Міндеттемені орындауды қамтамасыз ету

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3
1 Міндеттемені орындауды қамтамасыз етудің ұғымы мен әдістері туралы жалпы ереже ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ету тәсілдерінің ұғымы ... ... ... ... 6
1.2 Міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ету тәсілдерінің түрлері ... ... ... .. 9
1.2.1 Айып төлеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.2.2 Кепіл ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
2 Борышқордың мүлкін алып (ұстап) қалу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
2.1 Кепіл болушылық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40
2.2 Кепілдік және кепілпұл ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 55
Пайдаланған нормативтік актілер мен әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... .. 58
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Міндеттемені қамтамасыз ету оны орындатуға бағытталатын, жалпыға бірдей емес, арнайы шаралар болып табылады. Сондықтан ол міндеттемелердің бәріне бірдей емес, тек заңдарда немесе келісімге отырған жақтардың шарттарында қаралған міндеттемелерге қолданады. Азаматтық кодекстің 292-бабының талаптарына сәйкес, ондай әдістерге: айып төлету, кепіл, борыш қордың мүлігін алып қалу, аманат, кепілдік, кепілпұл және басқа әдістер жатады.
Қамтамасыз ету әдістерін өздерінін сипаттарына қарай төрт топқа бөлуге болады. Қамтамасыз ету сипатының бірі міндеттемені орындамағанда немесе тиісінше орындамағанда борышқордың белгілі бір ақша сомасын төлеу арқылы қосымша мүліктік залал шегуінен (айып төлеу, кепілпұл) көрінеді. Екінші топтың әдістері несие беруші арқылы мүлікті өңдіріп алумен жүзеге асады (кепіл). Үшінші топтағы қамтамасыз ету әдісі несие берушіге тек борышқордың ғана емес, үшінші жақтың да мүлкін өндіртіп алуды қамтиды. Төртінші топқа біздің заңымызға бұрын-соңды тән болмаған әдіс - борышқордың мүлкін ұстап қалу болып табылады. Бүл әдістің ерекшелігі сол — заң несие берушіге борышқор өз міңдетін орындамайынша, борышқордың затын өзін-өзі қорғау мақсатында ұстап қалу құқығын береді.
Міндеттемені орындауды қамтамасыз ету әдістері негізгі міңдеттемеге қосымша міндеттеме түрінде көрінеді. Мысалы, сатып алу-сату шарты негізгі міндеттеме болып табылады, ал сол шартгы жасаған жақтар міндеттемені мерзімінен кеш орындаса, овда айып төлету қарастырылады. Айып төлету туралы келісім негізгі міндеттеменің болмысынан келіп шығады. Азаматтық кодекстің 292-бабының 3-тармағына сәйкес негізгі міңдеттеменің жарамсыздығы оны қамтамасыз ететін міндеттемені жарамсыз етеді. Ал мшдеттемені қамтамасыз ету туралы келісімнің жарамсыздығы негізгі міңдеттеменің жарамсыз болуына әкеліп соқтырмайды. Қамтамасыз ету (қосымша) міндеттемесі жөніңдегі келісім жазбаша түрде жасалуы тиіс. Жазбаша нысанның сақталмауы, мәселен, айып төлеу туралы келісімнің жарамсыздығына әкеліп соқтырады (АК-тің 294-бабы) [Бұл бапта аманат делінген, ал АК-тің 330-бабында кепіл болушылық деп алынған. Жоғарыда ескерткеніміздей, осындай қайшылықтар біздің Азаматтық кодексте баршылық].
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Кәзіргі таңда Ресей Федерациясы мен басқа да шет мемлекеттерде бұл тақырып жөнінде көптеген ғылыми жұмыстар шықты. Қазақстан мемлекетіміз үшін әлі күнге дейін зерттелу үстінде деуге болады. Қазақстан Республикасы Азаматтық құқығының міндеттеме мәселелеріне байланысты Ю.Г. Басиннің, Ғ. Төлеуғалиевтің, Ғ.А. Жайлиннің, М.К. Сүлейменовтың, С.В. Скрябиннің, Е.А. Сухановтың, Ю.К. Толстойдың, А.А. Ерошенконың, А.М. Сергеевтың, М.Н. Малеинаның, Л.А. Соловьеваның, О.М. Романовтың және т.б. ғалымдардың еңбектері арналған.
Зерттеу объектісі. Жұмыстың ізденіс-зерделеу және зерттеу объектісіне қоғамдық қатынастар, ондағы ҚР Азаматтық құқығы мәселесіндегі Міндеттемені орындауды қамтамасыз ету тәсілдері мен жүзеге асыруды мемлекеттік реттеу
1. Комментарий к ГК РК. Т. 3: под ред. М.К. Сулейменова, Ю.Г. Басина. Алматы, 2003.
2. ҚР Азаматтық құқығы Жалпы бөлім 1 том. Ғ. Төлеуғалиев Алматы 2001.
3. ҚР Азаматтық құқығы. Жалпы бөлім. 1 том. (Академиялық курс) редакциясын басқарған Ю. Г. Басин, М. К. Сулейменов, Алматы 2003.
4. Аванесова Г. О банковской гарантии // Хозяйство и право, 1997, N 7. – с. 14-21
5. Гражданское право. Т. 3: под ред. А.П. Сергеева, Ю.К. Толстого. Москва, 2007.
6. Бобряшова О. Способы обеспечения обязательств.//Предприниматель и право,1996. - № 4. - с. 5-7.
7. Гражданское право (Общая часть). Учебное пособие. Под ред. Диденко А.Г.. Алматы, 2003.
8. Басин Ю. Г. Избранные труды по гражданскому праву. Алматы, 2003.
9. Диденко А. Г. Избранное. (Постсоветский период). Алматы, 2004.
10. Брагинский М.И., Витрянский В.В. Договорное право. Книга 1: Общие положения. - М.: «СТАТУТ», 1998.
11. Көптеген заңгерлер сын айтқанмен, мұндай пікірлер заң әдебиетінде айтылды.
12. Мысалы, Г.Ф. Шершеневич алдын ала шарт деп болашақ міндеттемені қамтамасыз етудегі кепіл болушылықты, ақша қаражаты берілгенге дейін несие ашу шартын және т.б. қарастырды. қараңыз: Г.Ф. Шершеневич. Учебник русского гражданского права, М.: спхгк. 1995. 311-б.
13. Васенин А.П. Залог - как способ обеспечения обязательств. – М.: Инфра-М,2000. – 168 с.
14. Голышев В.Г. Залог как способ обеспечения кредитных обязательств// Банковское право,2002. - N 4. – с. 7-11
15. Гражданское право / Под ред. А.Н. Сергеева, Ю.К. Толстого. — Ч. 1, 525-бет.
16. Сарбаш С. Способы обеспечения обязательств. Хозяйство и право, 1995, №11, 110-117-бет.
17. Фалькович М. Способы обеспечения исполнения обязательств. Хозяйство и право, 1995, №11, 10-11-бет
18. Гонгало Б.М. Обеспечение исполнения обязательств - М.: Спарк, 1999. – 142 с.
19. Гражданское право. Часть 1. Учебник. /Под ред. А.Г.Калпина, А.И.Масляева. - Юрист. 2001. – 521 с.
20. Гражданское
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қорғалуға жіберілді:
Кафедра меңгерушісі
_________
“ ___” ________ 20 жыл
Д И П Л О М Д Ы Қ Ж Ұ М Ы ... ... ... ... ... 050301 – ... сырттай оқу бөлімінің
3 курс студенті А
Ғылыми жетекші: кафедра аға оқытушысы,
Алматы, 2011
Мазмұны:
Кіріспе --------------------------------------------------------------------
------------------------------------- 3
1 Міндеттемені ... ... ... ... мен ... туралы жалпы
ереже ----------------------------------------------------------------------
-------------------------- 6
1.1 Міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ету тәсілдерінің ұғымы -------------
-- 6
1.2 Міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ету ... ... ... ... Айып ... ... ... Кепіл --------------------------------------------------------------
--------------------------------- 10
2 Борышқордың мүлкін алып (ұстап) қалу -------------------------------------
---------- 39
2.1 Кепіл болушылық ... ... ... және ... ... 42
Қорытынды ------------------------------------------------------------------
------------------------------ 55
Пайдаланған нормативтік актілер мен әдебиеттер тізімі ----------------------
---- 58
Кіріспе
Зерттеу тақырыбының ... ... ... ету ... ... ... ... емес, арнайы шаралар ... ... ол ... ... ... емес, тек заңдарда
немесе келісімге отырған жақтардың ... ... ... ... кодекстің 292-бабының талаптарына сәйкес, ... айып ... ... борыш қордың мүлігін алып қалу, ... ... және ... ... жатады.
Қамтамасыз ету әдістерін өздерінін сипаттарына қарай төрт топқа бөлуге
болады. Қамтамасыз ету сипатының бірі міндеттемені ... ... ... ... ... бір ақша сомасын төлеу арқылы
қосымша мүліктік залал шегуінен (айып ... ... ... ... ... ... ... арқылы мүлікті өңдіріп алумен ... ... ... ... ... ету ... ... берушіге тек борышқордың
ғана емес, үшінші жақтың да мүлкін өндіртіп алуды қамтиды. Төртінші ... ... ... тән ... әдіс - ... ... ұстап
қалу болып табылады. Бүл әдістің ... сол — заң ... ... өз ... орындамайынша, борышқордың затын өзін-өзі ... ... қалу ... ... ... ... ету әдістері негізгі міңдеттемеге
қосымша міндеттеме түрінде көрінеді. Мысалы, сатып алу-сату шарты ... ... ... ал сол ... ... ... ... кеш орындаса, овда айып төлету қарастырылады. Айып төлету туралы
келісім негізгі міндеттеменің болмысынан келіп ... ... ... ... ... ... ... жарамсыздығы оны
қамтамасыз ететін міндеттемені жарамсыз етеді. Ал мшдеттемені қамтамасыз
ету ... ... ... ... ... ... болуына
әкеліп соқтырмайды. Қамтамасыз ету (қосымша) міндеттемесі жөніңдегі келісім
жазбаша түрде жасалуы тиіс. Жазбаша нысанның сақталмауы, ... ... ... ... ... ... соқтырады (АК-тің 294-бабы)
[Бұл бапта аманат делінген, ал АК-тің 330-бабында кепіл ... ... ... ескерткеніміздей, осындай қайшылықтар біздің Азаматтық
кодексте баршылық].
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Кәзіргі таңда Ресей Федерациясы мен басқа
да шет мемлекеттерде бұл ... ... ... ... жұмыстар шықты.
Қазақстан мемлекетіміз үшін әлі күнге дейін зерттелу үстінде деуге болады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... Ю.Г. Басиннің, Ғ. Төлеуғалиевтің, Ғ.А. ... ... С.В. ... Е.А. ... Ю.К. ... ... А.М. Сергеевтың, М.Н. Малеинаның, Л.А. Соловьеваның, ... және т.б. ... ... ... ... ... ... және зерттеу объектісіне
қоғамдық қатынастар, ондағы ҚР Азаматтық құқығы мәселесіндегі Міндеттемені
орындауды қамтамасыз ету тәсілдері мен жүзеге ... ... ... ... пәні ... ... орындауды қамтамасыз ету тәсілдері
жөніндегі мәселелерді қамтитын Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... азаматтар
және ұйымдармен қатынастарын реттейтін құқықтық аспектілер кіреді.
Зерттеу мақсаттары мен міндеттері. Дипломдық зерттеу жұмысының негізгі
мақсаты – ... ... ... ету ... ... жасау; тәжірибеде осы ... ... ... ... ... ... бойынша заңнамаларды жетілдіру жөнінде ұсыныстар
келтіру болып табылады.
Аталған мақсатқа жету үшін жүзеге ... ... ... ... тиіс мынадай міндеттер туындайды:
- Қазақстан Республикасындағы ҚР ... ... ... ... реттеу мәселесін жалпы тұрғыда
қарастыру;
- ҚР Азаматтық құқығындағы Міндеттемені орындауды қамтамасыз ету
тәсілдері ұғымын салыстырмалы құқықтық ... ... ҚР ... ... ... жөніндегі заңдылықтарды
қамтамасыз ету;
- Міндеттемені орындауды қамтамасыз ету ... ... ... ... құқықтық негізде зерттеу
ұсыныстарын қамтамасыз ету;
Зерттеу жұмысының методологиясы мен ... ... ... ғылыми танымның диалектикалық-
материалистік, жүйелі-құрылымды және салыстырмалы-құқықтық ... Ал ... ... ... мемлекет және құқық
теориясы, азаматтық құқық және ... ... ... және ... ... жарық көрген қазақстандық ғалымдардың
еңбектерінде, сондай-ақ таяу және ... шет ... ... ... ... ... бойынша жасалынған теориялық байлам-
түйіндері, соларға қатысты жаңаша көзқарастар мен ... ... ... ... өзекті мәселелерінің өзіндік нақты,
дербес шешімін табуға арқау ... ... ... ... ... ... ... өзекті мәселелерін жеткілікті көлемде ашып ... ... ... ... ҚР ... ... ... арналған заңдар, сондай-ақ тақырыпқа ... ... ... ... құқықтық актілер айтарлықтай септігін тигізді.
Дипломдық зерттеу нәтижелерінің сыннан өтуі. ... ... ... оған қойылған проблемалар мен ... ... ... және ... Академиясының Заңтану пәндер кафедрасында өткен
мәжілісінде қаралып (талқыланып) мақұлданған.
Дипломдық жұмыстың көлемі және құрылымы. ... ... ... ... ... ... ... мен қисындылығына және
деңгейіне байланысты кіріспеден сегіз бөлімшеден ... үш ... ... ... ... ... мен ... тұрады.
1 Міндеттемені орындауды қамтамасыз етудің ұғымы мен әдістері туралы жалпы
ереже
1.1 Міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ету тәсілдерінің ұғымы
Міңдеттеме ... ... ... ... ... ... ырқына
ғана емес, борышкердің де еркіне байланысты. Міндеттемеден (атап айтқанда,
шартка ... ... ... ... ... яғни міңдеттеме
талап етуге құқық береді, бірақ, жалпы ереже бойынша, борышкер уәде еткен
әрекетті ... ... Бұл ... ... ... бір ... - жекебелгілі бір заттарға ... ... ... ... меншік құқығын және өзге заттық құқықты ... ... ... ... ережеге сәйкес міндеттеме бойынша әрекет жасау
мiндeтri адамның еркіне байланысты, ол ... ... ... ... бір ... береді. Сонымен қатар несие беруші,
міңдеттемелік қатынастар бойынша борышкердің міндеттемені ... ... ... толтыртуға құқылы. Кез келген міңдеттемені
орындау, жалпы ереже бойынша, несие ... ... ... ... ... ... ... немесе міндеттеменің бұзылуынан
туындаған ... ... ... өз ... ... толтыруын талап ету
құқығымен қамтамасыз етіледі.
Заңнамада немесе шартта көзделген жағдайларда міндеттеменің орындалуын
қамтамасыз етудің жалпы шараларына қосымша ... ... ... өз ... ... ... жөнінде борышкерге жүктелетін
жауапкершілік түріңде) міңдеттеменің орындaлyына септігін тигізетін ... ... Міне осы ... ... ... ... қамтамасыз ететін тәсілдер деп аталады[1.234].
Азаматтық құқықта міңдеттеменің ... ... ... ... ... ... ... борышкердің міңдеттемені тиісінше
орындауына ынта беретін және ... ... ... қорғауды
жеңілдететін, мүліктік сипаттағы арнаулы шаралар жатады. Бұл ... мына ... ... ... ... ... және ... барлық
мөлшерін немесе оның бір бөлігін өндіруді оңайлату - бұл шараларға мерзімді
өткізіп ... үшін ... ... ... ... ... opьындaмaғaндық үшін айыппұл жатады;
борышкердің жауапкершілігін үшінші жаққа тарату және оларды орындауға
жауапты адамдар қатарына ... - бұл ... атап ... кепілдік
және кепілдік беру жатады;
несие берушіге белгілі бір заттар есебінен өз талаптарын артықшылықпен
қанағаттандыруға құқық беру ("адамға емес, заттың ... ... - ... ... ... зат жатады;
борышкер міндеттемені орындаудан бас тартқан жағдайда несие берушінің
қайтарылмайтын ... алуы - бұл ... ... мен кепілдік жарна
жатады;
борышкердің қарсы, әдетте, ақшалай міндеттемені ... ... ... ... немесе өзге мүлікті беру жөніндегi міндеттемені
орындамауына құқық беру - бұл ... ... ... қалу ... кететін бір жағдай - міндеттемені қамтамасыз ету тәсілдерінің
тізбесі АК-ның 292-бабының І-тармағында ... ... ... ... ... ... ... мүлікті ұстап қалу сияқты
дәстүрлі тәсілдермен шектелмейді. ... ... ... ... ... сөзсіз, егер занды болса,
міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... орындалуын камтамасыз етудің басқа
да көптеген конструкциялары болуы ... олар ... ... шаралар
ретінде заңнамада әдейі көзделуі де (мысальr, ... ... ... ... ақша талабынан қайту туралы жағдайды пайдалану), заңнамада
көзделмей шартта ... де ... ... ... ету ... акцессорлық
сипаты. Міндеттемені қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... қосымша (ақцессорлық) болып
табылады, яғни оның ... және ... ... ... болып келеді.
Бірақ бұған банк кепілдiгi жатпайды, оның қамтамасыз етілетін міндеттеменің
заңдылығына тәуелсіздiri ... бұл банк ... ... ... және соған ілеспе кәсіпкерлік қауіпке неriзделген.
Міндеттеменің (қамтамасыз ... ... ... ... ... ... (басты) міндетгемелерге қосымша сипаты бірталай
жерде көрініс табады. Біріншіден, тек занды ... ... ... ... ... ... ғана қамтамасыз етіледі. Екіншіден,
қамтамасыз етуші міндеттеме талап ету құқығын беруге көнгенде және ... осы ... ... бойьшша борышты аударғанда негiзгi
міндеттеменің тағдырына ілеседі. Үшіншiден, негізгі ... ... ... ... тоқтаса да, әдетте, қамтамасыз ететін міндеттеменің
тоқтауына әкеп соғады. ... ... ... ... болуы оны
қамтамасыз ететін міндеттеменің заңсыздығына әкеп соғады, ал бұл ... ол ... ... ... ... мүмкін екендігін
қарастырмайды [2.121]. Ал, қамтамасыз ... ... ... ... ... заңдылығына еш әсерін тигізбейді, бұл
басты міндеттеменің тағдырының қосымша ... ... ... ... ... тағы бір ... ... ол қамтамасыз етуші
міндеттеменің тоқтаған-токтамағандығына тәуелді емес. Бірақ бұл ережеге
кепіл затын ломбардтардың ... және ... ... ... ... тыс мәжбүрлеп сатқызудың кейбір жағдайлары кірмейді, бұл
заң шығарушының кепіл берушілер ... ... ... - ... ... ... қорғау ниетінен туындаған.
Міндеттемелерді қамтамасыз ету шараларын қолдану.
Несие берушінің ... ... ... ... азаматтық - құқықтық принциптеріне ... ... ... залалды борышкер мүлкі есебінен өндіріп алу
құқығына қарағанда ... ... ету ... ... ... ... өзі болмайды. Міндеттемелерді қамтамасыз ету
жөніндегі жалпы ереже қамтамасыз етуші шаралардьr қолдану мүмкіндігін ... ... да бір ... ... да бір ... тәсілмен
қамтамасыз етілуі үшін тараптардың келісімі немесе ... ... ... Бұл ... міндеттемені қамтамасыз етудің кейбір тәсілдері заңнамада
да, тараптар келісімінде де (мысалы, кепіл зат, ... ... ... қалу), кейбіреулері - тек ... ... ... көзделуі мүмкін.
Міндеттемені қамтамасыз етудің кейбір тәсілдері (тұрақсыздық айыппұлы,
кепілақы) бір жағынан зандық жауапкершілік ... да ... ... олар ... ... немесе тиісінше орындамаған адамға
қосымша мүліктен айырылтуды (ауыртпалық) жүктейді, ол ... және ... ... ... ... ... зат, мүлікті ұстап
қалу, кепілдік және т.б.) жауапкершілік шараларына жатпайды, ... ... ... ... ... дәлелдеудің кейбір процедураларымен және
қамтамасыз етілген міндеттемеден ... ... ... ... тәуелсіз жағдайлардың туындауымен байланысты.
1.2 Міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ету тәсілдерінің түрлері
1.2.1 Айып төлеу
Азаматтық құқықтың ... ... ... көп ... ... түрде және тиісінше орындайды. ... ... ... ... ... ... орындамау орын алатыны тағы шыңдық.
Осыған байланысты заң міндеттемені орындауды қамтамасыз ету үшін әдістер
деп аталатын ... ... ... ... ... немесе тиісінше орындамаған ретте,
атап айтқанда, орындау мерзімін өткізіп алған ретте несие ... ... ... ... ... ... ақша ... айып төлеу
(айыппүл, өсім) деп танылады. Айып төлеу туралы талап бойынша несие беруіші
оған келтірілген ... ... ... емес ... ... ...... салада пайда болған міндеттемені орандауды
қамтамасыз ету әдістерінің ең көп ... ... ... ... алу,
тасымалдау, мердігерлік және т.б. шарттарды орындамау айып төлеу ... ... ... қатысуымен болатын қатынастарда ол ақша
міндеттемелеріңде (қарыз шарты, тұрғын үйді ... және т.б.) ... ... ... ... орай үш түрі ... айып төлеу, айыппұл
және өсім. Бүл орайда өсім ақшалай міндеттеменің уақытын ... ... ... яғни ... алған әрбір күн үшін соманың пайызымен
ұсталады. Мәселен, өсім борышқордан ... үй, ... ... және т.б. ... ...... өткізіп алғанына орай
өңдіріледі.
Айыппұл тек қана ақша сомасыңда немесе соманың белгілі бір мөлшеріңде
орындалмаған міндеттемеге қолданылады.
Қосымша міңдеттеменің пайда болу ... айып ... ... ... деп ... бөледі. Заңды түрі міндеттемеге, қандай міндетгемені
бұзған кезде қолданылатынын айқындайды. ... айып ... ... ... өнімді жеткізу, құрылысқа қажетті құрама ... ... ... ... кеңінен қолданылады. Занды айып төлеу
тараптардың ... ... ... ... ... ... 295-бабы). Егер заңдарда тыйым салынбаса,
тараптардың ... ... айып ... ... ... ... (АК-тің
292-бабының 2-тармағы).
Шартты айып төлеу әр жақтың келісімімен айқындалады. Бұл орайда олар
қандай бұзушылыққа, қандай ... ... ... ... ... ... ... залалдың көлеміне
байланысты есепті, айыппұл, айрықша және балама айып төлеу болып бөлінеді.
Есепті айып төлеу кезіңде залалдың бір ... ғана ... ... ... бәрі ... қоймайды. Мәселен, міндеттемені орындамауға
байланысты залалдар 5 мың теңгені құрайтын болса, айып ... 2 мың ... ... ... несие беруші борышқордан 2 мыңды айып төлеу деп, 3 мың
теңгені залал деп өңдіріп алуына хақысы ... айып ... ... ... ие[3.201]. Айып төлеудің бұл түрі
барлық жағдайларда, заңда ... ... ... ... ... қолданыла береді. Айып төлеудің ... ... заң мен ... жағдайда ғана қолданылады. Оның мәні борышқор міндеттемені бұзғаны
үшін айып төлеуді жүзеге асырып, келген залалдың ... ... ... ... ... бойынша борышқор 2 мың теңге айып төлеуді жүзеге
асырып және 5 мың теңгені залалдың орнына құяды.
Айрықша айып төлеу ... ... тек айып ... ... асырумен
шектейді. Аталған мысал бойынша тек 2 мың теңгені төлетеді де ... айып ... ... ... ... тараған. Ол жүкті
тасымалдау жоспарын орындамағаны үшін, көлік ... ... ... үшін және т.б. өндіріледі. Азаматтардың ... ... ... ... ақы, ... энергиясьна төлеу ... тап ... айып ... түрі ... айып төлеуде несие берушіге міндеттемені бұзғанынан келген
залалды өндірте ме, әлде ... ... ... ма, оған ... ... ... береді.
Қазіргі колданылып жүрген заңдарда айып ... ... ... ол тек шарт ... ... ... ... тиісті мөлшері, егер келген залал мөлшеріне қарағаңда
тым ... ... ... ... төмендетілуі мүмкін (АК-тің 297-бабы).
Сондай-ақ, сот борышқордың міңдеттемені орындау ... ... мен ... берушінің назар аударуға лайықты мүдделерін ... ... ... ... ... Айып төлеудің негізгі мақсаты
борышқордың өз міндеттемесін ... және ... ... ... берушінің шеккен зиянының орнын толтыру болып табылады.
1.2.2 ... ... ... ... ... ... беруші (кепіл
ұстаушы) кепілдің күшіне ... ... ... ... ... міндеттемені орындамаған ретте кепілге салынған мүлік құнынан заң
актілерінде белгіленген алымды шығарып алып, осы ... ... ... ... ... несие берушілер ... ... ... ие ... ... ... кепілмен міндеттемені орындауды қамтамасыз ету несие беруі үшін
неғұрлым қолайлы жағдай жасайды, өйткені, борышқор міндеттемені ... ... ... қолындағы кепілге алынған мүлік арқылы талабын
қанағаттандыра алады. Біріншіден, кепіл ... ... ... ... кепілді
ұстаушы оны біржолата өзіне алғанға дейін ойдағыдай сақталады, ... ... ... ... 303, 306, 310, 312 ... үшін несие
беруші кепіл ұстаушы өз талаптарын қанағаттандыруда артықшылық құқығына ие
болады, үшіншіден, ... ... ... борышқордың өзімен емес, үшінші
жақ арқылы салынуы несие беруі үшін талабын қанағаттандыруда қосымша ... ... ал ... ... ... ... ... пайдалана
алмайды.
Кепіл құқығы заң немесе шарт ... ... ... ... қатынастарда әр жақ кепіл беруші және кепіл ұстаушы деп
аталады. Кепіл ... ... ... ... құқығы немесе оның шаруашылық
жүргізу құқы болады. Мұндай құқықтар оған мүлікке иелік етуге мүмкіндік
береді. Негізгі ... ... ... ... ... ... өзі,
сондай-ақ оған үшінші жақтың да құқығы бар[4.14].
Кепіл ұстаушы дегеніміз негізгі ... ... ... ... яғни
кепілге құқығы бар тұлға. Кепіл ұстаушы өзінің құқығын кепіл жөніндегі
ақпарат бойынша ... бас ... ... ережесіне сәйкес басқа
тұлғаға беруге құқылы.
Кепілдің пәні кез ... ... бола ... оның ішінде қозғалатын және
қозғалмайтын мүліктер, мүліктік құқықтар (талаптар) бар. Ал ... ... ... ... несие берушінің жеке басымен тығыз
байланысты талаптар, атап айтқанда, ... ... ... ... ... өтеу ... талаптар және құжаттарымен оларды басқаға
беруге тыйым салынған өзге ... ... пәні бола ... ... ... ... мөлшерін қамтамасыз етеді. Бұған
негізгі қарыздан басқа орындауды кешіктіргеннен келген айып төлеу, зиянды
қалпына келтіру, ... ... ... ... ... ұстауға кеткен
шығынын өтеу қосылады. Кепіл ұстаушы аталған ... ... ... ... ... етуге құқылы.
Егер тараптар мұндай талаптарды кепіл арқылы қамтамасыз ету мөлшері
туралы уағдаласқан жағдайда кепіл ... ... ... ... да белгіленуі мүмкін (АК-тің 302-бабы).
Кепіл туралы шарттың нысаны мен мазмұны және ерекше талаптар хақында
занда ... ... ... ... ... мәні мен оны ... ... қамтамасыз етілетін міндеттеменің мәні, мөлшері мен орындалу
мерзімі көрсетілуге тиіс.
Кепіл туралы шарт жазбаша түрде жасалуға тиіс. Егер негізгі ... ... ... оңда ... ... шарт ... керек. Қозғалмайтын мүлік кепілі туралы шарт нотариалды
куәландырылғанда ғана күшіне енеді.
Кепіл туралы шартта ... ... ... ... ... жататын мүлік жөніндегі шартты тіркеу кезінен бастап, басқа мүлік
жөнінен — бұл мүлікті кепіл ұстаушыға берген кезден бастап, ал егер ... ... ... шарт ... ... бастап пайда болады (АК-тің 310-
бабы). Кепіл туралы шарт тіркелуге жатқан жағдайда, ол тіркеуден өткен
сәтінен бастап ... деп ... ... ... ... ... салынып үлгерген затты
қайтадан кепілге салу мүмкіндігін қарастырады[5.127]. ... ... ... жасалған шартта рұқсат етілген не тыйым ... ... ... ... ... ... ... кепіл ұстаушыға кепілге берілген
мұндай мүлік туралы мәлімет береді. Кейінгі кепіл ұстаушының талабы алдыңғы
кепіл ұстаушылардың талаптары қанағаттандырылғаннан ... ... ... ... екі түрі ... ипотека;
ә) кепілзат.
Ипотека — кепілге салынған мүлік кепіл салушының немесе үшінші бір жақтың
иелегінде және пайдалануыңда қалатын ... ... ... ... жекелеген құрылыстар, ғимараттар, яғни жерге тікелей
байланысты (ипотека) басқа да ... ... ... ... ... айналымнан алынбаған басқа да мүлік ипотека мәні бола ... ... сай ... салынған мүлік кепіл ұстаушыда қалады.
Ипотека, сондай-ақ белгілі бір мүліктің кепілі занда ... ... ... ... ... жатады. Бұл орайда әңгіме
кәсіпорындардың, ғимараттардың, құрылыстардың, пәтерлердің, жер учаскесіне
қүқықтың және ... ... ... ... ... ... ... мүліктің ипотекасы туралы ... ... ... ... ... туралы Қазақстан Республикасының
Заңында өзгеше ережелер белгіленбеген ретте ипотекаға Азаматтық кодекстегі
кепіл туралы жалпы ережелер қолданылады (АК-тің 299-бабының ... ... ... ипотеканың мәні, оның атауы, тұрған жері және
бұл мәннің айтарлықтай ... үшін ... ... ... ... ... құқығы, осы несие берушінің құқығын тіркеген —
осы мүлікке — ... ... ... көрсетілуі тиіс. Жер учаскесінің
ипотекасы туралы шартқа жер ... мен ... ... ... ... осы ... ... сызбасы қоса тіркелуі қажет.
Шартта негізгі міндеттеме туралы — міндеттеменің ... ... ... орындау мерзімі және т.б. көрсетіледі.
Ипотека туралы шартты ... ... ... ... ... ... үшінші жақтың белгілі құқықтары жөнінде жазбаша ... ... ... ... ... сервитуттар және т.б.).
Ортақ меншіктегі мүлікке орай ипотеканың өзіндік ерекшелігі болады.
Мәселен, көп пәтерлі үйдегі бір ... ... ... ... ... ... жай ғана емес, осы үйдегі ортақ меншікте қолданылатын құқықтар да
жатады. Ортақ үлестік меншікке қатысушы басқа меншік ... ... ... ... ... өз ... қоса алады. Ортақ бірлескен
меншіктегі мүліктерге, оның ішінде сол үйдегі пәтерлердің тұрғын жайы болып
табылмайтын орындарына ипотека ... ... ... жазбаша келісімі
арқылы жүзеге асады (АК-тің 307-бабы).
Ипотека ... шарт ... ... ... Ол ... ... жері бойынша мемлекеттік тіркеуден өткен сәттен бастап
жасалады деп есептеледі.
Кепілге ... ... ... ... иелігіне беруі кепілзат деп
аталады (АК-тің 303-бабы). Жақтардың ... ... ... ... ... ұстаушыда құлыпталып, мөр басылып немесе белгі қойылуы арқылы
сақталады.
Кепілге салынған мүлікті күту мен ... ... ... ... болып табылады. Бұл міндетті кепілге салынған мүлік орналасқан ... ... бұл ... ... ... ... сақтауды қамтамасыз ету
үшін қажетті шараларды, оның ішінде оған үшінші жақтар ... ... ... ... ... үшін ... ... қолдануға; кепілге
салынған мүліктің жоғалуы немесе бүлінуі қаупінің пайда болуы туралы екінші
тарапқа дереу хабарлауға міндетті. Кепіл беруші және ... ... ... ... ... ... мүліктің бар екендігіне, санына және
сақталу жағдайына тексеру жүргізуге құқылы ... ... ... ... өрескел бұзуы кепіл берушіге
кепілді мерзімінен бұрын тоқтатуды талап етуге құқық береді ... ... ... ... мәні ... өзгеруіне байланысты өзінің мақсатына
пайдалануға жарамай қалса, одан бас ... ... бар. ... ... ... ... ... қалпына келтіруді талап етуге хақылы;
кепіл беруші кепілге салынған мүліктің жоғалуынан немесе бүлінуінен
келген залалды ... ... ... ... ... ... орындалуын талап етуге құқылы;
егер заңда өзгеше көзделмесе, ол кепіл ұстаушының келісімімен кепіл мәнін
өзгертуге де ол ... Егер ... мәні ... немесе бүлінсе, немесе
заңмен тағайындалған негізде ... ... ... ... ... ... онда ... беруші кепіл мәнін қалпына келтіруді немесе оған тең
келетін мүлікпен ауыстыруды талап ете алады, бұл ... ... ... ... ... беруші кепілге салынған мүлікті пайдалануды Азаматтық кодекстің
315-бабына сәйкес жүзеге асыра алады. Егер шартта өзгеше көзделмесе ... ... ... ... кепіл беруші кепіл нысанын оның мақсатына
сәйкес пайдалануға, соның ішінде одан жемістер мен табыстар табуға құқылы.
Кепілге салынған мүлікті пайдалану үшін ... ... ... ... басқа
тұлғаның тегін пайдалануы және т.б.) кепілге беруші кепіл ұстаушының
келісімін алуы тиіс. Бірақ та ... ... ... салынған мүлікті
өсиет етіп қалдыру құқьнын шектейтін келісімі жарамсыз болады.
Меншік иесі ... ... ... ... егер занда өзгеше
көзделмесе, кепілге салынатын ... ... мен ... ... ... тәуекелін мойнына алады.
Кепіл ұстаушы кепіл мәнін шартта көрсетілген шекте ғана ... ... ... ол ... ... ... ... кепіл
берушіге есеп беріп тұрады. Тараптар шарт бойынша кепіл ұстаушыға кепілге
салынған нәрсенің негізгі ... өтеу ... ... ... ... үшін жемістер мен табыстар табу міндеті жүктелуі мүмкін
(АК-тің 315-бабы).
Кепіл ұстаушы ... ... ... ... мен ... ... нақты құны мөлшерінде (құны төмендеген сома) жауапты болады, ... ... ... ... берілген кездегі әр жақтың айқындаған құны
есепке алынбайды. Егер кепіл ұстаушы бұл орайда кәсіпкерлікпен айналасатын
тұлға ... ... онда ол ... ... жауап береді. Бірақ, мүліктің
сақталмауы дүлей күштердің салдарынан ... ... ... ... ... жағдайларда бұзушылықтары үшін жауап
береді. Шарт арқылы кепіл ұстаушының келтірген залалын, яғни ... мен ... ... ... берушінің олардың орнын толтыруды
қоюды талап етуге еркі бар.
Кепілдің мәні, яғни нәрсені кепіл берушіге берілетін ... ... да ... ... Бұл ... туындайтын мүлікті иелену
құқығы, пайдалану құқығы, оның ішінде ... ... ... және ... ... мүмкін[6.5]. Мұндай жағдайда кепілге ... ... ... ... құқық беріледі әрі ол кепіл сол мерзімнен аспауы
керек. Шартта кепілге салынатьн ... қүны жоқ ... оңда ... ... ... айқыңдалады.
Жалпы шарттардан басқа жасалынатын кепіл шартының барлық түрлері үшін
онда кепіл берушіге қатысты борышқор ... ... ... ал ... ... ... ... жөнінде өзінің борышқорына ескертуі керек.
Кепілге салынған мүліктен ақы өндіріп алу ... ... ... ... ... ... жағдайға байланысты тиісінше
орындамауынан туындайды. Бұған негізгі міндеттемені бұзу ... ... ғана жол ... Егер борышқордың кепілмен ... ... ... өте ... ... және ... ... кепіл ұстаушы
талаптарының мөлшері кепілге салынған ... ... ... ... ... салынған мүліктен ақы өндіріп алудан бас ... ... ... ... нәрседен, яғни кепіл ұстаушыдағы кепілзаттан ... алу ... ... ал ол ... ... ... салынған
жылжымалы нәрседен ақы өндіріп алудың жалпы ережесі қолданылады.
Жылжымайтын мүлікке қатысты ақы өңдіріп алу сот арқылы ... ... ... ... ... ... ... және өзгеде заң
құжаттарыңда көзделген реттерде ... ... ... ... ... тыс күштеу тәртібімен сауда өткізу (аукцион) арқылы өз бетімен
сатуға құқылы. ... ... ... ... ... ... ... жөнінде кепіл ұстаушы банктің де осындай құқығы болады. Кепіл негізгі
міндеттеме немесе кепіл құқығы ... ... ... мүлік
жойылғанда, кепілге салынған мүлікті жария саудаға салып сатқан ... оны сату ... ... ретте күшін жояды.
Ипотеканың тоқтатылуы туралы кепіл жөніңдегі шарт тіркелген реестрге
белгі ... ... ... ... орындау тоқтатылған немесе
мүлікті сақтауда кепіл ұстаушы өзінің міндетін өрескел ... ... ... қойған талабы бойынша, сақтандыруға қатысты және ... ... ... кепіл нәрсесін дереу кепіл берушіге қайтаруға
міндетті. Кепілге салынған мүлікке меншік құқығы басқаға ... ... ... Бұл ... ... ... тегін иеліктен айыру нәтижесінде
немесе әмбебап құқықты мирасқорлық тәртіп бойынша мүлікке меншік ... ... ... құқығы (мұрагерлік, занды тұлғаны қайта құру)
кепіл берушіден ... ... ... ... орын ... Бұл арада тек
субъекті құрамы өзгереді. Несие берушінің мирасқоры несие берушінің орнын
басады да, оның ... ... ... ... Егер ... ... ... мирасқорлық тәртібімен бірнеше адамға көшсе, олардың
әрқайсысы аталған мүліктің өзіне көшкен бөлігіне сәйкес ... ... ... нәрсесі бөлінбейтін жағдайда олар ортақ ... ... ... ... ... меншік кұқығы күштеу тәртібімен де тоқтатылады (АК-
тің 324-бабы), яғни реквизициялау, мемлекеттік қажеттер үшін сатып алу және
т.б. шаралары жүзеге асуы ... ... ... ... ... (меншік
иесіне) басқа мүлік беріледі немесе оның құны ... ... ... ол кепілдің нәрсесіне айналады, не тиісінше ... ... ... ... өтем ... өз талаптарьн артықшылықпен қанағаттандыру
құқығына ие болады. Кепіл салынған ... шын ... ... иесі басқа
тұлға болса, ол заңсыздыққа жол беріп не өзге де құқық бұзғаны үшін жазалау
түрінде кепіл берушіден мүлік ... оның ... күші ... ... ... да ... ұстаушы кепілмен қамтамасыз етілген
міндеттемені мерзімінен бұрын орындауды талап ете ... ... ... салу да ... бір ерекшелігі. Бұл
субъект құрамына, кепіл нәрсесіне, негізгі міндеттеменің сипатына және т.б.
қатысты болады (АК-тің 328-бабы).
Азамат кепіл ... ... ... жеке ... ... қысқа
мерзімді несиені қамтамасыз ету үшін кепілдікке салады. Бұл орайда кепіл
ұстаушы ломбард болып табылады. Бұл — ... ... ... асыратын арнайы ұйым.
Заттың кепілі туралы шарт кепілдік билеттерімен рәсімделеді. Кепілге
салынған мүлік ломбардқа беріледі, ол өз ... ... ... ... құнымен сақтандырады. Оның кепілге ... ... ... етуге хақысы жоқ. Ломбард кепілге ... ... ... ... үшін ... болады (АК-тің 328-бабы).
Ломбардқа заттарды кепілге салумен қамтамасыз етілген ... ... ... ... ... ... ... негізінде жеңілдік ретінде бір айлық мерзім өткеннен кейін кепілге
қойылған мүлікті сату үшін белгіленген тәртіп бойынша ... ... ... ... 5-тармағы). Осыдан кейін, егер кепілге қойылған мүлікті
сатудан түскен сома оларды толық қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... - ... ... талабы етеледі. Қамтамасыз ету
ережесі, заттай кепілдік ... ... ... ... белгіленеді.
Заттарды ломбардқа кепілге салу туралы шарттың, Азаматтық ... ... заң ... ... ... ... ... салыстырғанда,
оның құқықтарьн шектейтін ережелері шарт жасасқан кезден бастап жарамсыз
болады (АК-тің 328-бабы).
Сонымен, ... ... ... маңызы зор. Несиелік міңдеттеменің
орындалуын борышкердің барлық мүлкімен жауап беруі принципімен қамтамасыз
ету ... ... ... ... бірдей қанағаттаңдыра бермеуі мүмкін,
себебі борышкердін мүлкін ... ... ... ... оның құны ... талабының мөлшерінен кем болуы немесе сол борышкердің басқа ... сол ... ... ... қою ... бар. ... ... қоғам
мен құқықтың дамуының белгілі бір кезінде қамтамасыз ететін шаралардың
ерекше түрін қалыптастырды, ол ... деп ... ол ... бір ... кепіл болушының) жеке басының қасиетіне емес, борышкердің
белгілі бір мүлкінің құнына сенуге, және ... өз ... ... ... ... Уақыт өте келе кепілге борышкердің
ғана емес, заттық кепіл болушы деп ат алған үшінші жақтың мүлкі де ... ал ... ... ... ... мүмкіңдігі заттардан
басқа мүлікке - "тәнсіз заттар" деп ... ... ... ... ... ... деп несие берушінің міндеттеме бойынша ... ... ... заттық кепіл болушының белгілі бір затының не
өзге мулкінің құндылығы есебінен ... ... ... ... ... көздері. Кепіл институты қазақстан
Республикасының азаматтық заңнамасы үшін ... ... ... ... ... қатынастарын тікелей немесе жанама реттейтін бірқатар заң
актілері бар. Қандай да бір ... ... ... қажеттігі не
мүліктің түрінен (мысалы, жылжитын немесе жылжымайтын), оның айналым
қабілеттілігінен ... ... ... ... жер ... мен
пайдалы қазбалар), немесе кепіл құқық қатынастары субъектісінің құқықтық
мәртебесінің ... ... ... ... ... ... кәсіпорын), немесе кодданылатын қүкық мәселелерінен (мысалы,
кепіл туралы сыртқы экономикaльrқ мәміле жасағаңда) туындайды.
Кепіл құкық ... ... ... ... актілер -
Азаматық кодекс, атап ... оның ... ... ... ... ... туралы Жарлық.
Сонымен қатар, жылжымайтын мүлікпен мәмілелерді тіркеу, қажеттігіне
байланысты жылжымайтын мүлік ипотекасы мен ... ... ... кепілін (мысалы, жалдау құқығының кепілі, сенімгерлікпен басқару
құқығының кепілі және т.б.) тіркеу Жылжымайтын мүлікке ... ... ... ... ... ... ... Кепіл қатынасында көрсетілген ... ... ... алуға жіберілуі мумкін зат кепіл объектісі (кепіл құқығы)
деп аталады. Егер оны кепіл жауапкершілігінің заты деп атасақ дәлірек болар
еді, ... ... ... ... ... туындайтын және өз
жауапкершілігіне алған міндеттеме бойынша сол ... және оның құны ... ... ... және ... ... ... құқығының
объектісі жай кепіл заты деп аталады.
Кепіл ... ... ... бір ... ... бар, ... орындалмаған жағдайда несие берушінің мүддесін қанағаттаңдыра
алатын кез келген мүлік бола алады. ... ... ... ... ... мүлік ретінде заттарды, ақшаны, оның ішінде шет ел ... ... ... ... шығармашылық интеллектуалдық қызметтің
нәтижелерін, фирмалық атауларды, ... ... ... даралау
құралдарын, мүліктік құқықтарды және "мүлік" ұғымына ... ... ... ... бір жағдай - мүлік деп материалдық түрдегі ... бір жеке зат ... ... ... да бір жеке түрі ғана танылмайды.
Мүлік деп қандай да бір субъективтік құқықтың объектісін де түсіну керек,
ал ол ... ... ... түрлерін біріктіруі мүмкін, мысалы, ... ... ... ... барлық жиынтықтары да мүлік - нақты
субъективтік құқықтың объектісі болып табылады.
Жылжитын да, жылжымайтын да, ... да, ... ... әдетте, кепіл объектісі ретінде алынады. Бөлінбейтін зат тұтастай
кепілге беріледі. Бөлінетін ... ... ... ... ... объектісі
бола алады.
Ортақ меншіктегі заттар да кепіл объектісі бола ... ... ... беру үшін оған ... ... барлық меншік иелерінің келісімі
керек. Сонымен қатар әрбір меншік иесі ортақ мүліктегі өз ... ... ... ... ... меншіктің ортақ мүліктің өзі үлесіне шамалас
бөлігін өзінің иеленуіне және ... ... ... ... ... ... ... өз бетінше беруге құкылы, себебі ол оны бөліп алуға не
ортақ меншіктегі бұл бөлікті иелену және пайдалану құқығын ... ... ... ... ... ... ортақ мүліктің тек "идеалдық"
бөлігін - ортақ меншіктегі құқығын ұсынуға құқылы.
Кепілге салу үшін белгілі бір талаптар орындалған жағдайда ақша ... бола ... ... ... заты ... ... ол ... салынуы
тиіс, бұл ақша кепілінің ерекшелігі, ... ... ... ... түріне жатады. Кепілге бергенде ақшаны ... ... ... жоғары өтімді мүлік ретіндегі қасиетінен, кепілге салғанда кепіл
берушінің ... ... ... ... ... пайдалануын шектеу
мүмкін еместігінен, сондай ақ ақшаны кепілге ұстаудың немесе ... ... ... ... ... заты ... қолма қол ақшаның да (ақша
белгілері), "қолма қол емес" акшаның да (банктердің өз ... ... ... ... ... ақшалай міндеттемелері) пайдаланылуы
мүмкін. Қолма-қол ақшаны банкке салғанда олар да ... ... ... -
банк міндеттемесіне айналады.
Банк есепшотының кепілін немесе банк ... ақша ... ... Банк ... ... банк ... ... кепіл беруші кепілге
ақшаның өзін ... банк ... ... немесе банк салымшының шарты
бойынша өз құқығын (талабын) береді. Банк ... ... банк ... өзге ... ... ... кепілінен, мысалы, жалдау
құқығының кепілінен еш айырмашылығы жоқ. Банк аккредитивін - ... ... ... ... ... ... ... банктің ақша
төлеу міндеттемесін беруі де ақша кепіліне жатпайды. ... ... ... ... ... болып табылады,
Ақшаны қамтамасыз ету заты ретінде пайдаланудың өзгeдей шарттық және
заңнамада көзделген тәсілдерін ақша кепілінен ажырату ... ... ... етудің кепіл мүлкін АК-ның 319-бабының 4-тармағына сәйкес сату
кезінде саудаға қатысудың кепілдік жарнасы, АК-ның ... ... ... ... кепілдік жарнасы ретінде пайдаланылады.
Бұл мысалдар сияқты кепілдік жарнасы, қамтамасыз ету ... ... ... да ... мүмкін.
Кепілге қарағанда, кепілдік жарнада ақша ... ... ... бойынша беріледі, ал ол ... ... ... ... ету заты ... ақша қамтамасыз етудің кепілзат сияқты
дәстүрлі тәсілінде де пайдаланылады, Кепілге қарағанда, кепілақының ақшалай
сомасы, кепілдік ... ... ... ... бойынша несие
берушіге тікелей ... ... ... ақылы шарттардан алынатын ақша талаптарын
қамтамасыз ету заты ... ... ... да ажыратқан жөн. Ақша
талаптары кепілдің өзінше бөлек заты ретінде болуы ... ... бір ... ... ... қамтамасыз ету тәсілінің кепілге
қарағанда ... ... ... ... ... ... клиенттің
қаржы агенті алдында міндеттемесін орындауын қамтамасыз ету мақсатында ақша
талабынан бас тартуды ... ... ... ... жалдағанда оның қайтарылуын қамтамасыз ету үшін ақша
пайдаланылатын ... ... ... ... ... алу,
кассеталарды жалға алу, кітапханадан кітап алу, т.б.) қамтамасыз етудің
мұндай ... олар ... ... ... ... ... ... деп
аталғанымен, шартта көзделген кепілдік жарнасына жатады[8.45]. Мұндай
ақшамен қамтамасыз ету кепіл деп ... үшін ақша ... ... ... ету ... ... басқа мүлік қалдыру, тараптардың келісіміне
қарай, кепілақы, мүлікті ұстап қалу немесе қамтамасыз етудің ... ... ... ... ... жайында ақпарат көзі болудан басқа немесе
борышқор үшін ... ... ... орындалатынына сеңдіретін
айрықша құндылығынан ... ... ... құндылығы жоқ жеке құжатты
қамтамасыз ету ретінде қалдыру міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ... ... ... нысанын несие берушінің талаптарын қанағаттандыру үшін ... ... ... нәрсенің иеліктен шығарылу мүмкіндігін көздейді.
Сондықтан да кепіл нысаны ретінде өзінің табиғи құндылығымен ... ... ... ... соған аударғанда сатуға болатындай нәрсе берілуі
тиіс. Бұл талап ақшаға таралмайды, ... оны ... ... ... ... оған ... оның өз кұнымен тең болады. Ақшаның ол ... оның ... ... түрі - ... қойылған нәрсе екендігіңде, оның
құңдылығы әлеуметтік функциямен анықталады және ол ... ... ... ие ... ... ... сатудың қажеттігі кепіл құқығының объектісі ... ... бар ... пайдалануды керек етеді. ... ... ... азаматтық айналымнан шығып қалған мүлікті, сондай-ақ кепіл
ұстаушының талабы бойынша ... ... ... ... ... мүлікті
кепіл объектісі бола ... ... ... ... ... ... ... заттармен қатар, азаматтық заң актілеріне (мысалы,
1998 жылғы 30 маусымдағы "Орындаушылық іс жүргізу және сот ... ... ҚР ... 39-баптарына сәйкес өндіртіп алуды аударуға
жол берілмейтін мүліктер кепіл нысаны бола алмайды.
Шектеулі айналым қабілеті бар ... ... ... ... реттеудің ерекшеліктері ескеріліп, кепіл нысаны бола алады, атап
айтқаңда, кепіл нысанына өндіртіп ... ... ... ... ... оны ... сауда ұйымдары арқылы сату процедурасына қойылатын
талаптар ескеріледі.
Кепіл туралы және кепіл ... ... ... ... ... кепіліне заң актілері арқылы ... салу ... шек ... туралы ереже бар. Бұл ереже заң ... ... кез ... ... тыйым сала алады, себебі мүлікті кепіл нысаны ретінде
пайдалануға ... ... ... шек ... ... алынатын критерийлері
белгіленбеген. Мұндай тыйым салу немесе шек қою тек заң ... ... ... емес ... мен құқықтар: өмір, денсаулық, ар ождан,
жақсы ... ... ... жеке ... қол ... жеке ... құпиясы, есімге құқық, авторлыққа құқық, ... қол ... ... және ... ... емес ... мүлікке жатпайды
және кепіл нысаны бола алмайды.
Кепіл қатынастарының тараптары. Кепіл қатынастарына кемінде екі адам -
кепіл ұстаушы және кепіл ... ... ... ... ... ... ... міндеттеме бойынша
несие беруші болады. Негізгі міндеттеме бойынша несие берушінің ... ... және жаңа ... ... ... құқық ауысқанда басқадай
айтылмаса немесе заң актілерінде өзгедей белгіленбеген болса, әрқашанда
кепіл ұстаушының ... жаңа ... ... ... әкеп ... ... ... қамтамасыз етілетін міндеттеме бойынша борышкер
де, заттық кепіл болушы ретіндегі үшінші жақ та бола алады.
Кепіл ұстаушыға қойылатын басты талаптардың бірі - ол ... ... ... иесі болуы тиіс немесе ол нысанды кепілге ... ... онда ... ... ... болуы тиіс, мүліктік құқықты кепілге
салғанда (мысалы, интеллектуалдық меншікке жататын не тауарлар беру, ... ... ... ... міндеттемелік қатынастардан туындайтын
және т.б.) сол мүліктік құқықтың иесі ... ... ... бойынша, затты кепілге беруші оның меншік иесі болуы, ал
мүліктік ... ... ... оның ... ... болуы тиіс, сонда
ғана бөтен ... ... ... ... ... Кей ... иесі не құқық иеленуші үшінші жаққа өз мүлкін, сол мүлікті басқаруға
сенімхат беру арқылы, затты немесе басқадай мүлікті ... ... ... ... ... ... туындайды, бұл ретте де кепіл нысанының
меншік иесі немесе қүқық иеленушісі бәрі бір кепіл беруші болып қалады.
Мемлекеттік ... ... ... жататын мүлікті кепілге беру
меншік иесі болып табылатын мемлекеттің келісімімен уәкілетті ... ... ... ... ... негіздері. Жалпы ереже бойынша, ... ... шарт ... ... ... ... ерекше құқықтық
реттеумен туындауының айрықша жағдайына оның оқиға немесе өзге заңдық факты
болғаңда ... ... ... бұл ... несие берушінің кепіл
құқығының туындауы да солармен байланысты. Заң актілерінің ... ... ... реттеудің ерекшелігі екі аспектіде көрініс
табады.
Біріншіден, кепіл заң актісінің негізінде туындауы үшін заң ... ... ... ... болатын оқиғадан басқа, онда, қандай мүлік
қандай міндеттемені ... үшін ... ... ... ... шарт ... туындайтын кепіл туралы ереже, егер заң
актілерінде ... ... ... заң ... ... ... де қолданылады. Яғни заң актісінде кез келген өзге ереже ... ... ... ... ... ... туралы Жарлыққа
сәйкес кепілді құқықтық реттеуден өзгеше кез келген мәселе көзделуі мүмкін.
Мысалы, кепіл ... ... ... ... ... ... ... мемлекет
қажеттілігі үшін алып қою, ол нысанды реквизициялау ... ұлт ... заң ... ... ... ... ... бола алады. Бұл ретте
орнына берілген ... ... ... ... ... ... туындайды.
Заңды кепілдің тағы бір мысалы ретінде, жоғарыда аталып өткендей, кеме
(тұрғызылып жатқан ... ... ... ... оның ... реттелуі
"Сауда мақсатында теңізде жузу туралы" Заңда көзделген.
Кепіл туралы шарт. Кепіл туралы ... ... үшін ... ... ... ... ... кепіл нысаны туралы талап, оны бағалау,
кепілмен қамтамасыз етілетін міндеттеменің ... ... және ... ... ... салынған мүліктің тараптардың қайсысында екенін
көрсету және оны ... ... шарт ... ... кезде пайдалануға
болатындығы жатады (АК-ньщ 307бабы).
Кепіл ... ... ... нақты мүлікті кепіл нысанына жаткызу үшін
қажетті ақпараттар болуға тиіс. Мысалы, кепіл нысаны ретінде жеке - ... ... ... ... нақты заттың кепілде екендігін анықтауға
мүмкіндік беретіндей барлық ерекше белгілер көрсетілуі тиіс.
Тектік бeлгiлерімен анықталатын нәрселерді кепілге ... ... ... ... ... қай жерде тұрғандығын білдіретін қажетті
мәліметтер немесе нақты ... ... ... ... ... мүмкіндік
беретін өзге мәліметтер көрсетіледі, мысалы астықты кепілге бергенде - ... ... ... ... жері мен ... ... ... шартының елеулі талаптары көрсетіледі. Мүліктік құқықты кепілге
салғанда - ... ... ... құқықтың туындау негіздері туралы
қажетті деректер, атап ... - ... ... ... ... ... факты жайындағы қажетті деректер - кепілге өткізілген
мүліктік құқықтың ... ... ... ... бір жағдай - кепіл нысанын бағалау оның нақты кұнының
жорамалы ғана, ол уақыт өткен ... ... ... (кейбір себептермен
ұлғаюы немесе кемуі мүмкін). Сондықтан, өндіріп алуды ... ... ... ... бағаға жүгінбейді, себебі кепіл нысанының нақты
құны мүліктің сондай түрлерінің өндіріп алу ... ... ... да, кепіл мүлкіне өндіріп алуды қолданған тараптардың әрқайсысы
оның құнына дау айта ... ... ... ... ... ерекшелігі сонда,
тарaптардың келісімімен жылжымайтын мүліктің кепілі туралы шартта бағалауды
елеулі деп қарау ... ... ... бас ... жағы да
қарастырылған. Жылжымайтын мүліктің ипотекасы туралы ... ... ... ... бір құн және ... бар, ... да
жылжымайтын мүлік кепілі туралы шарт үшін бағалау туралы ... ... ... ... ... шарттың кепілге салынған муліктің тараптардың қайсысында
екендігін көрсететін жағдайы кепіл түрін - ипотеканы, кепілақыны, мүлік
құқығының ... ... үшін ... ... ... ... маңыздылығы
бар, себебі кепілдің әрбір түрінде кепіл ұстаушының құқықтарының шегін,
кепіл ... ... ... ... сондай-ақ тараптардың
сол мүлік жойылған, жоғалған немесе бүлінген жағдайда жауапкершілігі
анықтауда ... ... ... ... ... болу ... ... салынған мүлікті
пайдалануға жол беру туралы жағдай, ... ... ... ... ... кепіл нысанын ипотека және кепілақы үшін ... ... ... бар. ... қатар, мүліктік құқықтың кепілі
үшін, сондай-ақ, шарт талaптарьынан оның кепілақы ... ... ... ... ... емес ... кепілдің күші бар кезенде кепіл мүлкін
пайдалануға жол беру туралы ... ... ... шарттың елеулі жағдайларына
жатады, және осы шарт негізінде кепіл құқығының табысқа және кепіл мүлкін
пайдаланудан ... өзге ... ... ... ... ... мүлкінің
жойылуы, жоғалуы немесе бүлінуі үшін жауапкершілігі, сондай-ақ тараптардың
өзге құқықтары мен міндеттері анықталады.
Кепіл туралы келісімнің формасы. ... ... шарт ... ... ... ... формада жасалмаған кепіл шартты жарамсыз деп
танылады.
Қазіргі кезде кепіл ... ... ... куәландыру қажет емес.
Бірақ кепіл туралы шарттың ... ... ... ... ... тараптың
жай жазбаша формасын емес, нотариалдық формасын ... ... ... ... ... кепілді ресімдегенде қолданылады. Тараптар кепіл
туралы шарттың ... ... ... ... оны ... ... болып танылады.
Ортақ меншіктің, әсіресе мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... бар. АК-ның
304-бабына сәйкес, ортақ (үлесті немесе бірлескен) меншік болып табылатын
мүлікті кепілге салу барлық меншік ... ... ... етеді, ал АК -
ның 220-бабының 3-тармағына сәйкес, кепіл заты ... ... ... ... ... (әуе, ... ... және т.б.) бірлескен
меншікке қатысушылардың келісімі нотариалдық куәландыруды талап етеді. ... ... ... өзі, ... 307-бабының 2-тармағьына сәйкес, міндетті
нотариалдық куәландыруды керек етпейді. Ал, практикада ортақ меншік болып
табылатын мүлікті ... ... ... ... ... шарт ... формада жасалады (тіптен мүлік мемлекеттік
тіркеуге жатпаса да), бұл ретте ортақ ... ... ... келісімін
куәландыру ондай шарттың талаптарының бірі болып табылады.
Кепілді тіркеу. Жалпы ереже бойынша ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын органда тіркелуі
тиіс. Атап айтқанда, кепілге салынғандығы жылжымайтын мүлікті ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлікті және
олармен мәмілені тіркеу заңнамада көзделген. Ондай кепілді ... ... ... үшін ... ... бар. ... мүліктің кепілін тіркеу
жөніндегі талаптарды орындамау кепіл туралы шарттың заңсыз деп ... ... ол ... ... ... ... ғана ... жылжитын мүлік міндетті мемлекеттік
тіркеуге жатпайды. Олардың ішіндегі тіркеуге жататындары - жылжымайтын
мүлікке ... ... ... әуе және ... ... ... жүзетін кемелер, "өзен-теңіз" жүзетін кемелер) және айналым
қабілеті шектелген немесе қауіптілігі ... ... ... ... жылжитын заттар. Міндетті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... сақтамаудың құқықтық маңызы
жылжымайтын мүліктің кепілін тіркегендегі сияқты. ҚР Президентінің ... 20 ... ... ... әуе ... ... ... қызметі туралы" заң күші бар ... ... 2001 ... 15 ... "Азаматтық авиацияны
мемлекеттік реттеу туралы" Заңына және ... ... 2002 ... ... ... ... ... жүзу туралы" Заңына сәйкес тек әуе,
теңіз және өзен ... ғана ... ... ... ... де ... жатады. Сондықтан, АК ның 155-бабының нормалары ескеріліп және
көрсетілген ... заң ... ... да бір ... әуе және ... ... ішкі суларда жүзу кемелерінің,
"өзен-теңіз" жүзу кемелерінің кепілі кепіл туралы шарт тіркелген кезден
бастап ғана ... деп ... ... ... өзге ... ... кепіліне қатысты,
егер заң актілерінде ... ... ... ... ... тіркеген
кезден бастап оларды жасау презумпциясы күшіне кіреді.
Қазақстан ... 1998 ... 30 ... ... ... ... Заңы қабылданғаннан бастап міндетті тіркеуге жатпайтын
жылжитын мүлік кепілін тараптардың келісімімен ... ... ... ... қүқықгық маңызы сонда, ол - белгілі бір адамның жылжитын
мүлкінің кепілі туралы ... ... жақ ... оның ... ... мүлкін кепілге қабылдау мүмкіндігі туралы мәселелерді шешу үшін
жариялығында, ... ... ... және ... ... ... ... мүлікті өндіртіп алуға "айналдыруға занды құқығы
бар кепіл ұстаушылар мен өзге ... ... ... ... табады. Жылжитын мүліктің кепілін ... ... ... ... ... ... ... функция атқаруы мүмкін,
себебі өндіріп алушы бұл мүліктің кепілі туралы ... және ... ... мен ... ... ... ... адал
әрекет етуі мүмкін. Жылжитын мүліктің кепілін тіркегенде өндіріп алушының
адал еместігі, әрине, болжамданады, ... оның ... ... ... ... тіркеуге жатпайтын жылжымалы мүлік кепілдерінің жария
тізбесінен ақпарат алуына болады.
Егер тараптар мұндай жылжымайтын мүлік кепілін ... ... ... онда ... туралы жағдай шарттың елеулі жағдайына айналады. Тіркеу
жасамау, бұл жағдайда, кепіл туралы шарттың заңсызлығына әкеп соғады, бірақ
ол тіркеу ... ... ... шарттың елеулі жағдайларын бұзу
негізінде болады.
Бұл заң, ... ... ... ... ... ... ... туралы жағдайлар көзделген сол мүліктің кепілі туралы ... ... ... ... Бұл ... ... ... ережені бұзу тыйым
салу туралы талаптарды заңсыз етеді, бірақ жалпы кепіл туралы ... деп ... ... ... субъективтік құқығы. Кепіл құқығы кепіл құқық қатынастарында
ең басты рөл ... ... ... ... ... ... оған ... нысанының сақталуын қамтамасыз ету үшін берілген
мүліктік құқықтарының ... ... ... ... ... ... кепіл ұстаушының борышкер кепілмен қамтамасыз етілген міндеттемені
орындамағанда өндіріп алуды кепіл мүлкіне аудару құқығы кіреді. Егер, кепіл
туралы шартта кепіл ... ... ... өз бетімен сату құқығы
берілсе, онда кепіл құқығы мүлікке шектеулі билік ету ... - ... ... ... ... ... бойынша талаптарын
борышкер орындамаған ... ... ... сату ... қамтиды[10.89].
Тіркеуге жататын мүлікті кепіл нысаны ретінде ... ... ... ... ... кепілі туралы шарт тіркелген кезден бастап
кепіл құқығы туындайды, кепілақыда - ... ... ... берген кезден,
ипотекада және мүлік кепіл ұстаушыға берілмейтін кепілдің басқа түрлерінде
- кепіл туралы шарт ... ... ... ... ... ... шартта
кепіл құқығы туындауының өзге де тәртібі ... ... ... тараптар
кепіл ұстаушыға берілетін мүлікке кепіл құқығының шарт жасалған кезден
бастап таралуы ... ... ... ... ... жалпы ережелердің
императивтігіне байланысты, кепіл туралы мәміле тіркелген ... ... ... ... ... ... ... шартта өзгеше шешімін табуы
мүмкін емес, мысалы, мүліктің кейбір түрлерін немесе ... ... ... тіркеу туралы жалпы императивтік ереже болса, онда
кепіл құқығы шарт тіркелген ... ... ғана ... алады.
Кепіл құқығының туындауы туралы ережені қолданғанда кепілмен тек занды
талаптардың ғана қамтамасыз етілетіндігін ... ... ... ... ... ... ... (несие беруші талабы)
өлі туындамаған болса, онда кепіл туралы шарттың жасалғанына, тіптен оның
тіркелгеніне ... ... ... кепіл ұстаушыға беріліп қойғанына
қарамастан, кепіл құқығы да туыңдай алмайды. Несие ... ... ... ... және ... ... ... туралы шартта
алдын ала шарт сипаты болады, одан өзінше тиісті салдарлар туындайды[11].
Кепіл құқығының туындау ережесін қолдануды шектейтін ... да ... бар - ... ... ... ... немесе жалпы ереже бойынша
кепіл құқығының ... ... ... кепіл ұстаушыда кепіл
нысанына меншік (шаруашылық жүргізу) ... ... ... ... ... ... кепіл құқықты меншікке немесе шаруашылық жүргізуге келешекте
келіп ... ... ... ... ... Кепіл нысаны зат ... ... ... ол ... ... меншігіне немесе шаруашылық
жүргізуіне келіп түскенше ... ... ... кепіл туралы шарт жасасқан
жағдайда да туындамайды. Кепіл ... ... ... ала шарт ... ... ... үй ... тұтыну несиесін алып, несие қаражатына тұрғызылып
жатқан үйге тараптар кепіл құқығын таратса, кепіл ... ... ... ... ... ... ... тіркелген және жылжымайтын мүлік
ипотекасы тіркелген кезден бастап ғана туындайды.
Бұл көрсетілген ... үшін ең ... ... түрі - ... ... ... ... материалдарына таралатын айналымдағы тауарлар
кепілі ... ... - ... ... кепілі) [12.311].
Тараптар несие жасасқан кезден бастап қарыз ақшаға алынатын құрылыс
материалдарына ... ... ... оларды алған кезден бастап өндеудегі
тауарларға кепіл қүқығы туындайды, себебі ... ... ... ... ... ал үй ... және ... мүлік
ретінде тіркелген кезден бастап кепіл құқығы үйге де ... ... ... ... ... ... ... ұстаушының
кепілдерді жазу кітабы бойынша да, кепіл ... ... бар ... ... және ... жағдайын былайша да тексеру құқығын, сондай-ақ
кепіл ... ... ... ... ... ... және ... жалпы құнын сақтаудағы міндетін қамтиды.
Айналымдағы тауарлар кепілінде кепіл құқығының құрамына, ... ... ... ... ... ... ... жағдайда кепіл
ұстаушының айналымдағы тауарлармен операцияларды тауарларға өз белгілері
мен мөрлерін салу ... ... ... ... ... ... ... тұру құқығы, сондай-ақ борышкер кепілмен қамтамасыз етілген
міндеттемені орындамаған жағдайда, жалпы ереже ... ... ... тоқтатуы және кепілге салынған мүлікті өндіртіп
алуға аударуы кіреді.
Айналымдағы тауарларға кепіл ... ... ... шарт ... ... туындайды, ал кепіл нысанын белгіленген ... ... - ... ... ... ... меншік немесе шаруашылық
жүргізу қүқығы туындаған кезден пайда болады.
Кепіл нысанын жоғалту немесе оның ... ... ... құкығын
тоқтатады, себебі жоқ нәрсеге кепіл болмайды, және бұл мән-жай ... ... еш әсер ... ... ... мүліктік құқыққа
қатысты да бар - мүліктік ... ... ... ... ... ... тоқтауына әкеп соғады, себебі күшін жоғалтқан мүліктік
құқыққа да кепіл болуы мүмкін емес.
Егер кепілге салынған ... ... ... ... ... ... алмастырылады - кепіл ұстаушы мұндай жағдайда, заң ... алып ... ... кепіл мүлкінің жоғалғаны
немесе бүлінгені үшін сол ... ... ... ... өтемі
есебінен қанағат алуға құқылы.
Кепіл ұстаушының және өзге де адамдардың кепіл нысанына құқықтарының
қиғаштығы. Кепіл борышкер міндеттемені орындамаған жағдайда ... ... ... ... мүлік бөлу жолымен несие берушіде, басқа несие
берушілерге ... ... бір ... ... ... қамтамасыз етеді. "Басқа несие берушілер" деп кепіл берушінің
несие ... ... ... ... ... өзі ... үшінші жақ
белгілеген жағдайда, ... ... ... ... ... ... алуға аудара алмайды.
Кепіл ұстаушы ның өзге несие ... ... ... ... ... және ... берушінің өзге несие берушілерінің құқықтарының
қиғаштығында кепіл ұстаушының құқықтарының басымдылығын білдіреді. қазіргі
кезде кепіл ұстаушының ... ... ... ... артықшылығы бар
екендігі даусыз, бірақ АК-да кепіл ұстаушы кепілге ... ... ... алып ... ... ... несие
берушілер алдыңда артықшылықпен қанағат алады деп көрсетілген.
АК-ның 299-бабының 1-тармағының алғашқы редакциясында кепіл ұстаушы
"заң актілерінде белгіленген алып ... ... ... несие
берушілер алдыңда артықшылыққа ие делінген. Осыған ... ... заң ... ... ... іс ... туралы
заң, банкроттық туралы заң және т.б.). 1998 жылғы 2 наурыздағы заңмен ... ... ... оған ... ... ... құқығының өзге несие
берушілер алдындағы артықшылығынан алып тасталынғандарды тек АК белгілейді.
Дегенмен бұл норма өзге эаң ... ... ... ол ... бір деңгейдегі нормативтік құқықтық актілердің құқық нормалары
арасындағы қайшылықтарды шешу ... ... ... ... ... Заңның 6-бабының нормаларына сәйкес басқа заң ... бір ... ... жағдайында туындаған. АК нормалары мен
басқа заң ... ... ... ... заң, ... ... және сот орындаушыларының мәртебесі туралы заң ... ... ... онда ... ... акт ... басымдылығы
болады, ол кепіл ұстаушының артықшылық құқығынан алып тасталынатынды тек АК-
ның белгілеуі мүмкін ... ... ... ... ... ... ... құқығынан алып тастау мәселесі бойынша
елеулі өзгерістер Қазақстан ... 2001 ... 17 ... Республикасының "Нормативтік құқықтық актілер туралы" Заңына
толықтырулар мен өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... АК ның opнының өзгеруіне байланысты болды,
онда кодекстерге нормативтік құқықтық актілер иерархиясында ... ... Бұл ... ... ... ... тек Конституцияға,
сондайақ конституциялық заңдар мен ... ... ... заң күші бар Жарлықтарына өзгертулер мен ... ... ғана ... ... мен заң актілері иерархиясыңда төмен тұрған өзге нормалар
(мысалы, Банкроттық туралы заң, Орындаушылық іс ... және ... ... ... заң, ... ... туралы заң)
қиғаштығында АК-ның нормативтік құқыктық актілер иерархиясындағы орнының
өзгеруіне байланысты Нормативтік құқықтық актілер ... ... ... ... сәйкес жоғарырақ деңгейдегі нормативтік құқықтық актіде, яғни АК-
да басымдылық болады. ... ... ... ... берілгендіктен
кепіл ұстаушының артықшылық құқығынан алып тасталынатындарды тек АК ... ал ... заң ... бойынша алып тасталынғандардың барлығы
заңсыз және күшінде емес, ... ... алып ... АК -да ... ... ... ... артықшылығы АК-да ол үшін алып
тасталынатындардың ... ... өз ... ... және ... ... берушілердің талаптарын АК-ның 1080-бабына ... ... ... толық тізімі көзделгендіктен туындайды.
Кепіл ұстаушының артықшылық құқығынан алып тасталынатындардан кепіл
міңдеттемесінің жеке ... ... ... немесе кепіл берушінің -
заңды тұлғаның банкрот ... ... ... ... керек, соңғы
жағдайда кепіл құқығы тоқтайды және кепіл ... өзге ... ... киғаштығы болмайды, несие берушілердің банкротқа
талаптарын қанағаттандырғанда ... бір ... ... құқықтарының қиғаштығы болады.
Заңды тұлға өз еркімен тарағаңда оның ... ... ... ... жететін ақшасы болса кепіл міңдеттемесі ... ал ... ... мүлік басқа несие берушілердің талаптары
бойынша өндіртіп алуға айналмайды. Ақша, ... ... ... ... талаптарын қанағаттандыруға жетпейтін ... онда ... мен ... занды тұлғаның мүлкінің меншік иесінің ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. АК-
ның 50-бабының 5-6 тармақтарына ... бұл ... ... ... ... кез ... мүлкін, оның ішінде кепілге салынғанын да ашық саудамен
сатуға және таратылатын занды тұлғаның несие ... ... ... ... ... ... 315 ... кепіл
ұстаушы мен кепіл беруші құқықтарының киғаштығы мәселесін шешетін 2-
тармағының ... және АК - ның 50 бабы ... ... ... ... ... және құқықтардың бұл
көрсетілген қиғаштығында кепіл ұстаушы құқығының басымдылық күші жойылады,
ал тарату комиссиясы кепіл мүлкін сатуға және ... ... ... ... ... ... ... комиссиясы кепілдегі
мүлікті ашық саудада сатқанда ... ... ... ереже бойынша, АК-
ның 322-бабы 1-тармағының 4) тармақшасына сәйкес тоқтайды, ал кепіл ұстаушы
таратылатын заңды ... ... ... есебінен өз талаптарын
белгіленген кезекпен қанағаттандыруға құкық алады. Кепіл ұстаушы, сонымен
қатар, кепіл нысанының ... ... шарт ... сәйкес болмай шығып
қалуына байланысты қамтамасыз етілген ... ... ... ... етуге құкылы.
Сонымен қатар, тарату комиссиясы өзге несие ... ... ... ... ... ... ... кепіл мүлкіне
аудармауға құкылы, бұл ретте кепіл ... ... ... ... ... ... және таратылатын заңды тұлғаның аралық немесе
ақтық балансына сәйкес кепілге салынған ... тек ... ... ... үшін ... не ... ... мүлік
таратыдатын заңды тұлғаның құқық мирасқорына берілуі немесе кепіл құқығын
сақтап оны үшінші жақтың иеліктен шыrаруы мүмкін. ... ... ... ... тәртіпте, ашық сауда жүргізбей-ақ сатқан реттерде де болады. АК ның ... ... ... сөзсіздігіне байланысты заңды тұлға ... ... ... ... ... ... шешу ... құзыретіне жатады, оның құқығы болып табылады.
АК-ның 1080-бабына сәйкес, мұра қалдырушының ... ... ... ... ... ... мұра қалдырушыны жерлеуге кеткен
шығындарды, мұраны қорғауға, басқаруға, өсиетті орындауға, ... ... ... ... ... ... ... төлеуге
байланысты шығындарды өтеуге мұра жеткіліксіз болса, бұл шығындардың ... үшін ... мұра ... кез ... ... оның ішінде,
кепілдегі мүлікке түсуі мүмкін. Бұл ... іске ... ... ... 1080-бабында көзделген шығындардың орнын толтыру үшін сатуда
кепіл ұстаушының ... мен ... ... ... ... ... ... басқарушы және т.б.) құқығының қиғаштығы
туындайды. Бұл ... ... ... ... іс жүзінде мүліктің меншік иесінің
өкілеттігін атқарады, яғни, шын мәнінде мүліктің меншік иесінің құқықтары
мен ... ... ... ... болады. Кепіл берушінің
құқықтары мен кепіл ұстаушы құқықтарының арасындағы қиғаштықты шешетін ... ... ... ... және АК-ның 315-бабының 2-тармағы
нормаларының диспозитивтігі нәтижесінде мұраға билік етушінің құқығында
басымдылық ... ол ... ... ... ... жабу ... ... мүлікті сату немесе өзге мүлікті сату туралы ... ... ... ... өтеу үшін ... өзге ... ... мұраға билік етуші не кепіл ауыртпалығымен мұрагерлерге
өтетін ... ... ... не оны ұстаушының талаптарын қанағаттандыру
үшін ғана пайдалануға не кепілге салынған мүлікті оған кепіл кұқығын ... ... ... ... билік етушінің шешімі бойынша немесе мұраға
кіретін өзге мүлік жеткіліксіз болған жағдайда ... ... ... ... ... ... жабу үшін ... мүмкін. Бұл ретте, кепіл
мүлкі ашық саудамен сатылғанда, кепіл құқығы ... ... ... ... ... тоқтайды. Кепіл ұстаушы, сонымен ... ... ... ... шарт ... ... ... шығып қалуына
байланысты қамтамасыз етілген міндеттеменің мерзімінен бұрын орындалуын
талап етуге ... ... ашық ... ... жеке тәртіпте сатқанда кепіл құқығы
АК-ның 323-бабының 1-тармағының нормаларына сәйкес күшін сақтайды.
Жеке кәсіпкер банкрот болған ... жеке ... ... ... ... ... тоқтайды, себебі банкрот болған ... ... ... ... ... ... міндеттеме субъектісі жойылады,
сондықтан жеке кәсіпкердің ... ... ... ... ... ... ... Республикасының заңнамасыңда көзделген жеке сипаттағы басқа
талаптарды өтеу жөніндегі міңдеттемелерден басқа ... ... ... міндеттемесінің тоқтауы кепіл ұстаушыға кепілмен қамтамасыз
етілген міндеттеменің кепіл нысанының ... ... шарт ... ... ... ... байланысты мерзімінен бұрын орындалуын талап ... ... Бұл ... ... ... және банкроттық туралы заңнамаға
сәйкес, жеке кәсіпкер ... ... ... ... ... ... борышкердің конкурстық массасы есебінен, ... ... өз ... ... ... алуға құқықтар
туындайды, АК - ның ... ... ... жеке ... ... ... ... несие берушілер банкрот мүлкінің есебінен
талаптарды ... ... ... ... ... ... талаптарын орындағанға дейін "кезектен тыс шығындар" деп аталатын
шығындар - егер тағайындалған болса, сот ... ... ... ... ... ... төлеу жөніндегі шығындар, сондай-ақ
бірінші ... ... ... ... - ... өңдіру
жөніндегі талаптар, сондайақ өмірге немесе денсаулыққа ... ... ... ... ... ... 4-тармағы әрбір кезектіліктегі несие берушілердің
талаптарын орындаудың ережелері жөнінде заңды тұлғалардың ... заң ... ... ... ... акті банкроттық туралы заң.
Банкроттық туралы заңның 76-бабына сәйкес әрбір ... ... ... алдыңғы кезектіліктегі несие ... ... ... ... ал ... ... ... кезектіліктегі
несие берушілердің талабын қанағаттандыру үшін жеткіліксіз болса, оңда
қанағаттандыру олардың ... ... ... пропорциямен
жүргізіледі. Сондықтан бірнеше кепіл ұстаушылардың талаптары болса және
оларды толық ... үшін ... ... ... ... ... арасында қaнaғaттaндыpy қамтамасыз ететін сомаға пропорционалды
жүргізіледі. Ал, айта ... бір ... - жеке ... ... ... ... өзге несие берушілері мен кепіл ... ... ... ... ... ... ... және несие ұстаушы
банкроттың ... бір ... ... ... ... Жеке
кәсіпкер банкрот болғаннан бастап кепіл ... ... мен ... ... кепіл туралы нормалармен емес, жеке кәсіпкердің
банкротгығы туралы ... ... ... ... ... ... ... да болады.
АК-ның 55-бабына сәйкес, конкурстық іс жүргізу қозғалғаннан бастап
банкроттың барлық ... оның ... ... ... ... іс ... ... кезден бастап қабілетсіз
борышқордың мүлкін ... ... ... ... оның ішінде АК-ның
299-бабында белгіленген барлық шектеулер алынады. Кепіл міндеттемесінің
тоқтауы, жеке кәсіпкердің ... ... ... ... кепіл
нысанының кепіл туралы шарт жағдайларымен сәйкес емес ... ... ... ... ... ... ... бұрын
орындалуын талап етуге құқық береді.
Бұл peттe АК-ның 51-, 55-бабына және банкротгық ... ... ... тұлғаның несие берушілерінде конкурстық іс жүргізу қозғалған
кезден бастап өз талаптары бойынша, белгілі бір ... ... ... ... ... ... құқық туындайды,
Айта кететін бір жағдай - АК-ның ... ... ... ... және ... байланысты қатынастар АК-ның
банк қызметін ретгейтін заң актілеріне - ... және банк ... ... ... келмейтін бөлімінде реттеледі. Банктер және банк қызметі туралы
Заңның 74-2-бабының 3-тармағында банк ... ... ... несие
берушілер талабын қанағаттаңдырудың өз кезектілігі белгіленген, онда кепіл
несие ... ... ... ... ... ... ... несие берушілер құқықтарының
дауларын шешетін нормалар жоқ. Сондықтан, АК-ның ... ... ... ... ... ... процедуралар жүргізген
кезде кепіл құқығының және кепіл ұстаушының АК-ның 299-бабының ... ... ... ... айта кету ... Занды тұлға
банкрот болғанда занды тұлға тарағанға дейін немесе конкурстық іс ... ... ... ... ... артықшылығы АК-ның 299-бабы 1-
тармағының, АК-ның өзінде белгіленген алып ... ... ... қатысты кепіл ұстаушының артықшылығын белгілейтін І-бөлігінің
нормаларына сәйкес күшін сақтайды. Занды ... ... ... ... ... ... ... конкурстық іс жүргізу қозғалғанға дейін ... ... ... ... ... ... ... нормасы мүліктің кепіл ұстаушысы болып табылмайтын өзге ... ... ... ... ... ... ... кепіл
мүлкіне айналдыруына заңдық шектеу болады.
Кепілмен қанағаттандырылатын ... ... ... ... ... талабы өндіртіп алуды кепіл мүлкіне аударған кезде кепіл нысаны
тұратын құннан қанағаттандырылады, ол ... ... ... ... ... емес. Осылардың құрамына, қамтамасыз етілетін негізгі
міндеттеменің ... ... ... ... ... ... сыйақы төлеуге (қарыз берілген қаражатты ... ... ... ... т.б.), ақша ... ... ... үшін
тұрақсыздық айыбына (борышты жабу мерзімін өткізіп алу) қатысты талаптар,
орындау мерзімін өткізіп алумен байланысты шығындарды ... ... ... айыбын төлеу (айыппұл, өсім), сондай-ақ кепіл мүлкін сақтауға
шыққан шығындар және өндіртіп алуға байланысты ... ... ... сату ... және ... ... ... алуды кепіл нысанына аудару кезінде несие
беруші талаптарын қанағаттандырудың кез келген ... ... ... Басқа көлем шартга немесе заң актілерінде белгіленуі мүмкін.
Несие берушінің талаптарын, ол ... ... ... ... ... өндіртіп алуды кепіл нысанына аудару кезінде нысан
тұратын құннан ... ... ... ... ... ... ... берушінің құқығын да, кепіл ұстаушының құқығын да қорғайтын
күзет ... ... ... егер ... ... ... сол кепілмен қамтамасыз
етілген міндеттеме бойынша борыш өссе ... ... ... ... ... ... болған бөлігін жабуға да аударуға құкылы, Борыштың алғашқы
сомасының өсуі, көбінесе, борышкердің ... ... ... ... ... шартына байланысты борыштың негізгі
сомасына сыйақы (мүдде) есептелуі, кепіл ұстаушыда ... ... алу ... ... ... ... ... кешен залалды
өндіруге құқық пайда болуы мүмкін.
Екіншіден, кепілмен ... ... ... талаптарын
қанағаттандыру кезіндегі сол, бар көлемде қанағаттандыру туралы ереженің,
кепілге салынған мүліктің құны сол ... ... ... ... ... ... асып ... кепіл беруші үшін едәуір маңыздылығы
болады. Себебі, ... ... ... мүлкін сатудан түскен сома мен кепіл
нысанымен қамтамасыз етілген талап ... ... ... ... ... жөніндегі міндеті дәп осы ережеден туады. Егер ... ... ... ... ... ... мүлкінің бір бөлігіне
аудару (мысалы, бірнеше кепіл ... ... ... ... ... ... алуды сол мүліктің қалған бөлігіне аударуға ... ... ... ... көлемін салынған мүлік
кұнынан анықтаудың жоғарыда келтірілген тәртібі кепілдің болашақ талаптарды
қамтамасыз ... ... ... ... ... оған ... арнайы
ереже - қaнaғaттaңдыpy көлемін кепіл туралы шарт жасалғаңда анықтау тәртібі
белгіленген. Жалпы ... ... ... арқылы борышкердің сол кезде бар
және заңды міндеттемелері қамтамасыз ... ... ... ... ... тән. Ерекше жағдайларда кепілмен борышкерге келешекте
туындайтын талаптар қанағаттаңдырылуы мүмкін, бұл peттe ... ... ... ... ... ... ету ... жөнінде тараптар арасыңда
келісім болуы тиіс. Келешекте туыңдайтын талаптарды кепілмен қамтамасыз ету
мөлшерін анықтау үшін тараптардың келісімге ... ... ... бул
талап, сөзсіз, кепіл туралы шарттың елеулі ... ... ... салдарымен, жатады.
Кепіл түрлері. Кепілді топтастыру кепілді құқықтық реттеу үшін ... бар ... ... бойынша жүргізіледі. Неriзгі топтастырғыш
негіз, ол - кепіл ... ... ... ... ... ... әртүрлі
құқықтық режимдегі мүлікті ... ... ... ... ... ... туралы қосымша жағдай, кепіл затын кепіл ұстаушыға
беру немесе оны кепіл берушіде ... ... ... ... ... ... бөлу ... және т.б. түріңде өзіндік
ерекшеліктері бар. Осы негіздерге сәйкес заттар кепілі және ... ... ... ... ... ... басқа бір негізі - кепіл нысанының шарт бойынша
тараптардың ... ... және ... ... Осы ... ... ... түрлерге бөлінеді: кепілзат, мұңда кепіл нысаны ... ... ... және ... ... ... ... кепіл
кушінде турған кезде, оны пайдалану құқығымен кепіл берушінің немесе үшінші
адамның ... ... ... әрқайсы, мүлікке, кепіл ... ... ... оларды қолдануды құқықтық peттeyдiң ерекшеліктеріне
байланысты тағы да әр ... ... ... ... ... ... ... ломбардтағы тауарлар кепілі, оңда кәсіпкер ретіндегі
кепіл ұстаушының айрықша жағдайы кепілді құқықтық ... ... ... қоймасында тұрған тауарлар кепілі - кепілді құқықтық
peттeyдiң және оны ... ... ... ... сақтаушының -
кәсіпкердің құқықтық қатынастарға қатысуыңда. Кепіл ... ... ... ипотеканың басқа бір турі - айналымдағы тауарлар ... ... - ... ... ... ... заттарды, өңдеуге,
табиғи формасын өзгертуге ұшыраған заттарды не ... ... ... ... ... ... ... кейбір түрлерін кепілге салу үшін не ипотека, не
кепілзат ғана ... ... ... ... пайдаланылуы тиіс.
Мысалы, жылжымайтын мүлік ... тек ... ... ғана болады.
Қолданыстағы жылжитын заттардың кепілі, негізінен, кепілзат түрінде жүзеге
асырылады, ... олай ... ... ... ... ... ... кезге дейін оның жойылу, жогалу не кепіл беруші оны өз ... ... ... ... ... ... заттардың ипотекасы
айналымдағы тауарлардың кепілі түрінде де болуы мүмкін.
Қолданыста емес жылжитын заттар кепілзатқа да, ... да ... ... ... қосымша шығыңдарды және өзге де жұмсалымды
керек ететін жылжымалы заттарды кепілзатқа алудан бас тартылуы мүмкін.
Заттар кепілі - ипотекадан және ... ... ... саналатын
кепілге - мүліктік құқық кепіліне ... ... ... ... ... ... кейбір түрлерінің кепілінде (мысалы, шығармашылық
интеллектуалдық қызметтің нәтижесіне ... ... ... ... ... ... ... түрде айтуға болады, бірақ ол үшін
мүліктік құқық кепілінің конструкциясыңда ... ... ... ... ... ұқсастық өзге де жағдайлар беру керек. Бәрі ... ... ... ... ... ... ... құқықтың құқықтық
режимі заттар режиміне қарағаңда едәуір өзгеше, және ... ... ... ретінде пайдаланғаңда кепілдің айрьrқша басқа бір түрі - ... ... ... ... ... кепілдің айрықша бір басқа түрі ... ... ... бір ... ... ол ... ... яғни міндетті түрде
үшінші жаққа - мамандандырылған банк ұйымына ... ... Ақша ... ... кепіл ұстаушыға берілуі немесе кепіл берушіде ... ... Ақша ... кепілзат немесе ипотека конструкциясын қолдануға
болмайды. Оны ақшаның мүлік ... өте ... ... ... жойылып кетпейтіңдігімен және заңды төлем ... ... ... Кепілзат конструкциясын пайдаланып ақшаны несие
ұстаушының иелігіне беру оның меншік иесінің ... әкеп ... ол ... ... ... мен ... ... біреу болуына байланысты кепіл
бойынша қандай да бір қатынастардың тоқтауына себеп болады.
Ипотека конструкциясын пайдаланып ақшаны кепіл ... ... ... ... оның ... ... ... тудырады,
нәтижесінде кепіл ұстаушы ның құқығы қамтамасыз етілмей қалуы мүмкін. Айта
кету керек - ... ... ... оны ... ... ... ... тұpғыдaн алғаңда ол қолданылатын мүлікке жатады.
Ақшаны банкке салу міндеттемесі ақша кепілінде банктің ... ... ... ... бар ... ... ретіңде қатысуын
көздейді. Ақша кепілі бойынша ақша салынған ... ... ... ... кепіл
туралы шарттың қайсы бір жағымен үйлеспеуі керек. Олай болмаған жағдайда,
бұрын аталып өткеңдей, салынған ақшаның ... ... мен ... ... ... ... ... ипотека нысаны ретінде қолданылатын мүлікті
пайдалануға байланьrсты кепіл тоқтайды.
Кепіл нысаны болып табылатын ақша ... банк ... ... салынуы
тиіс, ол міңдеттеменің орындалуын қамтамасыз етуге арналады.
Мұңдай салым шартты салымдар туралы ... ... ол ... ... ... ... ... тиісінше орындалған жағдайда
ғана қайтарылады. Сондықтан, мұндай салымнан ақшаны несие ұстаушыға беру
кепіл ... ... ... етілген міңдеттемені орындамауы
жағдайыңда болады.
АК-ның 301-бабыңда көзделгеніне қарамастан, ақша ... ... ... ... ... 2000 жылғы 29 наурыздағы ... ... ... болмады, себебі, сол кезге дейін банк
салымының шарты бойынша ... кез ... ... ... шартты салым
бойынша, салымды қайтару үшін келісілген ... ... ... ... ... ... ... құқығы болды. Бұл жағдайда банктегі ақшаны
кепілге салу ... емес еді, ... ... банкпен арадағы қандай да бір
шарттарға қарамастан, салымды кез келген уақытта қайтарып алуына мүмкіндік
беретін, ... ... ... ала ... ... сүйеніп салымды
қайтарып ала алатын. Қазақстан Республикасының 2000 жылғы 29 ... ... ... ... ... толықтыру енгізілді, оған сәйкес
банк салымын сөзсіз қайтару ... ақша ... ... ету үшін ... ... яғни ақша кепілі жағдайына
таралмайды.
Ақшаны банк ... ... ... ... яғни банк ... ... банкке салуға болмайды, себебі банк ... ... ... банк ... шарты бойынша банкте
жатқан ақшаға билік етуінің сөзсіз күкығын, соңдай-ақ клиенттің ... ... кез ... ... ... және бұл жағдайда ақшаны алуға не
үшінші жақтың пайдасына аударуға сөзсіз құқығын ... ... банк ... ... ... банк есепшотының кепілінен
едәуір басқаша. Мысалы, банк салымының ... ... банк ... ... нысаны ақша емес, салымшының банк есепшоты ... ... ... клиенттің банк салымы шарты бойынша құқығы болады, ... ... ... ... ... ... ... немесе банк
есепшоты шартын мерзімінен бұрын бұзуға және ... ... ... банк
есепшотынан ақша алуға шарттардың осы түрлеріңде көзделген құқықтары да
кіреді. Ақша кепіліңде ... ... ... ету үшін банкке
сальrнатын ақша ... ... ... ... бұл ретте, негізгі
міндеттемені қамтамасыз ету үшін банкке салынған ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген міңдеттеменің орындалған-
орындалмағанына байланысты, олардың салымды ... ... ... ... ... ... ақша ... құқығы жоқ. Ақша кепілі жағдайында
негізгі міңдеттемені тоқтату немесе оны заңсыз деп тану ... ... ... салу ... ... ... ... оны заңсыз деп тануға
алып келеді, ал банк салымы немесе банк ... ... ... сондай
мән-жайлар кепіл туралы шарттың тоқтауына немесе оны заңсыз деп тануға әкеп
соғады, ал ол банк салымы шартына ... банк ... ... еш ... ... ... ... ету ретінде салынған ақша бойынша
тиесілі сыйақы кепіл берушіге ... ал бұл ... ... ... ... ... мөлшері мен төлеу тәртібі банкке ақша салу
туралы шартта көрсетіледі.
Қазақстан Республикасының 1997 ... 11 ... ... банк қызметінің мәселелері жөніндегі кейбір заң актілеріне
өзгертулер мен ... ... ... Заңьrмен, АКның 301-бабының 4-
тармағы сияқты, АК-ның 303-бабының 5-тармағы да жаңа редакцияда ... ... ... жаңа редакциясында кепіл нысаны болып
табылатын ақша, егер кепіл туралы шартта ... ... ... деп көрсетілген.
Бұл ретте АК-ның 303-бабы 5-тармағының жаңа ... ... ... ... ... ... ... ақша пайдаланылғанда
ақшаны банкке салуды императивті ұсынған редакциясына қайшы келеді. Осыған
байланысты, бұл біріне бірі қайшы келетін ... ... ... айта ... жөн. ... 301-бабының 4-тармағы мен АК-ның 303-бабының
5-тармағы ... бұл ... ... бірінші нормаға
беріледі, себебі ол ақшаны тек банкке салғанда ғана оны ... ... ... ... анықтайды.
Кепілдің заңнамада келтірілген әрқилы түрлері ... ... ... ... ... және шарт ... нәтижесінде практикада кепілдiң заңнамада қөзделгендерінен басқа
да түрлері кездесуі мүмкін. Айналымдағы тауарлар кепілінен ... ... ... де ... мүмкін. Заң актілері негізінде кепілдің өзге
түрлері, бүрын аталып өткендей, кепілдің шарттық түрлерінен ... ... деп ... ... ... ... болып табылатын)
түрлері белгіленуі мүмкін.
Кепіл құқығының ... ... ... ... құқығының негізгі
міндеттемеге қосымша екендігі негізгі міндеттеменің зандылығына байланысты
екендігінен басқа, кепілмен қамтамасыз ... ... ... арқылы немесе міндеттеменің тоқтауын ... өзге ... ... мысалы, борышты кешіру, орындаудың мүмкін еместігі, заңды
тұлғаның тарауы, т.б. себеті тоқтауының нәтижесінде кепілдің тоқтауынан ... ... Бұл ... ... ... ... міндеттемеге тәуелді
екендігінен туындайды, ал акцессуорлық сипат оның негізгі міндеттемесіз
болуы мүмкіндігін жоққа ... ... ... ... ... ... ету ... де қалады.
Бірақ, мұнымен қатар, кепіл құқығы кепіл нысаны ретінде пайдаланылатын
заттың тағдырына да, және кепіл берушінің кепіл нысанына ... ... ... Атап ... ... ... ... немесе кепіл нысанына
меншік құқығының заң актілерінде ... ... және ... ... ... мемлекет пайдасына сатып алу, реквизиция, ұлт ... және т.б.) ... ... ... ... ... ... әкеп соғады.
Кепілге салынғaн мүлік жойылған жағдайда кепіл құқығы ... ... ... ... ... ... тиіс ... Кепіл ұстаушы жауапты емес мән-
жайлар бойынша кепіл нысанының ... ... ... шығыны, егер кепіл
беруші ақылға ... ... ... нысанын қалпына келтірмесе немесе оны
құндылығы ... ... ... ... ... ... ... етілетін міндеттеменің мерзімінен бұрын орындалуын талап етуіне
құқығы бар.
Кепілге салынған мүлікті заң ... ... ... ... ... кез ... ... осы мүлікке қатысты кепіл құқығы
тоқтайды. Кепіл ұстаушы, ... ... өзге ... қатар,
қамтамасыз етілетін міндеттеменің мерзімінен бұрын орындалуын ... ... ... ... ... бір жағдай - кепіл ұстаушының негізгі
міндеттеменің мерзімінен бұрын орындалуын талап етуі оның ... ... ... ... ... ... мерзімінен бұрын
орындалуына өз құқығын пайдаланбау фактысы кейін несие беруші - ... ... ... бойынша шығындарды өтеу жөніндегі талатардан
бас тартуына немесе оларды азайтуына негіз бола алмайды.
Алынған мүліктің орнына өзге мүлік ... ... ... мүлікке
қатысты кепіл құқығы тоқтайды, кепіл ұстаушы ... ... ... ... ... етуге құқылы. Бірақ, мұнымен қатар, кепіл
ұстаушыда алмастырылып қойылған мүлікке де ... ... ... ... ... ... ... кепіл берушінің меншік құқығы тоқтаған кезден
бастап қандай мүліктің қандай ... ... ... кепілге
берілгендігін тағайындайтын заң актісінің негізінде ... ... ... (заң ... ... ... ... кепілдің
бір түрі) [14.8]. Бір міндеттеменің (алғашқы кепілдің) екінші міндеттемеге
(алынған ... ... ... орнына қойьтған мүлікке) алмасуы болады.
Кепіл нысаны болып ... ... ... оның құны өтелген жағдайда
кепіл құқығы тоқтайды, кепіл ұстаушыға негізгі міндеттеменің мерзімінен
бұрын орындалуын ... ету ... ... сонымен қатар, кепіл ұстаушыға
өз талабын ... ... ... ... ... ... сияқты, артықшылық құқық беріледі. Бір міндеттемені (кепіл
кұкығын) басқаға (алынған мүліктің қүнын өтеуден ... ... ... ... ... ... мүлік жойылғаңда сақтандыру
төлемінен қанағат ... ... ... сияқты, тараптардың келісімі
емес, заңнамадағы нұсқау болып табылады.
Кепілге салынған мүлікті заң актілерінде белгіленген негіздерде ... ... ... не ... мүліктің құнын өтеуге ешқандай мүлік
берілмейтін тәртіпте алып ... ... ... ... ... ... бұл
негізгі міндеттемеге еш әсерін тигізбейді, себебі қамтамасыз ... ... ... ... заңдылығына ықпалын тигізбейді.
Кепіл берушінің кепіл құқығын мерзімінен ... ... ... ... ... ... ... ұстаушы кепіл нысанының сақталуын
қамтамасыз ету жөніндегі міндеттерін ... ... ... ... өрескел қанағаттаңдырған жағдайда да негізгі ... ... ... шарт күшін жояды. Бұл ереже кепілге салынған
мүліктің меншік ... ... ... ... ... ... жоғалтуға
немесе бүлдіруге алып келетін сондай құқыққа қарсы әрекеттерінен қорғайтын
шара болып табылады.
Кепіл ұстаушы кепіл шарты бойынша өз құқықтарын ... ... ... ... да ... ... тоқтайды. Борышкер міндеттемені
орындамағандықтан немесе тиісінше ... ... ... ... ... ... бойьrnша талаптары кепіл мүлкінің
құнынан, оны сату жолыен қанағаттандырылғанда осындай болады. Бұл ретте,
жалпы ... ... ... ... міңдеттеме бойынша міңдеті, мүлік
құны несие берушінің талаптарын толық қанағаттандыру үшін ... ... ... ал кепіл берушінің міндеті өндіруді кепіл
нысанына аударған несие ... ... ғана ... осы ... ... кепіл ұстаушыларына қатысты да тоқтайды, себебі келесі кепіл
ұстаушылар осы мүліктен, ол ... ... ... ... ұстаушылар
қанағат алғаннан кейін қанағат алуға құқылы.
Кепілге саяынған мүліктің құны ... ... ... ... ... жағдайда, ол, жалпы ереже бойынша,
борышкердің өзге ... ... ... ... ... ... ... алуға құқылы. Сатылған мүліктің өзге де келесі ... да ... ... ... ... ... сол ... тоқтағанда негізгі
міндеттеменің тоқтауына алып келетін ... ... ... ... 37 -бабының 2-тармағы) жоғарыдағы ережеге жатпайды.
Кепілдің тоқтауының жалпы негіздерімен қатар ... ... ... ... ... де болады. Ипотека куәлігі
берілмей ипотека шартымен ресімделген ипотеканың ... ... ... ... атап ... АК-ның 322-бабында көзделген
негіздер бойынша, Ипотека туралы жарлықтын 37-бабына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... жағдайда, кепіл
қүқығын тоқтатудың азаматтық заңнаманың жалпы нормаларында көзделген
негіздерінен ... ... ... ... ... куәлігінің күші
жойылғаннан бастап тоқтайды. Ипотека куәлігінің әрекеті одан туындайтын
құқықтар жүзеге асырылғанда ... егер одан ... ... ... ... борышкерге негізгі міндеттеменің орындалу мерзімі
келгеннен кейін бір ай ... ... ... ... ... ... болса.
Кепіл шарты тіркелуге тиіс жағдайда кепіл ... шарт ... ... ... ... белгі қойылуға тиіс, себебі ... ... ... ... ... кепіл нысаны ретінде пайдаланылғaн
мүлікті пайдалану немесе/және оған ... ету ... ... де ... ... етілген міндеттеме оны орындағандықтан немесе АК-
ның 21-тарауында көрсетілген өзге негіздермен тоқтаған ... ... ... ... ... ... 3 ... көзделген негіздер
бойынша мерзімінен бүрын тоқтату туралы талаптары ... ... ... егер ... ... ... болса, немесе сақталуын
қамтамасыз ету үшін ол мүлік үшінші жаққа заңды негізде берілген болса, оны
кепіл берушіге тез ... ... ... ... ... ... және ... мүлкі кепіл ұстаушының иелігінде болған негіздердің
тоқтауымен байланысты туындайды, Кепіл құқығының тоқтауы кепіл ... ... ... ... ... қалпына келтіреді (меншік қүқығын,
шаруашьmық жүргізу күкығын, оралымды басқару құқығын, өзінің басқаруындағы
мүлікті иеленуге, ... және оған ... ... ... құқығын және т.б.) және кепілге салынған мүлікке ... ... ... ... ... ... ... Кепіл
ұстаушы кепіл нысанын дер кезінде қайтару жөніндегі міндеттемесін
орындамаған ... ... ... ... ... бүлдіргені үшін
жауапкершілікті қоспағанда, кепіл беруші алдында ... ... ... ... дер ... ... кешен залал үшін жауап береді.
Негізгі міндеттеме бойынша борьшпы аудару кепіл құқығы ... бірі ... ... ... ... ... ... борышты аудару кепіл
құқығын тоқтатады, себебі кепіл ... ... ... мүлік беруі
борышкердің жеке басымен, оның төлем қабілеттігімен, кепіл ... ... оған ... тығыз байланысты. Сондықтан, ... ... ... бойынша борышкердің ауысуымен, егер кепіл беруші жаңа
борышкер үшін ... ... ... ... де ... АК -ның ... болмаған жағдайдағы толықтырушы нормасына сәйкес кепіл құқығы,
борышты басқа адамға аударған жағдайда, ... ... ... міндеттеме
бойынша борышкер болса да тоқтайды.
2 Борышқордың мүлкін алып (ұстап) қалу
Міндеттемені орындауды ... ... жаңа ...... альп ... қалу (АК-тің 292-бабы). Оның мәні мынадай: ... ... ... ... ... тиісті затты және сол зат бойынша
борышқор міңдеттемені мерзіміңде орындамаған немесе кідіртудің ... ... да ... ... ... қашан орындалғанша несие беруші
затты өзінде ұстай тұрады (РФ АК-нің 359-бабының 1-тармағы).
Қазақстандық азаматтық заңдарда борышқордың мүлкін алып ... ... ... Бұл әдістің өзіне тән бір ерекшелігі несие беруші
заттық құқыққа ие бола ... ... иесі бола ... ... беруші заттьң
есесін қайтару, залалдардьң орнын толтыру және т.б. ... ... ... ... Мұндай әдістің кепіл әдісіне келетін
тұстары бар. Бұл жағдайлардың ... ... ... берушінің, кепіл
үстаушының талаптары алдын ала ... ... ... орындалады.
Сонымен қатар міндеттемені орьшдаудың осы айтқан әдістері арасьнда
айтарлықтай ... те бар. ... ... ... ... ... ... әр жақтың келісімімен тағайындалады. Ал, затты алып (ұстап)
қалу міндеттеменің негізінде болсьн, қосымшасында болсын ... ... ... ... ... ... келіп шығады.
Борышқордың мүлкін алып қалу бір жақты әрекет, ол ... ... ... ... ... ... ... төлеу,
жоғалғанды калпына келтіру, және басқа залалдар) белгілі бір зандық
фактілердің туындауынан ... ... ... құқықты қорғауға бағытталған, соңдықтан да, оны
несие берушінің бұзылған кұқығын ... ... деп ... Борышқордың мүлкін алып (ұстап) қалу құқық сақтаушыға,
комиссионерге марапат ретінде, ал сатушыға тауарды ... және т.б. ... ... ... ... ... алып (ұстап) қалу
құқық бұзушының әрекетіне орай ... шара ... ... ... альп ... қалу кезінде несие беруші өзінің әрекетімен
борышқорға зиян ... ... ... ... ... ... беруші
келтірілген зиянды орнына келтіру үшін шарттарға:
1) қорғану ... ... сай ... ... ... әдісі оны қажетті қолдануда ... ... ...... айтады[17.11].
2.1 Кепіл болушылық
Кепіл болушылық бойынша кепіл болушы ... ... ... несие
берушісі алдында сол жақтың ... ... ... немесе
ішінара қосалқы жауаптымын деп міндеттенеді (АК-тің 330-бабы).
Кепіл болушылық арқылы міңдеттеме ... ... Бұл ... ... ... ... егер шартта өзгеше көзделмесе,
кепіл болушы несие беруші алдында кепіл болушылықта көрсетілген сома
шегінде ... ... ... ... ... міңдеттеме қамтамасыз етіледі. Бұл
кепіл ... ... ... ... егер ... ... кепіл болушы несие беруші алдында кепіл болушылықта көрсетілген
сома шегінде жауапты болады (АК-тің ... ... ... ... ... болу шарттарында, занда ... ... ... мәні ... ... ... ... келмесе, кепіл болушылықтағы ақшалай соманы
төлеуге немесе борышқордың міңдеттемесін өз қалпьнда орындауға құқылы (АК-
тің 285-354-баптары).
Кепіл болушылық ... ... ... ... мен оның ... арасыңда шарт жасалады. Кепіл болушылық қатынастарына үш субъект
қатысады. Біріншіден, борышқор өзінің негізгі ... ... ... ... орыңдамаған міндеттерін орындауға тәуекел ететіні жөніңде
келіседі. Екіншіден, аталған келісімі негізінде кепіл ... ... ... ... ... шарт ... қатынастардың өзіндік ерекшеліктері сол, несие беруші алдында
негізгі міңдеттеме бойынша борышқор мен ... ... ... ... ... ... ... құрылымы несие берушінің өз
міңцетін атқаруына үлкен сенімділік туғызады. Бүл орайда кепіл болушылықты
қамтамасыз ету міңдеті ... ... ... ... - ... ету ... ... түрі. Оның белгілері: кепіл болушының
міндеттемесі ... ... ... ... ... ... түрде қатысты болады; кепіл болушы несие беруші алдында борышқордың
жетпейтін ақшасы көлемінде жауапкершілікті мойнына алады, бірақ ол ... ... ... деңгейден аспауы керек; несие беруші кепіл
болушыға талаптар қоймастан бұрын борышқордьң бұл талаптарды ақылға сыйымды
орындау ... ... ... ... ... оны ... мен
борышқордың мүлкінен өндіріп ... ... ... орай ... ... ... жазбаша нысанда жасалуы тиіс, егер бұл талап
орындалмаса, онда шарт жарамсыз деп есептеледі.
Кепіл болушы мүлікке ие ... ... ете ... және ... ... түлга болуы керек.
Кепіл болушы несие берушінің қойған талаптарын қанағаттандыруға
міндетті. Кепіл болушы несие берушінің ... ... ... қоя ... ... ... Ол оңдай құқығын борышқор қарызды мойындамаған
жағдайда да жоғалтпайды.
Кепіл болушы дәл осындай құқықтарға борышқордың несие беруші алдындағы
міңдеттемесін өзі ... ... ие ... ... ... ... ... борышқордың өзі орындаса, онда ол дереу кепіл
болушыға бұл жөнінде ... ... ... ... ... ... үшін ... берушіден негізсіз алынғанды өңдіріп алуға немесе
борышқорға қарсы ... ... ... Соңғы жағдайда борышқор несие
берушіден тек негізсіз алынғаңды ғана ... ... ... ... өздері қамтамасыз еткен міңдеттеменің ... ... ... ... ... ... немесе өзге де қолайсыз
зардаптарға әкеліп соқтыратын осы міндеттеме кепіл болушының келісімінсіз
өзгерген жағдайда;
3) ... ... ... бітуімен ... ... ... ... егер ... ... ... болушылықпен
қамтамасыз етілген міндеттемені орындау мерзімі басталған күннен ... ... ... кепіл болушыға заңды талап қоймаса, ол тоқтатылады.
Негізгі міңдеттемені орындау мерзімі көрсетілген немесе ... не ... ... ... кезде, несие беруші кепіл болушыға
кепіл болушылық шарты жасалған ... ... екі ... ... заңды талап
қоймаса, ол тоқтатылады.
2.2 Кепілдік және кепілпұл
Кепілдік дегеніміз - ... деп ... ... бір ... басқа
адамның несие берушісі алдында ... сол ... ... ... ... беру міңдеттемесі. Кепілшінің ... ... ... ... ... ... ... көзделуі мүмкін.
Кепілдік - қамтамасыз етілетін міндеттеме бойынша несие беруші мен
негізгі міндеттеме бойынша борышкер емес адам арасында ... ... ... келбеті борышкерге келмейді, негізгі міндеттемеге ... ... ... ... тұлға болып қалады. Кепілдік бойынша
міндеттемеге, тіптен, негізгі ... ... да, ... борышкердің
тікелей қатысы жоқ және бұл ... ... ... ... ... ... ... міңдеттеме бойынша қатынас кепілдік және
негізгі міндеттеме бойынша құқық қатынастарынан тыс қалады және олар ... ... жоқ. ... мен ... ... қатынастардың негізі
не өзінше бөлек келісім (шарт), не басқа мән жайлар болуы ... ... ... ұзақ ... бірге айналысу, жарғы капиталына бірге
қатысу (атап айтқанда, "аталық" және "еншілес" ... ... ... ... және оның ... ... қатысатын өзге занды
тұлға), достық, туыстық, ерлі-зайыптылық байланыс және т.б.
Әдетте, кепілдікпен борышкердің ... ... ... ... ... тұрақсыздық айыбынан, кепілпұлдан немесе
кепілден айырмашылығы сол, тіптен ... ... ... ... де ... ... ол ... залал туындайтын болмаса да,
борышкердің ... ... ... да ... етіледі. Кепілші өз
қалауы бойынша не міңдеттемені ... ... не ... өтеу ... ... ... ... борышкермен тендей жауаптылық көтереді.
Қалай болғанда да, тіптен борышкер міндеттеменің орындалуын зат
түрінде қамтамасыз ... ... ... ... ... келген залалды
өтеу жөніндегі міңдеттеменің орыңдалуын қамтамасыз етерде кепілші өз қалауы
бойынша ... зат ... ... және ... ... орындамағандықтан келген залалды төлейді, немесе, егер заңнамадан,
кепілдік шартының талаптарынан, негізгі міңдеттеменің мәнінен ... ... ... ... туындамаса, негізгі міндеттемені
орындамағандық шығынын өтейді және тұрақсыздық ... ... ... кепілдік келешекте туындайтын міндеттемеге де таралуы
мүмкін, бұл ... ... ... ... ... етіледі, ал бұл
жағдайда кепілшінің міңдеттемесі қамтамасыз етілетін міңдеттеме ... ... ғана ... алады.
Кепілші несие берушінің талаптарын қанағаттандырғанға дейін ол жайында
борышкерді ескертуі тиіс, ал несие беруші оған ... ... ... ... іске ... тартады. Кепілші мен борышкер несие берушінің бір
міндеттеме бойынша борышкерлері болып ... ... ... мен борышкердің негізгі міңдеттеме бойынша ара қатынасының сипатын
біле бермейді. ... ... ... ... ... ... ... іске қатысуға тартпай борышкердің несие ... ... ... қандай дәлелдері бар екендігін анықтау мүмкін емес немесе
қиындық тудырады. Кепілшінің несие берушінің ... ... ... ... міндеті, сонымен бірге, несие берушіге кепілші мен
борышкер тарапынан ... ... ... ... ... Тура осындай, бірақ борышкер тарапынaн келетінін ескерту ... ... ... ... ... ... берушінің талаптарын кепілшінің орындағаны туралы ... ... тағы бір ... - бұл жағдайда несие берушінің ... ... ал ... ... ... ... ... жаңа
несие беруші ретінде қолайсыз салдарға дұшар болады, мысалы, борышкер
міндеттемені алғашқы ... ... ... ... міндеттеме тоқтауы
мүмкін.
Кепілшінің борышкерді іске қатысуға тарту міңдеті материалдыққұқықтық
болып табылады, бұл жағдайда кепілші несие ... ... ... ... ... ... мәліметтерін көрсетіп талап ... ... ... арыз ... ... ... ... нөмірі
мен жазылған күні, т.б. көрсетіледі). Егер кепілші ... ... ... ... ... ... ... кепілшінің міңдеті орындалды деп
саналмайды.
Кепітпінің борышкерді іске қатысуға тарту міндетінің болуы кепілшінің
қандай жауаптылық ... - ... ... ... ... несие
беруші борышкерге бұрын талап қойған-қоймағанына және ... ... ... ... Бұл ... болуына борышкердің өз
міңдеттемесін орындағаны, жарымжартылай орындағаны немесе орындамағаны да
әсер ете ... іске ... ... ... бөлек талапсыз үшінші жақ
ретінде тартылады. Мұның іс жүргізушілік негіздері АІЖК-нің ... ... ... ... ... ... жөніндегі не борышкерді іске қатысуға тарту ... ... ... ... ... ... ... әкеледі. Бұл
ретте борышкер несие берушіге ... ... ... ... ... қарсы қоя алады, мысалы, талаптың мөлшері бойынша,
оның зандылығы бойынша, т.б. Егер бүл ... сот ... деп ... кепілшінің борышкерге қойған регрестік талаптары толықтай ... ... ... ... ... ... ... кепілшіден
дұрыстап хабар алған борышкер іске қатысудан бас тартса, онда ол ... ... ... ... регрестік талаптарына қарсы қоя
алмайды, ол тек борышкер мен кепілші арасындағы өзара қатынастан ... ғана ... ... ... мен ... ... ортақтас болады, яғни кепілші
ортақтас борышкерлер қатарына ... ... ... міндеттеме туралы
жалпы ереже тарайды. Кепілдік, дегенмен, негізгі ... ... ... ... Соңдықтан да, ортақтас борышкер туралы ереже
кепілшіге кепілдіктің негізгі ... ... ... негізгі міндеттемені орындағанда оған несие берушінің құкығының
ауысатыңдығы туралы ... ... ... ерекшеліктерімен таралады.
Негізгі міндеттеме бойынша несие беруші ... ... ... ... де, ... ... келгенде кепiлшігe де талап қоюға
құқылы. Сонымен қатар кепілші ... ... мен ... ... ... борышқордың өзі де білдіре ... ... ... ... ... қоюға құқылы, жалпы ереже бойынша
ортақтас ... үшін ... ... де оған жол ... ... ... борышкер олардан бас тартқан немесе борышты
мойындаған жағдайда да қоя ... ... бұл ... құқығы кепілдіктің
негізгі міндеттемеге ... ... онда ... борышкер
болғанмен кепілші негізгі міндеттеме бойынша ... тең ... ... ... ... алмайды, өзінің несие берушімен негізгі міндеттеме
бойынша қатынасын бөлек келісімнің негізінде ... ... ... ... қатынасында борышкердің еркін емес, өзінің еркін білдіреді.
Кепілшінің қарсылықтар білдіруге құқығы оның өзінің немесе борышкердін
іс ... ... ... ... ... ... ... жақ ретінде, немесе ортақ жауапкер ретінде тартылған-тартылмағанына
байланысты емес.
Кепілшінің несие берушінің талаптарына қарсы қарсылық білдіру құқығын
шектеу кепілдік ... ... ғана ... мүмкін, мысалы, егер
кепілдік шартыңда несие берушінің талаптарын бірінші мәлімдегенде бірден
қанағаттандыру көзделген болса.
Бір міндеттемені ... үшін бір ... ... ... мүмкін. Бұл ретте кепілдіктің әрқайсы міндеттемені өзінше дербес
қамтамасыз етеді, ал негізгі міндеттемені борышкер ... ... ... ... несие беруші кепілшілердің әрқайсысына кезекпен
немесе олардың барлығына бірден талап қоя алады. Несие беруші бұл ... ... де, ... ... ... ... де ... бір
кезектілікпен немесе балық кепілші мен борышкердің барлығына бір ... ... ... бір емес ... адам бола ... Бұл ... ... адамдардың көптігі орын алады және бұл ... ... ... ... берген больш саналады. Бірге кепілдік берген адамдар несие
беруші алдында, жалпы ереже ... ... ... ... ... бұл ... ... болып саналады, және кепілдік
бойынша ... ... ... адамдардың кепілдік міндеттемені
орындауының өзге ... ... ... ... ... ... ... қатысушылардың біреуінің басқа ... ... ... және т.б. ... мүмкін. Бірақ бұл кепілдіктің
- кепілдің немесе бірнеше кепілдің негізгі міндеттемеге қатынасы бойынша
ортақтас ... ... ... ... ... ... Кепіл болушылық дегеніміз - кепіл болушы деп аталатын
белгілі бір адамның басқа адамның ... ... ... міндеттемесін
негізгі борышкермен бірге толықтай ... ... ... жауап беру міндеті. Кепіл болушылық арқылы, әдетте, ... ... ... қамтамасыз етіледі. Бұл кепіл болушының
жауаптылығының мәнінен туындайды: ... ... егер ... өзгеше
көзделмеген болса, кепіл болушылықта көрсетілген сома мөлшерінде жауаптылық
көтереді. Кепілші ... ... ... да, егер ... ... ... негізгі міндеттеменің мәнінен немесе іскерлік
айналым дағдысынан өзгедей туындамаса, не ... ... ... ... төлеуге, немесе борышкер міндеттемесін зат түрінде орындауға
қүқылы, ал соңғысы ... ... ... ... ... ... ... сияқты, кепіл болушылық та, қамтамасыз етілетін міндеттеме
бойынша несие беруші мен негізгі міндеттеме бойынша ... емес ... ... ... ... Кепіл болушы да, кепілші сияқты, негізгі
міндеттемеге қатысты әрқашан да ... жақ ... ... ... кепіл болушылық бойынша міндетемеге, ол ... ... ... да, ... борышкердің тікелей қатысы жоқ, ол кепіл болушылық
бойынша құқықтық қатынастарға қатыспайды. Кепіл ... мен ... ... ... ... ... ... сияқты,
кепіл болушылық және негізгі міндеттеме бойынша ... ... ... және олар ушін ... рөл ... ... негізгі қамтамасыз етілетін міндеттемеге қатысты
субсидиялық міндеттеме болып табылады, және кепіл болушы да ... ... яғни ... ... ... ... орындалмағанына несие
берушінің осы міндеттеме бойынша ... ... ... ... ... ... Несие беруші кепіл болушыға талапты негізгі борышкерге талап
қойғаннан және ол талапты борышкср орындамағаннан кейін ғана қоюға құқылы.
Кепіл болушылық ... ... ... ... ... борышкер және субсидиялық жауапкершілік ... ... ... ... және ... ... ... борышкер
ретінде талап қою тәртібі бойынша бірқатар ерекшеліктерімен таралады. Бұл
ерекшеліктер кепілші мен ... ... ... ... ... сөз болады.
Кепіл болушылық көптеген тұста кепілдікке ұқсағанмен, өзінше жеке
дербес институт және құқықтық реттеуде бірқатар ... ... ... пен ... ... ... ... арасындағы
негізгі айырмашылықтарға мыналар жатады:
жауапкершіліктің сипаты - кепілшінің негізгі ... ... ... ... ал ... болушының міндеттемесі негізгі
борышкердің міндеттемесіне қатысты субсидиялық (қосымша) болып келеді;
жауапкершіліктің көлемі - ... ... ... ... көлемде жауап береді, оған сыйақыны ... ... ... сот ... және несие берушіге борышкердің
міндеттемені орындамағанынан ... ... ... ... егер ... ... өзгеше көзделмеген болса, төлеу; кепіл
болушы борышкердің жетіспейтін ақша қаражаты көлемінде несие беруші алдында
жауап ... ... ... ереже бойынша, ол кепіл болушылықта
көрсетілген соманың шегінен ... ... қою ... - ... ... ... оның орындалу мерзімі
келген кезден бастап орындалуы туралы борышкер мен кепілшіге талап қоюға
қүқылы, ал ... ... ... мен ... ортақтас
болғандықтан несие беруші олардың кез келгеніне талап қоя алады; ... ... ... ... ... ... ... бұл талапты
қанағаттандыруы үшін көңілге ... ... ... ... ... кері ... есепке алу және төлеттіріп алуды занда белгіленген
тәртіпте борышкер мүлкіне аудару арқылы.
Кепілші сияқты, кепіл ... да ... ... ... ... ол жайында борышкерге хабарлауға міндеті, ал егер
кепіл болушыға талап қойылса, онда ... іске ... ... ... бұл ... ... құқықтың субсидиялық борышкердің
субсидиялық ... ... ... ... ... ... бұл ... орындамауының салдары осындай міндеттерді кепілшінің
орындамауының салдарындай: негізгі борышкер өзі несие берушіге қарсы ... ... ... ... ... ... ... қоюға
құқылы.
Кепілдікпен және кепіл болушылықпен қамтамасыз етілетін талаптар.
Кепіл ... пен ... ... ... ... занды талаптарды ғана,
яғни қамтамасыз етілетін міндеттеменің туындау негізінің заңдылығын бірінші
кезекте білдіретін ... ... ... ... ... ереже, негізінен, кепілдік пен кепіл болушылықтың негізгі қамтамасыз
етілетін міндеттемеге қарағанда ... ... ... ету ... ... ... Қамтамасыз етілетін
міндеттеменің заңсыздығы, жалпы ереже бойынша, ... ... ... ... әкеп ... және ... болушы мен кепілшіні зандық
салдарларға ұрындырады.
Тек ... ... ғана ... ... және ... ету ... ... ережеге жатпайтын бір жағдай - борышқордың
әрекет қабілетсіздігін несие беруші ... оның ... үшін ... ... мен кепіл болушының өз мойындарына алуы. Бұл ретте кепілші
мен кепіл болушының ондай әрекетті ... ... ... борышкерге көмектесу
ниетімен жасағандығының маңызы жоқ. Егер ... ... ... әрекет
қабілетсіздігін шындығында білмеген болса, онда кепілші мен кепіл болушының
мұндай мәмілесі қалайда занды ... ... ... ... ... болса, мүдделі адамдардың арызы болса да ол заңсыз деп таныла
алмайды. Егер ... ... ... пен кепіл болушылықты әрекетке
қабілетсіз борышкер үшін ... ... ... дау ... ... және ... болушылық шарты өзінен өзі заңсыз деп танылмайды және
кепілші мен ... ... ... өзі ... ... қалулары
мүмкін емес. Бұл ретте кепілдік пен кепіл ... ... деп ... ... мен кепіл болушынын, ал кейбір жағдайларда несие берушінін де
(мысалы, қылмыстық ниет болса) жауапкершілігі азаматтық ... ... ... ... ... ... тиіс.
Жоғарыда көрсетілгендерден басқа, кепілші мен кепіл болушының шартта
көзделген жағдайларда, қамтамасыз ... ... ... ... үшін міндеттеме - "сөзсіз" деп аталатын кепілдік
немесе кепіл болушылық ... жол ... ... пен ... "сөзсіздігі" шартта тікелей көзделуге тиіс[21].
Талап занды болу үшін, кепіл болушылық пен ... тән ... ... ... ... ... де ... енуі тиіс.
Осыған байланысты айта кететін бір жағдай келешекте туындайтын міндеттемені
қамтамасыз ету үшін ... ... ... егер ... өзгедей
көзделмесе, негізгі міндеттеме күшіне енген кезден бастап күшіне кіреді
(заттай шарт болса - зат ... ... ... ... - ... шарт ... келісімге жеткен кезден ... Олай ... ... шарты күшіне кірмейді және одан ... ... ... азаматтық заңнамасының талап көнелігі өткеннен кейін де талап қоюға
материалдық құқықтың сақталу принципінен ... ... ... ... ... соттың даудағы тараптардың арызы бойынша ғана қолдануы
туралы ережені ескерсек, ... ... ... ... ... өтуі ... ... анықтауда ешбір рөл атқармайды, себебі
талап көнелігі мерзімі өткеннен кейін де мүдделі жақтардың бұл ... ... ... ... ол ... ... деп саналмайды.
Кепілдік пен кепіл болушылықтың туындау негіздері. Кепілдік пен кепіл
болушылықтың туындау негізі екіжақты шарт ... ... ... ... ... ... ... тараптарына қамтамасыз етілетін
міндеттеме бойынша несие беруші мен негізгі ... ... ... ... ... кепілші немесе кепіл болушы жатады. Бұл жерде бір
тарап ретіңде бір yaқытra бірнеше адам қатыса ... ... пен ... ... ... негізгі міндеттеме бойынша несие беруші мен
кепілші немесе кепіл ... ... ... ... ... ... кепілдік шартының жағдайларының шегінен тыс қалады.
Кепілдік шарты мен кепіл болушылық шарты біржақты міңдеттеуші шарттар
болып табылады ... ... ... керек), себебі олар бойынша
тек бір тарапта ғана - кепілшіде немесе кепіл болушыда ... ... ... ... тек ... ... оңда міңдет болмайды.
Кепілдік шарты мен кепіл болушылық шарты консенсуалдық болып табылады.
Құқықтар мен мiңдeтrep ... ... ... ... қол ... ... ... ресімделгеннен кейін туындайды, және міңдетгемелер ... ... ... ... ережеге сәйкес, кепіл болушылық шарты мен
кепілдік ... ... ... ... көзделген жағдайлардан басқа
peттepдe бұзылуы немесе ... ... ... ... ... ... немесе кепіл болушылық шартында оны біржақты өзгерту ... ... ... кепілші немесе кепіл болушы өзі берген кепілдікті
немесе кепіл болушылықты қайтарып алуға құқылы ... ... ... ретіңдегі және несие беруші мен кепілші
немесе кепіл болушы арасындағы келісім ретіңдегі кепіл ... ... ... ... ... ... ақысыздығы туындайды. Ал шарт
бостандығының азаматтық-құқықтық принципінің ... ... ... ... ... ... ... шартында ақылы болу жағы көзделуі
мүмкін. ... ... ... болушылықтың ақысыздығы кепілші немесе
кепіл болушы мен негізгі міңдеттеме бойыншa борышкердің ... ... еш әсер ... ол қатынас кепілдік шартының ... ... ... ... ... ... ... сондықтан ол ақылы
негізде орнауы мүмкін. ... банк өз ... үшін ... ... ... бергенде белгілі бір төлем болуы мүмкін.
Заңнамада бекітілген кепілдіктерді қолданудың мысалы ретіңде ... ... ... ... ... ... ... беру шарттары, формасы мен ... ... ... ... ... ... 1999 жылғы 2 тамыздағы "Мемлекеттік және
мемлекет кепілдік берген ... алу мен ... ... ... ... және ... ... туралы келісімнің формасы. Кепіл
болушылық және кепілдік шартгары жазбаша формада жасалуы тиіс. Сол ... ... ол ... ... деп ... әкеледі, себебі мұңдай
салдар заңнамада тікелей көрсетілген.
Кепілшінің немесе кепіл болушының борышкердің несие берушісіне ... ... және ... ... ... аралығында несие берушінің
кепілдік кабылдаудан бас тартуының болмауы тиісті жазбаша формада ... Бұл peттe ... ... жауап үшін қажетті ... ... оның ... деп ... мен кепіл болушының жауапкершілігінің шектері. Жалпы ереже
бойынша кепілші несие беруші ... ... ... ... ... борышкердің негізгі міндеттемені орындамауынан немесе тиісінше
орындамауынан несие берушіге келген залалды өтеу жөніңдегі ... ... ... қатар шартта кепілшінің жауапкершілігінің шегі мен
мөлшерін анықтаудың озге тәртібі көзделуі мүмкін. Сол ... ... ... көбіне, кепілдік шартындағы жағдайларға
байланысты.
Атап айтқанда, кепілдік шартыңда негізгі ... ... ... ... ету көзделуі мүмкін және тиісінше кепілшінің
негізгі міндеттемені орыңдау және залалды өтеу ... ... ... ... ... егер ... борышкердің несие беруші
алдындағы міңдеттемесін жартылай ... ... ... ... онда ... ... беруші алдындағы міңдеттемесін орыңдамаған
немесе тиісінше орындамаған жағдайда кепілшінің ... ... ... ... барлық міңдеттемелерінің сомасының жартысымен
шектеледі[22].
Кепілдік шартында, сонымен қатар, борышкердің негізгі ... ... ... ... ... ... ... кепілшінің жауаптылығының басқа тәртібі кепілшінің залалды өтеу
жөніңдегі жауапкершілігін ... ... ... ... ... ... Мысалы, кепілдік шартьщда негізгі міндеттеменің
орындалмауы немесе тиісінше ... ... ... ... келген
шығынды борышкердің өтеуі жөнінде кепілшінің жауап бермейтіндігі, ... ... ... ... ... айыбын төлеуге, сот
шығындарын төлеуге және т.б. ... ... деп ... ... Егер
кепілдік шартында кепілші жауапкершілігіне ... ... ... онда ... мен ... шығындарды және несие берушінің басқа
залалдарын ... ... ... туралы жалпы ереже
қолданылады.
Кепілшіге қарағанда кепіл болушы, жалпы ереже ... ... ... ... ... ... ... шектерде шектеулі
жауапкершілік көтереді. Кепіл болушылық ... ... ... ... ... көзделуі мүмкін. Мысалы, кепіл болушылық
арқылы кепіл болушының мынадай жауапкершіліктері көзделуі мүмкін: кепіл
болушылық ... ... ... ... ... opындaмayы
немесе тиісінше орындамауы себепті келген залалды өтеу ... ... сот және өзге ... өтеу ... және т.б. ... болушылық
шартының жағдайларында кепіл болушының кепіл болушылықта көрсетілген
сомадан ... ... ... ... болмаған ретте, кепіл
болушының шектеулі жауапкершілігі туралы жалпы ереже қолданылады,
Кепiлдiк пен кепіл ... ... ... ... ереже
бойынша, кепілші міндеттемені орындағанда осы ... ... ... ... оның ... ... қаншалықты орыңдаса, сол көлемде оған
ауысады. Жаңа ... ... ... ... ... ... жаңа
несие берушіге құқықтың өтуі туралы ережеден туындайды, оған сәйкес алғашқы
несие берушінің құқығы жаңа несие берушіге, егер заң ... ... ... ... болса, борышкер үшін кепілші міндеттемені
орындай бастаған кезде қандай болса сол ... және сол ... ... ... міндеттеме орындаған кепілшіге міндеттеменің орындалуын
қамтамасыз ететін құқықтар да, оның ішінде алғашқы ... ... ... ... егер ол ... де ... ... қамтамасыз етілген
болса, орындалған міндеттеменің көлемінде және кепіл ... шарт ... бас ... үшін көзделген ерекшеліктер ескеріліп, өтеді.
Кепілшінің, жаңа несие беруші ретінде борышкерге қоятын талаптарынан
басқа, ... ... ... ... ушін ... байланысты өзі
тартқан шығынды толық көлемде, оның ішінде ақша ... ... ... үшін ... ... ... АК-ның 353-
бабына сәйкес өңдіртіп алуға ... ... ... ... ... жағдайда, несие беруші оған
борышкерге қойылатын ... ... ... тапсыруға (мысалы, егер
заемды ол ресімдесе - вексель, т.б.) және егер ... бар ... - ... ... ... ... ... егер негізгі міндеттеме кепілмен
де қамтамасыз етілген - кепіл шарты бойынша құқықган бас тарту, ипотекалық
куәлікті беру және т.б.) ... ... ... ... бұл баптың
ережелерін орындамаған жағдайда кепілші несие берушіні мәжбүрлеп opындaтy
үшін ... ... ... ... ... мен кепіл болушының құқықтарында,
негізінен, айырмашылық жоқ. Екеуі де, несие беруші алдындағы ... ... ... ... ие болады.
Кепілші мен кепіл болушының қамтамасыз етілетін міндеттемені орындауға
байланысты туындаған регрестік талаптарына талап ... ... ... ол ... болушылықты немесе кепілдікті орындау кезінен басталады.
Борышкер ... ... ... ... ... несие берушіге қабаттасып (қайталама) орындау орын алмас үшін,
борышкер міндеттеменің орындалғандығын кепіл болушыға немесе ... ... ... ... болушыны немесе кепілшіні борышкердің хабардар
етуі кепілшінің немесе ... ... ... ... ... өтеу үшін ... рөл ... Кепілшінін немесе кепіл болушының
негізгі міндеттемені, оны борышкердің орындағаны туралы хабарлама алғанша
қабаттасып орындап қоюына борышкер ... ... ... ... ... ... кепіл болушы өз қалауынша, не несие берушіден
оның негізсіз алғанын өндіртіп алуға, не борышкерге ... ... ... ... ... кепіл болушының борышкерден міндеттеменің
орындалғаны туралы хабарлама ... ... ... берушіге міндеттемені
қабаттасып (қайталап) орындауы кепілшіні немесе кепіл ... ... ... қою құқығынан айырады. Бұл ретте ... ... ... ... ... оның негізсіз алғанын ғана өндіртіп алуға құқылы.
Егер кепілші немесе кепіл болушы ... ... ... хабарлама алғанға дейін қабаттасып (қайталап) орындап, орыңдалғанды
борышкерден регрестік талап ... ... ... онда ... ... ... берушіден оның негізсіз алғанын өңдіртіп алуға құқылы.
Несие беруші ... ... ... ... тиіс ... ... жағдайда ол негізсіз байығаны үшін ... ... ... ... қабаттасып (қайтара) ... ... ол ... алынғaн мүлікті, оны кімнің есебінен ... ... ... ... ... ... қолдануы тиіс.
Кепілдік пен кепіл болушылықтың тоқтауы. Кепілдік пен ... ... ... ... (акцессорлық) міндеттеме болып келеді, ... ... ... ... тоқтағанда тоқтайды, бұл ... ... ... ... ... ... міндеттеме қандай
негiзбен: тиісінше орындалғандықтан, есепке ... және ... ... ... жоқ. ... ... үлғаюына немесе кепілші немесе кепіл болушы үшін қолайсыз
салдарларға алып келетін ... ... де ... пен ... ... өзі тоқтайды, мысалы, ... ... мен ... ... ... бойынша несиеге қатысты пайыздық ставканың
ұлғаюы борышкердің несиені қайтаруын қамтамасыз ететін кепіл болушылықтың
тоқтауына әкеп ... ... ... ... ... неriзгі міндеттеменің
кепілшінің немесе кепіл болушының ... ... әкеп ... ... ... яғни ... жауапкершілікке немесе өздері
үшін өзге де қолайсыз салдарлардың ұлғаюына келісімін ... ғана ... ... ... өз ... ары қарай жалғастыра береді.
Кепілдік пен кепіл болушылықтың қосымша сипаты талаптан бас тартқаңда
олардың негізгі міндеттеме ... ... де ... ... ... ауысқанда, егер кепілші немесе кепіл болушы жаңа борышкер үшін
жауап беруге келісім білдірмесе, кепілдік немесе кепіл болушылық тоқтайды.
Бұл ... мәні ... - ... немесе кепіл болушылық бойынша
міндеттеме үшін кепілші немесе ... ... мен ... ... жеке ... сипаттың болғандығы керек және кепілші немесе
кепіл болушы үшін борышкердің жеке басы да ... рөл ... - ... ... ... жай ғана ... үшін емес, оған белгілі бір адаммен
бірдей немесе қосымша жауап ... ... ... ... ... ... өздері қамтамасыз ететін міндеттемені
opындay мерзімі келгенде борышкер немесе кепілші мен ... ... ... ... ... ... ... бас тартса да тоқтайды, ол
несие берушінің мерзімнің өткендігі үшін ... ... ... ... ... берушінің мерзімді өткізіп алуы ... және ... оны ... ... ... ... ... несие берушінің борышкер немесе кепілші мен кепіл болушы
ұсынған тиісінше орындауды қабылдаудан бас тартуы ... ... ... ... бұл ... өтуіне жол берген несие беруші ушін
өзінше санкция болады.
Кепілдік ... ... ... ... ... ... берілген
мерзім өткен бойда тоқтайды. Бұл ереженің практикалық маңызы зор, себебі
кепілдіктің ... ... ... ... ... шартта тікелей
көрсетілген болса, онда ол кепілдіктің немесе кепіл болушылықтың мерзімі
негізгі ... ... ету ... ұзақ ... ... Мысалы,
кепіл болушылық бойынша бұл мерзім борышкердің негiзгi ... ... ... үшін ... ... ... ... шаралар қабылдауына
қажeттi уақытқа ұзартылуы мүмкін, атап айтқанда, кері ... ... ... ... алуды белгіленген тәртіпте борышкер мүлкіне ... ... ... айта ... бір ... - ... берушінің кепілдікті
opындay туралы талап қою ... ... ... ... негізri шартта көзделген кезінен бастап кепілдік берілген ... ... ... аралығымен, ал кепіл болушылық бойынша борышкердің
талаптарды қанағаттандыруына қажетті ... ... ... ... оның бұл ... ... орындауы мүмкін еместігі кезінен бастап
кепіл болушылық ... ... ... ... ... ... ... беруші белriленген тәртіпте осы уақыт аралығында кепілдік
немесе кепіл ... ... ... opындay туралы талап қойса және
оны кепілші немесе кепіл болушы орындамаса, несие беруші жалпы неriздерде
сот арқылы ... ... бұл ... талап көнелігінің жалпы үш ... ... ... кепіл болушылық бойынша талаптарды орындау, ... ... ету ... ... ... ... жалпы ереже
бойынша, жеті күндік мерзімде жургізілуі тиіс, егер басқа ... ... ... кепілдіктің немесе кепіл болушылықтың талаптарынан,
іскерлік айналым дағдыларынан ... ... ... ... ... кепілдіктің немесе кепіл болушылықтың ең ... ... ... онда ол ... ... ... болушылықпен
қамтамасыз етілген міндеттеменің орындалу мерзімі келген кезден бір жыл
өткенше несие ... ... ... ... болушыға талап қоймаса,
тоқтайды.
Егер неriзri ... ... ... ... болса және оны
анықтау мүмкін болмаса немесе шартпен, талап ету кезімен анықталғап болса,
кепілдік немесе келіп ... ... ... ... егер кепілдік немесе
кепіл болушылық шартын жасаған күннен бастап екі жыл ішінде несие беруші
кепілшіге ... ... ... ... ... ... актілеріне сәйкес кепілдікті немесе кепіл болушылықты ... өзге де ... ... ... Бұл ... ... өтуі сот ... қорғану құқығын тoқтaтып қана қоймайды,
сонымен қоса кепілдікті немесе кепіл болушылықты тоқтатады. Сондықтан, ... ... ... ... рөл ... ... қою мерзімін
қалпына келтіру ережесі бұларға қолданылуы тиіс емес.
Сонымен, кепілдік бойынша кепілдік беруші, заң актілеріңде көзделген
жағдайларды қоспағанда, ... ... ... ... ... ... ... міндеттемесінің орындалуы толық немесе борышқормен ... ... ... міндеттенеді. Бірлесіп кепілдік берген адамдар, егер
кепілдік шартьнда өзгеше белгіленбесе, несие ... ... ... ... ... ... болашақта туындайтын міңдеттемені қамтамасыз
ету үшін де жасалуы мүмкін[23.81].
Кепілдік дегеніміз негізгі ... ... ... ... тұлга мен міндеттемені қамтамасыз ... ... ... ... ... қатынас болып табылады. ... ... ... ... ... үшінші жақ болады (АК-тің 270-
бабы). ... ... ... ... туындай тұрса да негізгі
борышқор оған тікелей араласа алмайды және ... ... ... ... ... ... мен борышқор арасындағы қатынас кепілдік
бойынша құқықтық қатынастан және негізгі ... тыс ... әрі ... үшін ... ... ие емес.
Субъектілік құрамы жағынан да сапалық өзгешелігі бар: кепілдік беруші
(кез келген тұлға); принципал (қандай бір ... ... ... ... ... мердігерлік және т.б.) борышқор ... ... ... ... ... ету ... принципалдың
несие берушісі болады).
Кепілдік шарттары жазбаша нысанда жасалады. Жазбаша нысанды сақтамау
кепілдік шартының жарамсыз болуына әкеліп ... Егер ... ... ... ... берушіге жазбаша түрде хабарласа, ал несие
беруші кепілдік берушінің ұсыныстарынан бұл үшін жеткілікгі болатын қажетті
уақыт ішінде бас тартпаса, кепіл ... ... ... сақталған деп
есептеледі (АК-тің 331-бабының 3-тармағы).
Кепіл беруші несие берушінің талаптарын ... ... ... ... ... ал егер кепіл берушінің үстінен талап арызы
түссе, ... іске ... ... Олай ... ... өзі несие берушіге қоймақшы болған ... ... ... ... қойған талабына қарсы қоюға құқылы.
Азаматтық кодекстің 333-бабының 2-тармағына сәйкес ... ... ... ... қарсы борышқор қоя алатын қарсылықтарды қоюына
болады, ... ... одан бас ... да ... ... ... ... да, аталған құқықты жүзеге асыра алады.
Кепілдік беруші несие беруші алдында негізгі міндеттеменің тиісінше
орнвдалмауына немесе міндеттемені ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан жауап береді. Сонымен
бір мезгілде кепілдіктің шартыньң ... ... ... ... белгілі бір көлемде және шекте қаралуы мүмкін. Сондықтан да
кепіл берушінің ... көп ... ... туралы шарттың
талаптарына тәуелді болады.
Кепілдік шартының тоқтатылуы кепіл болушының құқығы тоқтатылатындай
тәртіпте жүзеге асады (АК-тің ... ... ... ... шарт бойынша өзінен
алынатын төлемнің есебінен екінші тарапқа және шарт ... мен ... ... ... ақша сома кепілпұл деп таныұады (АК-тің 337-
бабы).
Кепілпұл туралы келісім оның негізгі міңдеггемесінің ... мен ... ... ... ... ... ... жасалады. Бүл ереже
негізгі міндеттеме нотариаддық жолымен куәләндырылуға тиіс болатын жағдайда
да қолданылады. Келісімнің жазбаша нысанда ... ... ... ... деп ... ... соқтырады.
Кепілпұл заңға сәйкес, біріншіден, төлем міндетін атқарады, өйткені,
ол шартқа сәйкес екі ... ... ... ақша ... ... ... ... арасындағы шарттық қатынастардың барлығын дәледдейді.
Егер шарт жасалмаса, кепілпұл туралы келісім де ... ... ... ... ... ... ету ... болып табьлады. Себебі
Азаматтық кодекстің 338-бабының 2-тармагына сәйкес ... ... ... ... ол екінші тарапта қалады, ал егер кепілпұл алған тарап
жауапты болса, ол екінші ... ... екі ... ... ... оның ... шартта өзгеше көзделмегендіктен, міндеттеменің
орындалмауына жауапты тарап кепілпұл сомасын ескере отырьп ... ... ... ... ... 338-бабының 2-тармағы).
Қорытынды
Сонымен, міндеттемені орындауды қамтамасыз ету ... ... ... ... түрінде көрінеді. Мысалы, сатып алу-сату
шарты негізгі міндеттеме болып ... ал сол ... ... жақтар
міндеттемені мерзімінен кеш орындаса, онда айып төлету қарастырылады. Айып
төлету туралы келісім ... ... ... ... ... кодекстің 292-бабының 3-тармағына сәйкес негізгі ... оны ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету туралы келісімнің жарамсыздығы негізгі
міңдеттеменің жарамсыз болуына әкеліп соқтырмайды. ... ету ... ... ... ... ... жасалуы тиіс. Жазбаша нысанның
сақталмауы, мәселен, айып төлеу туралы келісімнің жарамсыздығына әкеліп
соқтырады (АК-тің 294-бабы).
Қамтамасыз ету ... ... ... ... төрт топқа бөлуге
болады. Қамтамасыз ету сипатының бірі міндеттемені орындамағанда немесе
тиісінше ... ... ... бір ақша сомасын төлеу арқылы
қосымша мүліктік залал шегуінен (айып ... ... ... ... ... несие беруші арқылы мүлікті өңдіріп алумен ... ... ... ... ... ету ... ... берушіге тек борышқордың
ғана емес, үшінші жақтың да мүлкін өндіртіп алуды қамтиды. Төртінші топқа
біздің ... ... тән ... әдіс - борышқордың мүлкін ... ... ... Бүл ... ... сол — заң ... берушіге
борышқор өз міңдетін орындамайынша, борышқордың ... ... ... ... қалу құқығын береді.
Міндеттемені қамтамасыз ету оны орындатуға ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан ол міндеттемелердің
бәріне бірдей емес, тек ... ... ... ... жақтардың
шарттарында қаралған міндеттемелерге қолданады. Азаматтық кодекстің 292-
бабының талаптарына сәйкес, ондай әдістерге: айып ... ... ... ... алып ... ... ... кепілпұл және басқа әдістер
жатады.
Аталып өткендей, міндеттемені қамтамасыз ету ... ... ... ... жан-жақты қарастырылған тұрақсыздық айыбымен,
кепілпұлмен, кепілдікпен, кепіл болушылықпен немесе ... ... ... ... және ... заң ... қамтамасыз етудің
устап қалу және кепілдік жарна сияқты тәсілдері ... ... ... ... қалу ... ... ету ... айтылғанмен, АК-ның 18-тарауындa оның кұқықтық реттелуі
келтірілмеген. ... ... ... ету ... ретінде
борышкер мүлкін ұстап қалудың мәні - ... ... ... ... ... ... ... нысаны болып табылатын мүлікті беруді
борышкер ... ... ... ... ... немесе несие
берушіге борышкерден тиесілі ақшаны ... ақша ... өзге ... ... ... ... ... келіп түскен өзге мүлікті ұстап
қалу құқығы. Мысалы, міндеттеменің ... ... ... ... сатушының сатып алу-сату нысанын сатып алушы оның ... ... ... ... ... ... ... комитенттiң
есебінен түскен барлық соманың ішінен комиссияның шарты ... ... ... ... ... ... ... және т.б. Ұстап қалу ұғымын
міндетемені қамтамасыз ету тәсілінен гөрі ... ... жөн. ... қамтамасыз ету тәсілімен қатар, АК-ның 284-бабының 2 тармағында
көзделген өзін өзі қорғау ... де ... ... ... міндеттерді
орындағаңда тараптардың біреуінің міндеттемені орындамауы ... ... ... ... ... ... ... және өз міндетін
орындауға қатысты кері талапты қанағаттандырудан ... ... ... ... шарт бойынша екінші тараптың міндеттемеде көзделген ... ... ... мүлікті ұстап қалуды ... ... ... ақша ... ... міндетті орындамау), оның ішінде
сатушының сатып ... ... ... ... ... оны ұстай
туру құқығы, біздің ойымызша, дәл осыдан туындайды. ... ... ... ... соманың ішінен комиссияның шарты бойынша
өзіне тиесілі соманы ұстап қалуға құкығында біршама басқа мән бар, себебі
бұл ретте ... ... ... ... ... ... ... жатқызуы орын алады. Ұстап қалуды құқықтық реттеудің болмауы
АК-ның 380-бабына сәйкес міндеттеме тараптарына ... ... ... ережесіне өз ықтиярымен келісуіне мүмкіндік береді.
Қамтамасыз етудің АК-да және бірқатар заң актілерінде айтылатын ... - ... ... ... ... орындалуын кепілдік
жарнамен қамтамасыз етудің шарттары ашық ... ... үшін ... ... ... ... ... 319-бабының 4-тармағына сәйкес
сатқанда саудаға қатысу, АК-ның 915-бабы б-тармағының ережелеріне сәйкес
конкурстық міндеттемелерге ... ... ... ... ... ... кепілдік жарна қатысушы офертасының белгілі бір ... ... да, ... ашық сауданың немесе өзге конкурстық
міндеттемелердің жеңімпазы деп жариялағанда оның ... ... ... ... ... де ... етеді. Көрсетілген
мысалдардағы сияқты ... ... ... ету ... ретінде, басқа
да кез келген жағдайларда, оның ішінде сатып ... ... ... ... және т.б. ... ... Бұл ретте кепілдік жарнасы
тараптардың кез келгенінің ... ... ете ... ... ... ... ақша ... берушіге негізгі
қамтамасыз етілетін міндеттеме бойынша беріледі, ол қамтамасыз етілген
міндеттеме тoқтaғaндa, оның ... ... ... ... ... ... кепілдік жарнасын қайтаруға міндетті, ал негізгі міндеттеме
орындалмаған жағдайда оны ... ... ... ... кейбір
тұстарда, кепілпұлдың сипаты бар, одан аванстық төлем функциясын ... ... ... ... ... кепіл мүлкі сатылатын саудаға)
қатысу үшін төленген кепілдік ... ... ... сатып алу
бағасының есебіне жартқызылуы мүмкін, бірақ оның кепілпұлдан айырмашьшығы
сол, ол сауданы ұйымдастырушы қандай да бір ақша ... ... ... ... бұзғанда, оған, енгізілген кепілдік жарнасын қайтару жөніңде
көтеріңкі міндет ... ... ... жарнасымен қамтамасыз етілген
бірқатар жағдайларда, мысалы, тауар жеткізу ... ... ... ... ... ... тендер жүргізуге қатысуын,
тендер жеңімпазының тауар жеткізу ... ... ... ... және ... ... ешқандай функциясы болмайды.
Ұстап қалудағы сияқты, кепілдік жарнаны ... ... ... ... құқықтық реттеудің болмауы міндеттеме тараптарына АК-ның 380-
бабына сәйкес қамтамасыз етудің бул түрінің ережелерін өз ... ... ... нормативтік құқықтық актілер мен әдебиеттер тізімі:
Нормативтік құқықтық актілер:
1. ҚР Конституциясы 30 ... 1995 (өзг. мен ... 7 ... ... ... ... ҚР ... кодексі (жалпы және ерекше бөлімдер) 1994 жыл ... 1999 ж 1 ... ... 2010
Негізгі әдебиеттер:
1. Комментарий к ГК РК. Т. 3: под ред. М.К. ... Ю.Г. ... ... ҚР ... ... ... бөлім 1 том. Ғ. Төлеуғалиев Алматы 2001.
3. ҚР ... ... ... бөлім. 1 том. (Академиялық курс)
редакциясын басқарған Ю. Г. Басин, М. К. ... ... ... ... Г. О ... гарантии // Хозяйство и право, 1997, N 7. –
с. 14-21
5. Гражданское право. Т. 3: под ред. А.П. ... Ю.К. ... ... ... О. ... ... ... и
право,1996. - № 4. - с. 5-7.
7. Гражданское право (Общая часть). ... ... Под ред. ... ... ... Басин Ю. Г. Избранные труды по гражданскому праву. Алматы, 2003.
9. Диденко А. Г. Избранное. (Постсоветский период). Алматы, 2004.
10. Брагинский М.И., ... В.В. ... ... ... 1: Общие
положения. - М.: «СТАТУТ», 1998.
11. Көптеген заңгерлер сын айтқанмен, мұндай пікірлер заң ... ... Г.Ф. ... ... ала шарт деп ... ... етудегі кепіл болушылықты, ақша қаражаты берілгенге дейін
несие ашу шартын және т.б. ... ... Г.Ф. ... ... гражданского права, М.: спхгк. 1995. 311-б.
13. Васенин А.П. Залог - как способ ... ... – М.: ... – 168 ... ... В.Г. ... как ... обеспечения кредитных обязательств//
Банковское право,2002. - N 4. – с. ... ... ... / Под ред. А.Н. ... Ю.К. ... — Ч. 1, ... Сарбаш С. Способы обеспечения обязательств. Хозяйство и право, 1995,
№11, 110-117-бет.
17. Фалькович М. Способы обеспечения исполнения обязательств. Хозяйство ... 1995, №11, ... ... Б.М. ... ... ... - М.: Спарк, 1999. –
142 с.
19. Гражданское право. Часть 1. ... /Под ред. ... - ... 2001. – 521 с.
20. Гражданское право. Часть 1. ... / /Под ред. ... - 1998. – 634 ... ... М.С. Меры оперативного воздействия как один из способов
обеспечения исполнения ... // ... и ... -N 5, ... ... М. Н. ... обязательств и способы обеспечения ... // ... ... ... 2003. - № 7
23. Травкин А.А., Арефьева Н.Н., ... К.И. ... ... кредитных обязательств: Учебное пособие. Волгоград: ВолГУ,
2000. – 81 ... ... ... к ГК РК. Т. 3: под ред. М.К. ... Ю.Г. ... ... ҚР Азаматтық құқығы Жалпы бөлім 1 том. Ғ. Төлеуғалиев Алматы 2001.
3ҚР Азаматтық құқығы. Жалпы бөлім. 1 том. (Академиялық курс) ... Ю. Г. ... М. К. ... ... ... Г. О ... гарантии // Хозяйство и право, 1997, N 7. – с.
14-21
4. ... ... Т. 3: под ред. А.П. ... Ю.К. ... 2007.
5. Бобряшова О. Способы обеспечения обязательств.//Предприниматель ... - № 4. - с. ... ... право (Общая часть). Учебное пособие. Под ред. Диденко
А.Г.. Алматы, 2003.
7. Басин Ю. Г. ... ... по ... ... ... ... ... А. Г. Избранное. (Постсоветский период). Алматы, 2004.
9. Брагинский М.И., ... В.В. ... ... Книга 1: Общие
положения. - М.: «СТАТУТ», 1998.
10. ... А.П. ... - как ... ... ... – М.: ... – 168 с.
11. Голышев В.Г. Залог как способ обеспечения кредитных ... ... - N 4. – с. ... ... Б.М. ... ... ... - М.: Спарк, 1999. –
142 с.
13. Гражданское право. Часть 1. Учебник. /Под ред. ... - ... 2001. – 521 ... ... ... ... 1. Учебник. / /Под ред. А.П.Сергеева,
Ю.К.Толстого. - 1998. – 634 с.
15. Гражданское и ... ... ... ... / Под ред. ... – М., 1996. – 421 с.
16. Грибанов В.П. Осуществление и защита гражданских прав. - М.: Статут,
2000. - ... ... И.И. ... ... как ... обеспечения исполнения
обязательств // Право и экономика. – 2003. - № 10, ... ... О.С. ... ... - М., 1998. – 402 ... ... Я.М. Права поручителя, исполнившего ... ... 2002. -№ 8, ... – с. ... Карпов М.С. Меры оперативного ... как один из ... ... обязательств // Законодательство и экономика,
2003. -N 5, май
21. Кассо Л.А. Понятие о ... в ... ... - М.: ... ... ... ... цивилистики"), 1999. - 361.
22. Коммерческое право. /Под ред. В. Попондопуло, В. Яковлевой. - СПб.,
1998. – 341 ... ... С.Г. ... ... ... // Гражданин и
право, 2002. - N 2. –с. ... ... Л.А. ... и банковская гарантия как способы
обеспечения исполнения обязательства // Гражданин и право, 2001. -№ ...... ... Л.Б. ... как способ обеспечения исполнения
кредитных обязательств // ... ... 2000. - № 3. – с. ... ... С.Е. ... и ... в ... //Юридическая газета, 1996. - № 21. -с. ... ... В.А. ... обязательств в судебной практике. /Сов.
юстиция, 2001, № 18.
28. Сарбаш С.В. Удержание как способ обеспечения исполнения ... 2001. № ... ... А.С. ... ... // Внешнеэкономическая
деятельность, 2001. - № 9. – с. ... ... М. Н. ... обязательств и способы обеспечения их
исполнения // Журнал российского права, 2003. - № ... ... О.М. ... кредитных обязательств. М.: Информационно-
издательский дом "Филинъ", 1999. – 62 ... ... В.В. ... ... обеспечительной функции залога за
счет изменения норм законодательства о ... // ... и ... 2002.
- N 1, январь. – с. 24-28
33. Травкин А.А., Арефьева Н.Н., ... К.И. ... ... ... ... ... пособие. Волгоград: ВолГУ,
2000. – 81 с.
34. Хохлов В.А. ... ... ... - ... ... Чиркова М. Оценка залога как ... ... ... // ... и право, 1998, N 6. – с. 6-11
1995. - 514 ... ... А.В., ... О.Д. ... об ... как ... гражданско-правовых обязательств // "Адвокат", 2002. - № 9

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Міндеттемелік құқық жайлы23 бет
Міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ету50 бет
Міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ету. Міндеттемені орындау пәні21 бет
Кәсіпорынды басқарудағы бухгалтерлік есептің ақпараттық жүйесін тұрғызу65 бет
Баскетбол ойынының негізгі элементтері5 бет
1970—1985 жылдары Қазақстанда өнеркәсіптің жоспарларын орындаудың барысы және оның дағдарысқа ұшырауы16 бет
Арифметикалық амалдарды орындаудың таблицалық жағдайлары20 бет
Міндеттемені бұзғандық үшін жауаптылық22 бет
Міндеттемені бұзғаны үшін азаматтық-құқықтық жауапкершілік36 бет
Міндеттеменің субъектілері, олардың құқықтары мен міндеттері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь