Қоғамның әлеуметтік нормалары.

Жоспар

Кіріспе
1 бөлім. Қоғамның әлеуметтік нормалары.
1.1. Әлеуметтік нормалардың түсінігі мен сипаты, белгі.нышандары.
1.2. Әлеуметтік нормалардың ішіндегі моральдық нормалардың мәні.
2 бөлім. Әлеуметтік нормалардың саралануы.
2.1. Діни нормалар, корпоративтік нормалар, әдет.ғұрып нормалары.
Салт.дәстүр және саяси нормалар.
2.2. Құқықтық нормалар.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Кіріспе.

«Әлеуметтік нормалар» тақырыбындағы курстық жұмыста, белгілі бір нәтижеге, мақсатқа бағытталған қоғамдық пайдалы іс-әрекеттің өлшемі, яғни нормалар ұғымы, сипаты және белгі-нышандары қарастырылған. Сонымен қатар норма түрлері, саралануы да кеңінен қаралады.
Курстық жүмыс үш бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімде қоғамның әлеуметтік нормалары, олардың түсінігі, сипаттары мен түрлері ашып жазылды. Екінші бөлімде әлеуметтік нормалардың саралануы мен олардың түрлеріне анықтама беріліп, мысалдар қаралды. Ал, қорытынды бөлімінде жоғарыда жазылған бөлімдерге талдау жасалынды.
Әлеуметтік норма, оның ішінде азаматтық өмірде жие кездесетін әдет- ғұрып, діни нормаларды біз сияқты жастар көңілге тоқып, оқып, өмірде қолданып жүрсе, келеңсіз жағдайларға кездеспес еді деп ойлаймын. Сондықтан «Әлеуметтік нормалар» тақырыбына жазылған курстық жұмыс өмірде керекті тақырып болғандықтан, барынша ашып, мазмұнын, анықтамасын толық жазуға тырыстым.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

1.Булгакова Д.А. Мемлекет және құқық теориясы. - Алматы 2004 жыл
2.Баянов Е. Қазақстан Республикасының мемлекеті мен құқығының негіздері. Алматы 2003 жыл.
3.Табанов С.А. Салыстырмалы құқықтану негіздері.- Алматы: Жеті Жарғы 2003жыл.
4.Ашитов З.О. Қазақстан Республикасының құқықтық негіздері.- Алматы: Жеті Жарғы, 2003 жыл.
5.Ашитов З.О. Егемен Қазақстанның құқығы. – Алматы: Жеті Жарғы,2003 жыл.
6.Жоламанов К.Д. Мемлекет және құқық теориясы.- Алматы: Эверо 2004.
7.Н.И.Матузов.А.В.Малько Теория государства и право .-Москва. Юристь 2005.
8.Т.Н.Радько.Теория государства и право.-Москва.Академический Проект 2005.
9.М.И.Абдулаев. Теория государства и право.-Питер 2003
10. Қ. Сапарғалиев, А. Ибраева. Мемлекет және құқық теориясы А,98.
11. Қайрат Сапарғалиев Қазақстан Республикасының мемлекет және құқық негiздерi А, 94.
12. А. Ибраева, Н. Ибраева. Теория государства и права А, 2000.
13. Т.Ағдарбеков. Мемлекет және құқық теориясы,2008.
14. А. В. Малько Теория государства и права М., 2000, Юристъ.
15. Лзарев В.В Теория государства и права М,1992га.
16.Баянов Е. Мемлекет және құқық негіздері.-Алматы: Жеті Жарғы, 2001.
17.Баймаханов М.Т. Мемлекет және құқық негіздері.-Алматы: Жеті Жарғы, 2000 жыл.
18.Жоламан Қ.Д. Мұхтарова А.Қ. Тәукелев А.Н. Мемлекет және құқық теориясы. –Адматы: Эверо, 2004 жыл.
19.Табанов С.А Құқық теориясы мен сот жүйесінің конституциялық негіздері. –Алматы: Жеті Жарғы,2003.
20.Хропанюк В.Н. Теория государства и права.- Москва: Интерстиль, 1997 жыл.
        
        Жоспар
Кіріспе
1 бөлім. Қоғамның әлеуметтік нормалары.
1. Әлеуметтік нормалардың түсінігі мен сипаты, белгі-нышандары.
2. Әлеуметтік нормалардың ішіндегі моральдық нормалардың мәні.
2 бөлім. Әлеуметтік ... ... Діни ... ... ... әдет-ғұрып нормалары.
Салт-дәстүр және саяси нормалар.
2.2. Құқықтық нормалар.
Қорытынды.
Пайдаланылған ... ... ... ... ... ... ... бір
нәтижеге, мақсатқа бағытталған қоғамдық пайдалы іс-әрекеттің өлшемі, яғни
нормалар ұғымы, сипаты және белгі-нышандары қарастырылған. ... ... ... ... да ... қаралады.
Курстық жүмыс үш бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімде қоғамның әлеуметтік
нормалары, олардың ... ... мен ... ашып ... Екінші
бөлімде әлеуметтік нормалардың саралануы мен олардың түрлеріне анықтама
беріліп, мысалдар қаралды. Ал, ... ... ... жазылған
бөлімдерге талдау жасалынды.
Әлеуметтік норма, оның ішінде азаматтық өмірде жие кездесетін әдет-
ғұрып, діни ... біз ... ... ... тоқып, оқып, өмірде
қолданып жүрсе, келеңсіз жағдайларға кездеспес еді деп ... ... ... ... ... курстық жұмыс өмірде керекті
тақырып болғандықтан, барынша ашып, мазмұнын, ... ... ... ... Қоғамның әлеуметтік нормалары.
1. Әлеуметтік нормалардың түсінігі мен сипаты, белгі-нышандары.
Өркениетте адамдардың күнделікті өмірінде және ... ... әр ... ... мен құқықтар пайда бола бастады.
Соның ішінде: моральдық, ... ... ... ... ... ... ... - бұл белгілі әлеуметтік қоғамның қатысушыларының ... ... ... еш мемлекет те қоғамда болмайды. Заңгерлер
көбінесе құқықтық нормаларды зерттейді. [1]Барлық нормалар ... ... ... олар ... ... ... нормалармен
салыстырып отырады.
Әлеуметтік нормалар тарихи дамудың белгілі бір кезеңінде қоғамдық
қатынастар негізінде қалыптасқан әлеуметтік топтар мен жеке ... ... ... талаптар.
Әлеуметтік нормалардың үш ерекшеліктері бар:
1) қоғамдық маңызы бар іс-әрекеттерге ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір жүйеге сәйкес келетін, міндетті түрде ... түрі мен ... ... ... ... ... ... болуы керек.
Заң ғылымы қоғамдағы нормаларды екі үлкен топқа бөледі: әлеуметтік
және ... Бұл ... ... ... мәні бар. Екі ... өздеріне
тән ерекшеліктері, негіздері болады. Құқықтанушылар техникалық ... көп ... - бұл ... ... ... Олар тек өздерінің
мамандықтарына қажет жағдайда ғана айналысады және техникалық норманы
әлеуметтік ... ... ... Бір - ... объективтік
критериялары мен ерекшеліктерін бөліп көрсету өте маңызды. Техникалық норма
мен әлеуметтік норма өздерінің зерттеу объектісі ... ... ... - ... бір-бірінің, адамдардың бірлестіктермен
қарым-қатынасын, басқаша айтқанда әлеуметтік өмірді реттесе, ал техникалық
нормалар адамдардың ішкі ортамен, табиғатпен, ... ... Бұл ... ... және ... ... және еңбек құралы»,
«адам және өнеркәсіп » типінде ... ... ... - ... бір ... жансыз заттар болады. Сондықтан оларды
жартылай әлеуметтік маңызға ие деп ... ... ... ... ... ... операциялар мен процестердің тәсілдерін
анықтап ... ... ... ... ... құбылыстарымен,
заңдарымен салыстыруға болмайды. Біріншісі ... ... ... ... ... байланысты емес. Әлеуметтік және техникалық
нормалар мазмұны, құрылымы жағынанда ... ... ... мен ... ... ... - екеуіде адамдардың қызметімен
тығыз ... ал ... - ... ... ... ... әр түрлілігі.
Техникалық нормалардың арасында құқықтық ... ... ... ... ... ие болатын нормаларда бар. Оларды техникалық
құқық деп атауға болады. Бұл материалдық, ... және ... (өрт ... ... ... ... ... пайдалануда) болатын ережелер. Кейде оны әлеуметтік норманың негізі
депте атайды. ... ... ... ... - ... ... ... норманың сапалы белгілерін алады. Олар мемлекетпен
шығарылады, оның еркіндігін білдіреді, мемлекеттік мәжбүрлеумен қамтамасыз
етіледі, арнайы ... ... ... ... ... ... ... құқық нормаларымен бірлесе отырып жүзеге ... ... ... ... ... ... тұрмыстық салада
болатын техникалық нормалар құқық пен байланысты емес және бұзған жағдайда
жауаптылыққа тартылмайды ... ... ... ... ... ... ... жасағанда немесе дәрі ішу
ережесі).
Экологиялық жағдайларды және теңдікті бұзған кезде ... ... ... ... жасанды араласу, эволюциялық өсу адам өміріне
өте қауіпті. Ғылыми техникалық прогресс кезеңінде ... ... арта ... Бұл ... ... ... нәтижесі адам
денсаулығы мен тағдырына зор әсерін тигізеді. Осындай ережелерді сақтамау
салдарынан ... ... ... ... ... ... мүмкін. Жай
ғана бір қателік, немқұрайлылық, техникалық ... ... ... ... ... әкеледі. Бұл азаматтық салада да, әскери салада ... ... ... ... оны ... ... ... адамдардың жануарларға: жабайы, үй жануарларына, жалпы жануарлар
әлеміне деген қарым-қатынасын реттейтін нормаларға тоқталып кетейік. ... көбі ... ... ... ... ... жылқыны
ұстау ережелерінде, аңға шығуға рұқсат ету және ... ... ... ... ... ... Бұл ережелер сақталмаған кезде
жауаптылық белгіленген. Бұл нормаларды қалай бөлуге ... ... ? ... бұл ... ... ... сөз ... отырған жоқ қой.
Әлеуметтік сипаттама? Алайда жануарлар мен адамдар арасындағы қарым-қатынас
қоғамдық маңызға ие болсада, әлеуметтік емес. Мүмкін ... типі ...... ... ... жөн шығар.
Жоғарыда айтылғандай, әлеуметтік нормалар адамдардың іс-әрекетінің
ережелерін және олардың ... ... ... ... құрал
болып табылады. Олар қоғамдық өмірді қатерден қорғап, ... ... ... әлеуметтік нормалар құрамына құқықтық нормалар да кіреді.
Әлеуметтік норма – бұл адамдарға қажетті және ... емес ... ... ... ереже. [2]Әлеуметтік норма қоғамдық дамуда
әртүрлі заңдылықта көрініс ... ... ... ... ... ... ... Мұның соңғылары өмірге адамдар қоғамымен,
әлеуметтік тәжірибе арқылы келеді. Біреулері ... ... ... пайда болып, өзгереді, ал үшіншілері белгілі топ немесе билік деп
аталады. Басқаша ... ... ... ... ... ... фактор болып табылады. Олар адамдармен жасалады және объективті
қажеттілік деп түсіндіріледі. Мысалы: құқықтық норманың пайда болуы туралы
Энгельс былай ... ... ... даму кезеңінде күн сайын қайталанатын
өнеркәсіп актісі, азық-түлікті бөлу немесе айырбастау, өнеркәсіп ... ... ... жеке ... бағыну қажеттілігі туындайды. Бұл
ереже ең алдымен салт-дәстүрде ... ... ... соң заң ... басқа нормативтік жүйелерден кейін және ... ... Ол ... ... ... қатаң және мақсатты
бағытта реттей бастады. Бұрынғы қоғамдық билік пен ... ... ... ... белгіленген заңдарға бағынбаған кезде мәжбүрлеу
шараларын қолданатын көпшілік билік ... ... ... ... ... қарым-қатынастың әлеуметтену процесімен, адамадардың ерекше
табиғи-биологиялық және ... ... ... ... ... ... «ереже» ұғымдары тең және ауыспалы мағынада қолданылды.
Әдетте олар әдебиеттерде, анықтамалық ... ... соң ... ... ... ереже - бұл норма. Алайда мұқият ... ... ... ... ... өте тар ... Соған байланысты
бір - бірімен сәйкес келе бермейді. Құқықтық нормалар өзінің құрылымы
жағынан өте ... ... ... тек оның ... ғана ... Ал, ... көбі ... өте бай келеді.
Әлеуметтік норма - жай ерікті іс-әрекеттің абслютті ... ... ... ... ... тәжірибеде дәлелденген нағыз іс-әрекеттерді
білдіреді. Бұл ... ... ... ... болып қалыптасады.
Норма - бұл белгілі бір нәтижеге, мақсатқа бағытталған қоғамдық
пайдалы іс-әрекеттің ... ... ... кез-келген нәрсені емес,
кеңінен ... ... ... ... нормада көрініс таппайды. «Норма» үнемі сыртқы және
ішкі қарым-қатынастарды реттеуге бағыталған.
Әлеуметтік нормалардың мәнін ... ... ... ... ең ... ... ... дамуының жемісі деп ұғыну керек. Марксизм ... ... мен ... ... ... ... ... диалектикалық сырын ашып, қоғам дамуының негізі экономикалық
өмірге тәуелді екендігін ғылыми дәйектілікпен ... ... Әр ... ... формациялардың өздеріне тән әреуметтік нормалары
қалыптасады да, олардың құрамы мен ... ... ... Бір ... - ... ... қалыптасуына
сәйкес әлеуметтік нормалардың кейбір компоненттерінің өзгеріп отыруына
қарамастан, тарих сахнасына ... жаңа ... оны ... ... болашақ іс-әрекетінің қажетті құралы ретінде пайдаланады. ... ... ... ... қамтып, олардың жиынтығы сол қоғамдағы
әлеуметтік нормалардың тұтас жүйесін құрайды.
Қоғамдағы ... ... ... ... ... ... Қоғамда қабылданған тәртіп пен өмірдің қатынастары
адамды бір қалыпта, тәртіп, ... ... ... ... ... ... Әр индивид, қоғамның мүшесі қоғам ... ... ... ... бейімдейді. Керісінше, қоғамның санасына,
оның тыныс-тіршілігіне жат ... мен ... ... ... ... ... немесе қабылдамауы мүмкін. Жеке адамның мінез-құлықтары
қоғамдық қатынастарда пайда болып, қалыптасқан нормаларға сай ... ... ... ... ... ... жиынтығы
ережелері әлеуметтік нормалардың өмірі мен қызметі сан алуан ... ... ... тарапына сай немесе қарсы болуы мүмкін. Ал,
әлеуметтік нормалар адам ... жат, оның ... ... ... ... ... айыптайды. Жеке адамның санасы қоғамдық
қатынастардың жемісі ретінде сол орта қабылдаған тәртіп пен ... ... ... дегеніміз қоғамдық маңызы бар ... ... ... және ... ... ... ... өзіне тән ерекшеліктері бар:
1. Әлеуметтік нормалар қоғамдық сана деңгейімен қабылданады, бірақ бәріне
бірдей міндетті емес. ... ... ... қалыңмал
төлеу, кит кигізу, автобуста қарт адамдарға орын беру.
2. Тарихи дамудың сатысымен бағаланады немесе айқындалады. ... ... ... ... ... ең ... құлықтылықты қасиеттеріне
жатқызған болса, қазір дағдарысқа ұшырауда.
3. ... ... ... ... ... ... нормалар қоғам алдындағы тарихи міндеттерін атқару ... ... ... қоғамның белгілі бір даму ... ... ... Қоғамның дамуының белгілі бір кезеңінде кейбір әлеуметтік
норма мен қоғамдық практика туғызған ... ... ... Мұндай сәйкессіздік әсіресе діни нормалар мен ... ... ... ... Кең ... алғанда әлеуметтік
нормаларға дәстүр, әдет-ғұрып, моральдық және құқықтық нормалар, саяси,
діни, эстетикалық қағидалар және ... ... ... нормалардың компоненттері бір-бірімен тығыз байланысты. Жеке
адамдардың әлеуметтік нормаларды қабылдап, ішкі сенім-ниетіне айналдыруы -
қоғамдық ... ең бір ... ... ... ... ... жолдарының бірі-нормаларды
саналы түрде меңгеру, бұл процестің екінші практикалық жағы- сол нормаларды
сыртқы талаптан адамның ішкі ... ... ... ... ... және қоғамдық қатынастарды
жетілдіруге, ... ... ... ... ықпалын тигізеді.
Қоғамдағы әлеуметтік тәртіптің дамып нығаюына сан-қырлы ... ... ... ... өздерінің әсерін тигізіп жатады. Оларды үш топқа
бөлуге болады:
- табиғи ... ... ... ... әсерлері:
демографиялық процестер, халықтың миграциясы, адамдардың ... ... ... ... ... өнім ... ... нормативтік актілердің ерікті түрде жақсы орындалуы;
- адамдардың өзара қатынастарын өздерінің сапалы орындауы.
Қоғам реттеушіліксіз өмір сүре ... ол ... ... ... әр ... ... жүріс-тұрысын ретке келтіру. Реттеу
нормалардың ... ... ... Норма дегеніміз - бір қатынасты
реттеп, басқаратын ереже.
Қоғамдағы қатынастарды ... ... ... төрт ... ... табиғи нормалар - ғылыми тұрғыдан зерттеліп, тәжірибеден ... ... ... ... ... деп те атайды;
- ғылыми зерттеуден өткен, тексерілген техникалық және ... ... ... нормалардың көпшілігі осы топқа жатады;
- құқықтық нормалар.
Қоғамдағы көптеген қарым-қатынастарды реттеп басқарып отыратын негізгі
құрал - ... ... Олар ... ... ... біркелкі
дұрыс дамуын қамтамасыз етіп отырады. Бұл объективтік процесс. ... көне ... адам ... ... өмір ... ... ... дамып, нығайып келеді. Әлеуметтік нормалар арқылы ... ... ... ... ... дамып жатады. Сол арқылы
қоғамның өзгеруі, жаңаруы прогресстік жолмен дамып жатады.
Әлеуметтік нормалар – ... ... ... қолданылатын
жүріс-тұрыс ережелері. Әлеуметтік нормалар келесі ерекшеліктерге ие:
а) бұл жердегі реттеу пәні тек әлеуметтік сипатта болады, ол ... ... ... ... ... ... ретіндегі адамдармен
ғана байланысты.
Әлеуметтік нормалардың белгі –нышандары:
1) Әлеуметтік нормалар адамдардың ... ... ... Жеке ... ... ... ... ұйымдар
осы ережеге сәйкес өмір сүруге, жұмыс жасауға тырысады.[3]
2) Әлеуметтік нормалар-қоғамдық дәрежедегі ереже, бұл ... ... ... бар ... ұйымдардың негізгі міндеті,
орындамаса халықтың сөгісіне, сынына душар болады, жауапкершілікке
тартылады.
3) ... ... - жай ғана ... ... ол ... ... ... Ерікті түрде орындалмаса еріксіз орындалуға тиіс ... ... ... миллиондаған жылдар даму тәжірибесімен ... ... ... осы ... ... ... ... әлеуметтік
нормалар қоғамды басқарудың, қатынастарды ... ... ... ... ... негізгі түрлері:
- құқық нормасы;
- моральдық нормалар: ... ... ... ... инабаттылық, парасаттылық, адамгершілік
т.б қасиеттер;
- саяси нормалар;
- эстетикалық нормалар;
- қоғамдық ұйым, ұжымдардың ереже-қағидалары;
- адамгершілік нормалары - олар адамдарды ... ... ... ... ... ... нормалары: адамдардың көне дәуірден қалыптасқан жақсы
қасиеттері мен жақсы іс-әрекеттері;
- салт-дәстүр ... әр ... әр ... ... ... ... ... Мысалы: той өткізу,
үйлену, ат шаптыру, көкпар тарту, қыз қуу т.б. дәстүрлері;
- ... ... ... ... ... ... біріге келе - адамдардың қоғамдық өмір
сүруінің ережесі деп ... ... ... - ... ... ... ара ... іс-әрекетінің, мінез-тәртібінің
ережесі. Әлеуметтік нормалар өздерінің дербестігімен ... ... ... ... ... олар бір ... ... бір қоғамдық
саясатты, бір әлеуметтік тұрмысты, бір мәдениетті, бір мүдде - ... ... ... ... нормаларды әдет - ғұрып, діни
нормаларының, қоғамдық, корпоративтік ... ... ... құқық нормаларының жиынтығы құрайды.
Әлеуметтік нормалар - бұл ... ... ... мінез-құлық ережесі болса, техникалық нормалар адамдардың
табиғатқа, техникаға, өндірістік құрал-жабдықтарға ... ... Ал, ... - ... нормалар, заңдарда бекітілген техникалық
нормалар ... ... ... ... ... ... Бұл мінез-құлық ережелері;
2. Ортақ және жалпы міндеттілік мәнділігі;
3. Адамдардың саналы - ерікті қызметі нәтижесінде пайда болуы;
4. Адамдардың бірлестігімен және ... ... ... ... ... даму ... мен ... Қоғамдық қатынастарды реттеуі.
Әлеуметтік нормалардың мазмұнын екі тұрғыдан түсіну керек:
біріншісі - қоғамдық мүдде - мақсатты ... іске ... ... - жеке ... мүдде-мақсатын қорғау, дамыту бағыты.
Бұл объективтік бірлестік. Өмірде бір жақты әлеуметтік ... ... ... ... келу ... ... ... даму
процесінде жаңа қарым-қатынастар қалыптасады. Бұл объективтік процесс. Сол
арқылы жаңа құқықтық ... ... Бұл ... процесс.
Әлеуметтік норма көп және әр түрлі. Бұл оның реттеу объектісі ... ... ... Әлеуметтануда олар әртүрлі негіздер
бойынша түрлерге, топтарға (жай және ... ... және ... және «өлі») деп бөледі. Ал заң ғылымдары бұл ... ... ... ету ... ... ... ... бөледі.
Өмірде адамдар әр түрлі қатынастарда болып тұратыны бәрімізге мәлім,
айталық, ... ... ... экономикалық. Осындай сан алуан
қатынастарды реттеу үшін құқық ... ... ... ... ... қоғамда басқада әлеуметтік нормалар жұмыс істейді, олар:
адамгершілік, салт-дәстүр нормалары, қоғамдық ұйымдар ... ... мен ... Олар да ... ... ... рөл атқарады. Олардың негізінде моральдық, діни құқықтар және
адамдардың міндеттері пайда ... ... ... ... ... ... ... міндетті мемлекеттік реттеуші ретінде көріне
отырып, өзге әлеуметтік нормалардан ... діни ... ... ұйымдар нормалары( айтарлықтай ерекшеленеді. Заң
әдебиеттерінде құқықтың заңдық нормасы жалпы сипатта ... деп ... Ол ... бір нақтылы оқиғаға немесе жағдайға емес,
оқиғалардың, жағдайлардың белгілі бір ... және сол ... ... ... бір ... ... тұру, шарт жасасу ... ... ... ... не одан ... тәртібі( есептелген. Онда
адамдар мінез - құлқының ортақ, типтік ... ... олар ... жүзеге асыратын әлеуметтік топтардың мүделеріне толық және
дәйекті түрде сай келеді.
Сонымен, ... ... ... ... ... іс-әрекетінің, тәртібінің ережелерімен оларды ... ... ... ... – бұл ... еңбек құралдарын
және табиғи заттарын дұрыс қолдануының ережелері. Мысалы, ... ... ... ... бір ... жұмыстарын орындау
ережелері, шикізатты қолдану ережелері, мелекеттік стандарттар, техникалық
жағдайлар. Техникалық ... ... ... ие: а) ... ... пәні тек ... сипатта емес; ә) субъектілік құрамы
тек адамдармен ғана емес, ... ... ... ... табиғатпен,
техникамен де байланысты. Қазіргі заманда ғылыми-техникалық прогресс
уақытында техникалық ... ... өте зор. ... ... ... ... ... өмір жоқ. Сондықтан ... ... ету ... ... ... күттірмейтін
мәселелердің ең күрделісі.
Техникалық және әлеуметтік нормалар ... ... ... ... ... қоғам үшін маңызды техникалық нормаларды мемлекет
пен құқық ... ... олар ... бір ... салдарды
туындататын, жалпыға міндетті техникалық – заңды жүріс-тұрыс ережелеріне
айналады. Мысалы: ... ... ... ... ... ... ережелерін бұзу әрекеттері үшін жауапкершілікті көздейді.
Техникалық нормалардың түрлері мен бағыттары:
1. ... ... ... оның өзі бірнеше түрге бөлінеді:
өндірістік, ауыл-шаруашылық, ... ... ... ... ... актілер, мұның да бірнеше түрі бар.
3. Экологиялық техникалық нормалар.
4. Табиғат,адамды қоршаған ортаны қорғайтын техникалық нормалар.
5. Халықтың денсулығын сақтау бағытындағы техникалық ... ... ... ... нормалар.
7. Мемлекеттік органдарда,қоғамдық ... ... ... Адамның еңбегін жеңілдететін техникалық нормалар.
Құқықтың маңызы, рөлі, ... ... ... ... ... технологиялық, экологиялық процестің сапасын көтеріп еліміздің
әлеуметтік,экономикалық жағдайын жақсарту. Бұл үшін мемлекет техникалық,
технологиялық, өндірістік, ... ... ... оларды жан-жақты тексерістен өркізіп стандартты сертификат беруі
керек. ... - ... ... нормативтік сапасы мен сипаттамасы
туралы мемлекет бекіткен заңды акт. Осы ... ... ... сапасы тексеріліп отырады.
Техникалық норманың ең күрделі саласы-табиғатты ... ... ... ... таза ... оның ... ... зиян келтірмеу,
экологияны жақсарту ғаламдық проблема. ... ... ... барлық
мемлекеттер бұл мәселеге зор көңіл бөліп, осы бағыттағы нормативтік
актілерінің ... ... ... ... ... да бұл ... бақылауға алып отыр.
Техникалық норманың екінші маңызды саласы - халықтың денсулығын сақтау.
Осы ... ... көп ... ... ... ... азық-
түліктің, дәрі-дәрмектің, медицинада қолданылатын ... ... ... қауіпсіздігін, адамның рухани сана-сезімін, білімін
көтеру.
Қазіргі заманда техникалық, технологиялық, экологиялық процестерді
жақсарту тек ... ... ғана ... ... ... бірге бұл
ғаламдық проблемаға әлеуметтік нормалардың барлық саласы және ... ... үлес ... ... ... ... ішіндегі моральдық нормалардың мәні.
Мораль нормалары- қоғам өміріндегі ... ... ... ... ... пен ... әділеттілік
пен әділетсіздіктер, ар-ожданы жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... Конституциясы Заңды түрде мемлекетпен бірге ... ... ... құруды - негізгі міндетіміз деп жариялап
отыр.
Оқу тәжірибе мақсатында ... ... ... ... қарым-
қатынасын және қызметін бөліп көрсету өте маңызды. Әсіресе бұл ... ... ... ... ... пен ... ... философтар Платон, демокрит Аристотель, Цицеронның өздері ... ... ... ... ... мен айырмашылықтарын
көрсетіп кеткен. Құқықты моральдан айыра отырып, біздер оны ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі
орны мен рөлін көрсете аламыз. Заңгерлер ең алдымен құқықтық норманы оқиды,
талдайды, қолданады. Бұл олардың ... ... олар ... ... ... ... үшін және туындаған
мәселелерді шешу мақсатында үнемі этикалық жағдайларға ... ... ... ... ... ... ... заңмен әшекейлеген мораль» - деп ... ... ... - ... ... ... құрал. Мораль,
адамгершілік, этика ... ... ... ... ... В.С.Соловьев мысалы
құқықты былай деп түсіндірді: ... ... ... жол ... ... пен ... мәжбүрлеп талап ету».
Заман өзгерген сайын қоғамдағы лайықты мінез-құлқы жөніндегі ... ... ... Әр бір ... тап ... ... ... қазыналарының жүйесін жасап алады, ал егер ... ... ... болса, онда ол, әрине үстемдік етуші ретінде өз ... ... ... өзі ... ... ... ... мазмұн
болмайды деген сөз емес. Қоғамда адамдардың мінез-құлқының ... ... ... ... ... тәртіп өмір сүре алмас еді.
Моральды қолдап ... күш - ең ... ... ... Бірақ мораль тек
қоғамдық пікірдің арасында өмір сүрмейді. Адамның өз ... ... ... мен ... ең алдымен өз борышын сезіне білетін
кемелденген санасы адамгершілік мінез-құлықтың жетілуіне тікелей ... ... ... ... ... адамның санасында: «Өтірік айтпа»
, «Басына қиындық түскен адамға көмектес» деп бұйыру райында әрекет ... олар ... ... өз ... ... ол үшін ... бір
бөгде нәрсе болып саналмайды, белгілі бір қоғамдық қажетті ғана ... ... өз ... ар-ожданының саналы түрдегі ... де ... ... отырады. Моральдың ішкі кепілдігі
- ар болып табылады. Моральдық нормалар-бұл жазбалы емес ... ол ... ... ... ... ... өмірге сай о да
өзгеріп тұруы ықтимал. Демек, моральдық нормаларды орындау - әр ... ... ... Қоғамды реттеу қабілеті кең барлық ... бар және сол ... ... ... ізгі ... адамгершілік
сияқты құндылықтарды өмірдің қажеттілігіне айналдырған нормалардың
жиынтығы. Моральдық нормаларға мынандай ... ... ... даму барысында таптық қоғамның ерекшеліктеріне байланысты
қалыптасады. Құл иеленушілік ... ... ... қазіргі
заманның мораьдарымен сай келмейді. Мысалы, Қазан төңкерісіне дейінгі қазақ
қоғамында саудамен айналысу, алыпсатарлық ісімен ... ... ... ... ... нормаларды іс жүзіне асыру - тек сендіру арқылы болатын
құбылыс.
3. Реттеу ... ... ... ... ... нормаларына қарағанда
өмірдің барлық саласын қамтиды.
4. Моральдық ... ... ... ... ... ... қабылданған моральдық нормалар жеке адамдардың мінез-құлықтарын
бір қалып көзқарасымен ... Одан ... ... ... қоғамдық
санамен айыпталады. Мысалы, автобуста қарт адамдарға орын беру немесе
бермеу басқада ... ... ... ... ... ... ... қағидаларының бірі. Г.Ф.Гегельдің пікірі бойынша «моральдық ... ... ... Мейірімділікті қалыптастыруда ислам дінінің
рөлі өлшеусіз және әліде тәрбиенің ең тиімді құралы.
Құқық пен моральдың бірлігі.
1) олар ... ... ... ... және ... ... бар.
2) құқық пен мораль бір ... ... ... ... ... ... ... пен мораль әртүрлі көлемде бір объектіні ... бір ... не ... ... ... ... көбіне
бір-біріне сәйкес келеді.
4)құқық пен мораль нормативтік ... ... ... ... не ... ... шекараларын айқындайды.
5) құқық пен мораль философиялық жағдайда ... ... ... ие, яғни ... ... оларды бір типті етеді.
6) құқық пен мораль жалпы ... ... ... ... және ... ... ... ретінде көрінеді.
7) әлеуметтік нормалар жүйесінде олар қоғамға ең кеңінен ... ... ... табылады;
8) олардың реттеу объектісі біреу- қоғамдық қатынастар;
9) олар түп ... ... ... туындайды.
Мораль құқық бұзушылықты әсіресе қылмысты жазалайды. Мұндай
жағдайларда құқық пен ... бір. ... ... ... ... қайшы әркеттер болып табылады. Құқық заңды сақтауды көздейді,
соны моральда жақтайды. Бұл ... ... ... ... ... Ол ... бола ... Екі реттеушінің түпкілікті
мақсаты бір. Құқық заңмен бейнеленген адамгершілік ... ... ... ... пен ... арақатынасы адамдардан азаматтық
сапаның көрініс табуын көздейді. Құқық пен мораль ... ... ... ... ... жету үшін ... ... мақсаты адам - «адамның бірлесіп өмір ... ... ... ... болған
жағдайда рухани күшті азырақ жұмсау». Моральдың да ... ... ... пен ... ең ... ... және құрылу тәсілдері бойынша
ерекшеленеді. Құқық тек қана ... ... ... санкцияланады. Бұл жағдайда мемлекет құқықтың саяси жасаушысы
болып табылады. ... ... ... жай ... ... оның
мемлекеттік еркіндігін, жай ғана реттеуші емес негізгі мемлекеттік реттеуші
болып ... ... ... Оның ... мемлекет пен емес және
олар қандайда бір арнайы мақсатты қызметтің негізі ... ... ... ... ... процесінде кенеттен пайда болып, дамиды.
Адамгершілік нормалары даму үшін ... ... ... емес, әлеуметтік
қоғамның топтарымен, яғни олардың басшылармен мойындалса ғана болғаны.
Құқық пен ... ... ... ... моральдың айырмашылығы мемлекеттік емес маңызға ие. Бірақта
бұл моральдың қалыптасуына мемлекет ешқандай әсер етпейді деген сөз ... ... ... жолдар арқылы жүзеге асады. Құқық арқылы, саясат,
идеология, бұқаралық ақпарат құралдары арқылы, бүкіл қарым-қатынас жүйесі
арқылы. Алайда ... ... ... нормаларын бекітпейді. Құқық
пен мораль қамтамасыз ету тәсілі бойыншада бөлінеді. Құқық мемлекетпен
жасалатындықтан ... ... ... ... ... ... Ол құқықтық нормаларды бақылайды және ... ... ... бұл ... тілек, кеңес емес, қоғамның бүкіл мүшесіне тиіс
биліктің талабы, бұйрығы. ... ... бұл ... ... міндетті
маңызға ие.
Мораль басқаша қамтамасыз ... Ол ... ... ... ... ... Адамгершілік нормалары бұзылған жағдайда
мемлекеттік органның араласуын қажет етпейді[5].
1) пайда болуы бойынша: егер ... ... ... пайда болса, құқық
мемлекетпен бірге пайда болды;
2) көріну ... ... ... ... ... ... ... жазбаша нысандағы арнайы нормативтік актілерден көрініс табады;
3) әрекет ету саласы бойынша: мораль барлық қоғамдық қатынастарды реттей
алады, ал ... аса ... және өзі ... ... ... ... ... күшіне ену мерзімі бойынша: моральдық нормалар олардың түсіну барысында
күшіне енсе, құқықтық нормалар нақты анықталған мерзімде ... ... ... ету ... ... ... нормалар қоғамдық әсер ету
шараларымен ... ... ... нормалар мемлекеттік әсер ету
шараларымен қамтамасыз етіледі;
6) бағалау ... ... ... ... ... ... пен жамандық, әділеттілік пен әділетсіздік ... ... ... ... ... пен ... құқыққа сәйкестік пен
қайшылық тұрғысынан реттейді.
Құқықпен мораль көріну формасы бойынша ажыратылады. Егер ... ... ... заңи актілерінде көрініс тауып, институттарға
топтастырылып, кодекстермен ... ... ... ... ... тән емес. Олар анайы жасалмайды, адамдардың,
қоғамдық өмірдің ... ... ... ... сүреді. Алайда
моральдік нормалар бұл тек қана жазылмаған заңдар ғана емес. ... ... ... ... ... мен ... құжаттар, әдеби және діни ескерткіштерінде көрініс табады.
Құқық пен мораль мазмұны бойынша және ... ... ... ету ... ... ... Егер ... субьектілердің
арасындағы қарым-қатынастарды заң және ... ... ... ... ... адамдардың іс-әрекетіне
жақсылық-жамандық, мадақтау, адал-арам, қайырымды-қайырымсыз, ар, ... ... ... ... ... етілген және тиым салынған
әрекеттерді кеңінен көрсетуімен, формальды ... ... ... ... Ал, мораль болса, жазалаудың түрлерін
көрсетпейді.
Құқық пен мораль оны бұзған жағдайда жауапкершілік нысаны ... ... ... жай ... ... ... ... белгілейді. Оны орындау бәріне міндетті. Адамгершілік
нормасын бұзған жағдайда ... ... жоқ. ... ... ... ... ... жасау, сөгіс беру, ұйымнан шығару сияқты ... Бұл ... ... ... ... ... ... отбасы
алдындағы жауапкершілік, құқық пен мораль адамдардың әрекетіне деген
талаптардың деңгейі ... ... Бұл ... ... қарағанда
моральда биік. Ол көп ... ... ... ... ... ... мораль сөзсіз кез-келген өтірік айту, жала жабу, алдау ... ... ... ... антиқоғамдық әректтерді жақтырмайды.
Құқық өте қауіпті деген жағдайларды жазаласа, адамгершілік ... ... ... ... ... ... адамдарға үнемі адал,
тәртіпті, әділ, болуға мәжбүрлей алмайды. Бұлар заңмен жазылмаған. ... ... ... «Адамгершілік заңдарының абыройы шексіз биік» -
Гегель. Құқық пен ... ... ету ... ... ... ... моральдың кеңістігі үлкен және олардың шекаралары бір-біріне
сәйкес емес. Құқық ... ... ... ... облыстарды реттейді.
Мысалы меншік, билік, еңбек, басқару. Ол өзінің ... ... ... ... ... достық, сүйіспеншілік, сән, талғам.
Құқы өзінің ... ... ... және ... ... ... араласпауы керек (И.Ильин). Бұл жерде моральдық, этикалық және
басқада әлеуметтік нормалар әрекет ... ... ... адамгершілік
қоғамды жан-жақты қамтиды. Ол «әмбебап» (Е.А.Лукашева). Құқық пен ... ... ... ... ... бір әлеуметтік эволюцияның
баспалдағында пайда ... ... ... ... бар және бола ... сананың бір формасы, маңызды әлеуметтік институт. Ол
белгілі өмірлік қалыптасқан көзқарастарды, ... ... ... ... тәртіп нормаларын, адамдардың бір-біріне, мемлекетке,
отбасына, ... ... ... ... ... білдіреді.
Келтірілген негіздемелер тек жалпы моральды бір ғана қырынан танытады. Оның
мазмұны және ... өте кең. ... ең ... ... ... ... Адамгершілік адамдардың бір-біріне деген қарым-
қатынасы ғана емес, өзіне деген көзқарасы, ар-намысы, сыйластығы, ... ... ... ... ... өзін құртқа айналдырса, аяқпен
басып – жаншылдым деп арызданбауы керек» - деп көрсетті. Маңызды әлеуметтік
құндылықтар, яғни ар, ... ... ... ... Ар - ... ... ... халық даналығында мынандай сөз бар: ... - ... ... - ... ... ... және өтірікте моральдың бір
бөлшегі болып табылады. Тұлға үшін жоғарғы заңда, жоғарғы сотта өзінің ... ... ... ол ... ең ... ... ... бірі
деп саналады.
Мораль - бұл адамдардың жүріс - ... ... пен ... пен ... ... ... ... мен
қағидалардың жүйесі. ... – бұл ... ... ... ... , қоғамдық қатынастарды реттеуге бағытталған жалпыға
міндетті, формальды анықталған заң ... ... ... Әлеуметтік нормалардың саралануы.
2.1. Діни нормалар, корпоративтік нормалар, әдет-ғұрып ... және ... ... ... азамат тарихында жаратқан иемізден жер бетіне төрт кітап,
өсиет түскен.[7] Мұса пайғамбарға-Тауарт, Дәуіт ... ... және ең ... пайғамбарымыз Мұхаммедке - Құранды жіберді. Діни
нормалар осы кітаптарда және діни ... ... ... ... жиынтығы. Діни нормалардың өзіне тән мынадай ерекшеліктері бар:
а) Орындау жеке адамның өз ... ... ... ... ... -деп
көрсетілген қасиетті Құранда.
б) Діни нормалар зайырлы мемлекеттерде адам және азаматтардың бәріне бірдей
міндетті емес. Дін мемлекеттен, мешіт мектептен ... Діни ... ... жеке басының ісі. Ал мұсылман мемлекеттерінде, әсіресе
ислам діні мемлекеттік дәреже санатындағы Сауд ... ... ... ... ... Араб ... сияқты 28-ге жуық елдерде діни
нормаларды орындау өздерінің барлық азаматтарына міндеттелінген.
в) ... діни ... ... ... ... қызметтерінің
антиконституциялық насихатқа жол бермеуін қадағалайды, қажет болған
жағдайға сот ... тиым ... Діни ... ... арқылы гуманизм, адамгершілік сияқты
қағидаларды іс жүзіне ... ... ... ... пайдалы жемістерін
бермек. Діни нормалар құдайға құлшылық ... ... ... ... ... күнә деп таниды.
Діни нормалар- деп әртүрлі діндермен орнықтырылған және осы ... ... ... болып табылатын ережелерді атайды. Олар әртүрлі
діни кітаптарда көрініс тапқан: Құранда, Інжілде, Тәуратта, ... ... және т.б.. Бұл ... діни ... және ... ... тәртібін анықтайды, діни рәсімдерді
орындау, шіркеулік қызмет тәртіптерін реттейді.
Тарихқа көз ... ... бір ... дәуірлерде діни нормалар
заңды сипатты ... ... ... ... ... және т.б. ... реттеген. Қазіргі кездегі бірқатар
ислам мемлекеттерінде Құран мен ... ... ... ... ... діни, құқықтық және моральдық нормалардың негізі
болып табылады. Діни нормалардың адамдарды, ... ... ... адамгершілікке тәрбиелеуде өте зор іс атқарады. Сондықтан
діннің ашық өмір сүруіне толық бостандық ... ... ... орнықтырған нормалар бірқатар қатынастарда қолданыстағы
құқықпен тығыз байланысқа түседі. Мысалы, Конституция әрбір адамға ар-ождан
бостандығын, кез-келген дінге ... ... сену ... кепілдей отырып,
діни ұйымдардың қызметінің құқықтық негізін бекітеді. Діни бірлестіктерге
заңды тұлға мәртебесі берілуі ... Олар ... оқу ... етуге құқылы. Діни нормалар-бұл әлеуметтік нормалардың бір ... діни ... ... ... ... ... мінез - құлық
ережесі. Бұл нормалардың орындалуы әр-адамның сана-сезіміне байланысты, бұл
дүниедегі күнәһар адамдар о дүниеге ... ... ... ... ... мүмкін деген діни адамдардың уағыздауларының нәтижесі
деп білуіміз қажет.
Құқық және корпоративтік ... ... ... ... ... ... кәсіптік одақтардың,
партиялардың жарғылары мен ... да ... ... ... ... ... және коммерциялық ұйымдардың жарғыларында
бекітілген нормалар жатады. Ол ... ... ... ... әлеуметтік, мәдени, рухани дамуына көп үлес қосады.
Корпоративтік нормалар мен ... ... ... ... де ... бір ... ... қабылданған жазбаша құжаттарда
бекітілуінен байқалады. Ал корпоративтік ... ... ... – олар ... ... ... мүшелердің ғана еркі ... ... және ... үшін ғана міндетті болып табылады.
Корпоративтік нормаларды бұзушыларға ұйымның жарғысында көзделген әсер ... ... ... ... ... ... ... нормаға жатады. Бұл қандайда болмасын жоғарғы ... ... ... мінез-құлық ережесі. Партиялардың,
кәсіптік одақтардың мүшелікке негізделген ... ... ... ... ... мәдени-ағарту, дене шынықтыру-спорт
және өзге де ұйымдар( жарғылары мен басқа да ... ... деп ... ... ... ... ... Саудалық мақсат
көздейтін кооперативтік және өзге де ұйымдардың жарғылары мен ... ... да ... ... Бұл ... ... ұйымдардың
мүшелері арасындағы қатынастарды, сондай – ақ ... ... ... және ... ... ... реттейді.
Корпаративтік нормалардың құқық нормаларымен біршама ұқсастығы ... ... ... ... нормаларыда уәкілдік берілген
органдар (мемлекеттік органдар, қоғамдық бірлестіктердің ... ... ... ... ... ... ... Бірақ
құқық нормаларының өзгешелігі ... ... ... ... ғана еркі мен ... ... және солар үшін ғана
міндетті, бондай нормаларды бұзушыларға ... және ... ... ... жеке ұйымның жарғысында кзделген шаралар қолданылады (сөгіс,
партия қатарынан шығару. ... ... ... ... қатысушылар ретінде көрінеді. Халық депутаттарының сайлауы
кезінде партиялар мен ... да ... ... халық
депутаттығына кандидаттар ұсыну, сондай-ақ сайлау ... ... ... ... ... Корпоративтік нормаларға, соны мен
қатар, өз қызметінің негізгі мақсаты ретінде пайда ... ... ... егер заң ... өзгеше көрсетілмесе, жарғы
не құрылтайшарты мен жарғысы, не тек құрылтай шарты да жатады. Бұлар заңды
тұлғалар болып ... ... ... ... заңды тұлғалар деп
танылған ұйымдардың құқық қабілеттілігі мен әрекет қабілеттілігін жүзеге
асыру кезінде осыған ... ... ... ... Заңды тұлға ретіндегі
қоғамдық ұйымның арнайы құқық қабілеттілігі, яғни өзі ... ... ... ... ... ... ... Кооперативтік
және қоғамдық ұйымдар жарғыларының нормалары ... ... ... ... ... ... ұйымдар атынан өкілдікті ... ... мен ... ... анықтайды. Бұл ... және ... ... ... ... ғана ... іскерлік келіссөздермен келісімдер жасайтын ... ... ... ... және ... Әдет ... ... қалыптасқан әрекеттердің
нәтижесінде қалыптасқан ережелерді атайды. Ұзақ уақыт бойы өмір сүруінің
нәтижесінде оларды ... ... ... ... әдет ... ... Әдет-ғұрып көне дәуірден тәжірибеден өткен қоғамға пайдалы
нормалар, ... ... ... ... ... ... ... көптеген нормалар кірді. Азаматтық қоғамның ... ... ... ... ... ... пен құқық
әдет-ғұрып нормаларға жан-жақты көмек көрсетіп отырады. Біраз нормаларды
қабылдап ... күші бар ... ... ... ... тағы бір түрі – әдет ... - бұл ерте заманнан ... ... сан рет ... ... мінез-құлық ережесі.
Оларды орындау – әрбір адамның әдетіне айналған ... ... ... ... ... Әдетте, әдет-ғұрып ұлттық және жергілікті болып
келеді. Олар ұрпақтан ұрпаққа ауыз-сөз ... ... ... Әдет ... ... тек ... шараларды қолданумен ғана шектеледі,
айталық, жұрт алдында сөгу, ... Әдет - ... ... ... ... ішіндегі, құрамындағыең кең тарған нормалар жүйесіне
жатады. Мемлекетте өмір сүретін ұлттар мен этностар көп болатын болса, әдет-
ғұрыптар да көп болады. Моно ... ... ... ... ... ғана ғасырлар бойы қалыптасып, қабылдаған нормалардан құралады.
Әдет-ғұрып нормалардың пайда болып қалыптасуы мына ... ... ... ... ... сан ... болуы географиялық қоршаған
ортаға байланысты болып ... ... ... ... ландшафты,
жердің орналасуы, табиғи фактор әдет-ғұрыптың мәніне,түрлеріне тікелей әсер
етеді. ... ... өмір ... ... ... дәстүрлерін салыстыруға болмайды. Себебі климат, ландшафт
адамдардың сол ... ... ... ... ... ... қазақ халқының қоақжайлық әдет-ғұрпы
тікелей географиялық факторларға байланысты қалыптасқан. ... - ... ... ... тарихи дамуы барысында олардың шаруашылық
ұйымдастыру, географиялық факторларға және этникалық ... ... ... сан ... рет ... ... ... нормалардың жиынтығы.
Құқық және салт-дәстүр. Дәстүр қоғамдық өмірдің әр түрлі ... ... ... ... Ол құқықпен, моральмен, мәденитпен,
саясатпен, дінмен басқада әлеуметтік нормалармен ... ... ... ... жүйе ... ... ... алады. Дәстүр - белгілі сферада
кеңінен таралған жүріс - тұрыс ережесі. Ұзақ және бірнеше рет ... өз ... ... ... ... ... ... ең күшті құрал болып табылады. Дәстүр ұрпақтан - ұрпаққа
беріліп көптеген ғасырлар бойы өмір ... ... көбі ... ... ие. ... ораза ұстау) Мұндай әлеуметтік ережелер көптеген
халықтарда бар және әртүрлі ... ... ... Бұл ... ежелгі формасы. Әртүрлі дәстүрлерді сақтау ... ... ... ... ... ... ... бойынша қоғамның қатаң пікірі,
достарының , таныстарының сөгісіне қалу ... ... ... ... ... адам ретінде көрініп қалу, (қонақжайлылық,жақсы
көрші болу, үлкенді сыйлау ) әсер ... ... ... ... басқа адамдардың көзінше абыройын түсірмеуге, қалыптасқан ережелерді
басқа адамадар сияқты орындауға тырысады. ... ... ... айналасындағылардың шеттетуіне ұшырауы мүмкін. Әр ұлттың салт-
дәстүрінің дамуына, мемлекет пен құқық барлық ... ... ... ... ... (жай құқық) және құқықтық емес
немесе ... ... ... ... ... не заңды дәстүр ол заңмен
қорғалады және заңдық күшке ие болады. Ұлы ... ... ... ... табады,үшіншілері құқықтан ауытқып кетеді. Құқық өз өмір сүруі
барысында ... ... ... ... ... ... ( ... сақтау әдеті). Кейбір жағдайларда санкцияланған әдет
құқықтың қайнар көзі болып ... ... ... пен саясат дәстүрлі түрде тығыз ... ... ... ... ішкі, сыртқы саясаты
заңмен реттеледі және осы саясаттың жетекшісі ретінде ... рөл ... ... ... акті Конституцияны алсақ, онда ол ... ... ... ... бекітеді. Сонымен қатар,
азаматтардың ... ... мен ... ... мемлекеттік
қоғамдық саяси өмірге араласуына кепілдік береді. Конститутция - ... ... ... ... өз ... ... ... қоғамды, мелекетті басқару
өнері деп санаған. ... өзі ... ... ... мен ... ... ... Әсіресе бұл демокртиясы дамыған,құқықтық мәдениеті бар
құқықтық мемлекетке тән. Тіпті ... ... бар ... ... ... бір ... ол қандай мақсатқа қолданылады.
Ғылымда ең ... ... ... саясат партиялардың, ұлттардың,
халықтардың мемлекеттердің, ... ... ... пен тұрғындардың,
азаматтар мен олардың бірлестіктерінің арасындағы қарым - қатынастары.
Саяси норма - бұл көптеген саяси ... ... ... нормалар әртүрлі саяси ... ... ... ... Егер ... ... ... Конститутцияда көрініс
тапса, онда ол ... ... ие ... ... ... мен ... бөлу өте қиын. Себебі, олар бір-бірімен тығыз байланысты, көбіне
араласып жатады. Мысалы: конститутция ... Бұл заңи ... ... ... ретінде де бақыланып отырады. Заңдар, басқада нормативтік
актілер экономикалық қана емес саяси мағынадада болады. ... ... ... нормалар арасында қарама-қайшылықтар болуы мүмкін. Саяси ... ... ... ереже, талаптары, ... ... ... ... ... болады. Ең маңыздысы-бұл заңды,
моральдық тәртіпті сақтау. Саяси норма құқықтық ... ... ... ... Құқықтық нормалар.
Құқықтың дамуы – адам қоғамының дұрыс өмір ... ... ... бірі. Ол - әлеуметтік нормалардың қалыптасып, қоғамдағы
қарым-қатынастарды реттеп, басқаруы және ... ... ... ... мораль, діни нормалары) қоғамның даму процесінде бірте-
бірте құқықтық нормаларға ... ... ... мемлекеттің өзі
қабылдаған, бекіткен құқықтың жаңа ... ... ... заң, ... ... шарттық нормалар, заң күші бар соттың шешімдері.
Құқық екі жолмен дамыды. Біріншіден, мемлекеттік қоғамдық ... ... ... ... ... Индияда Ману заңына
сүйенді, ал ... ...... ... ... жеке ... ... мемлекеттік органның өзі бекіткен нормалар арқылы
реттеп, басқарды.
Адам қоғамы мыңдаған жыл өмір сүріп ... Жеке ... ... ... ... сол ... ... құқықтық тәртібіне
бағынып, өзінің іс-әрекетін, мінезін, тәртібін қоғамдық мүдде-мақсатты
орындауға ... ... ... ... ... ... пен құқық қашан
пайда болды, қалай дамып келеді?-деген мәселелермен ... ... ... ... мемлекеттің және құқықтың пайда ... ... ... ... ... өтейік.
Теологиялық теория – мемлекет пен құқық Алланың әмірімен ... ... деп ... ... – бұл ... ... пайымдауынша,
мемлекетті, құқықты ешкім ... ... жоқ, олар ... өзі ... ... алып, әділеттілікке негізделген абсолюттік ұғымдар деп
атайды.
Тарихи теория – осы теорияны ұстанғандар мемлекет пен ... ... ... ... ... ... ... теория – мемлекет адамдардың отбасы тәжірибесінен
қалыптасқан азаматтардың саналы түрде өздерінің ... ... үшін ... одақ деп ... Күрделі ірі патриархалдық отбасы
басшысы бірте-бірте мемлекеттің басшысына айналған.Отбасы басшысы - ... ...... ...... ... біріккен көзқарасы,
іс-әрекеті, мінезі, тәртібі – бәрі келісіп, ұжымдық түрде басқарады деген
тұжырымды қолдайды және тағы ... ... ... қауымдық қоғам заманында рулық қауым ... ... ... бойы ... ... қандастығы ұйымның шеңберінде өмір сүрді.
Бұл аймақта мекендеген көшпелі тайпаларда ... ... ... ол ... ... түрлер арқылы қалыптасты, ал барша жұрт ... ... ... ... ... ... заңына бағынып келген.
Құқықтық норма ұғымы. Норма дегеніміз – бір қатынасты ... ... ... ... бір ... ... ... жақсы
дамуының үлгісі деуге болады. Ол адам істерінің, ... ... ... ... ... және ... ... басқарып
отырады.[10]
Құқықтық нормалардың белгілері:
Норма мемлекеттік органның қабылдаған, бекіткен актісі, оның заңды ... ... ... ... ... ... айналады, өйткені ол
нормаларды халықтың басым көпшілігі дұрыс орындайды.
Нормада субьектілердің құқығы мен міндеттері, ... ... ... ... ... Егер көрсетілмесе, субьектілер өз еркімен іс-әрекет
етуге, тек ... ... ... ... ... ... орындалмаса, мемлекет орындатуға мәжбүр етеді.
Құқықтық нормалардың жүзеге асырылуын, орындалуын мемлекет ... ... ... қоғам тәртібінің кепілдігі ретінде жұмыс
істейді.
Сонымен, ... ...... ... ... ... ... реттеп, басқарып отыратын жалпыға бірдей мемлекетпен ... ... ... ... ... гипотеза, санкция.
Диспозициця – қатынас мазмұны мен ... ... ... ... ... екі ... көп ... мәмілелер мен
шарттардағы тұлғалардың міндеттері мен ... ... ... үш түрі болады:
Жалпылама түрі: нормада субьектілердің ... мен ... ... ... түрі: мазмұны нормада айқын ... ... ... ... ... мазмұны толық көрсетіледі.
Сілтеу түрі: мазмұны туралы басқа бір нормаға сілтеу ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Гипотеза – диспозиция қашан басталады, аяқталады, нормативтік кесім
қалай орындалуы ... осы ... ... ... ... ... тартылатын адам қоғамдық тәртіпті бұзуы керек. ... ... , ... ... бар.
Санкция – құқықтық норманың ... ... ... ... ... ... ... норманың бөлшегі.
Санкцияда мемлекет қандай іс-әрекеттерді, мінез-құлықты қолдамайтындығын
көрсетеді. Санкцияның түрлері: абсолютті анық, баламалы, ... ... ... ... ... ... әр саласныа қарай өндірістік, ауылшаруашылық, құрылыс,
мәдениет, экономика, әлеуметтік, білім, ғылым т.б. бағыттағы ... ... әр ... ... мемлекеттік, әкімшілік, қаржы, еңбек,
отбасы, ... ... ... ... т.б. ... ... Атқаратын жұмысына қарай нормалар екіге бөлінеді: реттеуші нормалар,
қорғаушы нормалар.
4. ... ... ... үшке ... ... ... салушы,
ерік беруші нормалар.
5. Мамандандырылған құқықтық нормалар – қоғамның мамандық ... ... ... ... ... азаматтық, қылмыстық,
заңгерлер, дәрігерлер, мұғалімдер, инженерлер бағытындағы нормалар және
т.б.
Қорытынды.
Белгілі әлеуметтік қоғамның қатысушыларының іс - ... ... деп ... ... еш ... те, ... ... Барлық
нормалар бір-бірімен тығыз байланысты болғандықтан, олар ... ... ... ... ... ... ... нормалардың ерекшеліктеріне,
түрлеріне толық тоқталып, анықтамалары келтірілді. Әлеуметтік норма ... бір - ... ... ... қарым -
қатынасын, басқаша айтқанда ... ... ... ... ... сана ... қабылданады, бірақ ... ... ... ... әдет - ... нормаларындағы қалыңмал төлеу, кит
кигізу, автобуста қарт адамдарға орын беру. Тарихи ... ... ... ... ... жасы ... сыйлауды қазақ
қоғамында ең ... ... ... ... болса, қазір
дағдарысқа ұшырауда. Сонымен қатар әлеуметтік норма ... ... ... ... ... ... «Әлеуметтік норма» тақырыбындағы курстық жұмысымды тәмамдай
келіп, мынандай қорытынды жасағым келеді:
Әлеуметтік ... ... келе - ... қоғамдық өмір
сүруінің ережесі деп аталады. Әлеуметтік норма - қоғамдағы ... ... ара ... ... ... ... нормалар өздерінің дербестігімен бірге өзара ... ... ... олар бір ... ... бір қоғамдық
саясатты, бір әлеуметтік тұрмысты, бір мәдениетті, бір ... - ... ... ... ... нормаларды әдет - ғұрып, діни
нормаларының, қоғамдық, ... ... ... ... құқық нормаларының жиынтығы құрайды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1.Булгакова Д.А. Мемлекет және ... ... - ... 2004 жыл
2.Баянов Е. Қазақстан Республикасының мемлекеті мен құқығының негіздері.
Алматы 2003 ... С.А. ... ... ... ... Жеті ... З.О. ... Республикасының құқықтық негіздері.- Алматы: Жеті
Жарғы, 2003 жыл.
5.Ашитов З.О. Егемен Қазақстанның құқығы. – Алматы: Жеті ... ... К.Д. ... және құқық теориясы.- Алматы: Эверо 2004.
7.Н.И.Матузов.А.В.Малько Теория государства и право .-Москва. ... ... ... и ... ... 2005.
9.М.И.Абдулаев. Теория государства и право.-Питер 2003
10. Қ. Сапарғалиев, А. ... ... және ... ... ... Қайрат Сапарғалиев Қазақстан Республикасының ... және ... А, ... А. ... Н. ... ... ... и права А, 2000.
13. Т.Ағдарбеков. Мемлекет және құқық теориясы,2008.
14. А. В. Малько Теория государства и права М., 2000, Юристъ.
15. ... В.В ... ... и ... ... Е. ... және құқық негіздері.-Алматы: Жеті Жарғы, 2001.
17.Баймаханов М.Т. Мемлекет және құқық негіздері.-Алматы: Жеті ... ... Қ.Д. ... А.Қ. ... А.Н. ... және ... ... Эверо, 2004 жыл.
19.Табанов С.А Құқық теориясы мен сот ... ... ... Жеті ... В.Н. ... государства и права.- Москва: Интерстиль, 1997 жыл.
-----------------------
[1] Жоламанов К.Д. «Мемлекет және құқық теориясы». Алматы «Эверо» 2004.103-
б
[2] Булгакова Д.А. «Мемлекет және ... ... ... 2004 жыл ... ... К.Д. «Мемлекет және құқық теориясы». Алматы «Эверо» ... ... В.Н. ... ... и ... Москва: Интерстиль, 1997
жыл.250-бет
[5] Баймаханов М.Т. Мемлекет және құқық ... Жеті ... ... 105-111 ... ... ... ... Республикасының мемлекет және құқық
негiздерi А.,94 110-б
[7] М.И.Абдулаев. Теория государства и право.Питер 2003 151-б
[8] Мемлекет және құқық негіздері:Оқулық. Құраст. ... ... ... 2001 ... ... В.В Теория государства и права М,1992г.-158б
[10] Табанов С.А Құқық теориясы мен сот жүйесінің конституциялық негіздері.
–Алматы: Жеті Жарғы,2003.269-бет

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
SA 8000:2001 "Қоғамдық жауапкершілік" стандарты4 бет
Іскерлік қарым-қатынас7 бет
Аудит стандарттары және аудитордың кәсіби этикасы25 бет
Жанұя құрамы және түрлері7 бет
Маманның сөз сөйлеу ерекшеліктері. Маманның сөз сөйлеу мәдениеті. Белгілі кәсіби топтағы адамның дресс-коды6 бет
Саяси жүйе және мемлекет. Құқықтың әлеуметтік нормалар29 бет
Тiлдегi кiрме элементтер және оның қалыптасу жолдары18 бет
Қазақ батырларының наным-сенімдері мен этикасы4 бет
Қазақстан мемлекетінің конституциясы – мемлекеттің негізгі заңы24 бет
Құқық туралы түсінік және оның мемлекетпен өзара байланысы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь