Мемлекеттің пайда болу себептері

Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1.бөлім.Мемлекеттің пайда болу себептері
1.1Алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауы және мемлекеттің пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2. Мемлекеттің пайда болу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.3. Мемлекеттің пайда болу теориялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
2.бөлім.Мемлекет ұғымының мәні
2.1.Мемлекеттің ұғымы мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
2.2.Мемлекет типологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
2.3.Мемлекет функциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40
КІРІСПЕ
Мемлекет туралы жазуды бастардың алдында біз ең алдымен оның қоғамда әрекет ететіндігін, онымен қандайда бір өзара қарым-қатынаста болатындығын, оның, яғни қоғамның тарапынан белгілі бір ықпалдың болатындығын және өз кезегінде қоғамға өзі де ықпал ете алатындығын ескереміз. Сондықтан да қоғам мен мемлекеттің, оны жанама түрде көрсететін аса маңызды институттарының көмегімен болатын өзара қарым-қатынасының принциптері мен негіздерін теориялық жағынан айқындау қажеттігі туып отыр.
Қоғам — адамдардың ұйымдасуы мен өмір сүруінің нысаны, соның шеңберінде материалдық және рухани игіліктер өндіріліп, тұтынылып және айырбасталып жатады, осының өзі белгілі бір тәртібі, адамдар арасындағы өзара қарым-қатынастардың орнықтылығы мен тұрақтылығын нығайтуға бағытталған, өз мүшелерінің мінез-кұлқын басқарудың, реттеудің және ықпал етудің ерекше құралдарының болуымен сипатталады.
Алғашқы қауымдық қоғамның рулық (немесе ру-тайпалық) ұйымының мемлекетке орын беруінің себебін білуге тырысу, осы процестерге ықпал ететін және олардың динамикасы мен бағытын анықтайтын факторларды белгілеу, осыған байланысты әр халықтың жалпы және ерекше тәжірибелері көптеген теорияларға, тұжырымдар мен пайымдауларға келіп тоғысты. Олардың кейбіреуі саяси-құқықтық ойдың тарихында айтарлықтай із қалдырмастан, тез ұмытылып қалды, ал енді бір бөлігі ұзақ уақыт бойы адамдардың ақыл-ойын жаулап алды, әлі де болса олардың дүниеге көзқарасы мен түйсігіне әсер етіп келеді. Аталған теорияларға талдау жасай келіп, біз әрбір ойшылдың мемлекеттілік генезисіне деген өзіндік тәсілі бар екендігін көреміз, олардың басқа ойшылдардан тәсілі де басқа, өз позицияларын негіздеуі де әр түрлі. Сонымен, кейде терең ойлы және дұрыс пікірлер жеңілтек, үстірт пікірлермен қоңсы қонып жатады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы (1998, 2007, 2011 жылғы өзгертулермен бірге) –Алматы:Елорда,2011
2. Баянов Е. “Мемлекет және құқық негіздері”. “Жеті жарғы” баспасы, Алматы, 2001
3. Ибраева А., Ибраева Н. “Теория государства и права”- Алматы: “Жеті жарғы ” 2000
4. Жоламан Қ.Д., Мұхтарова А.Қ., Тәукелев А.Н. “Мемлекет және құқық теориясы” - Алматы:“Эверо”,2004
5. Сапарғалиев Ғ. “Қазақстан Республикасының мемлекет және құқық негiздерi” – Алматы: “Атамұра” 2003
6. Сапарғалиев Қ., Ибраева А. “Мемлекет және құқық теориясы” – Алматы: “Жеті жарғы”, 1998-2004
7. Малько А. В. “Теория государства и права” - Москва: “Юрист”, 2000
8. Хропанюк В. Н. «Теория государства и права» - Москва: Интерстиль, 1997
9. Сәкен Өзбекұлы.Өмірәлі Қопабаев “Мемлекет және құқық теориясы” – Алматы: “Жеті жарғы”, 2006
10. “Құқық негіздері”.С.Д.Баққұлов – Алматы, 2006
11. “Құқық негіздері”.Қ.И.Оспанов.-Алматы:“Жеті жарғы”, 2006
12. “Құқықнегіздері”.Т.Ағдарбеков,А.Әлайдар,А.Алайдаров –Алматы, 2008
13. Война за независимость и образование США .М.,1976.
14. Маркс К.,Энгельс Ф.Таңдамалы шығармалар-Алматы,1986.4-том.
15. Рыскулов. Т.Революция и коренное население Туркестана – Ташкент,1925.
16. ТәтімовМ.,Әлиев.Ж .Дербестігіміз –демографияда-Алматы,1999
17. Тоинби А.Постижение истории . М.,1990
18. Карл Ясперс.Смысл и значение истории.М., . 1994
19. Зиманов С.З.Общественной строй казахов первой половины XIXвека.Алма-Ата,1958
20. Кычанов Е.И.Кочевые государства от гунов до маньчжуров.М.,1997
21. Масанов Н.Э.Кочевая цивилизацяия казахов.М.,Алматы,1995
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
.........................3
1-бөлім.Мемлекеттің пайда болу себептері
1.1Алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауы және ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... біз ең алдымен оның қоғамда
әрекет ететіндігін, онымен қандайда бір өзара қарым-қатынаста болатындығын,
оның, яғни қоғамның тарапынан белгілі бір ... ... және ... қоғамға өзі де ықпал ете алатындығын ескереміз. Сондықтан да
қоғам мен ... оны ... ... ... аса ... ... болатын өзара қарым-қатынасының принциптері мен
негіздерін теориялық жағынан айқындау қажеттігі туып отыр.
Қоғам — адамдардың ұйымдасуы мен өмір ... ... ... ... және ... ... ... тұтынылып және
айырбасталып жатады, осының өзі белгілі бір ... ... ... ... ... мен тұрақтылығын нығайтуға
бағытталған, өз ... ... ... ... және ... ... құралдарының болуымен сипатталады.
Алғашқы қауымдық қоғамның рулық ... ... ... орын ... ... ... ... осы процестерге ықпал
ететін және олардың динамикасы мен бағытын анықтайтын факторларды ... ... әр ... ... және ... ... ... тұжырымдар мен пайымдауларға келіп тоғысты. Олардың кейбіреуі
саяси-құқықтық ойдың тарихында айтарлықтай із ... тез ... ал енді бір ... ұзақ ... бойы ... ... ... алды,
әлі де болса олардың дүниеге көзқарасы мен түйсігіне әсер етіп келеді.
Аталған теорияларға талдау ... ... біз ... ... ... деген өзіндік тәсілі бар екендігін көреміз, олардың ... ... де ... өз позицияларын негіздеуі де әр ... ... ... ойлы және ... пікірлер жеңілтек, үстірт пікірлермен
қоңсы қонып жатады.
Пайда болған мемлекеттер шығыстың деспоттық үлгісімен құрылды және
өзінің қол ... ... ... ... ... ... Олар, негізінен әр алуан «шығыстық» нысанда, монархтық (қағанат,
халифат, хандық, ... ... ... ... мемлекет қоғамға қызмет етуі ... ... мен ... ... ... ... оның ... қажетті жағдайларды қамтамасыз етуге тиіс. Бұл ... ... зор. ... зор ... ... ... ресурстарына,
саяси-идеологиялық потенциалға, басқарудың, реттеудің және ықпал етудің әр
алуан құралдарына иелік ете отырып, ... ... ... және ... ... ... оң әсер ... тұрақтылық пен
тәртіпке қол жеткізуге, ... ... ... ... оң ықпал ете алады. Сондықтан да мемлекет пен құқықтың пайда
болуын зерттеу өте маңызды.
Зерттеу пәні: мемлекеттің ... даму ... ... Қазақстанда мемлекеттің пайда болуын зерттеу
Зерттеу нысаны: мемлекеттің пайда болуын қарастыру
Зерттеу міндеттері: алғашқы ... ... ... және ... ... алғы ... шолу жасау, әр халықта пайда болған әр түрлі
теориялардың ерекшеліктерін қарастыру.
Курстық жұмыстың ... бұл ... ... ... ... және ... пайда болу себептерін жалпы сипаттамасына бағытталған бірінші
бөлімнен, Қазақстанда ... ... мен ... ... ... екінші бөлімнен, кейін қорытынды ... ... ... тұрады.
1-бөлім.Мемлекеттің пайда болу себептері
1.1 Алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауы және мемлекеттің пайда болуының
алғы шарттары
Мемлекеттің пайда ... ... ... ... мен ... нысандарын қажет етпеген және мемлекет болғанға дейінгі, басқа
нысандарды ... ... ... қауымдық қоғамның даму кезеңдері
тікелей ізашар ... ... ... мен басқа да тіршілік ету салаларының
өте төмен деңгейімен ерекшеленетін ... ... ... ... ... ... жабайы сатысынан объективті түрде өтіп, мемлекеттік
деңгейіне дейін «өсуі» керек. Ол ... ... енді ғана ... өзінің өткен өмірінің ашық та анық таңбасы бар адамның көп жағдайда
табиғаттың дүлей де ... ... ... ... ... жағдайды бірден бағдарлай алмайтындығымен, өзінің іс-
әрекеті мен қылығының аяғы неге апарып соғатындығын ... ... Ол ... киім және ... ... ... заттарды табудың
жетілмеген, дөрекі құралдарын ... ... ... ... ... ... ... осында қалыптасуына мүмкіндік жасай алмады:
ол қалдықсыз пайдаланылды.
Осындай өте қиын ... ... ету үшін ... алғашында
шағын ғана отбасылық кезбе топ құруға, кейінірек — қауымның құрамы бойынша
одан әлдеқайда көбірек ... ... ... болды. Бұл топтар ... ... бар ... ... ... ... ... қауымның
мүшелерімен туыстық қатысы жоқ адамдарға сенімсіздік көрсетіліп, ... ... ... ... ... ... ... адамдары
бөлектеніп шыға бастайды. Ол үшін олардың мынадай ерекшеліктері болуы керек
болды:
- сол ... ... ... ... қамтуға мүмкіндік
беретін қоғамдық өмірдің өзіндік бір нысаны ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын, ұжым
мүшелерінің қажетін қанағаттандыратын болуы ... ... ... аса ... ... сондай-ақ таяудағы
мақсат, мүдделері де бөлектеу ру мүшелері айтарлықтай ұйымшылдық
көрсетіп, бір біріне көмектесіп, қауіп-қатерден бірлесіп ... ... руды ... ... ... ру тіршілігінің негізгі
мәселелері барлық ру мүшелерінің дауысы тең болып ... ... ... қаралып, сонда шешілді; жалпы жиналыс қандай да бір ... ... ру ... ... ... және ... да ... сондай-ақ олардың қызметіне бақылауды жүзеге асырады. Барлық
қоғамдық міндеттердің ақылсыз-пұлсыз атқарылатындығын, ... ... ... ру ... ... ... кез келген сәтте өзгеріп тұратындығын
атап айту аса ... ал ... ... жартылай кәсіби басқарушы-
қызметкерлер түріндегі қандай да бір басқару және мәжбүрлеу аппаратын ру
ұйымы ... ... ... арасындағы алғашқы қауымдық құрылыстың алғашқы ұйымы
ретіндегі қоғамдық тұрмыс жүйесін толық қамтыған жоқ — ол ... ... бір ... ғана ... Бірнеше ру фратрийге бірікті, ал бірнеше
фратрий тайпа құрды. Кейде ... ... ... ... де
кездестіруге болады. Осынау басқалардан ... ... ... ... ... ... істерді басқару, руды басқару тәртібімен
бірдей негізде жүргізілді.
Бұдан кейінгі кезеңдерде алғашқы қоғамның ... ... ... ... ... ... болды. Тұрмыстың экономикалық саласында
болған өзгерістердің маңызы айрықша еді. Күннен-күнге ... ... ... егер ... ... ... ... дақылдарды
жинау және жабайы аңдарды аулау бағыты басым болса, сосын, ... ... ... ... мал ... ... алына бастады. Сүйектен, тастан,
ал кейінірек қоладан еңбек құралдары, аң аулайтын және ... ... ... ... ... затынан өндірген затының артынан қалуы
ұшырасты. Артық дүниесі көбейгендер оқшауланып шыға бастады. Сөйтіп, осының
негізінде жеке ... ... ... да, ... ... қоғамда үлкен бір
өзгеріс жасап, оны байлар мен кедейлер деп екі ... ... ... ... ірі қоғамдық еңбек бөлінісінің (қалған жұртшылықтан бақташылар
тайпасынан бөлініп шығуы; ... егін ... ... ... ... ... ... бұл процестер тереңдей түсті.
Біртіндеп басқарудың рулық ұйымы мен қоғамдық тұрмыс қоғамның ... ету ... ... ... бастады да, өздеріне
жүктелген міндетті орындай алмайтын жағдайға жетті. Оның ... ... ... алатын жаңа ұйымға — мемлекетке жол беруі керек ... ... ... жерден пайда болған жоқ. Ол рулық басқару жүйесін жоққа
шығару және сонымен бір мезгілде оның өзіндік бір ... ... ... ... жақсы жаңалықтан кенде емес кейбір институттардың
сабақтастығы айқын көрініп тұрды. ... ... ... ... (мысалы, процедурасы күрделі және ... тең ... ... ... ... билік ету-мәжбүрлеу бағытындағы
басқасымен алмастырылды.
Екіншіден, рулық басқарудың бірқатар институттары ... ... мен ... ... ... институты) елеулі өзгерістерге ұшырап,
қоғамның тіршілік әрекетінде жаңа ... ... ... мен ... өзгертті, қалай болғанда да сақталып қалды.
Үшіншіден, бұл процесте басты ... ... ... ... және ... ... ... арналған әкімшіл-
бұйрықшыл, мәжбүрлеу-күштеу сипатындағы жаңа институттардың ... ... ... болып отыр.
Көріп отырғанымыздай, алғашқы қауымдық қоғам дамуының табиғи барысының
өзі, ... етіп ... ... ...... және субъективті,
ішкі және сыртқы, маңызды және екінші кезектегі—жиынтығы мемлекеттің ... алып ... ... ... ... ... ... тарихының барлық
келесі кезеңдерінде серіктес болып келген қоғамның тікелей атрибуты болды.
1.2. Мемлекеттің пайда болу ерекшеліктері
Әр халықтың нақтылы-тарихи ... ... ... ... ... ... ... және мемлекеттің пайда болуы мен оны басқаруға әсер етей
қоймады. Мұндай ... ... ... және ... ... ... арасында әркелкі болғандықтан да қаралатын процестердің
нысанының, қарқынының және ... ... ... ... ... әңгіме
етудің өзі артық. Жалпы түрде мемлекеттің пайда болуының батыстық және
шығыстық ... деп ... ... Бұл екі ... ... ... ... модель туралы Ф. Энгельстің «Семьяның, жеке меншіктің және
мемлекеттің шығу тегі» ... ... ... көлемді монографиялық
және оқу әдебиеттерінде толық жазылған, оның бірнеше варианты бар, олардың
әрқайсысында осы процеске шешуші ықпал ... ... ... ... күресінің теориясы және оның мемлекеттің пайда болуын анықтайтын
ықпалы тұрғысынан қарағанда ... ... ... ... ... ... Ф. ... сөзімен айтқанда, тікелей рулық
қоғамның өз ішінен өрбіген таптық қарама-қайшылықтардан ... ... ... ... ... таптар мен әлеуметтік топтарды алдын ала
анықтап алып, сосын жіктеді, одан кейбіреулер ... ... ... Аталған топтардың басқаларға экономикалық үстемдігі сенімді, нық және
тұрақты болуы үшін оны мемлекет құрып, саяси үстемдікпен ... ... ... (сырттан жаулап алу, тайпааралық қайшылықтар және соғыс)
бұл жерде елеулі әсері болған жоқ; олар экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... процесс көне Римде басқа сценарий бойынша жүрді. Мұнда ... ... ... ... ... берді де, римдіктер оларға
араласып, сіңіп кетуден сақтанып, жеке бір ... ... ... ... ... ... саны қаншалықты көп болса да, ауқымды жұмыс
көлемін орындаса да ... еді. ... ... олардың наразылығын
туғызып, құқығы мен артықшылықтары үшін күресуге итермеледі. Күрестің
нәтижесі ... ... ... бұзып, мемлекет құруымен аяқталды .
Германдық тайпалардың мемлекет құру процесіне сыртқы факторлар ықпал
етті. Дамудың мемлекетке ... ... ... бұл ... ұзақ ... ... ... қарсы басқыншылық соғысын табысты жүргізді. Рим
империясынан көп аумақты ... ... олар ... ... ... ... ... сөзсіз бағынуын, алым-салық пен басқа да
төлемдердің дер ... ... ... ... ... ... керек еді. Алайда олардың рулық органдары бұл міндеттерді шешуге
бейімделмеген ... ... ... ... ... ... ... құру
қажеттігі туды.
Әрине, жоғарыда аталған фактор (бөтен аумақты жаулап алу және оларды
басқарудың қажеттігі) өзінен-өзі емес, басқа да бірқатар ішкі ... ... ... жеке меншіктің пайда болуы, герман
жұртшылығының байлар мен ... ... ... ... ... ... алайда соңғысына қатысты ол қуатты катализатор мен ... ... ... ... ... моделінің көптеген белгілерге
азиялық және ... ... мен ... тән ... және ... ... ... сипатталады. Мұнда орасан көп егін ... ... ... ... ... каналдарының құрылысы мен басқа
да ирригациялық жұмыстарды жүзеге ... ... анық ... ... ... ... жекелеген отбасы, тіпті кейде қауым да атқара ... бұл тек ... зор ... кадр және ... да ... бар,
мемлекет деп аталатын қуатты да ықпалды ұйымның ғана қолынан келетін еді.
Сол себепті де ... ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... кейіннен мемлекеттің меншігіне айналды. Пайдаланылып ... жеке ... ... ... ... ... ... елдердегі сияқты, басымдық жағдайы болмады.
Мемлекеттің ролінің артуына байланысты кездескен ... ... ... ... ... ... бағытты ұстанды.
Ол мәжбүрлеу-жазалау ... ... ... ... ... ... алдында кез келген адам өзін құқықсыз
сезінетін, олардың тағдыры түгелімен мемлекетке тәуелді еді, заң ... іс ... де ... ... болды. Қатыгездік, шығыстың жауыздығы және
екіжүзділік билік жұмыс өзінің ізін ... ... тұра ... ... ... бөлектену бағытын ұстанды: басқа елдермен ақпараттар
алмасу жоққа тән еді, соның нәтижесінде ... ... өз ... ... әрекет етті, кейде жалпы прогресте де хабардар болмайтын еді.
1.3. Мемлекеттің пайда болу ... ... ... ... және жеке ... ... толғандырып, олардың қызығушылығын туғызып келді. Алғашқы
қауымдық қоғамның ... ... ... ... ... орын
беруінің себебін білуге тырысу, осы процестерге ықпал ететін және ... мен ... ... ... ... осыған байланысты
әр халықтың жалпы және ерекше тәжірибелері көптеген теорияларға, тұжырымдар
мен пайымдауларға келіп тоғысты. ... ... ... ... ... із қалдырмастан, тез ұмытылып қалды, ал енді бір
бөлігі ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... әлі де ... ... ... мен түйсігіне әсер етіп келеді.
Аталған теорияларға талдау жасай келіп, біз ... ... ... ... ... ... бар ... көреміз,
олардың басқа ойшылдардан тәсілі де басқа, өз ... ... де ... Алайда, ойшылдар айтқан постулаттардың, болжамдар мен ережелердің
жиынтығы баға ... ... ... және ... оның ... өзгермелі кезеңдерінде адамның ойлау логикасын
түсінуге мүмкіндік бере отырып олардың негізгілерін ... әр ... ... ... мен ... ... ... олардың күшті және әлсіз жақтарын ... осы ... ... ... ... жасаудың маңызы
зор.
Теологиялық және патерналистік теориялар мемлекеттің пайда болуының ең
ерте және көне теорияларының қатарына ... ... ... ... мәнімен келіп шыққан, бұл теориядан құдайдың идеялары
мен тілегінің жүзеге асуын және жазмыштың жазуын ғана ... ... ... ... ... ... ... қоғамға және мемлекетке
біріктірді, қолында билігі бар ... ... осы ... ойы ... ... ... ролі оның ... (мемлекет билеушілері, дін қызметкерлері) арқылы да, тікелей де
көрінеді. Заңдылық пен құқық тәртібін сақтау құдайдың ... ... ... ал ... (мемлекеттік) билік құдайдың ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
биліктің отбасы әкесінің билігімен ұқсастығы мен туыстығын көре білді.
Патерналистік ... ... ... ... ... ... өзінің құрылымында, қол астындағылармен ... ... ... және ... ету ... ... ... билік ету жағдайына көңіл бөлініп, барлық ... ... ... ... ... баса ... Адамдар арасындағы қарым-қатынастың
отбасылық-туысқандық ұйымдастырылуын дәріптеу, жалпы алғанда, ... ... ... ... экстраполяция жүргізуі, отбасы
әкесінің нақтылы ... және оның ... ... ...... бәрі патернализмнің осал жері еді .
Белгілі бір мөлшерде оған бір ... ... ... организмнің (атап айтқанда — адамның) арасында параллель
жүргізуші органикалық теория ... ... ... ... жеке ... ... қолы және т.б. дене ... болатыны және олардың
әрқайсысының орындайтын түрлі ... ... ... әрбір
мемлекеттік құрылым да белгілі бір мақсатқа арналған және басқа ... ролі мен ... ... ... ... бәрі ... кеткен, іштеріндегі белсенділері басқаларының қызметін анықтап,
бағыт ... ... ... ... олар өздерінше бір бірлік
құрады. Органикалық теория ... әр ... ... ... ... бөлініп шықты. Алғашқы ағымның өкілдері Платон мен Аристотельдің
ойы бойынша, дене болмаса қолдың өз бетінше ... ете ... ... да ... тыс ... ете ... Одан әлдеқайда кейін пайда
болған ағымның өкілдері Герберт Спенсер және оның ізбасарлары, адамдардың
пайда болуымен ... ... ... ... қашан қоғам өзінің тіршілік
етуін тоқтатқанға дейін өмір сүре береді және егер ... ... ... сау ... онда оның ... ... де сау болады деген
ойды түйіндейді.
Бастауында Г. ... Д. ... П. ... Ж. Ж. Руссо, А.Н.Радищев
секілді көрнекті ойшылдар тұрған ... ... ... ... ... теория бойынша, мемлекеттің пайда болуының негізінде ... мен ... ... іс ... ... ... Бұл теорияны
жақтаушылардың пікірі бойынша, адамдар өздерінің күнделікті тіршілігінде
қалыпты жағдайды ... ету үшін және ... ... ... ... ... үшін қажетті билік өкілдіктерін беріп, мемлекетке
бірігуді шешті-мыс. Бұл ... ... олар ... ... ... ... ... түрдегі келісімі негізінде әрекет етті. Халықтан
басқаруға деген мандатты алғаннан кейін мемлекет ... ... ... және ... игілігі үшін әрекет ететін бірден ... ... Егер де ол ... бұл ... ... ... немесе
мүлдем орындамаса, онда Ж.Ж.Руссо мен А. Н. Радищев ... ... ... ... ... ... оны өзінің сенімінен айырып,
тіпті көтеріліс жасау арқылы өкіметті толық ауыстыруға қол ... ... ... ... ... ... ... болу және
даму процестеріндегі бірінші себебі деп санады. ... бұл ... ... (Е. ... ішкі ... баса ... ... басқалары (Л.
Гумплович, К. Каутский) — ... ... ... аударды. Ішкі күштеу
жағдайында халықтың қолы билікке жеткен бір бөлігі басқаларға өзіне қолайлы
шешімді таңдай ... ... ... ... ... таңу жолымен) билік
институттары, жеке меншік институттары, мемлекет құрылды. Сыртқы ... бір ... ... ... ... бір ... ... халықты
жаулап ала бастады; жауланып алынғандар құл болды, байлық пен жеке меншікті
еселеп көбейту үшін пайдаланылды, ал бұл ... ... ... ... ... асыру мүмкін емес еді. Күштеу теориясына баға бере ... ... ... ... болу ... қатысқанымен, аталған
теорияда олардың абсолюттендіріліп, шектен тыс өсіріңкіреп кеткендігін айта
кету керек. Ал бұл, ... ... ... ... ... ғасырда
феодалдық мемлекеттік –құқықтық институттар мен жүйеге қарсы кезеңінде
қалыптасып дами келе ... ... ... ... ... ... ерте ... қақтығыстар мен шиеленістерден ... ... ... ... қалу ... саналы,әділетті
түрде басқару үшін адамдар бір-бірімен шарт жасап,билікті өздері қалаған
адамдарына берген.Содан бері қарай ... ... шарт ... ... атқаруда.Шарттың талаптарын орындамай өрескел бұрмаланған жағдайда
халық өзі құрған билікті күшпен ... ... ... на ... ... ... шарттың тарихта мүлдем болмағанын
,жасалынғаны туралы ... ... ... жоқ ... ... ... қағидалары феодализмге қарсы күресуде
прогресивтік рөл атқарады,буржуазиялық қатынастардың өркендеуіне ... ... шарт ... ... қағидалары мен талаптары АҚШ-
тың тәуелсіздік декларациясында ... адам және ... ... ... да ... бекітіледі.Мысалы,АҚШ –тың
аталмыш декларациясында мынандай норма жарияланған:«Біз ... ... ... ... ... тең және олар ... ажыратылмайтын өмір сүру ,бостандық және бақытқа ұмтылу құқықтарымен
қамтамасыз ету үшін басқарылатындардың келісімімен адамдар өз ... ... ... үкімет құрды.Әр жолы қандай да болмасын басқару
формасы осы ... ... ... соқтыратын болса,халық оны
жойып,халықтың қауіпсіздігі мен бақытын қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін
жаңа үкімет ... құқы ... ... ... 3-
бабы аталмыш қағидаларды мына мағанада бекітті:«Мемлекеттік биліктің бірден-
бірі бастауы-халық....өз билігін жүзеге асыруды мемлекеттік ... ... де ... кете ... ... ... ... қудаланады».
Диалектикалық-материалистік теория мемлекеттің пайда болуын табиғи-тарихи
себептермен—өндіріс қаржысына жеке меншіктің пайда болуымен, ... ... ... әлеуметтік келіспеушіліктер мен қарсыласулар
тудыратын ... ... ... қарама-қайшылықтың ымырасыздығымен
түсіндіреді. Осы мақсатпен ол саяси билікті қолға алып, ... ... ... ... қоғамға таңады. Сөйтіп ол қоғамда өзінің ... ... ... орнатады. Бұл көзқарас Ф. Энгельстің ... ... және ... шығу ... ... еңбегінде «Мемлекет туралы»
деген лекциясында кең түрде негізделді.
Оларда, сондай-ақ, К. ... ... ... ... ... күрделі процесінің көптеген сипаттары дұрыс көрсетілген. Алайда
оларды түсіндіру кезінде бұл ... ... ... ... дабырайтып
көрсетілетіндігін ескермеуге болмайды, өйткені шын мәнінде мемлекет ... ... ... ... ... ... ... үшін ғана
құрылған жоқ, сондай-
ақ тұтас алғанда қоғамды басқарып, оның қалыпты жұмыс істеуі және ... үшін ... ... ... ету үшін және ... тәртібін
қалыптастырып, сақтау үшін де құрылды.
Нәсілдік теория. (Шыңғысхан,Наполеон,Ф.Ницше,А.Гитлер,Ж.Габино).Бұл
теорияның
1Война за независимость и образование США .М.,1976.141-бет
концепуальдық мазмұны бойынша күшті ... құру тек ... ... тән қасиет.Олар ғана басқа төменгі (екінші,үшінші сорттағы
)нәсілдермен ұлттарға билік жүргізуге құқылы.Жаратылысынан төменгі санатта
тұрған этнос ... ... ... ... ... ... тырп етпей бағынулары тиіс және олар орнатқан тәртіп бәріне
міндетті.Аталмыш теория Рим империясынан бастау алды.Мысалы,Шыңғыс ... ... ... ... деп ... ләззаты мен рахаты
–зығырданы қайнағандарды басып жаншу,оның тамырына балта шабу жеңілгендерді
алдыңа салып алып қуу,олардың иеленгендерін тартып алу ,оларға қымбат
болғандардың көздерін жас ... ... ... ... ... ... ... да бұл тұжырымдаманы өзінің
идеологиясы ретінде қабылдады.А.Гитлер өзінің нәсілдік теориясы туралы
«Менің күресім» ... ... ... деп атап ... ... мен өркениеті біздің жерімізде артилардың тіршілік етуімен
тікелей байланысты.Егер Артилықтар біртіндеп қырылып ,немесе бірден
өлсе,бүкіл жер шары ... ... ... болғанын байқатқан болар
еді.»Наполеон Бүкіл Еуропаны ,тіпті кейін дүние жүзін француздардың
басқаруымен болатынын одақтастық деп түсінді және ... ... ... ... ... ... деп ... ұғымының мәні.
2.1.Мемлекеттің ұғымы мен белгілері
Мемлекет – басқару функциясын орындайтын және соның көмегімен ... ... ... ... ... ... мен алғышарттар
жасауға ұмтылатын адамзат қоғамын ұйымдастырудың ... ... ... ... ... мен ... ... -ақ өзіндегі аса мол мүмкіндіктеріне
қарай ... ... ... ... ... ,рухани ,ұлтаралық
және жеке адамдардың арасындағы ... ... ... ... қатысып ,қоғамдағы істердің жағдайына белсенді түрде әсер ете
алады.Мемлекет ... ғана тән ... ... ету нысандары мен әдістері
бар айрықша құрылым ретінде сипатталады.Соның арқасында оны ... ... мен ... ... ... басқалардан ерекше өзгешелігімен
көзге түсетін күрделі саяси организм ретінде қабылдаймыз.
Көрсетілген негізгі жағдайлар ... ... ... ... ... көрінісін табуы керек ... ... ... күрделілігі мен көп аспектілігіне қарай оның ... ... емес және ... ... ... ... бұл ... қоғамы дамуының маңызды
кезеңдеріне тән саяси ұйым:
а)қоғамды басқару міндетін атқару ,адамдардың ,топтардың және басқа да
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... жүктелген;
б)оның саясатын жүзеге асыру жүктелген кең тармақты органдар жүйесі
жіне биліктің ұйымдастырушылық – күш ... ... ... қоғамдық өмірдің барлық субъектілері
қамтамасыз ... ...... ... ... ... бұл ... ашып,нақтылай отырып,әрбір белгі
соғылған белгілерге егжей- ... ... оның ... және ... ... үңіліп ,әрекет ету механизмін көрсету қажет.
Мемлекеттің негізгі ... ... ... ... ... ... сол,онда арнаулы кәсіби басқару мен мәжбүрлеу
аппараттының болуымен ... ,оқу және ... ... ... биліктін» болуы тән.Бұл жердегі әнгіме қоғамнан бөлініп
шыққан, басқару негізгі жұмысына ,кәсібіне ,мамандығына ... ... ... бастаған адамдар туралы .Басқарушы ... ... ... ... басқару ұйымы білген емес.Ол тек қана басқарудың
мемлекеттік жүйесіне тән нәрсе ;олар мемлекеттің ... ... ... ... іске ... мемлекеттің барлық халқы бір
жағынан ... ... ... ... мен басқару
жөніндегі ... ... ... .Сөйте тұра екіншілерінің біріншісіне
қатысты тек қана басқару ... ... – ақ ... ... ету ... ресми түрде жүзеге асыруына қақысы бар.
Мемлекеттің басқа да бір ... ... өмір ... ... салық жинауға мәжбүр ... – бұл ... ... ... ... ... ол өмір ... қаржының жетіспеуінен немесе болмауынан оның бүкіл
тіршілігі қиындайды.Салықты ... ... ... ... ... мен ... жоқ азаматтарда төлейді;халықтың шамалы бөлігі
ғана ... ... ... ... ... ... ... мәжбүрлеу аппаратының орасан зор армиясын ұстауға ... ішкі ... және ... ... ... ... беру ,ғылым,мәдениет,салаларын қолдауға экономиканың
маңызды салаларын ынталандыруға ... ... ... ... ... пен құқық бұзушылықпен күресті қамтамасыз етуге пайдаланады.
Мемлекеттің ерекше белгілерінің біріне оның өз азаматтарын аумақтық
принцип ... ... ... алғашқы –қандай туысқандардың
байланысы мен қарым –қатынасынан құралады.Енді соңғысы бұрынғы ... ... ... ... қалды.Керісінше,мемлекет азаматтарға
өздеріне тиесілі құқықтарын бөліп,оларға міндеттер жүктеу туралы мәселені
шешкен кезде ,оларды басқару ,ұйымдастыру және ... да ... ... ең ... ... ... ... жерін ескереді.
Мемлекеттің даму барысында халықтың аумақтық принципі бірқатар
мемлекеттік –құқықтық институттармен тұтас ... ... ... ... ... оны нақтылай түсуге ,тереңдетуге ,айқын ... ... ... ... ... да бір ... тиесілігі бекітілген азаматтық
институты ерекшеленеді.Басқа тұлғалардың бәрі шетелдіктер немесе азаматтығы
жоқ ... ... ... ... ... ... азаматтығы жоқ тұлғалардың арқасында мемлекет
халықты «өзіміздікі» және «өзіміздікі емес» деп дефференцияланады.Сыртқы
мемлекеттер арасындағы және ішкі автономиялық және әкімшілік –аумақтық
бөліністер арасындағы шекаралар ... ... ... мемлекеттік биліктік кеңістіктегі шегі,сондай –ақ мемлекеттің
егемендігінің құрамдас бөлігі болып табылатын аумақтық билік ету ... ... ... ... ... ... құрылымдарымен және
институттарымен ,егемендік сияқты қасиетімен ерекшеленеді.Бұл қасиет
мемлекетті басқа ұйымдардан ,қоғамның құрлымдары мен институттарынан жоғары
қойып,оған өзіндік басымдық,қайталанбас ... ... ... ... ... және ... .Мемлекеттік биліктің
үстемдігі деп өз аумағындағы ең жоғарғы билікті айтады.Аумағындағы жұмыс
істеп ... ... ... ... мен ... ... ролін мойындайды ,өздерін оның мәртебесі мен маңызынан
төмен қояды. Олар мемлекеттік биліктін бұйрығын орындауға ,мемлекеттің
билеген тәртібін сақтауға міндетті.Мемлекетке ... ... ... ... ... ... ... мемлекетке қарсы келе алмайды.Егемендіктің
екінші бір құрамдас бөлігі болып ... ... ... мәнісі
,мемлекет өзінің билігін дербес жүргізеді,өзінің стратегиялық бағыты мен
тактикалық жолын өзі таңдайды ,өз ісіне ешкімді араластырмай ... ... ... өзі ... ... жол ... ішкі ... мемлекеттің ішінде жұмыс істейтін бірде-бір ұйымның
,бірлестіктің және құрылымның мемлекеттік биліктің дербестігіне қол ... ... ... ... ... ... ... ,егемен мемлекет басқа мемлекеттермен халықаралық ұйымдармен
дербес қарым-қатынас сақтайды дегенді білдіреді.
2.2. Мемлекет ... ... ... басқару ,билік жүргізу функцияларын іс ... ... ... ... ... ... ... байланысты
мемлекеттің тарихи даму кезеңдеріне орай ... ... тән ... мәні ... ... және ... теориясында жалпы тарихтың жетістіктерін
пайдалана ... ... екі ... ... ұғым мағанасында мемлекеттердің типтері қоғамға тән
экономикалық ... ... ... үстем тап мүддесіне қызмет
ететін басқару күштер құралы ... ... ... ... ... ілімге тән марксизм –лениннизмнің саяси-құқықтық ілімі
адамзат тарихында ... ... ... ... ... формацияның дамып,тарихтың бір сатысынан бір сатысына
көтерілуімен тығыз байланыстырып ... ... ... ... типі де ... ... ... формалық мағынаны қабылдайды.-
Формациялық мағынада мемлекеттің тарихи типтері жүзінде ... ... ... ... ... |5)Социалисттік |
|қауымдық |экономикалық |экономикалық |экономикалық ... ... ... ... |формация |формация ... ... ... ... |Социалисттік |
|-өзі басқару |типтегі ... ... ... |
| ... ... | ... |
Мемлекеттің формациялық типтерінің негізін қоғамдық –экономикалық
формацияның өндірістік қатынастарының жинтығы(базисі)құрайды.Марксистік
ілім бойынша қоғамдағы өндіргіш ... ... ... болғанда
әлеуметтік төңкеріс болып,жаңа қоғамдық-экономикалық формация пайда
болады.Бұл процесс жаңа формацияға сәйкес ... ... ... ... формациялық ілімі туралы былай деп
жазады:«Менің зерттеулерім мені мынадай нәтижеге
жеткізді:праволық(құқықтық)қатынастарды,дәл сол сияқты мемлекеттердің
формацияларын да өзінен-өзі де адам ... ... ... ... ... ... ... материалдық өмірлік қатынастарға
негізделеді.......Осы өндірістік қатынастардың жиынтығы қоғамның
экономикалық құрылымы ,реалдық базисі ... ... ... заңдылық
және саяси қондырма орнайды.....Қоғамның материалдық өндіргіш күштері өз
дамуының белгілі саласында сол кездегі өндірісттік қатынастарға ,немесе осы
күнге ... ... ... ... ... келген өндірістік қатынастардың
заңдық жағынан алғандағы бейнесі ғана болып табылатын меншік қатынастарға
қайшы келеді.Өндіргіш күштердің даму нысандары болған бұл ... ... ... ... ... ... ревалюция заманы
басталады,экономикалық негіздің өзгеруімен бірге азды –көпті қысқа уақыт
ішінде бүкіл орасан зор қондырмада төңкеріс жасалады»1
К.Маркстің ... бұл ... ... ... құл ... және ... мемлекеттер типологиясын тек
догматикалық қағида ұғымдарымен түсіндірді.
Құл иеленуші типтердегі мемлекеттердің экономикалық негізін құл
иеленушілердің өндірістік құрал-жабдықтарға деген жеке меншігін құрайды,ал
сол өндірістік ... ... құл ... ... ... қалыптасады.Біріншісі-қоғамның экономикалық негізі,екіншісі-
саяси негізі.Әлеуметтік негізін екі тап қалыптастырады:Құл иеленушілер және
құлдар.
Феодалдық мемлекеттің ... ... ... ... ... жеке меншігі құрайды.Саяси билік феодалдардың иелігінде.Осыған орай
феодалдық базис негізінде пайда болған мемлекеттердің барлығы феодалдық
типтегі мемлекеттердің қатарына жатады.Феодалдық мемлекеттер феодолдық
өндірістік ... ... үшін ... ... ... билігін
жүргізетін басып-жаншу машинасы ретінде ғана бағаланады.Басқа құндылықтарды
таптық сипат негізінде бағалайды.
Буржуазиялық мемлекет типінің экономикалық негізінен буржуазия ... ... ... ... ... ... негізін буржуазияның
саяси билігін заңдастырады.Буржуазия мен ... ... ... ... ... ... бойынша буржуазиялық мемлекет
тарихтың даму заңдылықтарымен социалистік мемлекетпен ауыстырылады.Бұл
процесс негізінде төңкеріс арқылы болады.Және ол барлық елдерде міндетті
түрде болатын құбылыс.
Социалистік типтегі ... ... ... ... ... табының өндірістік құрал-жабдықтарға меншігі құрайды,ал саяси
негізі пролетариат және шаруалар табының билігі ретінде пайда болып,дами
келе жалпы халықтық мемлекетке айналады.Қоғамның басқарушы ... ... ... танылады. Социалистік мемлекеттің оған
дейін пайда болған мемлекеттерге қарағанда адамның әлеуметтік жағынан
тиімді қорғалудың тетңктерін ... жол ... ... ... ... ... асырылады.Бұл прогрессивтік мағана
Сонымен қатар социалистік мемлекетке бір меншіктің түріне,бір партияға
шексіз монополия беріледі адам құқы аяққа ... ғана ... ... бөлу ... ... және ... ... қарсы күш қолдану және үркіту –қорқыту мемлекеттік
саясаттың негізгі құралдарына айналады.
Кеңестік социалистік мемлекет ,алпауыт қызыл империя қанау мен ... ... ... ... жүргізген күштеу саясаты.Меншікті күшпен тартып алудың
нәтижесінде халық ... ... ... К.,Энгельс Ф.Таңдамалы шығармалар.Алматы.1986.4-том.146-147-
беттер.
жоқ.Керісінше,адам партиялық номенклатура билеген мемлекеттің шексіз
езгісіне душар болды.Мемлекет жеке адамға ... ... ... тыйым
салды,тер төгіп төккен жалақысының 36% ғана иемделінді,қалғандары
мемлекеттің қалтасына түсіп отырды.
2.Өмірдің барлық саласына мемлекеттік көлемде жоспар құру ... ... ... ... ... ... жою ... мемлекеттік мәні
бар идеология ретінде танылады.
3.Жеке адамға қарсы күш ... ... ... ... ... еркін пікір
білдіруге қатаң түрде тыйым салады.Оның барлық қимыл -әрекеттері мемлекет
тарапынан бақылауға алынады.Социалистік мемлекет жеке адамды қақпанда
ұстайды.Соның нәтижесінде тек ғана ... ... ... ... ... ... алудың салдарынан 1930-1932 жылдары
,қолдан жасалған этноцидтен үш миллионға жуық қазақ қырылды,75 мың ... ... ... ... ... ... қаза ... ,оның
22мыңы атылды2.Бұл социалисттік типтегі мемлекеттің қазақ жеріндегі
көрінісі.
Жалпы алып қарағанда мемлекеттердің формациялық типологиясы барлық
халықтар мен қоғамға ... ... бола ... ... ... ... мағана сипатымен түсіндіру
бар.мысалы,А.Тоинби қоғам мен мемлекеттердің типологиясының негіздерін
анықтауда тек экономикалық қатынастарды ескеріп қана қоймай ,сонымен қатар
мәдени ,діни факторларды ескеру ... ... ... ... ... ... ... атап
көрсетті3.Мысалы,египет,қытай,араб,мексика,провославия,иран,сирия,батыстық,м
ая,инкілер,ацтектер,т.б.,өркениеттер.
Ал зерттеуші О.Шппенгер 8 өркениеттік дамумен
шектеледі.4А.Тоинбидің пікірінше,мемлекеттер пайда болғаннан кейін өзінің
биік даму ... өсу ... ... ... ... күйрейді
осылай даму арқылы мәңгілік айналым болып тұрады.Өркениеттік типология
негізінде мемлекеттердің барлығын бір-біріне ұқсас даму сатыларынан өтеді
деген тезисті жоққа шығарып ,дүниені ... ұғым ... ... ... мен ... ... қосқан мәдени үлестерін бүкіл азаматтың
жетістігі деп бағалайды.
Сонымен қатар өркениеттік типологияда технологиялық бағыт ... ... .Бұл ... ... ... ... ... қоғамдағы
ғылыми –техникалық прогрестің жетістіктерімен сарапталады.Жоғарғы
технологияны енгізу мемлекеттердің әлеуметтік -экономикалық деңгейін
халықтың әл-ауқатын жақсаруына ... ... ... ... и ... население Туркестана .Ташкент,1925. 77-
2ТәтімовМ.,Әлиев.Ж .Дербестігіміз –демографияда.,Алматы,1999,34-бет.
3Тоинби ... ... . ... ... ... ... и
значение истории.М., 1994. 30-бет.
4Карл Ясперс.Смысл и значение истории .М., 1994. 30-бет.
ойшыл Кристофор Келлер (Целлариус)мемлекеттердің типологиялық даму
сатыларынан ежелгі орташа және жаңа даму ... үш ... даму ... ... қажеттілігін дәлелдеді.Орта
ғасырда мемлекеттің қалыптасуы ,билік ету діни ағымдардың ықпалымен
қалыптасып,діни мағынадағы сипатқа ... ... ... ... ... ... таныды.Мысалы,Гуго Горций мемлекетке:
«Мемлекет деген еркін адамдардың құқықтарын қорғау және жалпы пайда үшін
құрылған,
жетілдірілген »одағы деп аныұтама берсе,Иммануил Кант:«Мемлекет –аөп
адамдардың құқықтық заңдармен ... ... ... ... ғылымында мемлекеттерді типке бөліп зерттеу арқылы олардың даму
процесін ,деңгейін ,өркениеттің мазмұнын таңдауға болады.
Теорияда қабылданған ... ... ... ... мемлекеттік құрылым таса қалып қалғанын атап кеткен
жөн.Негізінде евоцентристік көзқараста болған.А.Тоинби,О.Шпенглер және
Ресей зерттеушілері көшпенділерді «жабайы орда ... ... ... ... ... ... типологиясында ,дәстүрлі
стандарттық қалыпқа сыймайтын ,өркениетке жат,үнемі инерциялық санат
билеген және ретсіздік жайлаған ... ... ... ... ... қатынастарын қате баяндау оларды
тек ғана шалағай зерттеулерімен ғана түсіндірілмейді,сонымен қатар
буржуазиялық авторлардың аз ... да ... ... ... ... ... ... жазып алды.Оларға қоғамдық өмірдің
құбылыстарын басқаратын заңдар белгісіз болып қала береді1»
Дұрыс қорытынды.Сонда көшпенділердің мемлекеті ғылыми жағынан алып
қарағанда типологияның ... ... ... ... ... зерттеген Е.И.Кычанов ,«біз көшпенділер мемлекеті туралы жазамыз,бірақ
,жеке алып қарағанда ,көшпенділердің мемлекетінің бұрын болғанын осы
күнге дейін дәлелдеп келеміз ... ... ... ... ... –экономикалық
формация типологиясына мүлдем сай келмейтін мемлекеттік дамуы болғанын
тілге тиек ете келе олардың ... ... ... ... әмбебаптық
аграрлық цивилизация деген теориямен байланыстырады.3
2.3. Мемлкет функциялары
Мемлекет функциясының ұғымы.
Өзінің бағытына сәйкес мемлекет әдетте ,өз ... ... ... ... ... ... ... жағдайына белгілі дәрежеде
ықпал етеді.Осындай тішілік ететін неғұрлым тұрақты және салыстырмалы
түрдегі дербес бағыт ммлекет фнкциясын құрайды.Оның астарынан
мемлекеттануда мемлекет қызметінің ... ... ... ... ... қажетті қарым ­ қатынас тәптібін бекіту мен алдыға қойған
мақсатқа қол жеткізу ниетін ... қиын ... ... осы
негізгі бағыттарының әрқайсысы тұтастық пен оқшаулықтың үлгісін көрсете
отырып ,белгілі бір айқындығымен сипатталады:онда аз ... ... ... ... ... ... ... функциясын ерекшелеп тұрады.Ең алдымен функцияның мағанасы туралы,
1Зиманов С.З.Общественной строй казахов первой ... ... ... ... ... от гунов до маньчжуров.М .,1997.268-беттер
3Масанов Н.Э.Кочевая цивилизацяия казахов.М.,Алматы1995 ... ... ... ... ... қандай да бір саласына белсенді және
мақсатты ықпалы туралы айту керек.Мұндай
ықпалдың процесінде мемлекет бір қатынасты бекітіп ... ... ... ... жеңіп шығады,үшіншісінің
–жаңадан пайда болуына мүмкіндік тудырады.Мемлекеттің ықпал ету объектісі
болып табылатын бұл ... бір ... ... ерекшелейтін белгі
ретінде саналады.Функцияның нақты мағанасы өзіне лайық нысанаға ие ... ... көп ... ... ... функцияны жүзеге асыру
жүктелген мемлекеттік органдарың жүйесі сияқты ,онымен құқықпен ... ... ... ... жүзеге асыру және құқық қорғау)
кіреді. Мемлекет функциясының оны жүзеге асыру әдісі сияқты мынандай
компонентін ... ... ... ... ара қатынасты а)сенімді және
мәжбүрлеуді
б)басқаруды орталықтандырудың және орталықсыздандырудың бастауынан
в)авторитарлық пен қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... болады.
Осылайша ,функцияның құрамына мемлекет қызметінің негізгі
бағыттарының бірі ретінде мағынасынан (өзінің басты компанентінен
)басқа,жүктелген міндеттерді шешудің нысандары ... ... ... мен ... ... ... ету ... қатынастардың
қандай да бір түрлері)жатады.Аталған компоненттерді тұтас
қалпында анықтап алғанда ғана мемлекет ... ... ... болады.
Функциялар теориясы а)мемлекеттің іс-әрекеті жағын сипаттайды,оның рөлін
,мәнін, дамыту перспективасын ашады,басқа жақтармен қатысын
анықтайды;б)мемлекеттің қызметін өзінің бағыты бойынша бөлуге ,реттеуге
мүмкіндік береді;
в)Соңғысын олардың ... ... ,іс ... ... ... орындалу кезегі бойынша пікір қалыптастыра отырып, бағалауға
мүмкідік береді.Сөйте тұра ол саясаткерлерді ... ... дәл ... ... ... ... ерекшеліктерімен творчествалық
үйлестіруге және оның түрлі бағыттарына дер кезінде өзгертулер енгізудің
қажетіне бағыттайды.
Мемлекет функциясында мемлекеттің сипаты мен қоғамдық-саяси ... ... ... мәні ... өзіннің функциясын
жүзеге асырмай тұрғанда және қимыл -әрекетсіз ... ,ол ... айту ... өз функциясын жүзеге асырып отырған мемлекеттің ісі де ол
жайында және оның терең мәні ... ... тез ... ... мәніне қарай оның функциясы туындайтынын айтуға
болады.Осы тұрғыдан алғанда мемлекеттің мәні әртүрлі ... ... ... ... , ... ... тән ... ,құрылымы мен бағыттылығын тізіп сипаттағанда біз,сөз жоқ
,үлкен айырмашылықтарды сезінеміз.Угер мемлекетте жалпы әлеуметтік
бастаулар белең алып тұрған болса,онда оның функциясы таптық ... ... ... ... ... ... үстмдік етуші таптың қарсыласын басып-жаншуға бағытталған.Міне
бірдей мемлекеттерді салыстыру кезінде олардың функцияларының бір-біріне
жақындығын да байқауға болады.Бірақ бұл ... ... ... ... функциялары тұрақты болмайды,оларда бәрібір
айырмашылықтар кездеседі.Ондай мемлекеттердің функциялары ұқсас болатыны өз-
өзінен түсінікті, өйткені бәрі де олардың мәнінің бірдейлігіне байланысты.
Мемлекеттің ... мен ... ... ... мен ... ... байланыс еместігін естен шығаруға болмайды.Ол кейбір
аралық факторлармен ,атап айтқанда дамудың белгілі бір кезеңінде мемлекетің
алдында тұрған ... ... ... ... міндеті
неғұрлым динамикалы фактор демек мәніне қарағанда анағұрлым
өзгермелі.Мемлекеттің экономика,әлеуметтік және рухани қатынастар
саласындағы ,қылмыспен және құқық бұзушылықпен күресте ... ... ... жиі ... ... қызметтің тиісті түрлерінің
ауқымы мен қарқынына ,олардың ара қатынасының пропорциясына ықпал етеді.
Мемлекет функциясының сипаттамасы.Мемлекет функцияларын түрлі
негіздер бойынша топтастыруға ... ... ... ... топтастыру негұрлым кең тараған.Егер мұндай саланы ең
ірі түрде (қоғам мен мемлекеттің ішкі және сыртқы саладағы өмір тіршілігі
)алатын болсақ ... ... ... ... ... функцияларын ішкі
және сыртқы деп топтастыруға болады.
Мемлекеттің ішкі функцияларына қоғамның ішкі өмірінің ірі
салаларына мемлекеттік ықпал ету ... ... ... ... ... өндіріс,орналастыру және алмастыру саласындағы қатынастарын
қамтитын мемлекеттің экономикалық функциясы ... ... ... ... ... ... және ... түрлі
мемлекеттерде әр түрлі олады.алайда қандай жағдайда да мемлекет ... ... ... ете ... және ... ... етеді де
:1)экономикаын адмыутдың сара жолын таңдау(мысалы,нарықтық ,директиваық-
жоспарлы немесе аралас экономиканы таңдау;2)мемлекеттік реттеу дәрежесі
,оның жетекші ... ... және ... ... ... ... үшін ... жағдай тудыру;4)жеке меншіктің
түрлі нысандары мен шаруашылық қызметінің түрлі субъектілерінің мәртебесін
анықтау ;5)экономикалық инфрақұрылым құралдарын (шаруашылық басқарудың
қаржы-ақша ... ... беру ... ... экономикалық функцияның айрықша компаненті
болып табылады,өйткені мемлекет бюджетінің құралуы ,мемлекеттің кірістері
мен шығыстарының балансталуы осыған тікелей байланысты.
Жоғарыда ... мына ... ... болады,экономиканың
нақты саласына мемлекеттің ықпал ету нысаны оның қандай секторға
–мемлекеттік пе жеке немесе ұжымдық ... ... ... ... мен ... ... ... ықпалы мол;оған басқаруың шексіз құқығы
берілген(кадр мәселесі,қаржы,материалдық-техникалық ... ... ... ... ... ... ... ,ұйымдары мен шаруашылық объектілеріне қатысты
айтатын болсақ ,онда мемлекеттің олардың қызметіне ықпалы шамалы болып
табылады,ол нормативті реттеу нысандарымен ,сондай-ақ олардың заңдылық
талабы мен ... ... ... ... ... ... ... көп саласын өз қарауына алғысы келді.Соның
әсерінен, экономиканың көпшілік ... ... ... өтіп кетті,қасаң
бюрократиялық шеңберге салынып,тиімділігін жоғалтты.Соңғы кездері
экономикалық функция күрделі өзгерістерді басынан өткерді:меншікті
жекешелендіру және мүлікті мемлекет меншігінен ... алу ... ... реттеудің ,экономиканың дамуына ықпал ету мен
бақылау жасаудың нысандары мен әдістері өзгерді.Қолында ықпал етудің
маңызды тетігін сақтап қалған мемлекет көптеген шаруашылық істерін
жекелердің ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Адамдардың әсіресе қысымға ұшыраған адамдардың материалдық және рухани
қажеттіліктерін қанағаттандыруға ,халықты әлеуметтік жағынан қорғауды
қамтамасыз етуге ,олар мемлекеттің әлеуметтік функциясынның ... ... ... ,тұрмыстық-коммуналдық ,көлік қызметін
көрсету ,оларға мәдени –тұрмыстық ,білім беру және ... да ... ... бір ... ... өз ... алып отыр.Мемлекет коммерциялық
және басқа да мемлекеттік емес ұйымдардың халықтық тұрмысы төмен тобына
әлеуметтік қызметін ... үшін ... ... белгілеп ,олардың
қайырымдылық қызметін ынталандырып отырады. Экономиканы және қоғамдық
өмірдің басқа да алаларын қамтыған дағдарысқа ... ... ... ету мен ... ... ... ... мүмкіндігі күрт
азайды.Сондықтан денсаулық сақтауға ,ғылымға ,мәдениетке,білім беруге және
әлеуметтік саланың басқа да тармақтарына ... бөлу ... ... ... ... ... ... төлеу кейде кешігірп жатады.Азаматтар үшін мемлекет есебінен тұрғын
үй құрлысын жүргізудің ,медициналық,мәдени –ағарту,ғылыми,мектеп,спорттық
объектілерді салу ... ... ... шығу ... ... ... ... қызметін қалпына келтіруге
мүмкіндік береді.
Мемлекеттің ішкі функцияларына сондай-ақ мына төмендегілер
де ... ... ... ... ... түсіндіру ,осы азаматтардың көпшілік тобының қолдауы мен
мақұлдауын қамтамасыз ету,бұқаралық ақпарат құралдарын,ғылыми-білім
беру,мәдени-ағарту және мекемелердің басқа да ... ... ... шешуге жұмылдыру.Мемлекет азаматтар санасының қолдауға немесе
оған адалдыққа негізделуне және оппозициялық –сыни идеяларды қабылдамауына
(немесе тіпті шамалы ғана қабылдауына )мүдделі.Әдетте ,мемлекет
идеологиялық функцияны ... ... қол ... жолында қаржы
алмайды ,оны жүзеге асырушы мекемелер жүйесін құрады,ниеттес және рухы
жақын ... емес ... ... ... ... ... ... сақтау мен нығайту
,мемлекеттік және қоғамдық қауіпсіздікті ,заңдылықты ,құқық ... ... мен ... ... ... ... келісім мен тұрақтылықты реттеу,қылмыспен және құқықбұзушылықпен
күрес,мемлекет жарлығын қоғамдық өмірге қатысушылардың барлығының сақтауына
қол ... ... ... бағытталған Мемлекет сот,құқық қорғау
органдарының және осы функцияны жүзеге асырумен айналысатын билік
құралдарының ұйымдастыру –мәжбүрлеу ... ... ... ... ... ... (нормативті
реттеу,бақылау және оперативті басқару жолымен) қабылдайды,оның халық үшін
қолайлы және ашық болуын қамтаамсыз етеді,қажеттілігіне қарай үкіметтік
емес ... ... ... ... ... отырады;
•экологиялық ,бұл функцияны айналадағы ортаны қорғауды ,табиғат
байлықтарын ... ... ... атқарылатын қызметті
қамтиды.Қазіргі кезеңде мемлекет ғылыми-техникалық прогресті жедел
дамытудан және адамдардың қызметінің басқа да түрлерінен болатын
табиғатқа төніп тұрған қауіпті ескеріп ... ... ... көздерді жоюға,айналадағы ортаға келетін зияның басқа да
түрлерін қысқартуға тиіс.Ол қоғамдық өмірге араласушылардың ... ... мен ... ... ,атмосфералық ауаны ,басқа да табиғат
ресурстарын ұтымды да үнемді пайдалануды талап ете алады ,табиғат тепе-
теңдігінің ... ... ... ортаны қорғауға байланысты
жалпымемлекеттік және аймақтық бағдарламаларды жасап,жүзеге
асырады.Қазақстанда осы жүйені басқаратын және ... ... ... ... ... ресурстары және айналадағы ортаны
қорғау минисртлігі арнайы құрылады.Бүгін де азаматқа экологиялық ... ... ... ,ал ... ... оны ... ... жете бермейтіндіктен ,бұл бағытта бірнеше мемлекеттердің
қызметін үйлестіру қажеттігі туады.Сондықтан,экология саласында
халықаралық(БҰҰ және басқа да халықаралық ұйымдар шеңберінде )және
мемлекетаралық ... ... ... бірқатар мемлекеттердің
келісімімен жүргізілетін іс-қимыл тәжірибесін тарату кең өрәс алуда.
Сыртқы функциялар халықарлық қатынастар саласына қатысты жіне оның
сытрқы саяси міндеттеріни шешуді қамтамасыз ... ... ... ... функциямен салыстырға олар,әдетте басымдық таныта
алмайды,керісінше ақыр соңында біріншісінен туындайды,олардың табысты
асырлуы үшін қолайлы жағдайлар жасауға бейім тұрады.
Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... орын алады.Оның мақсаты басқа мемлекеттердің тарапынан болатын
қауіп пен олардың агрессиялық әрекеттерінеқарсы тұру және қарсылық
көрсету мүддесінде әскери ... құру және ... ... ... және ... ... әр түрлі болады:бірінші жағдайда
әңгіме агрессияға қарсы дайындық,әскери күш пен жауынгерлік техниканы
алдын ала жинастыру және жетілдіру,армияның бүгінгі күнгі ... ... ... ... ... ... –мемлекеттің және оның
армиясының қарсыластарымен жауынгерлік шайқастар мен басқа да
операцияларға шын мәнінде қатысуы.
Алайда,қандай жағдайда болса ... ... ... ... айналысатын қорғаныс министрлігі басқаратын кең тармақты
органдар жүйесін құрады,армияныжәне күштін ... ... ... ... жинақтарудың және олардың жұмыс істеуінің
тәртібін анықтайды,әскери қызметке шақырылатын азаматтардың ... ... ... мен ... өзара қарым-
қатынас принциптерін бекітеді,армияны жаңа қару-жарақпен және техникамен
жарақтандырумен,оны азық –түлікпен,киім-кешекпен,материалдық-ұйымдастыру
құралдарымен қамтамасыз етумен айналысумен.
Мемлекеттің басқа бір сыртқы функциясы ... ... ... ... функиясының да мәні зор.Мұндай
қатынастар мемлекетке әлемдік қоғамдастыққа кіруге,онда толық құқықты
субъекті жіне партнер ретінде қалыптасуға мүмкіндік ... ... ... қатынастар ,қоғамдық бірлестіктер ,коммерциялық
құрлымдар жағынан байланыстар.Мемлекеттер арасындағы қатынастарға ... пен ... ... ... ... ... ... роль
атқарады.Олардың шеңберінде мемлекеттер арасында саяси сауда экономикалық
,ғылыми-техникалық,мәдени және басқа да байланыстар нығайып,көптеген
өмірлік мәселелер өзара түсіністік негізінде шешіледі.Белгілі ... (екі ... да ... мен ... болған кезде
)мемлекетаралық қатынастар тығыз ынтымақтастық пен өзара көмек қатынасына
айналуы мүмкін ,ол жасалатын келісім - шарттардың
(мысалы,достастық,ынтымақтастық және өзара көмек туралы келісімдер
),сондай-ақ ... ... ... сақтауына көбірек көңіл
бөлуінен ,бастамаларды өзара қолдаудан ,аталған мемлекеттердің сыртқы
саяси акцияларын үйлестіруінен көрініс табады.
Қаралып отырған функцияны ... ... ... ... ... басшысы,үкімет)арнаулы (сыртқы істер министрлігі мен оның
қарауындағы көптеген құрлымдар )органдар да қатысады.Олардың қызметі ішкі
заңдармен ,сондай-ақ халықаралық-құқықтық актілер жүйесімен егжей-
тегжейлі реттелген.
Кейбір мемлекеттер ... ... ... ... ... алу ... орындады.Әңгіме олардың басқа елдің аумағын зорлықпен жаулап
алып,оларды осыдан туындайтын барлық салдарларымен қоса(халықтан аса ауыр
алымдар мен ... ... ... ... ... ,тәуір жерлері мен жайылымдарын иемдену,отарлап басқару
режимін бекіту )өзәне қосып алуы туралы болды.Отарлау жүйенсінің ... ... бұл ... бас тартуға мәжбүр қылды.Бірақ,қазәр
де жекеленгентжағдайларда өткеннің қалдықтары ... ... ... басып алуы ) алайда олар әлемдік
,қауымдастықтан ұйымдасқан қарсыластарға тап болып ,сондықтан да ... ... ... ала алмауда.
Қазақстанның мемлекеттік ---құқықтық дамуы үшін өткаеннің
этатистік бұрмалауларын және одан ... ... ... мемлекеттік
араласудың әлсіреуінен жеңумен байланысты мемлекеттің кейбір ішкі
функциялары тарылып,оларды жүзеге асырудың ... мен ... ... қызметін белсенді атқарады және де қоғамдық
өмірдің маңызды салаларындағы істердің жағдайына белгілі дәрежеде ықпал
етеді.
Мемлекеттің пайда ... ... ... ... ... ... нысандарын қажет етпеген және мемлекет болғанға
дейінгі, басқа ... ... ... ... ... ... даму
кезеңдері тікелей ізашар болып отыр. Мемлекет — басқару функциясын
орындайтын және соның көмегімен қоғамның тіршілік-тынысын қамтамасыз
ететін, оған қажетті жағдайлар мен алғышарттар ... ... ... ... ... ... ... тән ерекше белгілері мен
қажетіне, сондай-ақ өзіндегі аса мол мүмкіндіктеріне қарай мемлекет
экономиканы дамытудың, әлеуметтік-саяси, ... ... және ... ... ... ... ... шешуге нақты
қатысып, қоғамдағы істердің жағдайына белсенді түрде әсер ете алады.
Мемлекет тек өзіне ғана тән функциялары, әсер ету нысандары мен ... ... ... ... сипатталады. Соның арқасында оны қоғамда,
ұйымда, құрылымдар мен институттарда әрекет ететін басқалардан ерекше
өзгешелігімен көзге түсетін күрделі саяси организм ретінде қабылдаймыз.
Тікелей Қазақстан ... ... ... ... ... мемлекеттің
ролінің күштілігімен сипатталатын өндірістің азиялық тәсілі сияқты тарихи
формацияның бекітуімен байланысты. Жер, мал, жайылым, су шаруашылық
объектілері өндірістің негізгі құралына айналды, ... ... үшін ... ... ... ... рулық байланыстар мен қарым-қатынастар,
ішінара болмаса, бұрынғы тұрақтылығын жоғалта бастады. Уақыт өте ... ... мен ... ... ... ... ... кетуі
керек болды.
Пайда болған мемлекеттер шығыстың деспоттық үлгісімен құрылды және
өзінің қол астындағы азаматтарына ... ... ... ... ... негізінен әр алуан «шығыстық» нысанда, монархтық (қағанат,
халифат, хандық, сұлтанат) еді.
Мемлекеттің дамуы- мемлекет қоғамдық еңбек бөлінісінің, жеке
меншіктің пайда болу нәтижесінде алғашқы ... ... ... ... ... ... ... пайда болуы мен іс-әрекетінің нәтижесі
ретінде қалыптасатын, қажетті жағдайларда өкіметтің күш-қуатына сүйенетін
басқару жүйесі. Мемлекет – адам ... ... жаңа ... ... келуінің, қалыптасуының негізгі объективтік заңдары:
- қосымша өнімнің пайда болуы;
- жеке меншіктің қалыптасуы;
- таптар мен ... ... ... ... ... реттеп, қоғамды басқару үшін.
Сонымен мемлекет құқықтық заңдарға тәуелді адамдардың бірлестігі және
ол ... ... ... деп ... де ... ... ретінде мемлекетпен бірге пайда болады, себебі, көп жағдайда олар
бір-бірінің тиімділігін қамтамасыз етуге бағытталған. Мемлекеттің құқықсыз
өмір сүре алмайтыны секілді, ... та ... өмір сүре ... ... ... ... ... мемлекет заң нормаларын
орнықтырады, қолданады және оларға кепілдік береді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы (1998, 2007, 2011 ... ... ... ... Е. ... және ... ... “Жеті жарғы” баспасы,
Алматы, 2001
3. Ибраева А., Ибраева Н. “Теория государства и права”- Алматы: ...... ... Қ.Д., ... А.Қ., ... А.Н. “Мемлекет және құқық
теориясы” - Алматы:“Эверо”,2004
5. Сапарғалиев Ғ. ... ... ... және ...... ... 2003
6. Сапарғалиев Қ., Ибраева А. “Мемлекет және ... ...... жарғы”, 1998-2004
7. Малько А. В. “Теория государства и ... - ... ... ... Хропанюк В. Н. «Теория государства и права» - Москва: Интерстиль,
1997
9. Сәкен Өзбекұлы.Өмірәлі Қопабаев “Мемлекет және құқық теориясы” ... ... ... 2006
10. “Құқық негіздері”.С.Д.Баққұлов – Алматы, 2006
11. “Құқық негіздері”.Қ.И.Оспанов.-Алматы:“Жеті ... ... ... ... ... ... за независимость и образование США .М.,1976.
14. ... ... ... ... Рыскулов. Т.Революция и коренное население Туркестана –
Ташкент,1925.
16. ТәтімовМ.,Әлиев.Ж .Дербестігіміз –демографияда-Алматы,1999
17. ... ... ... . ... Карл ... и ... истории.М., . 1994
19. Зиманов С.З.Общественной строй казахов первой половины XIXвека.Алма-
Ата,1958
20. Кычанов Е.И.Кочевые ... от ... до ... ... Н.Э.Кочевая цивилизацяия казахов.М.,Алматы,1995

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттің пайда болу себептері туралы теориялар6 бет
Мемлекеттің пайда болу себептері, белгілері9 бет
Желін ауруларының шаруашылыққа тигізетін зияндары және пайда болу себептері61 бет
Жпф зақымдылығы мен оның пайда болу себептері мен түрлері27 бет
Инфляция - пайда болу себептері және онымен күресу жолдары17 бет
Инфляция мәні, пайда болу себептері, түрлері14 бет
Инфляцияның мәнi, түрлері және пайда болу себептерi26 бет
Инфляцияның мәні, тарихы және пайда болу себептері11 бет
Кәсіпорындардың банкротқа ұшырауы, төлем қабілетсіз болу себептері, оның салдары және оның алдын алу бағыттарын анықтау, банкроттыққа қарсы басқарудың рөлі мен кәсіпорын үшін маңызын зерттеу80 бет
Нарықтық экономикадағы дағдарыстың пайда болу себептері58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь