Құқықтың пайда болуы

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1.бөлім:Құқықтың пайда болуы
1.1Құқықтың пайда болуының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2Құқықтың пайда болу теориялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8

2.бөлім:Құқықтың түсінігі мен мәні
2.1Құқықтың түсінігі және белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
2.2Құқықтың функциялары, қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.3Құқықтың типологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
Кіріспе
Менің курстық жұмысымның тақырыбы «Құқықтың түсінігі,мәні» болып табылады. Бұл курстық жұмысымда мен құқықтың пайда болуы, құқықтың түсінігі, белгілері, функциялары, принциптері мен типологиясы жайлы қарастырамын. Құқық дегеніміз — мемлекет белгілеген немесе санкциялаған жалпыға бірдей міндетті мінез-құлық ережелерінің (нормаларының) жүйесі, олар арқылы қоғам мен жеке тұлғалардың аса маңызды мүдделері жүзеге асырылады. Құқықты анықтаудың нормативтік және кең ауқымды амал-әсілдері бар. Нормативтік амал-тәсілдер тұрғысынан құқықты анықтағанда аса маңызды белгілер ретінде мыналар ерекшеленеді: құқық нормаларының мемлекеттік-ерікті, нормативтік, шартты анықталған және биліктік сипаттары.
Кең ауқымды амал-тәсілдер тұрғысынан құқықты анықтаған кезде аса маңызды белгілер ретінде мыналар ерекшеленеді: міндетті мінез-құлық ережелерінің өзара пайдалылығы, олардың әділдігі, құқықтық қатынастарға құқық ұғымына әлі шартты түрде бекітілмеген нормаларды енгізу, қолдану, құқық пен заңдарды бөлу. Құқық қоғамдық қатынастарды реттеу мен тәртіпке келтіруде маңызды рөл атқарады. Құқық қағидаттары — оның мән-маңызын айқындайтын және білдіретін негізгі бастаулар. Құқықтың негізгі қағидаттарына: құқық теңдігі, құқықтар мен міндеттердің бірлігі, гуманизм, әлеуметтік әділеттілік, демократизм жатады. Құқық функциясы - дегеніміз қоғамдық қатынастарға құқықтың ықпал етуінің негізгі бағыттары. Құқық функциялары ішкі және сыртқы болып екіге бөлінеді. Ішкі функцияларға мыналар жатады: саяси-экономикалық, әлеуметтік, тәрбиелік. Сыртқы функцияларға мыналар жатады: реттеуші және қорғаушы. Құқықтың реттеушілік функциясы арқылы мінез-құлық ережелері белгіленеді және олардың жүзеге асырылуы үйлестіріледі. Құқықтың қорғаушылық функциялары аса маңызды қоғамдық қатынастарды қорғауға (сақтауға) бағытталады. Қорғаушылық функциялары негізінде ең алдымен ....
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. (1998, 2007, 2011 жылғы өзгерістермен бірге) -Алматы: Елорда, 2011
2. Жоламан Қ.Д. Мемлекет және құқық теориясы – Алматы, 2005
3. Дулатбеков Н. Амандықова С. Турлаев А. Мемлекет және құқық негіздері- Астана, 2001.
4. Баққұлов С.Д. Құқық негіздері – Алматы, 2004
5. Е. Баянов Мемлекет және құқық негіздері - Алматы: Жеті жарғы, 2001
6. Сапарғалиев Ғ., Ибраева А. Мемлекет және құқық теориясы - Астана: Жеті жарғы, 2007
7. Сапарғалиев Ғ. Қазақстанның мемлекеті мен құқық негіздері - Алматы: Атамұра, 2003
8. Булгакова Д.А. Мемлекет және құқық теориясы – Алматы, 2005
9. Т.Ағдарбеков, А.Алайдаров, А.Әлайдар. Құқық негіздері – Алматы, 2008
10. Сәкен Өзбекұлы, Өмірәлі Қопабаев. Мемлекет және құқық теориясы -Алматы: Жеті жарғы, 2006
11. Ағдарбеков Т. Мемлекет және құқық теориясының негізгі мәселелері –Алматы, 2008
12. Маркс К., Энгелъс Ф. Екі томдық таңдамалы шығармалары. 2т
13. Тоффлер Э. Третья волна. // Иностарнная литература. 1982. №7.
14. Туманов В.А. Буржуазная правовая идиология. М., 1971.
15. Манфред А.З. Наполеон Бонопарт.
16. Теория государство и право. М., 1985.
17. Т.В.Кашанина. Присхождение государство и право. М., 1999.
18. Теория государство и право. Л., 1987.
19. Сәке Өзбекұлы. Көшпелі қазақ өркениетіндегі құқық – Алматы, 2002.
20. Пашуканис Е.Б. Общая права и марксизм. М., 1925.
21. Фрейд З. Я и Оно. Тбилиси, 1991. Кн 1
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
1-бөлім:Құқықтың пайда болуы
1.1Құқықтың ... ... ... ... ... мен мәні
2.1Құқықтың ... ... ... ... ... ... ... «Құқықтың түсінігі,мәні» болып табылады.
Бұл курстық жұмысымда мен ... ... ... құқықтың түсінігі,
белгілері, функциялары, принциптері мен типологиясы жайлы ... ...... ... ... жалпыға бірдей ... ... ... ... олар ... ... мен жеке ... аса маңызды
мүдделері жүзеге асырылады. Құқықты анықтаудың нормативтік және кең ауқымды
амал-әсілдері бар. Нормативтік амал-тәсілдер тұрғысынан ... ... ... ... ... мыналар ерекшеленеді: құқық нормаларының
мемлекеттік-ерікті, нормативтік, шартты анықталған және биліктік сипаттары.
Кең ауқымды амал-тәсілдер тұрғысынан құқықты анықтаған ... аса ... ... мыналар ерекшеленеді: міндетті мінез-құлық ережелерінің
өзара пайдалылығы, ... ... ... ... ... ... ... түрде бекітілмеген нормаларды енгізу, қолдану, құқық ... ... ... ... ... ... мен тәртіпке келтіруде
маңызды рөл атқарады. Құқық қағидаттары — оның ... ... ... негізгі бастаулар. Құқықтың негізгі ... ... ... мен ... ... ... ... демократизм жатады. Құқық функциясы - дегеніміз қоғамдық
қатынастарға құқықтың ықпал етуінің негізгі ... ... ... және ... болып екіге бөлінеді. Ішкі функцияларға мыналар ... ... ... ... ... мыналар
жатады: реттеуші және қорғаушы. Құқықтың реттеушілік функциясы арқылы мінез-
құлық ережелері ... және ... ... ... ... ... ... аса маңызды қоғамдық қатынастарды қорғауға
(сақтауға) бағытталады. Қорғаушылық функциялары негізінде ең алдымен ... ... ... ережелер жатады корпоративтік нормалар, әдет-
ғұрыптар, құқық нормалары және ... ... да ... ... ...... пен ... пен әділетсіздік,
ар-ождан және т.б.тұрғысынан алып қарағанда қоғамда қалыптасқан мінез-құлық
ережелері.
Корпоративтік ... ...... емес ... ... ... және ... құжаттарда белгіленген мінез-құлық
ережелері.
Әдет-ғұрыптар ... ... ... ... болып келетін және көп ... ... ... ... мінез-құлық ережелері. Құқық
нормаларын барлық ... ... ... ... ... құқықтық акт түріндегі шартты анықтылықтығы; мемлекеттің мәжбүр
етушілік күшімен қамтамасыз етілген әлеуметтік қатынастардың ... үшін ... ... ... ... құқықтылық
немесе құқықсыздық тұрғысынан, заңдылық немесе заңсыздық тұрғысынан
бағалау. ... ... ... ... ... бір ... ... болып табылады. Жалпыға
бірдей міндетті әлеуметтік ... ... ... ... бір ... үшін ... мүлік ету және пайдалану мүмкіндігін қамтамасыз ... ... ... ... ... аталған әлеуметтік
топтың сұраныстары қанағаттандырылып, мүдделері жүзеге асырылады. ... ... ... тығыз байланысты: мемлекет белгілі бір ... ... ... ... оларды құқықтық нормаларға айналдыра
отырып, қамтамасыз етеді, сонымен бірге құқықтың және ... ... ... ... ... ... ... болуының ерекшеліктері
Дүниежүзілік тарихта құқықтың пайда болуы туралы осы күнге дейін көптеген
пікірлер мен көзқарастар қалыптасқан. Бұл ... ... дау ... осы ... жалғасуда. Американың ірі этнографы Л.Морган 1877 жылы өзінің ... деп ... ... ... өзінің әйгілі «Семьяның, жеке
меншіктің және мемлекеттің шығуы» деген ... ... ... ... ... ... жасап, құнды пікірлер айтты.
Бірақ, олардың пікірлері ... ... ... ... әр ... ... ... құрылыста қалыптасқан қатынастар қандай нормалармен
реттелінеді деген сауал заңды түрде туындайды. Тарих ... ... ... ... ... ... адамдардың ара қатынастары
арнайы нормалармен реттеліп отырған. Ол қандай нормалар? Тарихи ... бұл ... ... екі ... ... ... пікрі
бойынша алғашқы қауымда қалыптасқан қатынастар әдет-ғұрып нормаларымен
реттелген. ... деп ... ... ... даму ... олардың
шаруашылық ұйымдастыру, географиялық ... және ... ... ... ... ... сан ... рет
қайталануына байланысты дағдыға айналған нормалар жиынтығы. ... ... ... оның қай ... қай мерзімде пайда болған
ғылымға әлі белгісіз. ... және ... ... ... ... құрылыстағы қоғамдық қатынастарды реттеу мононормаларға жүктелді
деген пікір бар. Оның құрамына моральдық, діни, қоғамдық өмірді ... ... ... тиек етеді1. Кейбір ғалымдар алғашқы қауымдық
құрылысты қалыптастырған мононорма туралы қатаң
_____________
1 ... ... и ... М., 1985. 25 ... ... ... оны ... шығарып, мынандай тұжырым білдіреді:
«Мононормалар, былайша айтқанда алғашқы қауымдық қоғамда әр ... ... ... бөлінбеген және ажырамаған нормалар ғылыми
қиял, ғалымдардың ... ... ... емес»1. Осындай
қорытындыдан кейін Т.В.Кашанина алғашқы қауымдық ... салт ... ... ... ... ... сияқты әлеуметтік нормалардың
барылығы болғаны туралы пікірін білдіреді. Ал, 1987 жылы ... ... ... ... ... ... ... «Алғашқы қауымдық
құрылыста адамдардың мінез-құлық нормалары әдет- ғұрып болды, сонымен қатар
олар қоғам ... ... және діни ... ... еді. ... әлеуметтік нормалар өз еріктерімен жүзеге асырылып отырды»2.
Әдет-ғұрып біздің ... ... ... табу ... нормаларды енгізуден
қалыптасты. Ру ішіндегі қалыптасқан қатынастарға жат мінез-құлықтар мен
әрекеттер ... ... ... өмір сүруіне жат қылықтарға тыйым салу арқылы болды. Бірте-
бірте тыйым салынған әрекеттер күнделікті өмірде сан ... ... даму ... ... ... ... Алғашқы қауымдық құрылыстың эволюциялық өсуі мен дамуы жүздеген
мыңжылдар бойы ... ... ... ... ... ... ... тұра алмағандықтарына байланысты табыну ... ... салт ... пайда болады. Келе келе ... ... ... әдет-ғұрып нормаларына айналады және қоғамдық қатынастарды реттеу
функциясын атқарады. Зигмунд Фрейдтің пікірі ... ... ... алғашқы формасына тотемизм мен шаманизм сияқты діни сезімдермен
тығыз байланыста қалыптасқан табу жатады3.
_________
1 Т.В.Кашанина. Присхождение государство и ... М., 1999. 215 ... ... ... и право. Л., 1987. 37 бет.
3 Фрейд З. Я и Оно. Тбилиси, 1991. Кн 1, 193-350 ... ... ... ... әдет-ғұрып нормаларына мынадай
сипаттар тән:
1. Әдет-ғұрыптың пайда болуы, қалыптасуы негізінде ... ... ... ... қалыптасады.
2.Әдет-ғұрыптар аумақтық кеңістікте пайда болған алғашқы адамдардың, ру
мүшелерінің еріктерін білдіреді, ... ... ... Ешкімге ерекше
рұхсаттағы әлеуметтік артықшылық берілмейді. Қалыптасқан әдет-ғұрып
нормалары әрқайсысын бәрінің ... ... ... қауымдық құрылыстағы қоғамдық қатынастарды реттейтін
нормалардың жиынтығы. Бұл нормаларды ... іс ... ... ... ... сіңірген дағды.
4.Әдет-ғұрып нормаларының мәні мен талаптары ру ... ... ... ... күн ... қамтамасыз етті. Қабылданған
ногрмаларды орындамау қауымның ... ... оның өмір ... орны
толмас нұқсан келтірді.
5.Әдет-ғұрып нормаларды орындау санаға сіңген және ... ... ... ... жүйелі дағды арқылы іс жүзіне асырылып ... ... ... әрекеттернің өлшемі нормалардың жиынтығы, оларды
орындау барлық ру мүшелерінің міндеттері және құқықтары болып ... ... ... ... ... ... ыдырауына әкеліп
соқтырды. Тарихи құқықтық әдебиетте ... ... ... ... ... болу ... тікелей байланыстырылады. Мемлекеттің
пайда болуының ... ... ... да әкеп ... ... ... қоғамдық қатынастарының күрделенуі, содан туындайтын шиеленістер
мен қайшылықтар, қосымша өнімдердің ... ... ... ... ... мен ... арасындағы күрестер мен қақтығыстар, рулар
мен тайпалар арасындағы ... ... ... әдет ... ... ... ... дәрменсіз болғанын байқатады.
Жаңа қалыптасып келе жатқан қоғамдық қатынастарды реттеуге басқа әлеуметтік
нормалар қажет болды. Ол ... еді. ... ... үш ... ... болды:
Біріншіден, алғашқы қоғамдық құрылыстағы қоғамдық ... ... ... ... ... мемлекетпен бекітіліп, ендігі уақытта ол
күшпен қамтамасыз етілді.
Екіншіден, шиеленістердің нәтижесіндегі себептермен пайда болған ... ... жаңа ... келе ... ... ... ... жасаушылық арқылы заң және басқа да нормативтік ... ... ... ... ... ... ... нормалары пайда
болады.
Үшіншіден, жаңа қалыптасып, ... ... сот ... ... ... шығарған шешімдері мен үкімдері болашақта қаралатын осындай ұқсас
істерге үлгі болып, құқық нормалары ретінде пайдаланылды. ... ... ... ... өркениетінде «істі шешкен қағида, нақтылы сөздер
норма, сот прецеденті ретінде ел арасына тарап, болашақта осыған ұқсас ... ... ... қолданылып отырған»1.
1.2Құқықтың пайда болу теориялары
Саяси құқықтық ілімдер тарихында құқықтың пайда болуы туралы ... ... ... ... ... ... болуының
себептерін, жолдарын әр түрлі мағынады түсіндіреді.Осы күнге ... ... ... мазмұндық сипаттары әр түрлі, тіпті бір-
біріне қарама-қайшы келеді. Оларды ... ... ... ... ... пен құқық теориясы ғылымының басты ... ... ... ... ... ... Нормативтік теория
2) Табиғи құқықтық теория
3) Діни теория
_______________
1 Сәкен Өзбекұлы. Көшпелі қазақ өркениетіндегі құқық. Алматы, 2002. 39 ... ... ... ... Психологиялық теория
6) Әлеуметтік теория
7) Марксистік теория
8) Адхократиялық теория
9) Идеяциялық теория
10) ... ... ... ... ... Оны жақтаушылар (Штаммлер, ... ... ... ... ... нормалар жиынтығы ретінде анықтама
береді. Нақты ... ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі, оның ең басында заңшығарушы ... ... ... және бұл ... ... төменгі норма өз заңдылығын
заңды күші жоғарғы ... ... ... ойынша
«құқық теориясы» негізінде құқықтық экономикалық, әлеуметтік
қатынастардан мүлдем бөліп қарайды. Кеңес мемлекетінің құқық теориясының
негізін ... ... бірі ... ... ... ... білдірді: «Құқықытың мұндай жалпы теориясы ешнәрсеге түсінік
беруге ынта білдірмейді, ... ... ... айтқанда әлеуметтік
өмірге күні бұрын теріс айналады және нормалармен ісі ... ... ... ... да ... материалдық мүдделермен байланыссыз шахмат
ойынындағы теория есебінде айтылғандай болады. Мұндай ... ... ... ... ... былайша айтқанда «таза құқық теориясы» әлеуметтік
тәжербие мен саясаттың құқыққа үлкен әсері бар екенін ... ... ... ... Бұл ... теориясын жақтаушылар (Лао Цзы,
Конфуций, Аристотель, Г.Гроций, Т.Гоббс, Д.Локк, А.Радищев және ... ... Е.Б. ... ... и ... М., 1925. 15 бет.
мемлекет орнықтыратын құқыққа қоса ... ... ... ... болады деп санаған. Бұл – өмір сүруге, бостандыққа, теңдікке,
меншікке және т.б. ... ... ... құқық (адамның табииғи, мәңгі,
өзгермейтін құқықтарының жиынтығы) – қолданыстағы құқыққа қарағанда
жоғары ... бұл өз ... сана мен ... ... ... ... Бұл ... шеңберінде құқық пен заң бөліп қарастырылады, яғни,
позитивтік құқықпен ... ... ... сәтінен тиесілі жоғары, шынайы,
табиғи құқық та болады.
Табиғи құқық идеясы Еуропада 17-18 ғасырлар аралығында кең ... ... ... ... ... ... ... Табиғи құқық
адамдардың табиғаты мен саналық талаптары мемлекетте қабылданған заңдар
мен басқа нормативтік құқықтық ... ... ... өзінің көрінісін
табу керек. Табиғи құқыққа сай келмей қабылданған заңдар адам ... ... жол ... ... ... ... ... Бірақ
табиғи құқықтық теорияда көп жағдайда құқық пен құлықтылқты шатастырады
және мемлекет ... ... ... ... ... қояды.
3.Діни теория. Құқықты түсіндіруде құдай кітаптарына, ең алдамен, Інжілге
негізделеді. Бұл теорияның өкілдері (Аристотель, Фома ... және ... ... ... құқықтар туған сәтінен берілсе, оларды ... ... деп ... ... ... ... заңдар құдай еркін және
діни кітаптарға сәйкес болулары тиіс. Фома Аквинский ... ... ... ... ... ... танытатын заңдарды төрт түрге
бөліп қарады:
1. Мәңгілік - заң құдайдың саналық ... ... ... ... ... заң. Бұл заң ... ... пен қоғамның барлық дамуының
негізін қалайды.
2. Табиғи заң - мәңгілік заңның ... ... орын ... тұқым
жалғастыру, өзін-өзі сақтау сияқты қатынастарды дамыту.
3. Адамдардың заңдары – қағаз бетіне түскен, жазылған заңнама, ол ... мен ... ... ... ... Құқық табиғи заңның талабы ... заңы – ... ... ... Оның ... құдай сөзі болғандықтан
мәңгілік ақиқатты ... ... жол ... ... ... заңын сақтау,
орындау арқылы барлық гармонияға ... ... ... ... теория. Оның өкілдері (Ф.Савиньи, Гуго, Г.Пухта және т.б.) ... ... ... ол ... ... ... ... тіл
сияқты өз бетімен қалыптасады деп санаған. Құқықтанушы-ғалымдар ... ... ... дәл ... оның ережелерін заң формулалары
арқылы көрсетуі тиіс, ал заң ... ... ... ... оны ... ... ... теория. (Л.И.Петражицкий,Росс, И.М.Рейснер т.б.) Бұл теория
негізінде ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басында ... және ... ... ... ... оның ... ... бірі,
Санкт-Петербург университетінің профессоры Л.И.Петражицкий болды. Оның
тұжырымдамасы бойынша ... ... ... екені жоққа шығарылады.
Оның ойынша құқық деген «психологиялық ... ... ... эмоция». Бұл теорияның өкілдерінің ойларынша кодекстерді жойғанның өзінде
құқық адамдардың саналарында құқықтық сезім ретінде ... орын ... бұл ... ... ... ... нәтижесі емес, ол жеке адамның
психикасының жемісі. Құқықтық норма психикалық әсерленушілік, ... ... ... және қабылданады.
Л.И.Петражицкий былай деп жазады: «Бүгінде құқықтың ұғымы заңгерлердің
пікірі бойынша шындықты, ... ... ... ... жоққа шығарудан
басталады. Құқықтық құбылыстар – бұл индивиттің психика өрісінде болатын
ерекше түрдегі күрделі ... ... ... ... ... ... ... Р.Паунд,
Г.Канторович) Бұл теория негізінде прагматизм (пайдалы ... ... ... ... ... ... бір ... бағаланады. Оның негізгі мазмұны ... ... ... ... ... бұл ... ірі өкілдерінің бірі О.Холмс (1841-1935)
өзінің зерттеулерінде «құқықтың өмірі ... ... ... ... ... деп тапса, сол құқық» дегепн ... ... ... ... сенімсіздікпен қарады, пайдалы істердің бәрі ... ... ... ... ... ... мен ... өзгеріп отыратынын
дәлелдей келе, ол нормаларда бекітіліп, қатып қалған, «құқық кітаптағы
емес» , ... ... ... ... ... ... ... деп бағалайды.
7.Марксистік теория. Марксистік теорияның өкілдері (Маркс, Энгельс, ... т.б.) ... ... үстемдік құрушы таптың заңға айналған еркі
ретінде түсіндірген. Құқықтың ... 2 ... ... – деп
түсіндірді: экономикалық базис пен үстем ... ... ... ... даму процесін үш кезеңге бөлуге болады:
Бірінші кезең – құқықтың мазмұнын түсіну үшін және оның ... ... ... ...... болашағына көзқарас; үшінші кезең –
марксистік көзқарасты бұрмалау.
Бірінші ... ... ... ... түсінуі дұрыс еді- құқықтың
экономикалық және ... ... ... байланыста болуы. Екінші кезеңде –
буржуазиялық мемлекет пен ... ... ... ... ... ... рөлін, маңызын дұрыс түсінбеді. Қоғамның болашағын құқықтық
мемлекетпен байланыстырмады. Үшінші ...... ... ... ... ... ... – әміршілік, тоталитарлық саясатын қорғау үшін
___________________
1 Л.И.Петражицкий Теория право и государства в ... с ... Спб, 1907. ... 84 ... ... ... Бұл теория ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... бірі ... «заңдылық» ұғымының жалпы дағдарысқа ұшырауын айта келе ... ... ... барлық мінез-құлықтарын заңмен реттеу
олардың ... ... ... салу ... ... ... қатынастардың
күрделенуі күнделікті өмірдің, адамдардың санасына ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерді реттей алмайды.
Э.Троффлер қажеттіліктен туындайтын ... ... ... ... ... ... қажет деген пікірді алға тартады. «Заңдылықтың алтын
ғасыры артта қалды, ол күрделі ... ... ... ... болды және тарихтан мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... келісімі
мен шарт топтардың аралық қатынастарының негізі болады. ... ... ... ... ... ... дүниедегі жәгне
ғарыштағы орынын қайта ұғыну, құқықтың түсінігіне қайта ... ... ... ... ... ... табылады. Болашақта құқықты
жандандыру үшін космизм бастауларын ... ... ... (ақылға симайтын), мистикалық(жұмбақ) білім, тірі көзқарас
керек, бірақ құқық туралы болымды білімнің орнына емес, ... ... ... теорияның негізін қалаушылар келісімшарт жасау ... кең етек ... ... ... ... ... ... қағидасы қоғамды
құқықтың сананың дағдарысқа ... ... ... ... күйреуі және адам саналарында информациялық атқылаудан, тек
прагматикалық ой-сананың ... ... ... ... ... ... ... П.А.Сорокин
______________________
1 Тоффлер Э. Третья волна. // Иностарнная литература. 1982. №7
.құқыққа деген көзқарасты қалыптастыру адамдардың барлық сезімдерін,
қимыл-әрекетін құдай ісіне, діни ... ... ... постиндустриялық қоғамда кең етек жайған қатігездік, айуандық
әрекеттердің кеңінен ... адам ... ... ... Сана ... ... ... нигилизмді, немқұрайлық пен
жағымсыз әрекеттерді қалыптастыруда. Оны ... жолы – ... ... ... ... емдеу. Жаратушы –
Алла алдында жауап беруге сендіру, соның нәтижесінде құқықтық тәртіп орнату
барлық қатынастарды үйлесімділікті орнатудың ... ... Ұлы ... ... ... ... жақсы ұқтырмай, сыртын қанша жусада іші
оңбаған».
10.Экзистенциялық теория. ... ... ... адам ... тек кездейсоқ оқиғалардан болатын құбылыс
деп таниды. Сондықтан ... ... тән ... қабылдау, бекіту,
орнату мүмкін емес. Жеке адам тек өзіне қажетті әрекеттерді ... ... ... ... ... мен ... болулары
мүмкін емес. Адамның санасына бәріне бірдей орнатылған құқықтық нормаларды
қабылдамайды. Адам индивидуализмнен еш ... ... ... ... бір ... болған әрекеттерді шешу үшін пайдаланылады және оның ... ... ... ... теория. ХІХғасырда Францияда ... ... ... ... ... теория қалыптасып үлгерді. Бұл
теорияның өкілдері негізінде заң ... ... ... ... тек қана ... ... түсініктеме берумен шектелуі
қажет деп түсінді. Олардың ... ... 1804 жылы ... ... ... ... үлгідегі кодекс, сондықтан ғалымдар
заңды өзгертуге теориялық ... ... ... тек түсініктеме
_______________________
1 Туманов В.А. ... ... ... М., 1971. 364 ... ... ... ... даңқын шығарған Наполеонның
Азаматтық кодексі Юстинианның заңдары сияқты мәңгі өзгермейтін заі ретінде
қабылдануы тиіс болды. Ал, ұлы ... ... ... ... ... сезімімен былай деп жазады: «Менің нағыз даңқым мен жеңген қырық
ұрыста ... ... ... ... ... тастады. Бірақ, азаматтық кодекс
ұмытылмайды, ... тиіс ... ... А.З. ... ... 429 ... ... мен мәні
2.1Құқықтың түсінігі және белгілері
Енді құқықтың түсінігі және мазмұнына ... оның ... ... ... бар ... болады. Ол қоғаммен бірге диалектикалық даму
процесінде ... оның ... ... бағытта дамып, байып отырды.
Ғалымдар құқықты зерттегенде бір-екі қырынан мазмұнын анықтап әр ... ... ... ... ... Аристотель құқықты саяси шындық,
әділеттік, - ... Орта ... ... ... діни норма, Ж.Ж.Руссо –
құқық қоғамдық билік деп түсіндірді.
Құқық адамдардың ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетіне, тәртібіне, сана-сезіміне жан-
жақты әсер етеді, мүдде-мақсаттарының іске асуына қолайлы жағдай, қамқорлық
жасап ... ... ... ... және ... ... басқарып отырады. Осы тұрғыда алсақ, құқықтың мазмұны, ... ... ... ... ... ... ішкі тұрақты, сапалы
мәні,маңызы.
Құқық қоғамды реттеп басқарудағы ... ... ... ... ... ... адамгершілікті қалыптастыратын негізгі
құрал; құқық мемлекеттік билікті, қоғамның ... ... даму ... даму ... ... ... негізгі құрал;
құқық қоғамдағы заңдылықты, тәртіпті бақылап отыратын негізгі құрал; құқық
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... т.б. Бұл ... жалғастыра беруге болады. Құқық – қоғамның
экономикалық базисінің үстіндегі ... Оның ... ... ... мен нысаны, сайып келгенде қоғамның ... ... ... ... ... программасына сын» деген еңбегінде:
«Құқық ешуақытта да ... ... және ... ... ... дамуымен жоғары бола алмақ емес»1 - деді.
__________________
1Маркс К., Энгелъс Ф. Екі ... ... ... 2т., 156 бет.
Қоғамның тарихи объективтік даму процесінде ... ... ... ... бар: ...... ... басқарып, реттеп отырушы ... ... бірі ... ... ... ... ... әлдеқашан
ақырзаман болар еді. Бұл пікірді ... ... деп ... ... ... ... ... пікір. Қоғамның дамуында құқықтың ешқандай рөлі,
маңызы жоқ деп ... Бұл ... ... ... деп ... ... қабылдаған, бүкіл адамға пайдалы нормаларды, жағымды мұраларды
жоққа ... ... ... көне ... ... ... ... даму процесіндегі
рөлін, маңызын жан-жақты зерттеп, бірнеше ғылыми тыңды тұжырымдар жасалды.
Заң ғылымында «құқық» терминін бірнеше ... ... ... ... ... түрде танылған жеке және заңды тұлғалардың заңға сүйене
отырып, әрекет жасау мүмкіндігі. Мысалы,
азаматтардың еңбек ету бостандығы, ... алу, ... иесі ... ... ... ... ... да құқықтық мүмкіндікт
ері болады. Бұл ... ... ... ... субъективтік
мағынада қолданылады.
Екіншіден, «құқық» деген – құқық нормаларының жүйеге келтірілген жиынтығы.
Бұл объективтік ... ... ... ... ... асырылуы
диалектикалық процесс арқылы жүріп жатады. Мысалы, Қазақстанда ... ... ... ... былай делінген: «Қазақстан
Республикасында қолданылатын құқық Конституциясының, соған сай ... өзге де ... ... ... ... табылады.
Үшіншіден, «құқық» термині оқу пәнін білдіретін ұғым ретінде қолданылады.
Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық құқық, отбасы құқығы т.б.
Төртіншіден, «құқық» термині субъективтік құқық пен объективтік құқықтың
жиынтығы ретінде ... ... ... ... мен ... жүйе.
Субъективтік құқық – тұлғалардың мүддесін ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері.
Мұндай мүмкіндіктер құқықтық қатынастарға қатысатын тұлғалардың мінез-
құлқының шегін анықтайды. Тұлғаның құқығы ... ... ... ... құқығымен байланысты болғандықтан, екі жақта да құқықтық міндеттер
пайда ... ... ... қатынасқа қатысушыларда құқықпен қатар
құқықтық міндеттерде туындайды. Басқаша айтқанда,тұлғаларда ... ... ... те ... әр азаматтың оқып, білім алуға құқығы
бар. Сол құқықты пайдаланып, оқуға ... ... ... оқу орнының ішкі
тәртібіне бағынуға, оқу бағдарламасын орындауға міндетті.
«Құқық» дегеніміз – құқық нормаларыныңжүйеге ... ... ... ... ... себебі олардың жасалуы жеке адамының еркіне
байланысты емес. Объективтік мағынадағы құқық жеке ... ... ... ... саналады.
Сонымен, «құқық» термині көптеген мәні бар, оны зерттеушілердің көзқарасы
бір ... ... бір ... болады деп айтуға болмайды. Негізінен, құқықты
таптық және жалпы әлеуметтік ... ... ... кең орын ... ... ... ... оған байланысты құбылыстарды тек таптық
тұрғыдан ғана зерттейді. Ал, өркениеттік тұрғыдағы ілім ... ... ... ... еркін білдіріп, мүдделерін қорғайтын құрал
болып саналады. Өйткені адам тарихында болған ... ... де ... қоса ... ... қоғамдық мүдде-мақсатты да реттеп басқарып отырды.
Құқық адамдардың, ұйымдардың іс-әрекетімен тығыз байланысты, ... ... ... ... шеңберін анықтап,
реттеп басқарып отырды. Құқықтық норманың қалыптасуы үш ... ... ... ... ... үш ... бар: ... өмірдің
материалдық жағдайлары және мемлекет. Құқық түсінігі имандылық негізінде
пайда болады. Имандылықтың өзі де адамдар арасындағы ... ... ... ... талаптары заң емес, тек ізгілікке, адамгершілікке
негізделеді. Имандылық тек арға, ұятқа арқа сүйейді, ... ... Ал ... имандылықтан нәр алады, неғұрлым құқықтың нормалары
имандылық шарттарына сәйкес келсе, соғұрлым олардың ... да, ... ... ... ... ... жауыздықты, зорлық-зомбылық,
ұрлық, тағы сондай ... ... ... Бірақ ондай қылықтар үшін
жаза ... ... ... жоқ. ... ең күшті құралы –
жұртшылықтың пікрі. Құқық теріс қылықтарға тыйым ... Тек ... ... ... ... ... ... белгілейді, сол шараларды
қолданатын мемлекет органдарының күшіне сүйенеді. Сөйтіп, құқық нормалары
арқылы мемлекет имандылық ... ... ... ... ... ... қатныастарды реттейді.
Құқықтың тағы бір тірегі – ... өмір сүру ... ... ... өмір ... өндіріске байланысты. Өндіріс тиімді,
нәтижелі болу үшін оны ұйымдастыру, оның ... ... ... ... Бұл тек ... ... келетін іс. Мемлекеттің өндіріске,
шаруашылыққа әсер ету ... ... ... ... ... ... Қазақстанда меншіктің екі түрі бар: мемлекеттік меншік
және жеке ... ... өз ... тек қана реттеп қоймайды, сонымен
қатар оны дамыту үшін басқарады. Ал жеке ... ... ... иесі ... ... ... сүйене отырып, өзі басқарады. Демек,
мемлекет екі меншікке негізделген өндірістің дамуын реттеу үшін құқықтың
мүмкіндігін пайдаланады. ... ... ... өзі де ... ... қатынастарды реттеуге бейімделеді.
Осы айтылғандардан байқалатыны – құқық қалыптасуының екі ... ... бар ... ... ... ... ... тікелей қатысады.Бірақ
халық тек өте маңызды ... ... шешу ... болған жағдайда
қабылдайды. Демек, халық ерекше ... ... ... заңдарды,
басқа да нормативтік актілерді тиісті мемлекет органдары жасайды. Сондықтан
құқық нормаларының басым көпшілігін мемлекет шығарады.
Мемлекеттің қызметі ... ... ... ... қайта оның
қызметі сол құқық нормалары заңда белгіленіп іске ... ... ... ... Құқық нормаларының талаптары өздігінен жүзеге аспайды. Оларды
жүзеге ... ... ... орныдату мақсатында мемлекет әр ... ... ... ... ... Егер ... ... орындалмаса, бұзылса мемлекет кінәлі адамдарға тиісті шаралар
қоданады. Сөйтіп, құқық нормалары мемлекеттің ... ... ... ... ... бостандық беріп қана қоймайды, сол ... ... ... зор күш – ... ... ... тірегі,
оның күш-қуаты беделі мен абыройы – мемлекет.
Сонымен, құқық – бұл ... ... ... ... ... және ... етілетін, жалпыға міндетті,
формальды анықталған заң ... ... ... ... ... ... ... белгілері:
1) еріктілік сипаты
2) жалпыға міндеттілігі
3) нормативтілігі
4) мемлекетпен байланысы
5) формальды анықтылығы
6) жүйелілігі
Еріктілік сипаты- Қазақстан Республикасының Конституциясында ... ... - бір ... ... деп ... Халық билікті тікелей
республикалық референдум арқылы және еркін сайлау арқылы жүзеге ... ақ өз ... ... асыруды мемлекеттік органдарға береді (3-бап).
Сонымен халық заңдарды өзі ... ... ... ... ... ... ... еркін паш етеді. Оған мысал, 1995 жылыдың 30тамызында
Қазақстан халқы Конституцияны референдум ... ... ... ... өзегі, ұйыттқысы. Олай болса, Қазақстанда қалыптасық келе жатқан
құқы осында өмір сүріп жатқан ... ... ... білдіреді, ойын жүзеге
асырады десек, асыра айтқандық ... ... ойын ... ... ... тиісті нормативтік актілер қабылдау арқылы жүзеге ... ... ... ... ... әрекет жасап, президент өз
өкілеттілігінің шеңберінде ... ...... күші бар ... ... ... қаулылар қабылдайды. Президенттің нормативті
актілері Қазақстан құқығын қалыптастыратын бастау болып есептеледі. ... ... тек бір ... ... әлеуметтік топтың еркін білдіріп,
мүддесін ғана ... Ол ... үшін ... істейді.
Жүйелілігі- Құқық бірнеше бөліктен тұратын жүйелі құрылыс. Оның бір ... ... ... адам мен ... табиғатына байланысты әлеуметтік
– құқықтық талаптармен ангықталады. Мысалы, адамның өмірі, ... ... ... ... ... ... ... бағытталған
құқықтық нормалар табиғи құқыққа жатады. ... ... ... жазылған: «Әркімнің өмір сүруге ... ... өз ... адам ... ... ... жоқ» (15-бап). Құқықтық
жүйенің екінші ...... ... ... ... ... ... үшінші бөлігі- субъективтік құқықтар. ... ... бір – ... ... ... ... ... түсінуге, жүзеге асыруға болмайды. ... әр ... ... ... бар деп жарияланса, оның жүзеге ... ... ... өз ... ... ... мүмкіндігі болмасы, аталған
құқық қағаз бетінде ғана жазылып қалған ... еді. Адам ... ... және ... ... ... үшін өзі белсенді ... ... ... ... ... ... – оны ... қорғауы, қажет болған жағдайда қамтамасыз ету.
Нормативтік сипаты- құқықтың негізгі белгілерінің бірі. Құқық қағидалардан,
ережелерден, рәсімдерден ... ...... ... ... Былайша айтқанда, қоғамдық қатынасқа қатысушылар өз іс-
әрекеттерін, мінезін белгілі ережеде көрсетілген ... ... ... ... ...... ... іс-әрекетінің
үлгісі. Мысалы, әркім өзінің қай ұлтқа, қай дінге, қай партияға жататынын
өзі анықтауға және оны ... ... ... ... ... ... мінез-құлқын анықтау
арқылы құқық нормалары қоғамдық қатынастарды қажетті ... ... ... ... жөндейді, ұйымдастырады, тұрақтандырады, қажет болса
қорғайды.
Формальды анықтылығы- құқықтың тағы бір ... ... Ол ... байланысты екенін көрсетеді. Құқықты, оны ... ... да ... актілерді жасайтын, жалып алғанда, мемлекет. Мемлекет
органдардан ... ... ... ... ... жасайды. Заң-
ережелер жиынтығы. Олар жай ... ... ... ... жасалатын
болғандықтан ресми сипаты бар ережелер. Әрбір ... ... ... ... заң ... ойын ... ... түрде
тұжырымдайды. Қағидада артық сөз болмауы керек, оның әрбір ... мәні ... ... ол ... ... ... ... анықтау арқылы олардың тағдырына әсер етеді.
Құқықтың енді бір белгісі – мемлекеттің күшіне сүйенуі. ... ... ... ... ... асыруға жәрдемдеседі, жағдай
жасайды. Мысалы, Қазақстан Республикасының Констиутциясы бойынша елімізде
азаматтарды тұрғын ... ... ету үшін ... ... ... ... мұқтаж азаматтарға тұрғын үй заңмен белгіленген
нормаларға ... ... ... үй ... ... шама-шарқы
көтеретін ақыға беріледі. (25-бап).
Жалпыға міндеттілігі- оның айырмашылығы басқа ... ... ... ... ... ... ... және өзінің әрекетін
қоғамның барлық мүшелеріне жүргізіледі.
Құқыққа ... тән. ... ... ... ... ... өз
мөлшерінде барлық әлеуметтік реттеушілер пайдаланады. Бірақ, ... ... ... ... ... құқық жүйесінде көптеген
процедуралық салалар бар ... ... ... ... іске ... ретінде және заң нормаларын басып
шығаруға қолданылады.
Сонымен, құқықтың ... ... бар, ... ... ... ... және ... мүдде-мақсатын қорғау,орындау;
- қарым-қатынастарды реттеп-басқару;
- қоғамды дағдарысқа ұшыратпай, экономикалық, саяси, ... т.б. ... ... ... ... ... қоғамдық ұйымдардың құзіретін, ара-қатынасын
реттеп-басқарып отыру;
- халықаралық қатынастары реттеп-басқару;
Құқық дегеніміз – адам мен қоғамынң ... ... ... ... ... ... ... реттейтін, ресми
құжаттарда формальды түрде анықталған, мемлекеттің күшімен қамтамасыз
етілетін нормалардың жиынтығы.
2.2Құқықтың функциясы, ... ... ... жұмыс атқаратын құқықтың функциялары. Оның
бағыттары толап жатыр. Ең күрделі бағыты ... ... ... ... ... ... мазмұны, бағыты нормативтік актілерде
көрсетіліп, анықталып отырады. Құқықтың ... ... ... әр ... ... ... ... функциялары анықталады,
олар: экономикалық (құқық өндірістік қатынастарды реттейді, меншік нысаны
бекітеді және т.б. ), ... ( ... ... ... саяси жүйе
субъектілерінің қызметін ретттейді, т.б.), ... ... ... ... ... тұлғаларға арнайы педогокикалық әсер етеді және
т.б.) функциялар.
2.Мемлекеттік биліктің үш түріне сәйкес құқықтың да үш ... ... ... ... ... заңда қорғау.
Құқықтың бұл екі топтағы функциялары мемлекеттің функцияларымен сәйкес.
Сонымен бірге құқықтың өзіне тән екі ... ... ... ... ... реттеп, орындалуын тездету және қатынастардың байланысын
бақылап, қорғап отыру. Міне осы міндеттерге сәйкес құқықтың ... тән ... ... ... және ... ... – бұл ... жүріс-тұрыс ережелерін орнықтырудан,
қоғамның, мемлекеттің ... ... ... ... ... беру ... құқық субъектілеріне субъективтік құқықтар беруден
және заңды міндеттерін жүктеуден көрініс ... ... әсер ... ... ... ... функцияының шеңберінде оның екі түрін бөліп ... ... және ... ... ... статистикалық функция құқықтың қоғамдық қатынастарға оларды
белгілі бір ... ... ... жолымен әсер етуінен көрінеді.
Статистикалық функцияны жүзеге асыруда конститутцияда бекітілген ... мен ... ... ерекше мәнге ие.
Реттеуші динамикалық функция құқықтың қоғамдық қатынастарға ... ... ... ... ету ... әсер етуінен
көрінеді. Ол азаматтық, әкімшілік, еңбек ... ... ... ...... ... қоғамдағы қарым-
қатынасқа ықпалын, әсерін ... ... ... ... ... Бұл
функцияның әдіс-тәсілдері:
- қоғамдағы қатынастардың дұрыс орындалуын бақылау;
- құқықты нормада тыйым салудың ... ... ... ... ... ... ... үшін субъектілерді жауапқа тарту.
Тиым салу қызметі – құқықтық нормалар жеке адамның, қоғамның және ... ... ... тиым ... ... іс-әрекеттердің алдын
алуға арналған құқықтық нормалар ... ... ... ... ... сақтандырады, құқықтық нормалардың қағиадларын бұзбауды талап
етеді.
Заңды игіліктерді қорғау қызметі – ... ... ... мен ... ... бір игілікті пайдалану үшін, өз қажетін
қанағаттандыру үшін ... ... әр ... ... жеке ... құқығы бар. Оған ешкім қол сұға алмайды. Егер адамды заңсыз
бостандығынан айыратын болса, кінәлі адам құқықтық жауапқа ... ... ... және тек соттың ... ... ... және ... ... болады. Соның өзінде де тұтқындалған
адамға ... ... ... ... Тұрғын үйге қол сұғылмауы керек.
Соттың шешімінсіз тұрғын ... ... жол ... ... ... пайда
болған меншікті мемлекет қорғайды. Соттың шешімінсіз ешкім де өз ... ... ... ... – азаматтардың ... ... ... ... қызмет еркіндігіне кепілдік береді
және оны қорғау мен қолдауды қамтамасыз етеді.
Құқықтық нормалар адамдардың, ұйымдардың, ... ... ... паш ... қатар, оларды қорғау ... ... ... ... ... ... де ерекше. Құқықтың нормалары адамдардың
санасына әсер ету арқылы құқықтық мәдениетті қалыптастырады. Сонымен ... ... ... ... алу қызметін де атқарады.
Сонымен, құқықтың функциясы дегеніміз – ... ... ... ... актілердің жасайтын ықпалы мен әсері, сол арқылы
қатынастардың дұрыс, уақытында орындалуын қамтамасыз ету.
Құқықтың қағидалары - деп ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу және құрылуының, мәнінің негізгі
идеяларының жиынтығын айтады. Зерттеуші ... ... ... қағыидалары құқық құндылықтары болып табылады»1.
Құқықтың қағидалары құқықтың мазмұнын, мәнін және ... ... ... ... ... ... ... тану
және оған сену арқылы әділеттілікті, әділ сотты бағалайды. Заң ғылымында
құқықтың қағидалары ... ... ... ... билігінің баяндылығы. Бұл қағида Қазақстан Республикасының
Конституциясының ... мына ... ... Мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы – халық
2. Халық ... ... ... ... және ... ... жүзеге асыраады, сондай-ақ өз билігін ... ... ... ... ... ... билікті ешкім де иемденіп кете алмайды.
Билікті иемденіп кетушілік заң бойынша ... ... пен ... ... ... Президенттің, сондай-ақ өзінің ... ... ... бар. ... ... мен өзге де мемлекеттік
органдар мемлекет атынан оларға берілген өкілеттілік шегінде ғана ... ... ... ... ... адам және ... и ... 1997. №7, 84-86 бет.
бостандықтарына барлық жағдай жасайды, демократиялық барлық басқару
тетіктеріне құқықтық ... ... ... ... ... ... ... құқықтарының тиімді түрден іс жүзіне асуына барлық ... ... ... ... қағидаларының іске асырылуы үш
бағытта жүргізіледі:
а) Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының шеңберін кеңейту.
ә)Үкіметтік емес ұйымдардың құқықтары мен ... ... сай ... ... ... ... ... қалыптасуына
мүмкіндіктер жасаку.
б) Демократиялық институттардың шеңберін кеңейте отырып, өмірдің барлық
саласында ... ... ... ... ... заңды тұлғалар мен жеке
тұлғалардың қажеттілігі болуы ... Заң ... ... ... мен ... ... халықтың бақылауынан тысқары қалады,
бюрократия күшейіп, адам құқықтары аяққа тапталады.
3. Барлық адам және ... заң ... тең ... Ешкім ұлтына,
нәсіліне, әлеуметтік тегіне, ... ... ... ... ... ... ... артық деп танымайды. Лауазымдарға ие болу жеке
адамдардың қабілеттеріне сай дәрежеде іске асырылуы тиіс.
Атап ... ... ... көсемі Ахмет Байтұрсынов мемлекетте ең маңызды
мәселе ретінде жеке адамдардың құқықтық теңдік идеясын нақтылы ... ... ... ... ... бөледі. Заң алдында барлық адамдардың ұлтына,
нәсіліне, әлеуметтік ... ... ... тең ... ... жоғарғы санатта болуына ... ... ... барлығы туғаннан бастап тең болғандықтан кім болса да «низамнан
күшті емес»- дейді Ақын. Бұл ... ... біз ... ... ... ... идеясының, яғни жеке адамның ... ... ... заң, ... алдында тең болу принципіне сай келеді. Ойшылдың
ойынша жеке адамның табиғи құқығы саясаттың құралы ... тиіс ... ... тарихи шығармашылық әрекет ... ... ... ... ... құқық идеясына сай жүргізуге міндетті.
Құқықтық мемлекеттің талабы осы»1.
4. Гуманизм. ... ... ... ең ... ... ... ... құқықтардың позитивтік құқықта орын тебуі.
Гуманизм негізінде адам құқықтарына ең ... ... ... және оның іс ... асырылуы 3 мәселені қамтиды: Біріншіден,
адамгершілік идеяның құқықтың барлық саласына енуі. ... ... ... ереже, кек алу емес, керісінше, тек қана қажеттіктен туындайды,
келтірілген зиянды зардаптардың орнын толтыру, ... ... ... Осы ... жасалған қадамдардың ең бастысы ретінде өлім
жазасына қолдануға мараторий жарияялау болып табылады. ... ... ... субъектілерге кінәлерінің ауырлығына байланысты қажетті
жазаны тағайындау. Гуманизм қағидасы құқықтық мемлекет құру ... діни ... ... ... ... ... саналы
дәрежеде орындау, іске асыру арқылы, ұлы Абай ... ... ... Бұл ең жоғарғы дәрежедегі гуманизм алланы сүю, оны жаратқан
адамды және пендешіліктен арылып, әділеттілікті сүю.
5.Әділеттілік. Қабылданған құқықтық ... ... ... ... ... Әділеттілік-құқықтың іргетасі. Бұл қағиданы ... ... ... ... мына бағытта іс жүзіне асады:
а) Мемлекет байлығы әділеттілік құқықтың талаптар ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Артықшылық тек халыққа
сіңірген еңбегіне қарай ғана берілуі мүмкін.
ә) Әділеттілік тек қана ... ... ... ... ... ... азаматтық борышы, оны бұрмалау әділеттілікті аяққа таптау.
Б) Әркімнің кінәсіна қарай заң ... тең ... ... ... ... ... ой-пікір тарихының өзекті
мәселелері. ... 2004. 81 ... Адам ... мен ... біртұтастығы. Құқықтар мен міндеттерді
ешуақытта бөліп қарастыруға болмайды. Бұл екі ұғым ... ... ... білдіреді. Адам құқықтары мен міндеттерін бөліп ... пен ... жол ... Сендіру мен мәжбүр етуді үйлестіру. Құқықтық реттеудің ... ... ... кеңінен пайдаланылатын талап. Қалай болған
жағдайда да, адамды ең алдымен сендіру қажет, тек бұл ... ... ... ... ғана ... ету ... ... Сену
құлықтық (мораль), әдет-ғұрып нормаларын қолдану ... ... ... шаралары заңнама негізінде іс жүзіне ... ... ... мен ... ету ... көзқарас негізінде
тәжірбиеде пайдаланылады.
2.3Құқықтың типолгиясы
Құқықтың заңды типологиясы, оның түсінігі мемлекет және ... ... ... ... ... ... ... типологиясының
ерекшеліктері қоғамның экономикалық формациясының сипатымен, ... ... ... ... ... ... ... даму
процесінде болады. Бұл процесте қоғамның мазмұны өзгерсе құқықтың заңды
типологиясы да өзгереді. ... ... ... ... ... ... даму ... дұрыс түсіну үшін қажет.
Қазіргі заманда құқықтың мазмұнын ... ... ... екі жолы бар:
формациялық және цивилизациялық. ... ... ... ... ... құқық пен мемлекттің типологиясын марксистік теорияның
пікіріне сәйкес түсініп келдік. Бұл теорияның ... ... ... пен
мемлекеттің мазмұны, нысаны, түрі қоғамның экономикалық базисына
байланысты. ... ... ... ... әр ... әр
түрлі экономикалық базис болады. Соған сәйкес мемлекет пен ... да ... ... – деп ... марксизм. Құқықтың заңды
типологиясы қоғамның экономикалық материалдық базисіне сәйкес нормативтік
актілердің таптық ... ... ... ... ... бағытын
белгілеу.
Марксистік теорияның құлиелену, феодалдық, буржуазиялық формациялардпағы
құқық пен мелекеттің ... ... ... түсіндіру пікірі ғылыми
тұрғыдан дұрыс. Ал, ХІХ ... ... ... ... кезеңге дейінгі
құқық пен мемлекттің типологиясын түсінуге марксистік пікірді қолдауға
болмайды. Себебі, бұл ... ... ... пен ... ... типі күрт ... либерал-демократиялық саяси жүйесі қалыптасты,
адамдардың бостандығы, құқықтары жақсы дамыды. Өкінішке орай мемлекет ... ... ... ... ... ... ... айналып, олардың
мазмұнын, типологиясын ғылыми тұрғыда ... ... ... болмады.
Сол себебті социалистік жүйе дағдарысқа ұшырап, көпшілігі жаңа нарықты
экономикалық жүйеге ... ... бұл ... ... ... мүлдем теріс бұруға
болмайды. Адам қоғамының объективтік даму заңдарын түсінуге әсіресе өткен
формациялардың тарихын ... ... ... зерттеп білуге бұл
теорияның маңызы өте зор.
Формациялық типология құқықтың қанаушы ... ... ... үш түрі ... деп ... көне ... құқық, феодалдық,
буржуазиялық құқық. Құқықтың алғашқы тарихи типі – көне ... ... ... ... ... Рим ... болған құлиеленушілер
құқығы. Оның негізгі ерекшеліктері құлдар адам қатарына ... ... ... ... қожасы мүлік ретінде сатып,
айырбастап жіберуге ерікті. Құқық иеленушілердің ... ... ... мен ... ... Жеке ... қол сұғу аяусыз
жазаланып отырды.
Құлиеленушілер дәуірі өтіп ... ... ... ... ... ... типі ... құқық болды. Оның нормалары үстем тап-
помещиктерінің мүдделерін заңға ... ... ... мен ... ... ... ... жеке меншікті сақтауға қызмет етті.
Феодалдық құқық бойынша қоғам мүшелері 3 сословиеге ... ... ... ... басыбайлы шаруалар мен қала халқы. Заң бойынша бұлардың
құқықтары бірдей болуы ... емес еді. ... ... мен ... пен дәреже жер иеленушілер қолында. Феодалдық ... ... ... ... орын алады. Мысалы, мұсылман діні тараған елдерде құранды
бұзушылар да мемлекеттік ... ... ... ... қорғаушы таптар құқығының ... ... ... ...... ... ... құрылысын үстем ... ... ... қорғап заң жүзінде іске асырып отырады.
Буржуазиялық құқықтың басты өзгешеліктері:
1) ол ... жеке ... ... ... және қажетті құқығы деп
санайды;
2) қоғам мүшелері заң ... тең ... деп ... бірақ еңбекшілер
үшін жарияланған теңдік пен бостандықтар сайып келгенде қағаз жүзінде ... Бұл ... жүйе ХІХ ... ортасына дейін сақталып келді. Ғылыми-
техникалық ... ... ... ... ... либерал-
демократиялық саяси жүйе қалыптасып, адамдардың бостандығы мен құқықтары
едәуір жақсы дамып, дамушы елдерге үлгі болуда.
Құқықтың ... ... ... түрі – цивилизациялық бағыт. Оның
негізгі мазмұны құқықтың, мемлекеттің типтерінің ... ... ... жеткіліксіз дейді. Оған қоса қоғамның ... ... ... ... ... жоғары деңгейде болуы қажет деп
түсіндірді. Бұл пікірді ғалымдар-заңгерлердің көпшілігі ... ... ... ... ... түрін анықтаудағы әдіс-тәсілдері
формациялық ... ... ... ... экономикалық даму
тұрғысынан 5 түрге бөледі: үйреншікті жай қоғам, өтпелі ... ... ... ... ... ... ... қоғамы, дамыған
елдер қоғамы. Бұл американдық политолог Уолт Ростау пікірі. Ол дамыған
елдердің ... мен ... ... ... ... технологиялық
индустриалдық, посиндустриалдық мемлекеттер мен құқықтар.
Бес түрлі қоғамның даму ... ... ... ... ... ... ауыл ... экономикада басым кезі. Екінші түрі - өндірістің ептеп
өмірге келе ... ... түрі – ... өндірісте және
ауылшаруашылғында қолданыла бастауы. Төртінші түрі – ... ... ... қолданылуы. Бесінші түрі – ғылыми-техникалық прогересс
арқылы ... ... ... ... Міне, осы 5 кезеңде – 5 түрлі құқық
пен мемлекеттің бес типологиясы болады. ... ... ... мәдени-әлеуметтік, географиялық т.б.
ұқсастығына қарай заңды типологияны 20 түрге бөлуге ... Бұл ... ... ... құқықтың заңды типологиясын түсінуде формациялық
және цивилизациялық тәсілдерді біріктіріп зерттегенде ғана ғылыми ... ... ... ... ... типологиясы да болады: көне дәуірдің құқығы, ... ... жаңа ... ... ... ... құқық. Олардың
өздерінің әдіс-тәсілдері болады. Сол арқылы әр дәуірдегі құқықтың ... ... ... мен ... анықтап отыруға болады.Қоғамның
құқықтық жүйесінің элементтері: заң ғылымы, құқықтық түсініктер, құқықтық
әдіс-тәсілдер.
Сонымен, қазіргі замандағы құқық пен ... ... да, ... да ... ұшырады. Олардың қанаушылық, таптық мазмұндары бірте-бірте
азаюда, ... ... ... ара ... ... ... тіл табысып, шешімін табуда. Таптық
қаналаушылық, құқық пен мемлекет ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды реттеуде рыноктың
заңдарының маңызы, рөлі күшеюде, әсіресе сұраныс ... ... ... және құқық теориясы. Алматы, 2005.
ұсыныстың бұл процесте маңызды рөл атқаруы.
Нарықтық экономиканың бір ғажабы – мемлекттің әкімшілік функциясы ... ... ... көбеюі, экономиканың нығайуы, халықтың әлеуметтік
жағдайының жақсаруы анық байқалды.
Либералдық-демократиялық құқық адамдардың өміріне, жұмысына, іс-әрекетіне,
бостандығына ... ... ... ... саясатқа айналдырып
отыр. Керісінше, мемалекеттің қызметі нормативтік актілер арқылы халықтың
бақылауында.
Қоғамда демократияның, бостандықтың сапасы ... ... ... ... да ... тұрақтанып, күшейе беруге тиіс, көп мәселелер
адамдардың, ұйымдардың өздерінің ... ... ... ... пен ... мазмұны мен ынсаны, типологиясы мен ... ... ... ... ... ... ... жақсы
дамуына мүмкіншілік туады.
Қазіргі заманда заңды типологиялық жіктеудің маңызы зор. ХХ ғасырда құқық
жүйесі үш есе өсіп екі ... ... ...... немесе
құбылыстарды қандай да болмасын бір белгілерінің ... ... ... ... ...... көп ... аспектілік, көр
түрлі құқықтық жүйелердің тарихи дамуын, саяси, ұлттық ... ... ... ... ... Мұның негіздері – дүниежүзінің
құқықтық картасы, құқықтық тарихи типі, ұлттық құқықтық жүйелері.
Құқықтық ... ... ... ... құқықтық жүйе,
құқықтың тарихи типтепрі, құқықтық жүйелердің мазмұндарының
ұқсастығы (құқықтық «семья»).
1.Ұлттық құқықтық жүйе – бір елдің ... ... ... ... ... ... ескере отырып қалыптасқан құқықтық жүйе. Сонымен
бірге бұл жүйе өз елінің рухани, мәдени, әдет-ғұрпын, ... ... ... Бұл құқықтық жүйенің құндылығы осы ... ... ... ... ... ... жүйе – құқықтық ... ... ... ... Бұл ... бір немесе бірнеше дәуірдің ... ... ... ... үш ... компаненті болады: құқық
жүйесі, тәжірбие және ... ... Бұл үш ... ... ... ... болуға тиіс. Әр елдің ұлттық экономикалық, ... ... т.б. ... ... дамып, қалыптасқан құқықтық жүйеде, оның
«семьялық» мазмұны айқын көрініп бір заңды типологияны құрастырады.
3.Құқықтық тарихи типі – ... ... ... ... ... қалыптасатын құқықтық жүйе. Бұл туралы бірнеше пікір
бар. Марксизм құқықтың ... ... ... және ... ... ... құлиеленушілік, феодалдық,
буржуазиялық, ... ... ... де болады деп түсіндіреді.
Дүниежүзінің заң ғылымдарының пікірі – құқықтың өзгеруіне тек ... ... ... Оған қоса ... ... ... мәдени
негіздері өзгеруге тиіс. Сонда ғана ... ... жаңа ... құқықтық
типология қалыптасады. Бұл пікірдің қорытынды тұжырымы бойынша құқықтық
тарихи төрт түрі ... ... ... ... ... орта ... жүйесі, жаңа ғасырлардағы құқық жүйесі, қазіргі заманғы құқық жүйесі.
Ғаламдық құқықтық типология - қазіргі замандағы ... ... ... бірлестігі мен дербестігін зерттеп, олардың бір бағытта
дұрыс дамуына ғылыми тұрғыдан мүмкіншілік жасауда. Оның ... ... ... ... ... дамуын жақындастыру.
Бұл ғаламдық құқықтық типологияны қалыптастырудың негізгі критериі болуға
тиіс. Осы процесс арқылы бірнеше мәселе ... ... ... ... ... ... көлемде пйдалануға болатын нышан-белгілері;
екінші – ... ... ... ... ... болатын
белгілер; үшініші- құқықтық семьялық жүйе көлемінде пайдалануға болатын
белгілер; төртінші – тек ... ... жүйе ... ғана ... ... ... ... ғаламдық құқықтық типологияны қалыптастырудың
негізгі бағыттары.
Қазіргі заманда ұлттық құқықтық жүйелер ... ... ... ... сәйкес заңды типологияның мазмұны да өзгеруде:
- құқықтың негізгі бағыты халықтың ... ... және ... бет ... ... ... проблемалардың барлық мемлекеттерді біріктіруі, сол
арқылы құқықтық жүйелердің өзара бірігіп дамуы;
- құқықтық мемлекетті қалыптастыру дүниежүзілік мүдде-мақсатқа айналу.
Сонымен, ... ... - ... құқықтық қатынасына көп аспектілі, көп
қырлы жіктеп ... ... алғы ... ... тұрғыдан заңды
типология құқықтың тарихи типтерінің бірлестігін, құқықтық семьяның ... ... ... ... ... көрсетеді.
Сондықтан, құқықтың мазмұны өзгеру үшін тек базистің өзгергені жеткіліксіз,
оған қоса қоғамның мәдениеті, рухани сана-сезімі де дамып, ... ... ... ... ... ... цивилизациялық пікірді
дұрыс деп қолдауда. Цивилизациялық көзқарас қоғамның, сонмен ... ... ... ... ... бірге және таптық мүдде-мақсатты
қоғамдық мүдде-мақсатпен біріктіріп зерттейді.
Қорытынды
Сонымен, курстық жұмысымды қортындылай келе, құқықтың ... ... ... мен ... ... ... қоғамның экономикалық,
рухани, мәдени сипатына байланысты. ... ... ... ... ... ұлттық қатынастар, идиология, қоғамның мәдени өсу дәрежесі де
үлкен әсер етеді.
Қазірігі ... ... ... ... ... ... еркін
білдіретін саяси құралға айнала бастағандығын мойындау керек. ... ... келе ... ... ... ... ... қарау шындыққа сай келеді десек қателеспейміз.
Құқықтың мазмұнына, ... ... ... жан-жақты түсінік беріп өттім, енді бұл курстық жұмысымды
құқықтың ... ... ... ... аяқтағым келіп отыр.
Құқықсыз қоғам дұрыс прогрестік ... ... дами ... ... ... ... ... ұшыратпай, дұрыс бақсарып, дамытып келеді. Бұл
объективтік процесс. Құқықтың құндылығы – бұл құқықтың ... ... ... ... әділетті қажеттіліктері мен мүдделерін
қамтакмасыз ету ... мен ... ... ... ете алу ... ... ... төмендегідей негізгі көріністерін атап
өтуге ... ... ... әрекеттеріне ұйымдастырушылықты, тұрақтылықты,
үйлесімділікті дарыта отырып, олардың бақылануын қамтамасыз етеді, осы
арқылы ол ... ... ... ... ... ... ... құбылысқа айналдырады.
2) Құқық тұлғалардың ерекше мүелерін үйлестіру арқылы оларың жүріс-тұрысы
мен қызметіне ... ... ... құқық жеке мүелерді басып-
жаншымайды, керісінше, оны қоғамдық мүддемен үйлестіреді;
3) Құқық тұлғаның қоғамдағы бостандығын көрсетуші және ... ... және осы ... ... ... анықтайды;
4) Құқық әділеттік идеясын көрсету қабілетіне ие, яғни, құқық материалыдқ
игіліктердің дұрыс және әділетті бөлінуінің талаптарын орнықтырады,
барлық азаматардың заң ... ... ... ... қоғамдық дамудың тарихи кезектілігіне сәйкес қоғамның жаңаруының
қайнар көзі болып ... ... оның ... тоталитарлық
режимдердің құлауы мен жаңа нарықтық ... ... өсе ... Құқықтың тәсілдері халықаралық және ұлтаралық сипаттағы мәселелерді
шешудің ... және ... ... ... ... ... ... зор қызмет атқарады. Ол қоғам ... ... жеке ... ... өзіне тән әдістермен жағымды әсер етеді.
Құқықтың саяси қызметі мемлекет органдарының ... ... ... ... ... саяи ... ... ұжымдардың
ұйымдастырылуына жол ашудан, азаматтардың құқықтарын пайдалануына мүмкіндік
туғызудан байқалады. Құқық қоғамдығы барлық кәсіпорындардың жұмысын тікелей
реттеп, жөнге салып ... ... ... ... ... ... ... барлық салаларын реттеп, жөнге салып отыратын
құрал болып есептеледі. Құқық ... ... ... ... ... ... де жүзеге асырады. Осыларға қоса құқық заңды
бұзудың, алдын-алу қызметін де атқарады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. ... ... ... (1998, 2007, 2011 ... ... ... Елорда, 2011
2. Жоламан Қ.Д. Мемлекет және құқық теориясы – Алматы, 2005
3. Дулатбеков Н. Амандықова С. Турлаев А. ... және ... ... ... ... С.Д. ... ... – Алматы, 2004
5. Е. Баянов Мемлекет және құқық негіздері - Алматы: Жеті жарғы, 2001
6. ... Ғ., ... А. ... және ... ... - Астана: Жеті
жарғы, 2007
7. Сапарғалиев Ғ. ... ... мен ... - ... Атамұра, 2003
8. Булгакова Д.А. Мемлекет және құқық теориясы – Алматы, 2005
9. Т.Ағдарбеков, А.Алайдаров, А.Әлайдар. Құқық негіздері – Алматы, ... ... ... Өмірәлі Қопабаев. Мемлекет және ... ... Жеті ... ... ... Т. ... және ... теориясының негізгі мәселелері
–Алматы, 2008
12. Маркс К., ... Ф. Екі ... ... шығармалары. 2т
13. Тоффлер Э. Третья волна. // Иностарнная литература. 1982. ... ... В.А. ... правовая идиология. М., 1971.
15. Манфред А.З. Наполеон Бонопарт.
16. Теория государство и право. М., ... ... ... ... и ... М., ... ... государство и право. Л., 1987.
19. Сәке Өзбекұлы. Көшпелі қазақ өркениетіндегі құқық – Алматы, 2002.
20. Пашуканис Е.Б. ... ... и ... М., ... ... З. Я и Оно. Тбилиси, 1991. Кн 1

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Мемлекет пен құқықтың пайда болуы»20 бет
Ежелгі Жапонияда мемлекет пен құқықтың пайда болуы14 бет
Кәсіпкерлік құқықтың пайда болуы және функциялары13 бет
Мемлекет және құқықтың пайда болуы19 бет
Мемлекет және құқықтың пайда болуы туралы11 бет
Мемлекет және құқықтың пайда болуы, оның объективтік заңдары21 бет
Мемлекет пен құқықтың пайда болуы мен дамуы6 бет
Мемлекет пен құқықтың пайда болуы19 бет
Мемлекет пен құқықтың пайда болуы мен дамуы4 бет
Мемлекет пен құқықтың пайда болуы туралы теориялар12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь