал екіншісіне еш нәрсе берілмейді, ал оның
мәмілесі бойынша берілген мүлік мемлекет ... ... ... ... жол ... ... бойынша екі тараптың да беретін мүліктері
мемлекет ... ... ... ... ... ... ... жалпылама бөлуді
көздемейді, бірақ ерекше жағдай ретінде бір жақты реституцияны ... ... жол ... жақтайды, бірақ бұл мынадай бір ғана жағдайда
мүмкін ... ... ... ... ... - есірткі заттарды сатып
алуға-сатуға, бөтен ... ... ... және ... ... ... бұл ... былай дейді:
1. Егер мәміле, қылмысгық мақсатқа жетуге ... екі ... ... ниет ... ... ... ... бойынша алғандарының немесе
алуға тиісті ... бәрі ... ... немесе үкімі бойынша
тәркіленуге тиіс. Мұндай мәмілені бір ... ... ... ... ... бәрі және одан ... ... бірінші тарапқа
тиесілінің бәрі тәркіленуге тиіс. Егер ... ... да ... болса, мәміледе орындалуы көзделгеннің бәрі тәркіленуге тиіс.
2. Қылмыстық мақсатқа жету жөнінде жымысқы ниет тараптардың бірінде ... ... оның ... бойынша алғандарының бәрі екінші тарапқа
қайтарылуға тиіс, ал ... ... не оған ... ... тиесілісі
тәркіленуге тиіс.
3. Нақты мән-жайларды ескере отырып, сот осы баптың 4 және 5-тармақтарында
көзделген салдарды, ... ... ... ... не ... ... ... қатысты бөлігінде ішінара не толық қолданбауға ... ... екі ... ... ... істі қарау немесе қылмыстық істе ... ... ... сот қана ... ... ... ... Мұнда
сот жарамсыз мәміленің салдары - екі жақты реституцияның күшін жоюға және
мәміле нысанасы болған мүлікті мемлекет кірісіне ... ... ... ... ... қатысушының қылмыстық жазаға тартылуы міндетті емес.
Келесі тараптың қылмыстық әрекеттері салдарынан жарамсыз деп ... ... ... ... ... ... мәміле бойынша
берілген мүлікті қайтаруды ғана ... ... ... ... деп ... туыңдаған залалдардың орнын толтыруды да талап етуге құқылы.
Мәмілені ... деп тану ... ... ... ... ... ... тараптардың әрекеттеріне заңсыз сипат береді.
Алайда, кейін жарамсыз деп танылған мәміле бойынша алынғандардың бәрін
қайтаруға болмайтын немесе ... ... ... ... ... жағдайлар
да кездесуі мүмкін. Мысалы, жалға алушы ол ... ... ... ... ... деп тану жөніндегі шешімдерге кері күш ... ... да ... ... ... ... ... мәмілелердің
жарамсыз болып шығатынына жол береді.
АК-ның 160-бабы жалған және қулықпен жасалған мәміле ұғымын анықтап,
олардың салдарын көрсетеді.
Заңдық ... ... ... ... тек көз ... үшін ... жалған мәміле деп аталады. Айналадағылар жаңылыстырылуы мүмкін. Ал
тараптардың өздері ешқандай ... ... және оның ... ... ... алмайтынын үғынады. Мысалы, өзінің үстінен қылмыстық ... адам ... ... ... ... бағалы заттарын
туысына "сатады" да, одан ақша алмай, заттарымды алғашқы тілегім бойынша
қайтарасың деп уағдаласады. ... ... ... ... ... деп ... ... сондай-ақ одан пайда табуды көздеген тараптың талап
етуі бойынша орындалмауға тиіс. ... сый ... ... ... ... шарты
бойынша өзіне мүлікті беруді талап ете алмайды. Мәміленің өтірік жасалғанын
дәлелдеу міндеті осыңдай тұжырымды ... ... ... ... ... мазмұнына кіретін әрекеттерді жасамауы мәміленің
жалған сипатын растайтын факті болып табылады.
Мәміленің өтірік жасалғаны ... ... оның ... және ... ... жарамдылығы мен жарамсыздығының жалпы
жағдайлары бойынша анықталады.
Жалған мәміледен өзгеше, қулықпен жасалатын мәміледе тараптардың ... үшін ... ... ... өзге тараптардың ойындағы
азаматтық құқықтар мен ... ... ... ... ... а) басқа мәмілені бүркеп құратын сыртқы, қулықпен
жасалатын мәмілені; б) мәмілені ... ... ... ... жасалатын
мәмілені ажырату керек.
Қулықпен жасалатын мәміле көбіне заңның тыйым салған тұстарын орағытып
өтуге бағытталған. Алайда, ... ... ... ... ... ... ... заңға қайшы нәтижеге жетуге бағытталмаған
қулықпен жасалатын мәмілелер де болады. Мысалы, азамат өзінің басқа ... ... ... жария еткісі келмейді. Сондықтан оған бағалы
мүлкін сый ретінде бере отырып, азамат іс жүзіңде ... үшін ақша ... да, оны ... ... ... ресімдейді. Кейде қулықпен жасалатын
мәміле барынша заңды уағдаластықты дұрыс ресімдей білмейтін тараптардың
заңдық бейхабарлығынан пайда ... ... ... екі ... ... ... ... өз бетінше бағалауды керек етеді. Басқа мәмілені бүркеп
түратын ... ... да ... ... ... іс ... ... оның ешқандай салдары болмайды.
Тараптар шын мәнінде қулықпен жасаған мәмілеге келетін ... ... ... ... ... ... бойынша анықталады. Егер
тараптар мұндай белгілер бойынша заңды бұзса, қулықпен жасалған ... ... ... және ... ... заң жүзінде қорғалатын мүдделерін
бұзбайтын толығымен заңды мәміле бүркемеленетін жағдайда ол ... ... және оның ... тараптар үшін әлде бір ... ... ... оның ... ... ... ... болар еді деп
ойлау мүмкін ... ... бір ... ... оның ... жарамсыз болуына әкеп соқтырмайды (АК-ның 161-бабы). Мысалы,
тараптар ... үйді ... ... ... ... оның ... сатушы
үйді сатып алушыға өткізгенге дейін ас үй мен дәлізді қайта жоспарлау
міндетін ... ... ... ... ... ... оның ... салу нормаларын бұзатыны анықталады. Мұнда қайта жоспарлау туралы
шартты ғана жарамсыз деп ... ... ал ... ... — мәмілені
кедергісіз орыңдау керек.
Алайда, мынадай екі жағдайда ғана мәміленің бір бөлігін жарамсыз деп
тануға жол ... ... бүл ... оны ... жарамсыз ететіндей
бөлігі болмауы тиіс. Демек, мұндай ... ... ... ... оның ... бөлігі де жарамсыз болып шығады. Екіншіден, ... ... ... жарамсыз бөліксіз-ақ орындауға келісетін ... әлде бір ... ... ... ... ... алғанда,
өзінің күшін сақтайды. Өйтпеген жағдайда әрбір тараптың ... ... ... жарамсыз деп есептелуге тиіс.
АК-ның 162-бабы мәмілелердің жарамсыздығы туралы дауларға қатысты
кейбір талап қою ... ... ... ... ... АК-ның 159-бабының 9 және 10-тармақтарыңца көзделген негіздер
бойынша мәміленің ... ... ... ... талап қою
мерзімі оның ықпалымен мәміле жасалған ... ... ... күннен бастап не талапкер 9 және 10-тармақтарда көзделген және
мәмілені ... деп тану үшін ... ... өзге де мән-жайлар жөнінде
білген немесе білуге тиіс болған ... ... 1 жыл ... ... ... ... мәмілені жарамсыз деп тануы үшін негіздер ... оның ... ... ... ... ... ... болар.
Мәмілелердің жарамсыздығы жөніндегі даулар бойынша қалған жағдайларда,
егер заң актілерінде өзге мерзім көзделмесе, талап қою мерзімінің жалпы үш
жылдық ... ... ... Жекешелендіру туралы жарлықтың 25-
бабында ... ... ... ... ... жарамсыздығы
туралы даулар бойынша талап қою мерзімінің ... ... ... ... ... ... талап қоятын болса, шартқа қол қойылған
күннен бастап алты ай. Өзге мүдделі түлғалар ... ... ... ... даулар бойынша талап қою мерзімі талапкер шартты жарамсыз ... ... ... ... ... ... ... білуге тиіс болған
күннен бастап алты ай болады, бірақ шартқа қол ... ... ... ... ... ... туралы заңдардың ... ... ... ... ... ... ... тәртібін, мазмұнын және жарамдылық
жағдайларын айқындайды. Бұл ережелер мәмілелердің азаматтық, ең ... ... ... ... ... ... факті екенін
басшылыққа алады[20,70].
Әрбір азамат, әрбір заңды тұлға күн сайын, кейде күніне бірнеше мәрте
мәмілемен үшырасады, ... ... ... ... ұдайы ұғына бермесе
де, олардың орындалуына атсалысады. Мәмілелердің зандық сипаттамасын білу
және ... ... - ... ... ... ... ... маңызды шарты.
Сонымен, Азаматтық кодекстің 157-бабыңда бұл туралы ... ... ... мазмұнына және қатысушыларына, сондай-ақ олардың ерік
білдіру бостандығына қойылатын ... ... ... ... ... ... органның не прокурордың ... ... ... деп ... ... ... түрлері. Азаматтық құқық теориясында
мәмілелердің жарамсыз болуы мынадай түрлерге бөлінеді: а) ... ... ... ... ә) ерікке қатысты ақауы бар мәміле; б) нысанның ... ... в) ... ... бар ... Азаматтық кодексте мазмұны заң
талаптарымен сәйкес келмейтін кез ... ... ... болатындығы
жөнінде жалпы норма бар (АК-тің 158-бабы).
Субъектілік қүрамының ... бар ... екі ... бөлінеді. Оның
біріншісі азаматтардың әрекет қабілетсіздігімен, ... - ... ... ... ... ... олардың
органдарының мәртебесімен байланысты болады.
Қатысушылардың жасы мен психикалық жағдайынан ... ... ... болуына басты негіз болып есептеледі.
Оңдай жарамсыз мәмілелерге мыналар жатады:
а) ... ... ... ... ... ... ... жасқа толмаған адам жасаған мәміле жарамсыз болады (АК-тің 159-бабының
3-тармағы);
ә) Он төрт жастан он сегіз жасқа дейінгі кәмелетке ... ... ... ... ... немесе қамқоршыларының келісімінсіз жасаған
мәмілесін, заң бойынша оның өзі дербес ... ... бар ... сот ... (асырап алушыларының) немесе қамқоршысының
талабы бойынша ... деп ... ... ... ... 4-тармағы);
б) Есуастық немесе ақыл-есі кем болуы салдарынан әрекет қабілеттілігі жоқ
деп ... адам ... ... жарамсыз болады. Кейіннен әрекет
қабілеттілігі жоқ деп табылған азамат жасасқан мәміле ... ... ... ... кезінің өзіңде-ақ бұл азаматтың психикалық
шатасу ... ... ... оның ... ... ... мәмілені жарамсыз деп тануы мүмкін (АК-тің 159-бабының 5-тармағы);
в) Сот әрекет ... ... адам ... ... сот ... ... етуі ... жарамсыз деп тануы мүмкін (АК-тің 159-
бабының 6-тармағы);
г) Әрекет ... ... ... ... ... өз ... түсіне алмайтын немесе өзінің не істегенін білмейтін жағдайда болған
азамат жасасқан ... сот ... ... бойынша, ал егер тірі
кезінде талап етуге азаматтың ... ... ... қайтыс
болғаннан кейін басқа мүдделі ... ... ... деп ... ... (АК-тің 154-бабының 7-тармағы).
Жоғарыда аталған мәмілелер бойынша әрекет ... бар ... ... ... кодекстің 157-бабының 3-6-тармақтарында
көзделген салдармен ... ... ... ... оның ... өндіріп
беруі мүмкін. Мұңдай міндет әрекет қабілеттілігі бар жакқа, егер ол ... ... ... жоқ ... ... не ... ... болса
ғана жүктеледі.
Азаматтық кодекстің 159-бабында занды тұлғалардың жарамсыз мәмілесін
сотпен ... деп ... ... ... ... а) ... заң актілерінде немесе құрылтай құжаттарында нақты шектелген
қызмет мақсаттарына қайшы ... етіп не оның ... ... ... ... ... мәміле жасауы; ә) қажетті лицензия алмай не лицензияның
қолданылу күшінің біткеннен кейін жасалған ... б) ... ... ... ... ... іскерлік әдеп талаптарын бұзған мәміле.
Еріктің ақауы бар мәмілелер екі топқа бөлінеді: 1) мәміле ... ... ... ... 2) ішкі ... ... ... жасалған мәміле.
Бірінші топқа бір тараптың екіншісін алдау, зорлық, қорқыту ықпалымен,
бір тарап өкілінің ... ... ... ... ... ... мәмілелер жатады (АК-тің 159-бабының 9,10- тармақтары).
Ерік ақауы бар жоғарыда аталған мәмілелердің жарамсыз ... ... ... сол ... еркі болмайды, әрі ерік ... ... еркі ... әлде ... ... болған ерік болып табылады.
Зорлап мәміле жасату дегеніміз, мәмілеге қатысушыны мәжбүрлеп ... не ... күш ... ... жақын адамдарымен
қатыстырмау, бостандығын ... және т.б.) ... ... жаралап
мәміле жасауға көндіру болып табылады. Зорлық заңсыз әрекет ... ... оны ... қыллмыстық жазаға тарту міндет емес.
Қорқьпу — тұлғаға мәміле жасамаған жағдайда оның өзіне немесе ... дене ... ... ... ... зиян ... қоқан-лоққы жасау. Қорқыту зорлықтан мынадай белгілер бойынша
ерекшеленеді: а) қорқыту — зиян ... ... әлі ... ... ... ә) ... құқыққа сай келетін уәдемен ... ... ... қолданамын, жасаған қылмысын хабарлаймын деген тәрізді)
көрінуі мүмкін, сондай-ақ құқыққа сай емес ... ... жою, ... мен ... зиян ... жасалады.
Қорқытудың салдарынан мәмілені жарамсыз деп тану үшін ... ... ... шын ... болуы керек. Аталған жағдайлардың бәрі сот істі
қарағанда есепке алынады.
Бір тараптың ... ... ... ... ... ... айтқанға көне салмаушылықтан туындайды. "Зұлымдық ... ... ... келтіруге болады, саяжайды сатушы сатып алушының
өкіліне саяжайдың болашақ иесіне ... ... ... ... ... ... келеді.
Алдау арқылы және жаңылысу немесе кіріптарлықпен ... ... тән ... ... ... ... келгенде жағдайдың шылауында кетіп, өзіндік бағытынан айрылып
қалуы дер едік. Алдау дегеніміз мәмілеге қатысушыны көрер ... ... ... бірі екінші жаққа мәміленің тиімділігін асыра мақтап немесе
тиімсіз жағын ... ... ... сатылғалы тұрған заттың кемшілігін
жасыру немесе сатылмақ үйдің көшесінде трамвай жолы ... ... ... ... ... жалған айтса, міне, бұл алдау болады.
Алдаудың жаңылысудан айырмасына келетін болсақ, алдауда мәміле туралы
теріс ұғым саналы түрде болады.
Азаматтық ... ... ... ... елеулі мәні бар
жаңылысу салдарынан жасалған мәмілені сот жаңылысу әсерімен ... ... ... ... жарамсыз деп тануы мүмкін. Мәміленің табиғатына,
ұқсастығына немесе оның өз ... ... ... ... ... ... қатысты жаңылысудың елеулі мәні ... ... ... ... ... күшін жою шарты ретінде,
мәміленің мазмұнына осындай дәлелді енгізген ... ғана ... ... бола алады (АК-тің 150-бабы). Егер жаңылысу мәмілеге
қатысушының өрескел бейқамдығының салдарынан болса не оны ... ... ... сот ... жағдайларды және мәмілеге қатысушы екінші
жақтың мүдделерін ... ... ... ... деп тану ... ... тартуға құқылы[21.110].
Жарамсыз мәміленің тағы бір түрі кіріптарлық мәміле (АК-тің ... ... ... ... үш белгісі болады: а) мүдде
тиімсіз ауыр ... ... ә) өзі үшін ... ауыр ... орын алуы ... ... б) мәжбүрлік, яғни тұлганың еркінен
тыс жасалуы. Мұндайда сот жәбірленушінің талабы бойынша ондай мәмілені
жарамсыз деп ... ... ... ... түрі ... ... бар мәмілелер.
Азаматтық кодекстің 153-бабына орай мәміленің жай жазбаша түрін ... ... ... ... әкеліп соқтырмайды, бірақ дау туған жағдайда
тараптарды ... ... ... ... ... куәгерлік
айғақтармен растау құқығынан айырады. Алайда, тараптар ... ... ... ... жазбаша немесе өзге, куәгерлік
айғақтардан басқа дәлелдермен растауға құқылы.
Азаматтық кодекстің 153-бабының 2-тармағында заң ... ... ... ... көрсетілген реттерде мәміленің жай жазбаша
түрін сақтамау оның жарамсыз болып қалуына әкеліп соқтыратыны көрсетілген.
Егер мәміленің жай ... түрі ... ... ... ... ... ... айып төлеу келісімі (294-бап), кепілдік немесе
кепіл болушылық шарты ... ... ... ... шарт ... 2 және ... жарамсыз болып қалатыны Азаматтық кодексте анық
айтылған.
Азаматтық кодекстің 154-бабьша сәйкес мәміле ... ... ... ... онда ... деп ... ... мәмілелердің бәрін бірдей заң жарамсыз дей ... ... ... ... ... мәмілені тараптар немесе тараптардың
бірі іс жүзінде орындаған болса, ол өзінің мазмұны жағынан зандарға қайшы
келмесе және ... ... ... ... сот ... тараптың
арызы бойынша мәмілені жарамды деп ... ... Бұл ... ... ... ... ... етілмейді.
Енді мазмұнында ақауы бар мәмілеге келейік, мазмұны заң ... ... ... ... тәртіп негіздеріне не адамгершілікке
көрінеу қайшы келетін мақсатпен жасалған мәміле жарамсыз болады (АК-тің 158-
бабы). ... ... оның ... ... да ... ... ... белгіленген талаптарды бұзу деп есептеледі. Бұл орайда азаматтық
құқық пен ... ... ... ... ... ғана ... қоймайды,
сонымен бірге занда қаралмаған, бірақ оған қайшы келмейтін ... ... алу ... Ал ... ... қайшы мәміленің екі түрі
болады: а) құқықтық тәртіп негіздеріне немесе адамгершілікке көрінеу қайшы
келетін мәміле ... ... ә) ... жалған немесе қулықпен
жасалған мәмілелер (АК-тің ... ... ... мемлекеттің
белгілі бір қызмет түріне монополиялық құқықты бұзатын, азаматтардың құқық
қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... ... мәмілелер жатады.
Азаматтық кодекстің 160-бабында ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да зандық салдар туғызу
ниетін көздемей, тек көз алдау үшін ғана жасалған жалған ... ... ... ... ... ... 2-тармағына сәйкес, егер мәміле
екінші бір мәмілені (қулықпен) бүркемелеу мақсатымен жасалса, тараптар шын
мәнінде ... ... ... ... қолданады. Мысалы, автомашинаны
сату-сатып алу мәмілесін әлгі көлікті уақытша ақысыз пайдалану ... ... ... ... ... кеңінен тараған.
Мәмілелердің жарамсыздығының салдары Азаматтық кодекстің 157-бабында
қарастырылған. Мәміле жарамсыз деп танылған жағдайда ... ... ... ... ... ... ... қайтарып беруге, ал заттай
қайтарып беру мүмкін болмаған жағдайда, оның құнын ақшалай өтеуге міндетті.
Мұндай ... ... ... ... екі ... реституция деп
аталады.
Егер мәміле қылмыстық мақсатқа жетуге бағытталып, екі тарапта ... ниет ... ... ... ... ... ... немесе
алуға тиісті болғандарының бәрі соттың шешімі немесе үкімі ... ... ... ... бір ... орындаған ретте, екінші
тараптан алғандардың бәрі және одан ... ... ... ... бәрі ... ... Егер тараптардың ешқайсысы да орындауға
кіріспеген болса, мәміледе ... ... бәрі ... ... мақсатқа жету жөніндегі жымысқы ниет тараптардың бірінде
ғана болған жағдайда оның мәміле ... ... бәрі ... тарапқа
қайтарылуы тиіс, ал соңғысының алғаны не оған мәміле бойынша тиесілісі
тәркіленуге тиіс.
Нақты ... ... ... сот осы ... 4 және ... көзделген салдарды, жарамсыз мәміле бойынша алынған, не
алынуға тиісті мүлікті ... ... ... ... не толық
қолданбауға құқылы. Бұл бөлікте осы баптың 3-тармағында көзделген салдар
басталады.
Сотқа әрекетті жасаған кінәлі ... ... ... алу ... ... ... жарамсыздығы залал көрген келесі жақтың
пайдасына шешіледі.
Азаматтық кодекстің 161-бабында ... бір ... ... ... ... ... бір ... жарамсыздығы оның басқа
бөліктерінің жарамсыз болуына әкеліп соқтырады.
Мәмілені жарамсыз деп тану кезіндегі ... қою ... іс ... ие. Азаматтық кодекстің 162-бабы, 159-баптың 9 және ... ... ... бойынша мәміленің жарамсыздығына
байланысты даулар бойынша занды талап мерзімі ... ... ... ... ... сол ... ... қорқыту тоқтатылған күннен
бастап не талап қоюшы ... ... деп ... ... ... табылатын
өзге де мән-жайларды білген немесе білуге тиіс болған күннен бастап бір ... ... ... ... мәміленің жарамсыздығына жалпы үш жылдық заңды
талап мерзімі қолданылады.
2.3 Жылжымайтын мүлікке құқықтарды және онымен жасалатын ... ... ... ... мүлікпен мәміле жасау кең жайылған
сипатқа ие. Қаржылық ... (бас ... ... есебін жүргізуге және сәйкес операцияларды қаржылық және
статистикалық есептілікте көрсетуге тура келеді. ... ... үшін ... ... ... жақсы білу қажет.
Аталған салада ҚР негізгі заңнамалық актілердің бірі 2007 ж. 26 шілде
№ 310-111 ... ... ... және ... ... жасауды
мемлекеттік тіркеу туралы» Заңы (бұдан әрі - Заң) ... ... ол ... ... № 2727 заңды күші бар, 12 жыл бойы кішігірім өзгертулер мен
толықтырулармен әрекет ... ... ... ҚР Президентінің жарлығы
алмастырды.
Жаңа заң баптар саны жағынан екі есе ... ... ... ... ... туындаған бірқатар жаңалықтарды қамтиды,
осының барлығын әр қаржылық қызметкер жақсы игеруі тиіс. Осы ... ... ... Заң мәтініне ... ... ... ... жаңа негізгі түсініктердің кіруін айту ... ... ... заң ... ... ... ... жылжымайтын мүліктің бастапқы объектісі - әр ... ... ... және ... ... ... реттеу және қала
құрылысын регламенттеу объектілері;
2) жылжымайтын мүліктің кейінгі объектісі - құқықтарды тіркеу ... жеке ... ... ... де заттық құқық) объектілері ретінде
оларға кадастрлық нөмірлер берілетін тұрғын және тұрғын емес ... ... ... жылжымайтын мүлік объектісі - ... ... ... ... объектісі;
4) үстемдікке ие жылжымайтын мүлік объектісі - меншік ... ... ... ... ... шектеулі нысаналы пайдалану құқығы
(сервитуты) бар жылжымайтын мүлік ... ... ... - жер ... (жер ... ... кейінгі объектілерден тұратын, Қазақстан Республикасының заңнамасына
сәйкес жылжымайтын мүлікке меншік белгіленетін ... ... ... ... ... Заңда «артықшылық мүдделері» - мемлекеттік
тіркеусіз шынайы болып мойындалатын жылжымайтын ... ... ... және «заңды дәмегөйлік» - үшінші тұлғалармен жылжымайтын
мүлікке құқықты ... ... ... ... ... ... де енгізілді.
АНЫҚТАМА ҮШІН[22,69]
1. Құқық ауыртпалығы жылжымайтын мүлікке құқық иелерін заңмен ... ... ... ... ... және бұл жылжымайтын
мүлікке құқылының иемденуді, пайдалануды және ... ... ... ... салу және т. б.) ... ... ... шектеу болып
танылады.
2. Жылжымайтын мүлікке айрықша ... ... бар ... және жеке ... иесі ... ... негізгі жаңа енгізулерінің бірі жылжымайтын мүлікке ... ... ... ... ... ... ... шарты ретінде
техникалық түгендеу (ғимараттарды, құрылыстарды және (немесе) ... ... ... ... ... ... беру ... мемлекет монополиясына - мемлекеттік қазыналы кәсіпорындардың
құзыретін, ал оның тіркелуін - аймақтық әділет органдарына.
Кәсіпорындардың ... мен ... ... ... келесі айқындамаға ерекше көңіл бөлуі тиіс.
Заңда мемлекеттік кадастрде (жылжымайтын мүлікке және ... ... ... ... сондай-ақ азаматтық әуе кемелеріне, теңіз
кемелеріне, ішкі суда жүзу кемелері және ... жүзу ... ... ... мәлімелеттердің бірыңғай мемлекеттік реестрінде)
міндетті мемлекеттік тіркеуге қатысты жылжымайтын ... ... ... және нақтыланған. Заңның 4 бабының тізіміне кіреді:
• меншік құқығы;
• шаруашылық жүргізу құқығы;
... ... ... ... бір жыл ... жер пайдалану құқығы;
• үстемдікке ие жер учаскесінің немесе өзге де жылжымайтын мүлік
объектісінің пайдасына ... бір жыл ... ... ... ... ... өз ықыласы бойынша құқықтық кадастрде
жылжымайтын мүлікке өзге де ... ... ... және ... ... ... ҚР ... сәйкес мәмілелер қатысты
екендігіне көңіл ... Ескі ... ... ... ... ... ... 5-ші бап енгізілген, ол қүқықтық кадастрде міндетті
мемлекеттік тіркеуге жылжымайтын мүлікке келесі қүқық ... ... ... бір жыл ... пайдалану құқығы, соның ішінде жалға беру,
өтеусіз пайдалану, сервитуттар, өмір бойы қарауында ұстау құқығы;
2) ... ... ... оның ішінде қорғаншылық, қамқоршылық
кезінде, мұралық құқық қатынастарында, банкроттықта және басқаларында
сенімгерлікпен ... ... ... ... ... мемлекеттік органдардың өз құзыреті шегінде жылжымайтын мүлікті
пайдалануға оған билік ... ... ... бір ... орындауға шектеу
қоюы (тыйым салуы);
6) басым мүдделерді қоспағанда, Қазақстан ... ... ... ... құқықтардың өзге ауыртпалықтары.
Сондай-ақ, Заңның 6 бабына сәйкес құқықтық кадастрде ... ... ... ... көзделген жағдайларды ... ... ... ... ... ... үшін ... сипаттамаларының өзгеруі;
2)құқықтық кадастрдың тіркеу парағында қамтылған ... иесі ... ... ... ... ... ... өзгеру жағдайын
қоспағанда, құқық түрінің өзгеруі;
4)егер олар ... ... ... ... ... ... мүлік объектісіне белгіленген құқықтардың көлеміне әсер етсе
немесе олар тараптардың келісімі бойынша тіркелуге тиіс ... ... ... бұл осы ... өзге де ... ... ... тараптардың
келісімінде көзделсе, өзге өзгерістер.
Заңның 9 бабында бекітілген: жоғарыда көзделген жағдайларда адам
(заңды немесе жеке ... ... ... ... ... үшін ... басталған, оның ішінде шартты нотариат куәландырған, сот шешімі күшіне
енген, өзге де құқық белгілеуші құжаттар берілген сәттен бастап алты ... ... ... ... ... ... ... мұндай
ауыртпалықтар құқық иесінің өз ықыласынсыз ... ... Бұл ... сонымен қатар заңды дәмегөйлік жағдайында
өтініштер жедел түрде ... ... ... тиіс.
Жылжымайтын мүлікке құқықты және онымен мәміле жасауды мемлекеттік
тіркеуге берудің мерзімін бұзғаны үшін ҚР 2007 ж. 26 ...... ... ҚР ... заң ... ... ... 354-
3 бабына сәйкес жеке тұлғаларға он-нан жиырмаға дейін, ал ... ... ... отыз ... есептік көрсеткішке дейінгі көлемде айып салынады.
Заңның 20 бабына сәйкес жылжымайтын мүлікке құқықтарды және ... ... ... ... ... тәртіппен жүргізіледі:
1) мемлекеттік тіркеу үшін құжаттарды қабылдау;
2) тіркеуге ұсынылатын құжаттардың қолданыстағы заңнамаға сәйкестігін
тексеру;
3) тіркеу ... ... ... не осы ... ... ... тіркеуден бас тарту немесе оны тоқтата тұру ... ... ... ... ... жүргізілген мемлекеттік тіркеу туралы
жазба жасау;
5) ... ... ... белгісі бар құқық белгілейтін құжатты, не
осы Заңда көзделген негіздер бойынша мемлекеттік тіркеуден бас тарту ... ... тұру ... ... ... Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде көзделген
жағдайларда мемлекеттік тіркеу туралы куәлік ... ... үшін ... беруші (өтініш берушінің уәкілетті
өкілі) оның жеке ... ... ... көрсетуі және мынадай
құжаттарды ұсынуы тиіс:
1) белгіленген үлгідегі мемлекеттік тіркеу туралы өтінішті;
2) ... ... ... ... және ... ... сәйкестендіру құжатын қоса бере отырып, құқық белгілейтін ... ... ... өзге де ... өтініш берушінің (жеке тұлғаның) және өтініш ... ... жеке ... куәландыратын құжатының көшірмесін;
4) жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеуге алым төлегенін
растайтын құжатты.
Бұл құжаттардан басқа ... ... ... ... ... директорлар кеңесінің, ... ... ... ие болу ... ... ... жиналыс
хаттамаларын (олардан үзінді көшірме) ұсынады.
Шет елдік заңды тұлғалар сауда реестрінен жарияланған үзінді көшірмені
немесе шет елдік ... ... шет ... ... бойынша заңды тұлға
екенін растайтын нотариалды заңдалған мемлекеттік және орыс ... ... ... құжатты ұсынады. Егер мәміле нотариатты
расталмаса, онда тіркеуші ... ... ... (олардың өкілдерінің
уәкілеттілері) тұлғалардың қолдарының растығын олардың ... ... ... ... ... ... ... мәміленің негізінде туындаған құқықтар
(құқық ауыртпалығы) жағдайында тіркеу мәміленің ... ... ... бойынша жүргізіледі, нотариатты растау ... ... ... ... ... беріледі.
Тіркеу туралы өтініштер тіркеуші органға екі жағдайда ғана пошталық
байланыспен жіберіледі:
1) тіркеуші ... тыс ... ... ... мемлекеттерде
орналасқан мемлекеттік құзыретті ... ... ... ізденулер, қуынымдар) негізінде туындайтын ... ... ... ... органнан тыс жерде, сондай-ақ ... ... ... органдардың актілері туындайтын ауырпалықтарды және
заңды дәмегөйліктерді тіркеу үшін.
Заңның 18 бабымен жылжымайтын мүлікке құқықты және ... ... ... ... ... ... ғимараттарды, құрылыстарды
және (немесе) олардың құрамдастарын мемлекеттік техникалық ... ... ... оны ... мемлекеттік кәсіпорындарға, жылжымайтын мүлік
объектісінің орналасқан жері ... ... ... ... ... ... ... (осындай құқықтардың ауыртпалығы) және
онымен мәміле жасауды мемлекеттік тіркеу тіркеуші органға ... ... ... он бес ... күні ішінде, ал мемлекеттік органдармен және
өзге ... ... ... ... ... ... ... жедел түрде жүргізілуі тиіс екендігін қарастыратын
Заңның 23 бабының ... ... ... 37-55 ... ... ... ... мемлекеттік тіркеу
ерекше ретін регламенттейтін құқықтық нормалар берілген:
• мемлекеттік тіркеусіз танылатын бұрын туындаған құқықтарға қатысты
ауыртпалықтарды ... ... ... ... ... ... ... жер учаскесінде орналасқан жылжымайтын мүлікке
құқықтарды мемлекеттік тіркеу;
• кондоминиум объектісін мемлекеттік ... ... және ... ... ... кіретін басқа да
үй-жайларға құқықтарды мемлекеттік тіркеу;
• сервитуттарды мемлекеттік тіркеу;
• мемлекеттік меншік құқығын мемлекеттік ... ... емес ... ... тіркеу ерекшеліктері;
• құқықтық кадастрда сот актілерінің негізінде мемлекеттік ... ... ... және ... ... ... іс-әрекетке
қабілеті шектеулі немесе іс-әрекетке қабілетсіз деп тану ... ... ... тұлғаны қайта ұйымдастыру кезінде құқықтарды мемлекеттік
тіркеу;
• банкроттық ... ... ... құқықтарды (құқық
ауыртпалықтарын) мемлекеттік тіркеу;
• жылжымайтын мүлік кепілін мемлекеттік тіркеу;
• жылжымайтын мүлік объектілерін ... және ... ... ... ... ... ... мүшелеріне тиесілі жылжымайтын
мүлікке құқықтарды тіркеу ерекшеліктері;
• жерасты құрылыстарына құқықтарды тіркеу ерекшеліктері;
... ... ... ... ... ... ... онымен жасалатын мәмілелерді мемлекеттік тіркеу;
• заңдық талаптарды ... ... ... ... ... ... ... оған құқықтан
бас тартуға байланысты құқықтық ... ... ... пайлық инвестициялық қорларға жылжымайтын мүлікке ... ... ... ... ... құқықтық кадастрде жүйелі
тіркеуді жүргізу сұрақтарына және дауларды шешу тәртібіне (соттық тәртіпте)
арналған.
Заңның 60 б. 2 т. ... ... ... ... және онымен
мәміле жасауды нағыз Заңның іске енуіне дейін мемлекеттік тіркемеген жеке
және заңды тұлғалар өз ... ... іске ену ... ... алты ... ... тиіс».
Қарастырылып отырған Заңмен бір уақытта ... ... ... ... және онымен мәміле жасауды мемлекеттік тіркеу
сұрақтары жөніндегі ... ... ... ... ... енгізу туралы» № 311-111 Заңы қабылданған. ... ... ... енгізілді. Атап айтқанда, ҚР Жер кодексінің ... «жер ... ... ... құжат» түсінігі берілген. Енді
мұндай құжат болып заңды фактілердің (заңды құрамдардың) келуін растайтын
құжат ... оның ... жер ... ... ... немесе тоқтатылады, оның ішінде шарттар, сот шешімдері, атқарушы
органдардың құқықтық актілері, мұраға ие болу ... ... ... актілер немесе мүлік құқында жер теліміне ие ... ... ... ... ... ... ... емес заңды тұлғаларды қайта
ұйымдастыру кезіндегі бөлшектік баланс.
Жаңа басылымда қазіргі кезде ҚР Азаматтық ... ... 155 бабы да ... ол ... ... ие:
1. Заңнамалық актілерге сәйкес мемлекеттік ... өзге ... ... олар ... соң ... болып есептеледі, егер
заңнамалық актіде өзгелері қарастырылмаса.
Тіркеуден бас тарту ... ... ... тиіс және ... бұзуға сілтемемен ғана мүмкін.
2. Егер жақтардың бірі ... ... ... ... бас
тартса, сот екінші жақтың талабы бойынша мәмілеге құқықты тіркеу туралы
шешім шығаруға ... Бұл ... ... сот ... ... ... жүзеге асыру мақсатында ҚР Үкіметінің қаулысымен 2007 ж. 12
қыркүйек № 798 «Мемлекеттік ... ... және өзге ... мақсаттары үшін ақпаратпен алмасу бойынша өзара әрекет ережелері»
және № 799 ... ... ... ... ... ... жөн. ҚР
Әділет министрлігінің бұйрығымен бекітілген:
1. Әділет органдарымен жылжымайтын мүлікке құқықты және онымен мәміле
жасауды ... ... ... беру ... ... ж. № ... ... ж. № 107 бұйрығымен енгізілген өзгертулерімен).
2. ... ... ... ... ... паспорт
үлгілері (24.08.2007 ж. № 235 бұйрық).
3. Жылжымайтын мүлікке және өзге объектілерге ... ... ... ... ... өтініштер үлгілері, жылжымайтын
мүлікке мүлік құқығы ... ... және ... ... ... ... туралы хабарламалар (24.08.2007 ж. № 236 бұйрық).
4. ... ... ... беру ... ... ж. № ... ... құжаттарында жіберілген қателіктерді түзету ... ... ... ... ж. № 243 ... айтқанда, жылжымайтын мүлікке құқықты және онымен мәміле
жасауды міндетті мемлекеттік тіркеуді енгізу ҚР ... ... 2 б. ... қарастырылған азаматтық құқық қатынастарының қатысушыларының құқықтарын
шектемейді. Бұл тармақ азаматтар және ... ... ... азаматтық
құқықтары мен міндеттерін өз еркімен және өз ықыласында келісім ... ... ... емес ... келісім шарттардың анықтауымен сатып
алатынын және жүзеге асыратынын ... Осы ... ... ... ... немесе жеке тұлға жылжымайтын мүлік сатып алуда
және оны өз еркімен пайдалануда тәуелсіз екені, ... ... ... тәртіпте тіркеуге ғана міндетті екені көрініп отыр.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жұмыстың қорытындысы. Сонымен, дипломдық ... ... ... ... тұжырымдауға болады. Олар:
1) Бұл проблемаға қатысты жалпылама түрде талдау жүргізілді
2) Мәміле ұғымы және табиғаты қарастырылып, оның ... ... ... ... жасасақ, ол келесі тұрғыда байқалады:
Азаматтық кодекстің 147-бабыңда мәміле азаматтар мен заңды ... ... мен ... ... ... немесе тоқтатуға
бағытталған әрекеттері деп белгіленген. Мәмілеге мынадай ... ... ... (тұлғалардың) ерік (тілек немесе ниет) білдіруі;
2) ... ... ерік ... яғни ... ... ... қандай да бір заңды құқық ... ... ... ... ... ... және тоқтатылуы;
4) мәміленің әрқашанда құқықтық ... ... ... ... ... 1) бір жақты және екі немесе көп
жақты (шарттар); 2) ақылы және ақысыз; 3) ... және ... ... және абстрактылы; 5) шартпен жасалған; 6) биржалық.
Азаматтық кодекстің 157-бабыңда бұл туралы былай делінген: "Мәміленің
нысанына, мазмұнына және ... ... ... ерік ... ... ... ... жағдайда мүдделі адамдардың,
тиісті мемлекеттік органның не ... ... ... ... ... ... ... жарамсыз деп тану кезіндегі талап қою мерзімі іс жүзіңде
маңызға ие. Азаматтық кодекстің ... ... 9 және ... ... негіздер бойынша мәміленің жарамсыздығына
байланысты даулар бойынша ... ... ... ... ... ... ... жасалып, сол зорлық немесе қорқыту тоқтатылған күннен
бастап не талап қоюшы мәмілені ... деп ... ... ... табылатын
өзге де мән-жайларды білген немесе білуге тиіс болған күннен бастап бір жыл
болады. Бұдан басқа ... ... ... ... үш ... ... ... қолданылады.
Мәмілені жарамсыз деп тану кезіндегі талап қою ... іс ... ие. ... ... ... ... 9 және ... көзделген негіздер бойынша мәміленің жарамсыздығына
байланысты ... ... ... ... мерзімі зорлық немесе қорқыту
ықпалымен мәміле жасалып, сол зорлық немесе қорқыту ... ... не ... ... мәмілені жарамсыз деп тануға негіз ... ... де ... ... ... ... тиіс болған күннен бастап бір жыл
болады. Бұдан басқа жағдайда мәміленің жарамсыздығына жалпы үш жылдық заңды
талап ... ... ... жылжымайтын мүлікпен мәміле жасау кең ... ие. ... ... (бас ... олардың
бухгалтерлік есебін жүргізуге және сәйкес ... ... ... ... ... тура келеді. Қателік жібермеу үшін бұл
жұмысты регламенттейтін заңнаманы жақсы білу қажет.
Қорытып айтқанда, жылжымайтын ... ... және ... ... міндетті мемлекеттік тіркеуді енгізу ҚР Азаматтық кодексінің 2 б. 2
т. қарастырылған азаматтық құқық ... ... ... Бұл ... ... және заңды тұлғалар өзінің азаматтық
құқықтары мен міндеттерін өз еркімен және өз ықыласында ... ... ... ... емес ... келісім шарттардың анықтауымен сатып
алатынын және жүзеге асыратынын регламенттейді. Осы ... ... ... ... ... жеке ... жылжымайтын мүлік сатып алуда
және оны өз ... ... ... ... бірақ сәйкес әрекеттерді
бекітілген тәртіпте тіркеуге ғана ... ... ... отыр.
Сонымен, мәмілелер — бұл саналы түрде жасалатын әрекеттер, оларда
әрекет ... ... еркі ... ... ... ... ... мазмұнын (оның шын ниетін) және еріктің сыртқы көрінісін (айтылған не
қағазда баяндалған сөзді, ымды, ... ... ... ... ... сөзі мен іс-әрекеті бойынша оның еркінің шын ... ... ... болатындықтан, еріктің сыртқы көрінісі оның ішкі мазмұнына сай
келеді деп ... ... ... ... ... жасау кең жайылған
сипатқа ие. Қаржылық ... (бас ... ... ... ... және сәйкес операцияларды қаржылық және
статистикалық ... ... тура ... Қателік жібермеу үшін бұл
жұмысты регламенттейтін заңнаманы ... білу ... ... ҚР ... ... актілердің бірі 2007 ж. 26 шілде
№ 310-111 «Жылжымайтын мүлікке ... және ... ... ... ... ... Заңы (бұдан әрі - Заң) болып табылады, ол ... ... № 2727 ... күші бар, 12 жыл бойы ... ... мен
толықтырулармен әрекет жасаған бірдей атаулы ҚР Президентінің жарлығы
алмастырды.
Жаңа заң баптар саны ... екі есе ... ... ... ... дамуымен туындаған бірқатар жаңалықтарды қамтиды,
осының барлығын әр қаржылық қызметкер жақсы игеруі ... ... және ... ... және ... ... ... Мәміленің ерекшелігі белгіленген ... ... ... ... ... ... құқықтар мен міндеттер қандай да бір
алдын ала келісілген ... ... ... ... ал оқиғаның болуы-
болмауы екі ұшты мәселе. Яғни келісілген құқықтар мен міндеттердің ... ... ... ... ... болса, мұны шартты Мәміле деп атайды.
Сондай-ақ өзара сенімге негізделген фидус. Мәміле де (лат. fіducіa — сенім
арту) ... ... ... ... ... беру ... бір-біріне сенушіліктің арқасында іске асады. Тапсырыс
келісімінде ... ... мен ... ... кез ... ... шарттан
бас тартуға құқықты.
Пайдаланылған нормативтік актілер мен әдебиеттер тізімі
Нормативтік құқықтық актілер:
1. ҚР Конституциясы 30 тамыз 1995 (өзг. мен толықтырулармен 7 ... ... ... ... ҚР ... ... ... және ерекше бөлімдер) 1994 ж 27 желтоқсан,
1999 ж 1 ... ... ... 2001 ... 12 ... ... және бюджетке төленетін басқа да
міндетті төлемдер туралың ҚР кодексі. Алматы 2012.
4. 1995 жылғы 31 ... ... ... ... ... ... ... ҚР Президентінің Заң күші бар Жарлығы. Алматы
2012.
5. 2007 ж. 26 шілде № 310-111 «Жылжымайтын мүлікке құқықтар және ... ... ... ... туралы» Заңы Алматы 2012.
6. 2001 жылғы 25 желтоқсандағы ҚР ... ... ... ... қаржы лизингі шартын мемлекеттік тіркеу туралы
Ереже. Алматы ... ... ... ... Казахстан (Общая часть). Комментарий.
Отв.ред. М.К.Сулейменов, Ю.Г. Басин. Алматы, Жеты ... ... ... ҚР ... құқығы Жалпы бөлім 1 том. Ғ. Төлеуғалиев Алматы 2001.
2. ҚР Азаматтық құқығы. Жалпы бөлім. 1 том. ... ... ... Ю. Г. Басин, М. К. Сулейменов, Алматы 2003.
3. Гражданское право. Учебник для ... ... ... ... ... лекции) Алматы «Нур пресс» 2006.
4. Гражданское право. Том I. Учебник для вузов (академический ... ... М.К. ... – член ... ... Республики Казахстан, доктор юридических наук, профессор; Ю.Г.
Басин – доктор ... ... ... ... деятель
науки Республики Казахстан. – Алматы: КазГЮА, 2003.
5. Басин Ю.Г. Сделки. Алматы, ... ҚР ... ... ... бөлім 1 том. Ғ. Төлеуғалиев Алматы 2001.
7. Гражданское право. Т. 1: под ред. А.П. ... Ю.К. ... ... ҚР ... ... Жалпы бөлім. 1 том. ... ... ... Ю. Г. ... М. К. ... Алматы 2003.
9. Сборники «Гражданское законодательство. Статьи. Комментарии. Практика.
Выпуски 1-22. Алматы, 1997-2005.
10. Диденко А. Г. ... ... ... ... 2004.
11. Гражданское право. Том 1. Общая ... Под ... Е.А. ... ... ... ... Ю. Г. Избранные труды по гражданскому праву. Алматы, 2003.
13. Гражданское право (Общая часть). Учебное пособие. Под ред. ... ... ... ... ... Том I. Учебник для вузов (академический курс)
Ответственные редакторы: М.К. ... – член ... ... ... ... ... ... наук, профессор; Ю.Г.
Басин – доктор юридических наук, ... ... ... ... ...... КазГЮА, 2003.
15. Гражданское право. Ч. 1. конспект лекций. Москва, 2002
16. Гражданское право. Том 1. Общая часть. Под ... Е.А. ... ... 2004.
17. ҚР Азаматтық құқығы Жалпы бөлім 1 том. Ғ. Төлеуғалиев Алматы 2001.
18. ҚР ... ... ... бөлім. 1 том. (Академиялық курс)
редакциясын басқарған Ю. Г. Басин, М. К. Сулейменов, Алматы 2003.
19. Гражданское право. Том I. ... для ... ... ... ... М.К. ... – член корреспондент Академии
наук Республики Казахстан, доктор юридических наук, профессор; Ю.Г.
Басин – доктор юридических наук, ... ... ... ... Казахстан. – Алматы: КазГЮА, 2003.
20. Гражданское право. Учебник для вузов Ответственный редактор А.Г.
Диденко ... ... ... «Нур ... ... ... право. Том 1. Общая часть. Под ... Е.А. ... ... 2004.
22. Басин Ю. Г. Избранные труды по гражданскому праву. ... ... ... ... ... ... Комментарии. Практика.
Выпуски 1-22. Алматы, 1997-2005.
Қосымша әдебиеттер:
1. Гражданское право. Т. 3: под ред. А.П. ... Ю.К. ... ... ... к ГК РК. Т. 3: под ред. М.К. ... Ю.Г. Басина.
Алматы, 2002.
3. Гражданское право. Ч. 1. конспект лекций. ... ... ҚР ... ... ... ... 1 том. Ғ. Төлеуғалиев Алматы 2001.
5. ҚР ... ... ... бөлім. 1 том. (Академиялық курс)
редакциясын басқарған Ю. Г. ... М. К. ... ... ... ... ... Том I. ... для вузов (академический курс)
Ответственные редакторы: М.К. Сулейменов – член ... ... ... ... ... ... ... профессор; Ю.Г.
Басин – доктор юридических наук, профессор, заслуженный деятель
науки Республики Казахстан. – ... ... ... ... ... ... для вузов Ответственный редактор А.Г.
Диденко (курс лекции) Алматы «Нур ... ... ... С.С. ... ... ... - М.: ... литература, 2007.-
Т.1.-С.53
9. Бабаев В.К. Презумпции в российском праве и юридической практике
//Проблемы юридической ... Под ред. В.М. ... - ... 2007.- ... Комиссарова Е.Г. Об основных ... ... ... Права. 2008. № 5.
11. Гражданское право. Том 1. ... ... Под ... Е.А. ... Клувер, 2004.
12. Гражданское право (Общая часть). Учебное пособие. Под ред. Диденко
А.Г.. Алматы, 2003.
13. Басин Ю. Г. ... ... по ... ... Алматы, 2003.
14. Диденко А. Г. Избранное. (Постсоветский период). ... ... ... М.И., ... В.В. ... ... ... 1: Общие
положения. - М.: «СТАТУТ», 1998.
16. Сборники ... ... ... ... Выпуски 1-22. Алматы, 1997-2005.
17. Басин Ю.Г. Сделки. ... ... ... ... ... мен заңды тұлғалардың азаматтық құқықтары мен ... ... ... ... ... әрекеттерi мәмiлелер деп
танылады.
148-бап. Бiржақты мәмiлелер мен ... ... ... және екi ... ... ... ... мүмкiн.
2. Заңдарға немесе тараптардың келiсiмiне сәйкес жасалуы үшiн бiр тараптың
ерiк бiлдiруi қажет және ... ... ... ... мәмiле деп
есептеледi.
3. Шарт жасасу үшiн екi тараптың (екiжақты мәмiле) не үш немесе одан да көп
тараптың (көпжақты ... ... ерiк ... ... ... ... ... реттеу
1. Бiржақты мәмiле мәмiле жасаған адамға мiндеттер жүктейдi. Ол ... заң ... ... не сол ... келiсiм болған
реттерде ғана мiндеттер жүктей алады.
2. Бiржақты мәмiлелерге тиiсiнше мiндеттемелер туралы және ... ... ... ... ... бұл заңдарға, мәмiленiң табиғаты мен
мәнiне қайшы келмейдi.
150-бап. Шартпен жасалған мәмiлелер
1. Егер тараптар ... мен ... ... басталу-басталмауы
белгiсiз мән-жайға байланысты етiп қойса, мәмiле кейiнге қалдырылатын
шартпен ... деп ... Егер ... ... мен ... ... ... белгiсiз мән-жайға байланысты етiп қойса, мәмiле кейiн күшi
жойылатын шартпен жасалды деп есептеледi.
3. Егер ... ... ... ... ... ... басталуына терiс
пиғылмен кедергi жасаса, шарт басталды деп ... ... ... ... ... ... ... басталуына терiс
пиғылмен ықпал етсе, шарт басталмаған деп танылады.
151-бап. Мәмiленiң ... ... ... және ... ... жасалады (жай немесе нотариалдық).
2. Заңдармен немесе тараптардың келiсiмiмен жазбаша (жай не нотариалдық)
немесе өзге белгiлi бiр ... ... ... атап ... ... ... ... мәмiлелердiң бәрi ауызша жасалуы мүмкiн. Мұндай
мәмiле адамның мiнез-құлқынан оның мәмiле жасау еркi айқын көрiнiп ... де ... деп ... ... ... немесе әдеттегiдей қабылданған өзге де растайтын белгi
арқылы расталған мәмiле, егер заңдарда өзгеше ... ... ... ... табылады.
4. Үндемей қалу заңдарда немесе тараптардың келiсiмiнде көзделген ... ... ерiк ... деп ... ... түрде жасалған шартты орындау үшiн жасалған мәмiлелер, егер
заңдарға қайшы келмесе, ... ... ... ... ... мүмкiн.
152-бап. Мәмiленiң жазбаша түрi
1. Мынадай мәмiлелер:
1) егер ... ... ... үшiн ... ... ... немесе iскерлiк қызмет өрiсiнiң ... ... ... ... ... ... ... басқа,
кәсiпкерлiк қызмет үрдiсiнде жүзеге асырылатын;
2) мәмiлелердi жасау кезiнiң өзiнде орындалатындарынан басқа, жүз ... ... ... ... ... тараптардың келiсiмiнде көзделген өзге де реттерде
жазбаша түрде ... ... Егер ... ... ... әдеттегi құқықтарынан өзгеше туындамаса,
жазбаша түрде жасалған мәмiлеге тараптар немесе олардың өкiлдерi қол қоюға
тиiс.
Егер заңдарға ... ... ... ... ... қайшы
келмесе, мәмiле жасау кезiнде қол қоюдың факсимилелiк көшiрме, ... ... ... ... жол берiледi.
3. Екiжақты мәмiлелер әрқайсысына өзiн жасаған тараптар қол ... ... ... жасалуы мүмкiн.
Хат, жеделхат, телефонжазба, телетайпжазба, факс, электрондық құжаттар
немесе субъектiлердi және олардың ерiк ... ... ... де ... алмасу, егер заңдармен немесе тараптардың келiсiмiмен
өзгеше ... ... ... ... ... теңестiрiледi.
Заңдармен және тараптардың келiсiмiмен қосымша талаптар белгiленуi мүмкiн,
оларға мәмiле нысаны, атап ... ... ... ... ... ... сәйкес келуге және оларда осы тараптарды ... ... ... Егер ... дене ... ... немесе сауатсыздығы салдарынан
өзi қол қоя алмаса, оның өтiнiшi бойынша ... ... ... қол ... ... ... ... егер заңдарда өзгеше көзделмесе, нотариат
немесе сондай нотариалдық әрекет жасау құқығы бар ... ... ... жасаушының өзi қол қоя алмаған себептердi көрсете ... ... ... ... ... мәмiленi орындаған тарап екiншi ... ... ... ... ... етуге құқылы.
Мәмiлелердi жасау кезiнiң өзiнде орындалатындарынан басқа, ... ... ... ... да ... ... бар.
153-бап. Мәмiленiң жазбаша түрiн сақтамау салдары
1. Мәмiленiң жай жазбаша түрiн сақтамау оның жарамсыз болып ... ... ... дау ... жағдайда тараптарды мәмiленiң жасалғанын,
мазмұнын немесе орындалуын куәгерлiк айғақтармен растау ... ... ... ... ... ... ... орындалғанын жазбаша
немесе өзге, куәгерлiк айғақтардан басқа дәлелдермен растауға құқылы.
2. Заң құжаттарында немесе ... ... ... ... мәмiленiң жай жазбаша түрiн сақтамау оның жарамсыз ... ... ... ... экономикалық мәмiленiң жай ... ... ... ... ... қалуына әкелiп соқтырады.
154-бап. Мәмiленi нотариаттың куәландыруы
1. Заң құжаттарында немесе тараптардың ... ... ... мәмiлелер оларды нотариат куәландырғаннан кейiн ғана жасалды деп
саналады. Мұндай ... ... осы ... ... ... салдармен мәмiленiң жарамсыз болып қалуына әкелiп соқтырады.
2. Егер нотариаттың куәландыруын талап ететiн мәмiленi тараптар ... бiрi iс ... ... ... ол өзiнiң мазмұны жағынан
заңдарға қайшы келмесе және үшiншi жақтардың құқықтарын ... ... ... ... ... ... жарамды деп тануға құқылы. Бұл
ретте мәмiленi кейiннен ... ... ... ... 02.03.98 ж. № 211-1 ... 155-бап өзгертiлдi
155-бап. Мәмiлелердi тiркеу
1. Заң актiлерiне сәйкес мемлекеттiк немесе өзге де ... ... оның ... осы ... 118-бабының 2-тармағының бiрiншi
бөлiгiнде аталған құқықтарды туындататын, өзгертетiн немесе тоқтататын
мәмiлелер, егер заң ... ... ... олар ... ... болып есептеледi.
Тiркеуден бас тартылу жазбаша түрде ресiмделуге тиiс және заң талаптарының
бұзылуына сiлтеме жасалғанда ғана мүмкiн ... Егер ... ... ... ... ... тиiстi нысанда жасалса,
бiрақ тараптардың бiрi оны ... ... сот ... ... ... мәмiленi тiркеу туралы шешiм шығаруға құқылы. Бұл ретте мәмiле
соттың шешiмiне сәйкес тiркеледi.
ҚР 02.03.98 ж. № 211-1; 16.05.03 ж. № 416-II (бұр. ред. ... ... ... ... ... ... ... - нысаны биржадағы айналысқа жiберiлген ... ... және ... ... ... қор және ... ... Қазақстан
Республикасының заңдары мен биржалық сауда ережелерiне сәйкес онымен ... ... ... ... ... ... ... осы мәмiлелердiң жасалғандығын растау үшiн биржа
беретiн құжаттармен ресiмделедi.
3. Егер заңдардан, тараптардың келiсiмiнен ... ... ... ... ... биржалық мәмiлелерге олардың мазмұнына қарай тиiстi
шарт (сатып алу-сату, комиссиялар және ... ... ... Заңдарда немесе биржалық сауда ережелерiнде тараптардың ... ... ... және олардың келiсiмiнсiз жария етуге жатпайтын
биржалық мәмiлелердiң ережелерi көзделуi мүмкiн.
5. Биржалық мәмiлелер жасасуға ... ... ... ... жанындағы
биржа төрелiгiнде қаралады, оның шешiмiне сотта дау айтылуы мүмкiн.
6. алынып тасталды
157-бап. Жарамсыз мәмiлелер мен жарамсыздықтың салдары
1. Мәмiленiң ... ... және ... ... ... ... бостандығына қойылатын талаптар бұзылған жағдайда мүдделi
адамдардың, тиiстi мемлекеттiк ... не ... ... ... ... деп танылуы мүмкiн.
2. Мәмiле жарамсыздығының негiздемелерi, сондай-ақ оны ... деп ... ... құқығы бар адамдардың тiзбесi осы Кодексте не өзге де ... ... ... ... деп ... жағдайда тараптардың әрқайсысы екiншi
тарапқа мәмiле бойынша алынғанның бәрiн қайтарып беруге, ал ... ... ... ... ... ... ... өтеуге мiндеттi.
4. Егер мәмiле қылмыстық мақсатқа жетуге бағытталып, екi тарапта да жымысқы
ниет болған жағдайда ... ... ... алғандарының немесе алуға
тиiстi болғандарының бәрi соттың шешiмi немесе үкiмi бойынша тәркiленуге
тиiс. ... ... бiр ... ... ... ... ... бәрi және одан мәмiле бойынша бiрiншi тарапқа тиесiлiнiң бәрi
тәркiленуге тиiс. Егер ... ... да ... ... ... ... көзделгеннiң бәрi тәркiленуге тиiс.
5. Қылмыстық мақсатқа жету жөнiндегi жымысқы ниет тараптардың ... ... ... оның мәмiле бойынша алғандарының бәрi екiншi тарапқа
қайтарылуы тиiс, ал соңғысының алғаны не оған ... ... ... тиiс.
6. Нақты мән-жайларды ескере отырып, сот осы баптың 4 және ... ... ... мәмiле бойынша алынған, не алынуға тиiс
мүлiктi тәркiлеуге қатысты бөлiгiнде ... не ... ... ... ... осы ... 3-тармағында көзделген салдар басталады.
7. Осы баптың 3-6-тармақтарында көзделген салдармен ... сот ... ... ... ... ... кiнәлi тараптан мәмiленi
жарамсыз деп тануға байланысты екiншi тараптың залалын оның ... ... ... Жарамсыз мәмiле заңдық салдарға әкелiп соқтырмайды, бұған мәмiленiң
жарамсыздығына байланысты және ол ... ... ... ... ... ... жарамсыз деп тани отырып, сот нақты мән-жайларды ескеру арқылы
оның одан әрi орындалуына тыйым салумен шектелуге құқылы.
158-бап. Мазмұны заң ... ... ... ... жарамсыздығы
1. Мазмұны заң талаптарына сәйкес келмейтiн, ... ... ... немесе адамгершiлiкке көрiнеу қайшы келетiн мақсатпен жасалған
мәмiле жарамсыз болады.
2. Заң талаптарын, заңды тұлғаның жарғысын не оның ... ... ... қасақана жасасқан адамның, егер мұндай талап пайдакүнемдiк
себептерден немесе ... ... ... ... ... деп тануды талап етуге құқығы жоқ.
3. Егер ... ... бiрi оны ... ... ... жақ не ... алдындағы жауапкершiлiктен жалтару ниетiмен жасалған
ретте, ал мәмiленiң басқа қатысушысы бұл ниет туралы ... ... ... тиiс болса, мүдделi жақ (мемлекет) мәмiленi жарамсыз деп ... ... ... ж. № 211-1; ... № 225-III (бұр. ред. ... ҚР ... өзгертiлдi
159-бап. Мәмiлелер жарамсыздығының негiздерi
1. Қажеттi лицензия алмай, не лицензияның қолданылу ... ... ... жасалған мәмiле жарамсыз болады.
2. Терiс пиғылды бәсеке мақсатын көздейтiн немесе iскерлiк әдеп ... ... ... ... Осы ... ... ... мәмiлелердi қоспағанда, он төрт жасқа
толмаған адам жасаған мәмiле жарамсыз болады.
4. Он төрт ... ... ... толмаған баланың ата-анасының (асырап
алушыларының) немесе қамқоршыларының келiсiмiнсiз жасаған мәмiлесiн, заң
бойынша оның өзi ... ... ... бар ... қоспағанда, сот ата-
анасының (асырап алушыларының) немесе қамқоршысының талабы бойынша жарамсыз
деп тануы мүмкiн.
5. Есуастық немесе ақыл-есi кем ... ... ... ... жоқ ... адам ... ... жарамсыз болады. Кейiннен әрекет қабiлеттiгi
жоқ деп танылған ... ... ... (осы ... ... ... жасау кезiнiң өзiнде-ақ бұл азаматтың психикалық шатасу ... ... оның ... талабы бойынша сот мәмiленi жарамсыз
деп тануы мүмкiн.
6. Сот әрекет қабiлеттiлiгiн шектеген адам ... ... сот ... ... етуi ... ... деп тануы мүмкiн.
7. Әрекет қабiлеттiлiгi болғанымен, мәмiле ... ... өз ... ... ... ... өзiнiң не iстегенiн бiлмейтiн жағдайда болған
азамат жасасқан мәмiленi сот сол ... ... ... ал егер ... талап етуге азаматтың мүмкiндiгi болмаса, азамат қайтыс болғаннан
кейiн басқа мүдделi адамдардың талабы бойынша жарамсыз деп тануы ... ... мәнi бар ... ... ... ... сот ... әрекет еткен тараптың талабы бойынша жарамсыз деп ... ... ... ... немесе оны өз ... ... ... ... ... ... ... жаңылысудың
елеулi мәнi болады. Дәлелдердегi жаңылысу кейiнге қалдыру немесе күшiн ... ... ... мазмұнына осындай дәлелдi енгiзген кезде ғана
мәмiле жарамсыздығының негiзi бола алады (осы Кодекстiң ... ... ... қатысушының өрескел бейқамдығының салдары болса, не
оны кәсiпкерлiк ... ... ... сот нақты жағдайларды және мәмiлеге
қатысушы екiншi жақтың мүдделерiн ескере отырып, мәмiленi жарамсыз деп ... ... бас ... ... ... ... ... ықпалымен жасалған мәмiленi, сондай-ақ басқа
тарап пайдаланған жағдайларға ... адам өзi үшiн ... ... ... салдарынан жасауға мәжбүр болған мәмiленi ... сот ... ... бойынша жарамсыз деп тануы мүмкiн.
10. Бiр тарап өкiлiнiң екiншi тараппен зұлымдық ... ... ... ... сот жәбiрленушi тараптың талабы бойынша жарамсыз деп
тануы мүмкiн. Жәбiрленушi тарап шеккен залалды жәрдем беру ... ... ... ... ... ... ... өкiлге жүктелуi мүмкiн.
11. Заңды тұлғаның осы Кодексте, өзге де заң актiлерiнде немесе ... ... ... ... ... қайшы келетiн етiп
жасаған, не оның ... ... ... бұза ... жасаған мәмiлесi,
егер мәмiледегi басқа тараптың мұндай жолсыздықтар туралы бiлгенi немесе
күнiлгерi бiлуге тиiс ... ... ... тұлғаның немесе оның
құрылтайшысының (қатысушысының) мүлiк иесiнiң қуынымы бойынша жарамсыз ... ... Осы ... 3, 5-тармақтарында көзделген мәмiлелер жас балалардың ... ... жоқ ... ... ... алушыларының
немесе қорғаншыларының талабы бойынша, егер олар ... ... ... ... сот ... жарамды деп танылуы мүмкiн.
160-бап. Жалған немесе қулықпен жасалған мәмiлелер
1. Заңдық салдар туғызу ниетiн ... тек көз ... үшiн ғана ... ... ... ... Егер ... екiншi бiр мәмiленi (қулықпен) бүркемелеу мақсатымен
жасалса, тараптар шын ... ... ... ... ... Мәмiленiң бiр бөлiгi жарамсыздығының салдары
Егер мәмiленi оның жарамсыз бөлiгiн енгiзбей-ақ жасауға болар едi деп ... ... ... бiр ... ... оның басқа бөлiктерiнiң
жарамсыз болуына әкелiп соқтырмайды.
ҚР 02.03.98 ж. № 211 Заңымен 162-баптың 1-тармағы алып тасталды
162-бап. Жарамсыз ... ... ... қою ... ... ... Осы ... 159-бабының 9 және 10-тармақтарында көзделген негiздер
бойынша мәмiленiң жарамсыздығына ... ... ... ... ... ... немесе қорқыту ықпалымен мәмiле жасалып, сол зорлық немесе
қорқыту тоқтатылған күннен бастап не талап ... ... ... деп
тануға негiз болып табылатын өзге де мән-жайларды бiлген немесе бiлуге тиiс
болған күннен бастап бiр жыл ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 79 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық құқық7 бет
Азаматтық құқықтық қатынастардағы мәмілелер64 бет
Азаматтық-құқықтық мәміле туралы жалпы34 бет
Азаматтық-құқықтық шарттар мәміленің құқықтық нысаны ретінде22 бет
Лизингтік операцияларды ұйымдастыру85 бет
Лизингтік операциялардың экономикалық мазмұны49 бет
Мәмiленің құқықтық жағдайы80 бет
Мәміле20 бет
Мәміле туралы ақпарат10 бет
Мәміле туралы жалпы ұғым, оның жіктелуі25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь