Кәмелет жасына толмағандардың қылмыстарын тергеу ерекшеліктері

Кіріспе
1.Бөлім

Кәмелеттік жасқа толмағандардың қылмыстарын тергеу ерекшеліктері
1.1 Кәмелеттік жасқа толмағандар қылмыстарының криминалистік сипаттамасы
1.2 Тергеудің бастапқы кезеңінде қалыптасатын тергеулік аһуалдар мен тергеу әрекеттері

2.Бөлім
Кәмелет жасына толмаған қылмыскер тұлғасы
2.1 Кәмелет жасына толмаған қылмыскер тұлғасының құқықтық ерекшеліктері
2.2 Қылмыстың алдын алудағы кәмелет жасына толмағандар тұлғасының мәні

Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кәмелет жасына толмағандардың қылмыстарын тергеу ерекшеліктері – арнайы сауалдар шеңберінде өте кең дискуссиялы мәселені қозғайтын тақырыптардың бірі. Бұл саланы зерттеуді – оқу барысының қорытындысы ретінде қарауға бола ма? Кәзіргі кез үшін оны қаншалықты актуалды (өзекті) және түйінді мәселе ретінде қарауға болады? Неліктен оған баға беруіміз керек?
Бұл сауалдарға жауап ретінде айтатыным: кәмелет жасына толмағандардың қылмыстарын тергеу – криминалистика пәнінің жүйелік институты және маңызды саласы болып табылады.
Біз үшін бүгін қылмысты тергеу дегеніміз не? Біз – жас мемлекетпіз, бүгінгі таңда Қазақстан мемлекеттілігін қалыптастырудың ең сын сағаттары артта қалды деп айта аламыз. Біз бұны неге сүйеніп айтып отырмыз? Егемендігіміз, аумақтық тұтастығымыз халықаралық деңгейде танылып, кепілдік берілді. Қазақстан әлденеше ұйымдардың мүшесі болып табылды*.
Жаңа қоғамдық қатынастар қалыптастыру оңай шаруа емес. Оны қоғамдық өмірдің түрлі қырларынан көруге болады.
Нарықтық қатынастарға байланысты көрініс тапқан жұмыссыздық, көптеген қала мен дала тұрғындарының өмір сүру дәрежесінің төмендеуі біршама келеңсіз құбылыстармен байланысып жатыр.
1. Назарбаев Н. Ә. Ғасырлар тоғысында. – Алматы: Өнер, 1996.
2. Каиржанов Е.И. Криминология. – Алматы, 2000
3. Кудрявцев В.Н. Причинность в криминологии. – Москва, 1968
4. Молдабаев С.С. Проблемы субъекта преступления в уголовном праве РК. – Алматы, 1998
5. Каиржанов Е.И. Профилактика преступлений несовершеннолетних органами внутренних дел. – Караганда, 1983.
6. Криминалистика. Под ред А.Г. Филиппова. 3-е изд., - Москва 2004.
7. Особенности расследования преступлений несовершеннолетних на современном этапе. – Волгоград, 1986
8. Каневский Л.Л. тактика следственных действий по делам о преступлениях, совершенных несовершеннолетними. – Уфа, 2001.
9. Особенности расследования преступлений несовершеннолетних. – Москва, 1981.
10. Криминалистика. Под ред. Р.С. Белкина. – Москва, 1999.
        
        ҚАЗАҚСТАН   РЕСПУБЛИКАСЫ   ІШКІ  ІСТЕР   МИНИСТРЛІГІ АКАДЕМИЯСЫ
КӘМЕЛЕТ ЖАСЫНА ТОЛМАҒАНДАРДЫҢ ... ... ... 2006 ... жасына толмағандардың қылмыстарын
тергеу ерекшеліктері”
Криминалистика пәні бойынша
Бітіру жұмысы
Т Ү Й І Н І
Зерттеудің нысаны – ... ... пәні ... ... ... ... тергеу ерекшеліктеріне арналған. Зерттеу
тақырыбының көкейкестілігі, Қазақстанда ... ... ... ... ... ... мақсаты мен міндеттері - дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты –
жасы кәмелетке толмағандардың қылмыстарын тергеу ... ... ... заң ... орын ... нақтылы көрсетілуін анықтау.
Осы мақсатқа сәйкес зерттеудің міндеттері мыналар:
1. Криминалистік зерттеулер тұрғысынан қылмысты ... ... ... ... ... ... қылмыскер тұлғасына қысқаша сипаттама беру.
3. Қылмыстың алдын ... ... ... ... ... ... ашу.
4. Анықтауға жататын мән-жайларды белгілеу.
5. Тергеудің бастапқы кезеңіндегі түрлі ... мен ... ... ... Кәмелет жасына толмағандардың қылмыстары бойынша сот-психологиялық
сараптамаларының ... ... ... методологиясы мен тәсілдемесі
Зерттеудің методологиялық және теориялық негізі – діалектика заңдары,
социология, педагогика және психология ғылымдарының ... ... ... және ... ғылымдарының басты-басты қағидалары мен
тұжырымдары ... ... ... – жасы ... толмағандар жасаған қылмыстарын
тергеу.
Зерттеудің нақты заты – тергеудің бастапқы кезеңіндегі түрлі жағдайлар мен
тергеу ... ... жасы ... ... қатысты
ерекшеліктері және оларды заң нормаларында және сот тәжірибесінде ескеру
жолдары табылады.
Дипломдық жұмыстың ғылыми ...... ... ... ... ... жасы ... толмағандар жасаған қылмыстарын тергеу
мәселелерінің зерттелуінде жатыр.
Зерттеудің құрылымы мен көлемі - ... ... ... Кіріспеден,
2 бөлімнен, қорытынды мен әдебиет тізімдерінен тұрады.
Мазмұны:
Кіріспе
1-Бөлім
Кәмелеттік жасқа ... ... ... ... ... ... ... криминалистік сипаттамасы
Тергеудің бастапқы кезеңінде қалыптасатын тергеулік аһуалдар мен тергеу
әрекеттері
2-Бөлім
Кәмелет жасына толмаған қылмыскер тұлғасы
25 ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстың алдын алудағы кәмелет жасына толмағандар тұлғасының мәні
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
3
Кіріспе
Кәмелет жасына толмағандардың қылмыстарын тергеу ерекшеліктері –
арнайы сауалдар ... өте кең ... ... ... ... Бұл ... зерттеуді – оқу барысының қорытындысы
ретінде қарауға бола ма? Кәзіргі кез үшін оны қаншалықты актуалды (өзекті)
және ... ... ... ... болады? Неліктен оған баға беруіміз
керек?
Бұл сауалдарға жауап ретінде айтатыным: кәмелет жасына
толмағандардың қылмыстарын тергеу – ... ... ... және ... саласы болып табылады.
Біз үшін бүгін қылмысты тергеу дегеніміз не? Біз – ... ... ... ... ... ... ең сын
сағаттары артта қалды деп айта аламыз. Біз бұны неге сүйеніп айтып отырмыз?
Егемендігіміз, аумақтық ... ... ... ... ... Қазақстан әлденеше ұйымдардың мүшесі болып табылды*.
Жаңа қоғамдық қатынастар қалыптастыру оңай шаруа емес. Оны ... ... ... ... ... ... байланысты көрініс тапқан жұмыссыздық, көптеген қала
мен дала ... өмір сүру ... ... біршама келеңсіз
құбылыстармен байланысып жатыр.
_______________________
* Назарбаев Н. Ә. Ғасырлар тоғысында. – Алматы: Өнер, 1996.
4
Осының бір ... ... - ... және ... ... бұзу, оның ең
қауіпті түрі – қылмыстылық.
Қазақстан Республикасында ауыр және аса ауыр қылмыстар, оның ішінде әсіресе
ұйымдасқан ... ... ... ... ... жасы ... ... іс-әрекеттері де аз емес.
Кәмілетке толмаған қылмыскер тұлғасын және сондай-ақ жасаған қылмыстарын
тергеуді методологиялық және теориялық тұрғыдан анықтау, оның ... ... ... ... ... алдына алудағы жұмыста ерекше
ескеру қажеттілігінің ең басты ... ... ... Бұл ... кәмілетке толмағандар жасаған қылмыстарын тергеу ерекшеліктерін
арнайы зерттеудің өзектілігі жаңа Қылмыстық және Қылмыстық іс жүргізу
заңдарында орын альп ... ... - ... ... Атап
айтсақ, Қазақстан Республикасының 1998 жылдан күшіне енген Қылмыстық
кодексінде жасы кәмелетке толмағандардың жауаптылығы мен жазалануы туралы,
ал Қылмыстық іс жүргізу кодексінде олардың ... ... ... ... ... ... жерлері айтылған.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері
Дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты – жасы кәмелетке толмағандардың
қылмыстарын ... ... ... ... қылмыстық заң
нормаларында орын тауып, нақтылы көрсетілуін анықтау.
Осы ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан қылмысты тергеудегі негізгі
мақсаттарын анықтау.
5
2. Кәмелет жасына толмаған қылмыскер тұлғасына қысқаша сипаттама беру.
3. Қылмыстың алдын алудағы кәмелет ... ... ... ... ... ... ... мән-жайларды белгілеу.
5. Тергеудің бастапқы кезеңіндегі түрлі жағдайлар мен тергеу әрекеттерін
сипаттап беру.
6. Кәмелет жасына ... ... ... сот-психологиялық
сараптамаларының шешетін мәселелерін белгілеу.
Жұмыстың методологиясы мен тәсілдемесі
Зерттеудің методологиялық және теориялық негізі – діалектика заңдары,
социология, педагогика және ... ... ... ... құқық және криминология ғылымдарының басты-басты қағидалары мен
тұжырымдары болып табылады.
Зерттеудің объектісі – жасы кәмелетке толмағандар жасаған қылмыстарын
тергеу.
Зерттеудің нақты заты – ... ... ... түрлі жағдайлар мен
тергеу әрекеттері, олардың жасы кәмелетке толмағандарға қатысты
ерекшеліктері және оларды заң нормаларында және сот тәжірибесінде ескеру
жолдары табылады.
Дипломдық ... ... ...... Республикасында тұңғыш
рет арнайы түрде жасы кәмелетке толмағандар жасаған қылмыстарын тергеу
мәселелерінің зерттелуінде жатыр.
Зерттеудің құрылымы мен көлемі
Дипломдық жұмыстың құрылымы Кіріспеден, 2 ... ... ... тізімдерінен тұрады.
6
1-Бөлім
Кәмелеттік жасқа толмағандардың қылмыстарын тергеу ерекшеліктері
Кәмелеттік жасқа толмағандар қылмыстарының криминалистік ... ... ... ... ... ... тұрғыдан
ерекшеліктері қылмыстың қай жағынан альп қарамасақта: түрінен, тобынан –
үлкендер жасаған қымыстармен ажыратуға сондай-ақ ұқсастық белгілерді де
табуға болады. ... олар ... ... пәні ... егер ... жасалса - кіші-гірім әрі жеңіл заттар жатады (аяқ-киім, киім-кешек,
видиокасеталар, магнитафондар, қазіргі таңда ұялы телефондар т.б.).
Көбінесе қылмыс ... ... үлгі ... ... оған әсер
ететін факторлар: әдеби шығармалар, кино, теледидар табылады. Сондай-ақ
қылмыстың көбі жеңіл ... ... ... ... ... ... ... толмағандардың жасаған қылмыстарына: орын, уақыт және
жағдайда әсерін тигізеді. Кешке қарай олар көбінесе бұзақылық, денеге
жарақат келтіру, тонау, қарақшылық жасаса; ... ... ... т.б. құқықбұзушылықпен айналысады. Жасөспірімдер өз тұрғын жерінен
алыс емес жерлерде қылмыс жасайды.
Кәмелет жасына толмаған қылмыскерлердің ... ... ... ... ... ... олардың тарапынан материалдық
іздер көп қалдырылады (қол іздері, аяқ, тіс іздері, қабырғадағы жазулар
т.с.с.).*
Зерттеулердің көрсеткеніндей, кәмелетке толмаған қылмыскерлердің көбі
алкоголь немесе ... ... ... Жасөспірімдердің
____________________
* Криминалистика. Под ред А.Г. Филиппова. 3-е изд., - Москва 2004.
7
көпшілік бөлігі ... ... ... ... ... ... сондай-ақ мектепте үлгерімі нашар тұлғалардан болады екен.*
Олардың ... ... ... ... үлкендерде сондай-
ақ кәмелетке толмағандарда болуы мүмкін. Үлкендерге қатысты қылмысты
кәмелет жасына толмаған қылмыскерлер ... ... ... ... ... т.б.). Өз құрдастарымен болған қылмыста –жыныстық
қылмыстар, денеге жарақат келтіру, бұзақылық қылмыстар басым.
Қылмыстық істі ... және ... ... ... ... ... ісі бойынша өндіріс тәртібі Қазақстан
Республикасы Қылмыстық істер жүргізу кодексімен реттеледі. Ондағы нормалар
18 жасқа толмаған азаматтарға қатысты қолданылады. Кәмелет жасына
толмағандардың кез ... ... ... түрде жасы (күні, айы, жылы)
өмірі мен тәрбие ... ... ... ... ... ... басқа мәліметтер анықталады. Анықтау барысында сондай-ақ психикалық
кемістігі, ... ... ... білу ... ... ескерілуі
қажет. Бұл мәліметтерге қосымша ата-аналарынан, мұғалімдерінен,
тәрбиешілерінен жауап алынады.
Кәмелет жасына толмағандар жасаған қылмыстың әр ісіне қатысты келесі
болжамдарды тексеру қажет: үлкендер арасында ... бар ... ... мен үлкендер арасында құрылған қылмыстық топтың бар
не жоқтығы; кәмелет жасына толмағандар қайыршылықпен, ішімдікпен, құмар
ойындарымен, есірткі заттарды пайдаланумен айналысады, ... ... ... ... ... ... ... кәмелет жасына
толмағандар болып 14 жастан 18 жасқа дейінгі жеке тұлғалар саналады.
________________
* Особенности расследования ... ... на ...... ... бұл ... үлкен, яғни жасы кәмелетке толып кеткен, әрекет
қабілеттілігіне ие адамдар сияқты қылмыстарды істейді.
14 ... ... ... ... болған қылмыстарға мыналар
жатады: кісі өлтіру (ҚР Қылмыстық кодексі 96 бап), денсаулыққа қасақана
ауыр зиян келтіретін (ҚР ... ... 103 бап), ... ... ... ... ... орташа ауырлықтағы зардап келтіру (ҚР
Қылмыстық кодексі 104 бап), зорлау (ҚР Қылмыстық кодексі 120 бап), адамды
ұрлау (ҚР ... ... 125 бап), ... (ҚР ... ... 178 бап),
ұрлық (ҚР Қылмыстық кодексі 175 бап), қорқытып алу (ҚР ... ... бап), ... ... ... (ҚР ... ... 257
бап), және басқа ҚР Қылмыстық кодексі 15 бабында белгіленген қылмыстар.
Жасөспірім-қылмыскер көңіл күйінің бірқалыпта болмауы, тітіркенушілер
арқылы ... ... ... ... Қылмыс істеуге шешілу –
бұл ережеге сай оның жас ерекшеліктеріне емес, тұлғаның тәрбиелік,
жасөспірімнің әлеуметтік ... ... ... ... бір маңызды жәйт, берілген дәрежедегі істің ерекшелігі –
Қылмыстық іс жүргізу кодексінде белгіленген мынадай мән-жайларды бірге
анықтау қажет: ... ... жасы ... ... ... күні, айы),
жасөспірімді тәрбиелеу мен өмір сүруінің шарты; қылмыстың болуына ықпал
тиген себептер, үлкен ұйымдастырушы ... мен ... ... ... есі ... еместік пен ақыл кемдігі тұралы деректердің
болуы, сон дай-ақ оның әрекет кезіндегі өз ісін толық ұғынатындығы туралы
анықтамалар болуы тиіс.
9
Тергеудің ... ... ... ... ... мен ... ... бұл кезде кәдімгі жасалған қылмыстарды
тергеумен ұқсас негіздерде жүреді. Бірақта материалдарда ... ... ... ... ... ... мән берсек, келесі
тергеу жағдайлары кездеседі екен:
жәбірленушілер немесе куә адамдар қылмыскерді білместен жатып ... ... ... толмағандар жасады деп есептейді;
оқиға болған жерден табылған іздер, ... ... ... мен куә адамдар қылмыскерлерді және олардың жастарын біледі.
Алғашқы екі жағдай міндетті түрде тексеріске түсуі қажет. ... ... ... жүргізіледі: оқиға болған жерді қарау;
жәбірленушілер мен куәлардан жауап алу; жедел-іздестіру іс-шараларын
жүргізу; қылмыскерді ұстау; кәмелет жасына толмаған ... ... ... алу; сот ... ... ... жағдайда – қылмыскерді
ұстау үшін қылмыс ізін суытпай полиция аппаратының жедел күшін қоса отырып
ұстау; жеке тінту ... ... алу мен сот ... тағайындау
жүргізіледі. Үшінші жағдайда мыналар жүзеге асырылады: кәмелет жасына
толмағандарды ұстау; оларды жеке ... ... ... ... жерді қарау;
ұсталғандардан жауап алу; есеп журналдарынан іздерін тексеру; сот
экспертизасын тағайындау.*
Тергеу әрекеттерінің тактикасы келесі жағдайларға байланысты дұрыс шешім
алуға әкеледі: жасы ... ... ... Каневский Л.Л. тактика следственных действий по делам о ... ... – Уфа, ... ... ... мен уақыты, қылмыстық істі қозғауға
негізделген алғашқы көрсеткіштердің мазмұны т.б.
Сезекті немесе айыпты кәмелет жасына ... ...... ... деген сезікті жасөспірімді, оның кінәсі анықталып, айып
жарияланғанша ... ... ... ... жүргізілетін, зайда
көрсетілген тергеу әрекеті. Бұл кезде кәмелетке толмағанның жеке
ерекшеліктері ескерілуі қажет, әсіресе қылмыс жасаған соң оның мінез-
құлқының өзгерісі, көбінесе ... ... ... ... ... ... ала ... керек. Сонымен
қатар ұстау кезінде қарсылық көрсету мен қару қолдану мүмкіндігін ескеру
қажет. Көбінесе ұстау күндіз ... ... - не үшін ... ... ... мен міндеттері айтылады. Олардың ұсталғандығы жөнінде
ата-аналары немесе заңды өкілдеріне хабардар етеді.
Оқиға болған жерді ...... ... ... ... ... тұрғанда жүргізіледі. Көп қылмыстардың тергеуі, сол сенімді
кәмелет жасына толмағандардың ... ...... ... ... ... Ол келесі белгілермен негізделеді.
Қарау кезінде табылған іздер ... Қол ... ... ... ... ... ... (бірақ бұл тәсіл көп жағдайда жере
бермейді, мәселен ізді үлкен адамның да ... ... ... әйел адам
қалдыруы мүмкін).
Аяқ іздеріне келсек, оның кіші-гірімдігіне сәйкес кәмелетке толмағандығын
білуге болады, қосымша жасаған ... ... ... ... ... Кәмелетке толмағандық әрекетінен көрінетін қылмыстардың іздері.
Кәмелет жасына толмағандар қылмысқа дайындықсыз барады.
Оқиға
11
болған жерді ... тек ... ... ... ... ... қылмыс
жасаған жерлерінде конфет қағаздары (немесе тістерінің іздері, қалдықтары),
сыр, шоколад табылады.
Ұрланған заттардан байқауға болады, мәселен кәмелет жасына толмағандар
видио ... ... ... сағаттарға, ұялы телефондарға
әуес.
Тінту. Қандай қылмыс жасалсада жас қылмыскер қылмыстың ашылуына, оның
ізін жасыруға әр түрлі әрекеттер жасап, ... ізін ... ... ... жоқ ... ... Сондықтан тергеу қызметкерлерінің
міндеті – қалай болғанда да қылмысты ашуга керекті дәлелдемелерді, айғақ
заттарды тез ... алу. ... ... ... тез ... ... ... ашуга көмектесетін тергеу әрекеттерінің бірі- тінту. Тінту үстінде
тінтілетін кәмелет жасына толмаған адам үлкендерге қарағанда асып-сасады.
Көбінесе заттың тығылған жерін өзі ... ... ... ... ... алу – ... көрсетілген тергеу және
сот әрекеті. Ол арқылы жасалған қылмыстың мән-жайлары жөнінде керекті
деректі мәліметтер алынып, олар ... ... ... Кәмелет
жасына толмағандардан жауап алу кезінде заңға сәйкес устаздың (мұғалімнің)
қатысуымен жүзеге асырылады. Тергеушінің қалауымен жақын туыстары, заңды
өкілдері қатысуы ... ... ... санаттарға жататын істерге сот-
медициналық және сот-психологиялық экспертизалар тағайындалады. Алғашқысы,
егер жасын дәлелдейтін құжаттардың жоқтығына байланысты жасын ... ... ... ... ... ... бас ... мен
тістерді қараумен, шаш, жынысын тексеруімен жас мөлшерін анықтай алады.
12
Сот-психологиялық экспертиза ерекше ... ... ... ... ... ... ... “балаша” сөйлеуі немесе
жасөспірімнің үлкендерше “ойлауы” секілділер.*
Осындай дәрежедегі істерді тергеудің бастапқы кезеңінде келесі түрлі
тергеу жағдайлары ... ... ... ... ... немесе куәгердің қылмыскердің сырт
кейіпі, өзін ұстау өнері мен басқа белгілері бойынша шамамен жасөспірім
екенін анықтауы. Бұл жағдайда, қылмыстың жеке іздері болғанымен
материалдарды ... ... ... туады. Әдетте мұндай
жағдайларда: оқиға болған жерді қарау, жәбірленушіні, басқа көргендерді
немесе материалды жауаптыларды жауаптау, ... ... ... ... ұстау мақсатында жедел іздестіру іс-шаралары қылмыскерді ұстау,
жасөспірімді жауаптау және тұрғын жайы, оқуы немесе жұмысы бойынша тінту,
сот сараптамалары жүргізіледі;
б) ... мен ... және оның ... біледі. Бұл жағдайда әдетте
мыналар жүзеге асады: жасөспірімдерді ұстау, оқиға болған жерді ... және ... ... ... ... ... алу бойынша
іздерді тексеру, тұрақты жері, оқуы немесе жұмысы бойынша тінту, жеке
тінту, сот сараптамасын тағайындау.
Жасөспірімдердің қылмыстары бойынша сот-психологиялық ... ... ... санасының даму дәрежесі қандай (жасын есепке алу бойынша);
жасөспірімнің ақыл-ой дамуы берілген жасқа сай қалыпты дәрежеден бұрылған
сипаты ... ... ... ... ...... Под ред. Р.С. Белкина. – Москва, 1999.
13
естерінің бұзылуының себептері қандай, олар жүйке ауруының салдары болып
табыла ма;
жасөспірім нақты мән-жайларды дұрыс қабылдап және өз ... ... ... бар ... өз ... ... ... алады ма;
жасөспірім өз әрекеттерін толық басқара ала ма.
14
|Арандатушылар ретінде | ... ... ... ... ... | ... |
| | ... ... ... ... толмаған қылмыскерлердің жасаған қылмыстарына |
|қатысты қосымша тергеу ... ... ... ... | ...... ... алған немесе | ... ... | ... |
| | ... арақ ... |
| | ... ... |
| | ... ойындарға үйреткен|
15
|Арандатушылар ретінде | |Үлкендер кәмелет ... ... ... | ... |
| | ... ... ... ... ... ... табылған кәмелетке |
|толмағандар ... ... тән ... ... ... ... заттар | ... ... ... ... ... ... ... қалған |
|заттар ретінде | |салыстырғанда қымбат| ... ... ... видео-, | |емес мүліктерден | | ... | ... | | ... | | | | ... | | | | ... ... | | | ... кірген | | | | ... | | | ... ... | |Егер кәмелетке | ... ... ... | ... ... | ... |
|қай деңгейде | |қабілетінің деңгейі | |психикалық ... ... ... ... онда | ... ... | ... неде жатыр | |байланысты болған|
| | | | |ба; ... қай |
| | | | ... ... ... ... шешетін кейбір сауалдар тізімі |
|Кәмелетке | ... ... | ... ... нақты | |тұлға өз әрекетіне | ... ... ... | ... ... бере | ... өзі басқара |
|дұрыс түсіне | |алған ба | |ала ма ... ба, өз | | | | ... тура | | | | ... | | | | ... алған | | | | ... | | | | ... ... ... ... ... ... жасына толмаған қылмыскер тұлғасының құқықтық ерекшеліктері
Жасы кәмелетке ... ... ... – бұл заң ... жазалау
қатерімен тиым салынған, қоғамға қауіпті әрекетті кінәлі ... ... ... ... ... 18 ... ... ақыл-есі дұрыс адам тұлғасы болып
табылады. Жалпы алғанда, ... ... ... ... ... тұлғасына тән белгілердің барлығына ие, десек те, бұған қоса олар
өздерінің жас және ... ... және ... ... және ... ... ерекшеленеді.* Дәлірек айтар
болсақ, олардың бұл ерекшеліктері ең алдымен кәмелетке ... және ... ... ... ... ... ... құқықтық статусы бірқатар нормативтік
актілер мен заң нормаларында қарастырылған. Атап айтсақ:
Ішкі істер ... ... ... Ішкі ... ... ... ісі ... полициясының учаскелік инспекторының
жұмысын ұйымдастыру жөніндегі” ережесінде;
“Жастардың ісі жөніндегі Кеңесті құру туралы” ҚР Үкіметінің 2000 жылдың 31
шілдесінде шыққан қауылысынд;
2002 ... 11 ... ... ҚР ... Сотының “Кәмілетке
толмағандардың қылмыстары жәнеде оларды
___________________
* Каиржанов Е.И. Криминология. – Алматы, 2000
18
қылмыстық, өзге де қоғамға қарсы әрекеттерге тарту жөніндегі істер ... ... ... ... тік ... ... Қылмыстық, Қылмыстық іс жүргізу, Қылмыстық
атқару. Неке және отбасы, Азаматтық және ... іс ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексінде кәмелетке толмаған
қылмыскерге қатысты бірқатар құқықтық ерекшеліктер қарастырылған. Бұл
сияқты құқықтық ерекшеліктерді көптеген өзге елдердің қылмыстық ... ... ... ... ... ... қолданылатын құқықтық
ерекшеліктер дегенде, біріншіден, олар үшін зайда белгілі бір жас шамасын
белгілеуді айтуға болады. Яғни, Қазақстан Республикасының Қылмыстық
кодексінің ... ... ... толмағандар деп кімдерді айтуға
болатындығы жөнінде айтылса, ал осы кодекстің 15-бабында қылмыстық
жауаптылық басталатын жас шамасы, сондай-ақ қылмыстың қандай түрі ... ... 14 ... ... ... ... Бұл жөнінде
В.Н. Кудрявцев былай деп жазады: “Бұдан ерте жаста жасөспірім психикасында
әлеуметтік элементтердің жеткілікті ... ... ... ... үстем болуы орын алады”*
Олай болса, бала тек 16 (14) ... ... ғана ... толқысып,
дамиды және осы жаста мінез-құлықтың қалыптасуы оның есеюіне апарады екен.
Ал бұл жадай аталған жасөспірімдерге жаза қолдануға ... ... бұл ... өз ... ... оның ... зардаптарын түсінуге
қабілетті екндігін дәлелдейді.
Екіншіден, кәмелетке толмаған қылмыскерге жаза тағайындау
_____________________
Кудрявцев В.Н. Причинность в криминологии. – Москва, 1968
19
мәселесі.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің ... ... ... ... өлім жазасы қолданылмайды, ал осы кодекстің 79-
бабының ... олар үшін бас ... ... 10 жылдан аспайтын
мерзімге, ал ауырлайтын жағдайда кісі өлтіргені –12 жылдан аспайтын
мерзімге тағайындалуы мүмкін, деп атап көрсетілген.
Сонымен, кәмелетке толмағандардың құқықтық ерекшеліктерін ... ... іс ... кодексінен де байқауға болады екен.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 485-
бабының бірінші бөлігінде кәмелетке ... ... ... алу осы ... 216, 217-баптарында көзделген тәртіппен
қорғаушысының, заңды өкілінің, ал қажет болған жадайда психологтың,
педагогтің қатысуымен жүргізіледі делінсе, осы баптың 2-бөлігінде кәмілетке
толмаған сезіктіден, айыпталушыдан ... алу ... ... ... және үзіліссіз екі сағаттан артық, ал жалпы алғанда- күніне
төрт сағаттан артық жалғастырылуға тиіс емес. Кәмелетке толмаған ... ... ... алу осы ... ... ... тиіс,
делінген.
Мұндай құқықтық ерекшеліктер кәмелетке толмағандардың психологиялық
және физиологиялық тұрғыдан толық дамып жетілмегенін негізге ала отырып
жасалса керек.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс ... ... 481 ... ... ... туралы істер бойынша анықтауға
жататын мән жайлар” қарастырылған. Мұнда былай делінген:
20
Кәмелетке толмағандардың істері бойынша, осы кодекстің 117 бабында
көзделгендерден басқа, дәлелдеуге ... мән ... ... ала ... сот ... ... ... толмағанның жасы (туған күні, айы, жылы);
кәмелетке толмағанның тұрмысы мен тәрбие жағдайы;
интеллектуалдық, ерік ... және ... даму ... мінез
ерекшеліктері, мұқтаждары мен мүдделері;
кәмелетке толмағандарға ересек адамдар мен басқа да кәмелетке
толмағандардың ықпалы анықталуға ... осы ... ... ... екі ... болуын және онда
былай деп жазылу қажеттігін ұсынамыз: “… жоғарыда аталған жағдайлар арнайы
құрылған білікті мамандардан тұратын комиссиялардың қорытындыларымен
анықталады”.
Осы ... 488 ... ... пен ... іске қатысуы”
жөнінде айтылған. Онда:
16 жасқа толмаған, сондай ақ осы жасқа толған, бірақ психикалық дамуында
мешеулік белгілері бар кәмелетке ... ... ... іс ... әрекетін жүргізу кезінде педагогтың немесе
психологтың қатысуы мәндетті.
16 жасқа ... ... ... ... іс ... ... немесе
психолог іске қатысуға тергеушінің, соттың ұйғаруы бойынша не ... ... ... ... ... ... тергеушінің, соттың рухсатымен кәмелетке толмаған
сезіктіге, айыпталушыға сұрақтар қоюға, ал іс жүргізу әрекеті аяқталғаннан
кейін – тергеу ... ... ... және ... ... мен ... ... жазбаша ескерту жасауға құқықты,
тергеушінің, соттың ұйғаруы бойынша кәмелетке толмағанның жеке басын
сипаттайтын іс ... ... бар. Бұл ... ттергеуші педагогқа, психологқа, іс
жүргізу әрекеті басталар алдында түсіндіреді, ол туралы тергеу қимылының
хаттамасында, сот ... ... ... ... осы ... 2 ... заң ... алынып тасталуы қажет деп
есептейміз. Өйткені осы баптың бірінші бөлігінде: “16 жасқа толмаған,
сондай-ақ осы жасқа толған, бірақ психикалық ... ... ... ... ... сезіктінің, айыпталушының қатысуымен іс жүргізу
әрекетін жүргізу кезінде педагогтың немесе психологтың қатысуы міндетті”, -
деп нақты түрде айтылған. Демек, егер ... ... ... ... психологтың іске қатысуы міндетті түрде болса, мұндай
міндеттіліктің жүзеге асырылуына тергеушінің немесе соттың ұйғаруы,
қорғаушының не заңды өкілдің өтініші қажет емес. Біздіңше бұл ... ... пен ... ... ... ... тудырады.
Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылық және қылмыстылық
мәселесін нәтижелі түрде шешу үшін ... ... заң ... қабылдау
қажет. Бұл жөнінде С.С. Молдабаев та айтқан болатын. Ол, “… кәмелетке
толмағандардың жауаптылығы жөнінде тәртіп аралық деңгейде заң ... ... ... еді”*, - деп жазады.
Біз С.С. Молдабаевтың пікірін теріске шығармаймыз. Өйткені кәмелетке
толмаған ... ... жас және ... ... ... ... ... ерекшеліктері бойынша ересек
қылмыскерлерден ерекшеленеді емес пе? Сондықтан да бұл орайда кәмелетке
толмағандар үшін тәртіп аралық деңгейде заң нормасын қабылдау ... ... ... С.С. ... ... ... в ... праве РК. –
Алматы, 1998
22
Сонымен, қорытындылай келгенде, кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... ескере отырып, олардың қылмыс
жасауының себебін анықтау, қылмыстық жолға қайта түсуіне жол бермеу, оның
алдын алу, сондай-ақ ... ... әділ ... ... ... ... ... түрде шешу үшін кәмелетке толмағандарға арналған заң
нормаларын өз алдына бөлек ... ... ... ... ... бұл ... шешу ұиын. Алайда, болашақта бұл мәселені қолға алып, кәмелетке
толмағандарға арналған Қылмыстық және Қылмыстық іс жүргізу кодексін өз
алдына бөлек қабылдаған жөн ... Егер ... ... арналған
қылмыстық кодекс қабылданған жағдайда, мұнда кәмелетке толмаған
қылмыскерлер үшін қолданылатын жазаның түрлері, оларға жаза тағайындаудың
және одан босатудың ... ... ... ... мәжбүрлеу
шараларының түрлері, сондай-ақ олар жасайтын қылмыстардың түрлері наұты
түрде ... ... ... ... ... отырып
көрсетілуі қажет.
Кәмелетке толмағандарға арналған Қылмыстық іс жүргізу кодексінде
кәмелетке толмағандардың ісін жүргізудің тәртібі, қылмыстық іске қатысатын
ювенальдық соттар мен прокурорлардың, ювенальдық ... ... мен ... ... ... халық
заседательдерінің және кәмелетке толмағандардың тұлғалық ерекшеліктерін
анықтау үшін арнайы құрылған білікті мамандардан тұратын комиссиялардың
атқаратын ... мен ... ... ... ... кодекстерде мынадай принциптер қатаң түрде сақталуы қажет:
жасөспірімдердің құқық бұзушылық әрекеті үшін міндетті түрде жауапты
болуын;
23
жасөспірім құқық бұзушылардың арасында қатаң ... ... және ... ... ... барысында олардың даму және есею деңгейін, олар
тәуелді болып отырған жағдайларды ескере отырып, оларға жан-жақты көмек
және кеңес берілуін;
жас ... бас ... ... ... ... ... шаралардың көбірек қолданылуын;
қылмыскер жасөспірімнің тұлғалық ерекшеліктерін ескере отырып, ықпал етудің
тиімді әдістерін шебертүрде қолдануды;
мұндай жасөспірімдердің құқықтары мен бостандықтарының ерекше ... ... ... ... мен бостандығына шек қойылған немесе қысым
жасалған жағдайда жасөспірімнің бұл жөнінде ... ... ... ... кәмелет жасына толмағандар тұлғасының мәні
Кәмелетке толмағандардың әрекет ету нормасынан ауытқуының, сондай-ақ
қылмыстық әрекетінің алдын алу ... - ... ... ... ... оны ... ... жағымды етіп қалыптастыруға мүмкіндік беретін
тәсілдерді анықтау, сонымен бірге кәмелетке толмағандардың заңмен
қорғалатын қоғамдық ... қол ... ... үшін ... ... де ықпалдарды қолдану сияқты негізгі мақсаттардан тұратын ұйымдасқан
процесс.
Кәмелетке толмағандар қылмыстылығының алдын алу барысында ... ... және ... ... әлі де ... ... ... қажет. Осыған орай, кәмелетке толмаған қылмыскер
тұлғасының барлық ерекшеліктеріне, атап айтсақ, жас және психологиялық,
әлеуметтік және өнегелік, әлеуметтік-демографиялық және құқықтық
ерекшеліктеріне, сондай-ақ олардың ... ... ... ... ... мотивациясына ерекше көңіл бөлуіміз
қажет. Демен, кәмелетке толмағандар тұлғасының ... ... ... алу ... ... алдын алу жұмысының тиімді әрі
нәтижелі болуына міндетті түрде өз септігін ... Олай ... ... ... осы ... ... ... лайықты болады деп
есептейміз.
Кәмелетке толмаған бала тұлғасына тән ... бірі ... ... және ... ... ... бұрмалануға оңай
түсуі танылады. Жасөспірімнің өнегелік санасы бұрмаланған жағдайда оның
құнды бағыттылығы, қызығушылығы, ... ... ... ... ... ... ... мен сана-сезімі өзгеріске ұшырап,
теріс сипатқа ие болады. Ал құқықтық
25
санасының ... ... ... ... көптен жасауына, заң
талаптарына өз талаптарын қарама-қарсы қоюына, сондай-ақ ондай ... ... әкеп ... Бұл ... ... ... дұрыс жолдан тайып, қылмыс жасауының бірден-бір себебі
болып табылады. Осыған орай, ... ... ... алу үшін ең
алдымен құқықтық және өнегелік тәрбие беру қажет.
Кәмелетке толмағандар қылмысының алдын алу үшін ... оқу ... ... теріс қатынасын жою қажет. Білім деңгейінің төмендігі,
жасөспірімдедің тәрбиесіздігі – олардың қылмыс жасауының ... ... ... ... ... ... толмағандардың көпшілігінің заң
сыйлаушы құрдастарымен салыстырғанда білім деңгейінің 2-3 жылға төмен болуы
осының айқын дәлелі. Демек, қылмыстық әрекетті көбіне білім деңгейі ... ... ... Олай ... ... ... ... мұндай ерекшелігін ескере отырып, қылмыстың алдын алу шарасының
бірі ретінде жастарға ... ... ... тану қажет.
Қылмыстың арнаулы алдын алу шараларына келетін болсақ, олар қылмыстың
жасалуымен тікелей байланысты себептер мен жағдайларды жою арқылы,
қылмыстың ... ... ... ... ... ... ... жалпы алдын алу шараларынан өзінің мақсаттылығымен, арнайы
бағыттағы деңгейі бойынша ерекшеленеді. Олар қандай да бір тектік белгілері
бойынша бөлінген ... ... ... тобы ... ... ... ... алу шаралары – мемлекеттік оргакдардың, жұртшылықтың
және азаматтардың қызметі арқылы, нақты бір категорияға жататын адамдардың
қылмыстылығының алдын алу мақсатында жүзеге ... ... ... ... ... ... жағдайларды анықтау және жою,
жасөспірімдердің қылмыстың қандай да бір ... ... ... ... ... ... жүргізу, белгілі бір контингент саласында, сондай-ақ
территорияда олардың қылмыс жасауына жағдай жасайтын себептер мен шарттарды
жою, жасөспірімдерді зиянды ықпалдардан қорғау, олардың ... ... алу үшін ... ... ықпалдардың тиімділігін
арттыру сияқты әрекеттер жатады*.
Осыдан тарауды жалпы қорытындылайтын болсақ, кәмелетке толмағандар
арасындағы ...... ... ... ... сол жасөспірімнің ішкі мотивациялық сферасын және де оның
өмірінің, сондай-ақ құрдастарының өмірінің әлеуметтік жағдайы сипаттайтын
көптеген себептердің ықпалының ... ... ... ету ... ... ... жасаған кәмілетке
толмағандардың қылмыстылығының алдын алу - жеткіншек ұрпақтың денсаулығын,
олардың өнегелік бейнесін сақтаудың, сонымен бірге дербес ... ... жас ... ... ... ... ... тосқауыл
болатын бөгеттерді жоюдың маңызды шарты болып табылады.
___________________
* Каиржанов Е.И. Профилактика преступлений ... ... дел. – ... ... ... 1965 жылы ... 38930 ... жасалып, оған 36839 адам
қатысты болса, 1975 жылы 56503 қылмыс жасалып, оған 53417 адам ... жылы 103587 ... ... оған 88483 адам ... 2000 жылы
республикамызда 150790 қылмыс жасалып, оған 87757 адам қатысқан. Былайша
айтқанда, біздің елімізде соңғы 38 жыл ... ... саны 3 ... ... ... Республикасы Бас прокуратурасы жанындағы Құқықтық
статистика және ақпарат ... ... ... ... бойынша
1989 жыл мен 2002 жыл аралығында кәмелетке толмағандар арасындағы
қылмыстылықтың көрсеткіштері мына төмендегідей: 1989 жылы – 10624, ... – 12556, 1991 жылы – 12747, 1992 жылы – 12766, 1993 жылы – 11686, ... – 10575, 1995 жылы – 8920, 1996 жылы – 8442, 1997 жылы – 6949, ... – 7039, 1999 жылы – 7542, 2000 жылы – 7501, 2001 жылы – 8302, ал ... 8511 қылмыс тіркелген*.
Былайша қарағанда, бұл келтірілген көрсеткіштерден 1989 ... ... ... жасы ... ... ... тек қана көбейіп
отырған да, ал 1993 жылдан кейінгі кезеңде бұл қылмыстар азая ... ... ... талдауымызға қарасақ, соңғы кезеңдердегі қылмыстар
өзінің қауіпті және аса қауіпті бағытта екендігін байқаймыз. Мысалы,
қорқытып алушылық қылмысы 1997 жылы ... 75 рет ... ... ... саны 2002 жылы ... ... ... 357-ге жеткен; автокөлікке
байланысты қылмыстар 78-ден 161-ге өсіп кеткен; адамды тонау қылмысы 618-
ден 917-ге, ал ұрлық 3330-дан 4648-ге
28
жетіп ... ... 1999 жылы ... ... нәтижесі бойынша
Қазақстанда 14953126 адам тұрады екен. Ал 10 жас пен 19 жас ... мен ... саны 2994949, ал бұл ... ... 20 пайызы.
Сондықтан жасы кәмелетке толмағандардың қылмыстылығы еліміздің,
мемлекетіміздің болашағына үлкен қауіп тудырады*.
29
Қосымша
Кәмелетке толмағандар арасындағы қылмыстылықтың алдын алу жөніндегі
(республикалық, аймақтық, ... ... ... ... ... мәселенің бүгінгі таңдағы жай-күйі
Бағдарламаның мақсаттары мен міндеттері
Бағдарламаны жүзеге асырудың негізгі бағыттары мен ... ... ... ... ... ... ... ету
Преамбула
Жастар проблемасы бүгінгі таңда бірқатар теріс факторлардың әсерінен
асқынып барады. әлеуметтік- экономикалық дағдарыс, жаппай ... ... ... ... ... ... ұйымдарының қызметін
үйлестіретін орталықтың жоқтығы, нашақорлық пен маскүнемдіктің тез етек
алуы, жасөспірімдердің бос уақытының шамадан тыс молдығы, олардың арасында
бақылаусыздық пен ... ... тағы ... осы сияқты жағдайлар
кәмелетке толмағандар қылмыстылығының күрт өсуіне негіз қалап отыр. Осыған
орай, жастардың психикалық және физикалық ... ... ... ... әлеммен өзара қарым-қатынасы барысында және кәмелетке
толмағандар жасайтын қоғамға қауіпті әрекеттерге қатысты қолданылатын
құқықтық нормаларды насихаттауға бағытталған Бағдарламаны қабылдау ... ... ... ... алу ісі жас буын ... ... ... жастарды тәрбиелеу мен білім беру, отбасы мен
балаларға қажетті көмек ... ... ... ... ... ... жалпы ұлттық кешенді шараларды жүзеге асырумен тығыз
ұштастырылуы керек.
Жастарды кітап оқып, театрға баруға, жалпы рухани өсуге ынталандыру,
олардың өмірге деген дұрыс көзқарасын ... ... ... шешу үшін бұл аса ... істі ... деңгейге жүргізу қажет.
Бұл мәселенің бүгінгі таңдағы жай-күйі
Қазақстан Республикасындағы балалар мен ... ... ... ... ... статистика жөніндегі агенттігі 1999 жылы
жүргізген халық санағы барысында тіркелгендер саны 14953126 адам болды. ... ... ... ... саны – 2994949, ... жалпы халық санының 20
пайызын құрайды.
Кәмелетке толмағандардың айрықша ерекшеліктері
Кәмелетке толмағандар ... ... ... және ... ... ... ... белсенділігі біршама жоғары, әрі
мемлекеттік маңызды бөлігін құрайды.
Жасөспірімдердің бақылаусыз, қараусыз әрі жұмыссыз қалуы, бос
уақыттарының ... ... ... ... ... ... және
қылмыстылық сияқты теріс құбылыстардың өсуіне, маскүнемдік пен
нашақорлықтың кең ... ... ... Бұл ... ... ең үлкен
проблемаларының біріне айналып отыр.
31
Республикада соңғы бес жыл ішінде жалпы қылмыстылық 2 есе өсті, ... ... ... ... жасы ... ... ... пайдакүнемдік және пайдакүнемдік-күштеу қылмыстарын әдетте мас
күйінде және нашаның уыты ... ... ... жаңа және ... өте ... қоғамдық қылмыспен – СПИД ауруын жұқтырумен тікелей
байланысты екені белгілі.
Осы ... айта ... бір жай, ... ... ... ... ... бұрынғыға қарағанда анағұрлым жоғары.
Жасөспірімдер ұрлық, тонау, қарақшылық сияқты қылмыстарға жиі барады.
Мысалы, тонау қылмысы 1997 ... 618 рет, 1998 ... 925 рет, 1999 ... рет, 2000 ... ... 2001 жылы- 1050рет, ал 2002 жылы- 917 рет
жасалған.
Кәмелетке толмағандар проблемасын шешу жолдары:
ең ... осы ... ... ... ... ... органдар мен
мемлекеттік емес ұйымдардың қызметін үйлестіре отырып, олардың іс-
әрекеттерінің ... ... ... толмағандардың құқығын қорғау жөніндегі республикалық комиссия
құрып, жер-жердегі кәмелетке толмағандардың ісі жөніндегі комиссиялардың
статусын көтеру;
қалаларда кәмелетке толмағандармен ... ... ... ... ... ... яғни:
ювенальдық полиция;
ювенальдық соттар;
реабилитациялық (патронаждық) қызметтер;
омбудсмен (кәмелетке толмағандар құқығы жөніндегі өкілі) қызметін ашу;
32
барлық жерде: мектепке дейінгі балалар ... ... ... ... отбасында тәрбие жұмысын күшейту.
Бағдарламаның мақсаттары мен міндеттері
Бағдарламаның басты мақсаты - кәмелетке толмағандар арасындағы
қылмыстылық пен ... және оның ... жол ... ... және ... жою, ... ... алдын ала отырып, жалпы
қылмыстылық көрсеткішін төмендету.
Осыған орай, бұл бағдарламаның негізгі міндеттері:
кәмелетке толмағандардың ... мен ... ... ... жасөспірімдердің қараусыздығын, бақылаусыздығын болдырмау,
қолайсыз өмір жағдайына тап болған жасөспірімдерге теріс ... ... ... және ... ... тиісті көмек көрсете
отырып, олармен қылмыстың алдын алу жұмыстарын жүргізу;
жасөспірімдердің бос уақытын ұйымдастыру, оларды ... және ... ... ... ... жолдарын қарастыру, ол жөнінде тиісті мекемелерге
ұсыныстар енгізу, міндетті квоталарды белгілеу жолымен кәмелетке
толмағандарды жұмысқа орналастыру;
жасөспірімдердің ... ... кері әсер ... ... ... ... ... темекі, арақ-шарап
өнімдерін, нашақорлықты тартымды етіп көрсететін, насихаттайтын теледидар
хабарларының және баспа басылымдарының жасөспірімдер арасында таралуына
тосқауыл қою;
дене шынықтыру және ... ... ... өмір ... ... насихаттау,
балалар мен жасөспірімдердің бос уақытын тиімді ұйымдастыру, осымен
байланысты олардың мекен-жайы бойынша дене шынықтыру және спорт
орталықтарының жұмысын
33
жандандыру, балаларға арналған аула ... ашу. ... бәрі ... ... ... алдын алуға мүмкіндік туғызады;
берекесіз отбасыларды анықтауға және олармен жұмыс істеуге бағытталған
шаралар кешенін іске асыру;
жасөспірімдердің жалпы және құқықтық ... ... ... ... байсалды болуына қажетті жағдайлар жасау;
балалар мен жасөспірімдерді, ... ... ... ... ... кең қамтитын әскери-патриоттық және спорттық бағыттағы
республикалық, аймақтық шараларды өткізу;
кәмелетке толмағандар арасында қылмыстық топтардың қалыптасуына ... ... мен ... ... ... ... ... жаңаша тиімді әдістерін табу.
Облыстарда әлеуметтік реабилитация, анонимдік жағдайда кеңестер ... ... ... ... балаларға көмек көрсету орталықтарын құру;
Бұрын сотталып, рақымшылық алған, берекесіз отбасыларынан шыққан
жасөспірімдердің мамандық алып, жұмысқа араласуына жағдай жасау, олар ... ... ... ... және ... оқу ... ... мінез-құлқындағы
ауытқушылықтарды түзеу, қылмыстың алдын алу, оны болдырмау, маскүнемдікпен,
нашақорлықпен және СПИД-тің таралуымен күрес жүргізу мәселесі бойынша
педагогикалық, психологиялық және де заң ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік көмек көрсету мен қазіргі жағдайға бейімдеу ... ... ... ... ... оның ... ... биржасын, наркологиялық қызметтер, әлеуметтік-психологиялық көмек
орталықтарын, балалар мен жастарға арналған баспаналар, жасы кәмелетке
толмаған құқықбұзушыларға арналған әлеуметтік сауықтыру мекемелерін, заңды
көмек беру және ... ... ... ... ... ... қою ... арналған семинарлар,
конференциялар, дөңгелек столдар ұйымдастыру;
Ішкі істер органдарының кәмелетке толмағандар ісі ... ... ... тыс ... ... мен ... анықтайтын шараларды
жүйелі түрде өткізіп тұру, олардың оқудан жалтаруына мүмкіндік туғызатын
себептер және жағдайларды болдырмау шараларын қабылдау;
Бағдарламаны ... ... ... ... мен ... толмағандармен әлеуметтік, насихаттық жұмыс жүргізудің жаңа
формалары мен әдістерін дайындап енгізуді қамтамасыз ететін арнайы
органдар, әлеуметтік қызметтер құру;
ювенальдық ... ... ... ... қорғау және басқа мемлекеттік
органдардың мамандандырылуын тереңдету және кеңейту;
педагогикалық және заң факультеттері бар жоғары оқу ... ... ... ... толмағандармен жұмыс істейтін
мұғалімдер дайындауды қарастыру;
оқу орындарында психо-педагогикалық қызметтер құру, сонымен бірге олардың
типтік ... ... ... ... ... пен қылмыстылықтың алдын
алуға бағытталған профилактикалық жұмыс шаралары кешенінің кең көлемде
енгізілуін қамтамасыз ету. Жұмыстың сәтті ... үшін ... ... тіл ... ... бар, ... ... қараусыздық пен қылмыстылықтың алдын алу жөнінде қойылған
мақсаттарды ойдағыдай іске асыруға іскерлік қабілеттері жетерлік кәсіби
мамандарды жұмылдыру;
мектеп мұғалімдері үшін ... ... ... ... және ... ... жөнінен әдістемелік нұсқаулар
жасап енгізу;
әр қалада қоғамдық ювенальдық қызметтер ... ... қала және ... ... ісі ... комиссияның ролін күшейту;
білім беру, мәдени- ағарту мекемелердегі кәмелетке ... ... ... ... ... үшін ... ... іске асыру және әрі қарай жетілдіру;
кәмелетке толмағандарға қатысты меншіктің барлық түріндегі ұйым
әкімшіліктерінің заңның ... ... ... жол бермеу
шараларын жетілдіру.
Бағдарламаны жүзеге асырудың болжамды нәтижелері
Бұл бағдарламаны жүзеге асыру жасөспірімдердің құқықтық санасын
жоғары деңгейге көтеруге, ... ... ... ... ... келтіруге, сондай-ақ кәмелетке толмағандардың ісі жөніндегі
комиссияның жұмысын жандандыруға, барлық мүдделі ұйымдардың жұмысын
үлестіруге көмектеседі.
36
Бағдарлама жастар мен жасөспірімдер арасындағы құқықбұзушылық және
қылмыстық ... өсу ... ... бағытталған. Сондай-ақ ол
жастарды жұмыспен қамту инфрақұрылымын қамтамасыз етуге және олардың
өмірлік бағыттары мен кәсіби қызығушылықтарын тап басып тануға ... да ... ... ... ... жастардың өзін-өзі тануына,
өз мүмкіндіктерін бағалауына, сөйтіп еңбек қызметін жемісті бастауына жол
ашады.
Бағдарламаны ... ... ... бюджет қорынан, донорлық
ұйымдардың гранты есебінен, демеушіердің көмегімен, министрліктердің,
ведомстволардың, мемлекеттік мекемелер мен қоғамдық ұйымдардың осы мақсатта
бөлінген қаржылары, ерікті ... ... ... ... ... ... ету
Бұл бағдарламаны нәтижелі түрде жүзеге асыру үшін ең алдымен ... өз ... шешу ... Бұл ... ... ... ... жоғары педагогикалық және психологиялық білімге, арнайы даярлыққа
ие болуы тиіс. Осы ... ... ... қылмыскерлермен жұмыс
жүргізетін мамандандырылған полиция қызметкерлерін, соттар мен
прокурорларды даярлап шығаратын арнаулы факультеттер құру, тіпті жоғары
және арнаулы оқу орындарын ашу да ... ... еді. ... ... ... ісін ... үшін ювенальды юстиция,
сот, прокуратура, полиция құру қажеттігі де ... ... ... мына ... ... ... ... көрсетуге мүмкіндік береді. Атап айтқанда:
1. Жұмыстың зерттеу барысы социологиялық, логикалық және ... ... ... ... ... іс ... құқығы)
әдістемелері қолданғандықтан тақырыптың бірінші бөлімінен бастап кәмелет
жасына толмаған қылмыскер тұлғасына мән бердік.
Кәмелет жасына толмаған қылмыскер тұлғасы кез-келген қылмыскер
тұлғасы ... ... және көп ... ... ... ол кез ... сияқты қоғамға қауіпті сипатта болады. Дегенмен, олар өзге
қылмыскерлерден өздерінің жас және ... ... және ... және ... ... ... ... Кәмелетке толмағандар арасындағы қылмыстылықтың алдыналу үшін
мынадай шаралар:
бұқаралық ақпарат құралдары – ... ... ... ... ... ... ... зорлыққа уағыздайтын; эротиканы, адам
өлтіру мен зорлауды ашық түрде көрсетіп қана қоймай, оның жасалу ... ... ... ... ... ... тиым салу;
бала тәрбиесіне жауапсыздықпен қараған ата-анаға да бір шара немесе тіпті
жаза қолдану;
38
бұрындары өткізіліп келген, жасөспірімдердің өмірге деген ... ... ... ... ... ... мәдени деңгейін
дамытып, танымын кеңейтетін тәрбиелік шараларды қайта қолға алу;
жастарды ұлттық салт-дәстүрге баули отырып, олардың бойына қайырымдылық
кішіпейілділік, ... ... ... ... өз отанына деген
сүйіспеншілік сияқты ең бір асыл қасиеттерді дарыту мақсатында діни
тәрбиені қолға ... оның ... ... ... ... ... ... 1-ші сыныптан бастап 11-ші сыныпқа дейін “Құқық негіздері”
атты пәннің жүруін, әрі бұл ... ... ... ие ... қамтамасыз ету;
оқу орындарында психо-педагогикалық қызметтер құқу, сонымен ... ... ... ... ... ... ... асыру қажет;
Ұсынылған шаралар, біздің пікірімізше кәмелетке толмағандар
арасындағы қылмыстылықтың алдын алу, ... ... ... ... бала ... ... жауапкершілігін жоғарлату, кәмелетке
толмағандардың мүддесін қоррғау сияқты мәселелерді комплексті түрде шешуде
мүмкіндік береді.
3. Кәмелет жасына толмағандардың қылмыстарын ... ... ... ... ... сәйкес кәмелет жасына толмағандар болып 14 жастан 18 ... жеке ... ... Көбінесе бұл тұлғалар үлкен, яғни жасы
кәмелетке толып кеткен, әрекет қабілеттілігіне ие адамдар сияқты
қылмыстарды істейді.
14 жастан ... ... ... болван қылмыстарға мыналар
жатады: кісі өлтіру (ҚР Қылмыстық кодексі 96 бап), денсаулыққа
39
қасақана ауыр зиян ... (ҚР ... ... 103 бап), ... ... денсаулыққа қасақана орташа ауырлықтағы зардап келтіру
(ҚР Қылмыстық кодексі 104 бап), зорлау (ҚР Қылмыстық кодексі 120 бап),
адамды ұрлау (ҚР Қылмыстық ... 125 бап), ... (ҚР ... кодексі
178 бап), ұрлық (ҚР Қылмыстық кодексі 175 бап), ... алу (ҚР ... 181 бап), ... ... бұзақылық (ҚР Қылмыстық
кодексі 257 бап), және басқа ҚР Қылмыстық кодексі 15 ... ... ... ... ... ... ... жоғары эмоционалды қозбалығымен сипатталады. Қылмыс істеуге шешілу –
бұл ережеге сай оның жас ерекшеліктеріне ... ... ... әлеуметтік дамуының кемістігінің себептерінен болады.
2) Берілген дәрежедегі істің ерекшелігі – ... іс ... ... ... ... ... анықтау қажет: міндетті
түрде жасы анықталады (туған жылы, күні, айы), ... ... ... сүруінің шарты; қылмыстың болуына ықпал тиген себептер, үлкен
ұйымдастырушы адамдар мен басқа қатысушылардың болуы. Жасөспірімнің есі
дұрыс еместік пен ақыл ... ... ... болуы, сон дай-ақ оның
әрекет кезіндегі өз ісін толық ұғынатындығы туралы анықтамалар болуы тиіс.
3) Осындай ... ... ... бастапқы кезеңінде келесі
түрлі тергеу жағдайлары пайда болады:
а) қылмыскерді білмейтін жәбірленуші ... ... ... ... өзін ... өнері мен басқа белгілері бойынша шамамен жасөспірім
екенін ... Бұл ... ... жеке ... ... ... анықтауда кемшілік туады. Әдетте
40
мұндай жағдайларда: оқиға болған жерді қарау, жәбірленушіні, басқа
көргендерді немесе материалды жауаптыларды жауаптау, суымаған ... ... ... ... ... ... ... іс-шаралары
қылмыскерді ұстау, жасөспірімді жауаптау және тұрғын жайы, оқуы немесе
жұмысы бойынша тінту, сот ... ... ... мен ... және оның ... біледі. Бұл жағдайда әдетте
мыналар жүзеге асады: жасөспірімдерді ұстау, оқиға болған жерді қарау,
ұсталғандарды және көргендерді жауаптау, тануға көрсету, есепке алу ... ... ... ... оқуы ... жұмысы бойынша тінту, жеке
тінту, сот сараптамасын тағайындау.
4) Жасөспірімдердің қылмыстары бойынша ... ... ... ... ... даму ... ... (жасын есепке алу бойынша);
жасөспірімнің ақыл-ой дамуы берілген жасқа сай қалыпты дәрежеден бұрылған
сипаты ... ... ... қандай, олар жүйке ауруының салдары болып
табыла ма;
жасөспірім нақты мән-жайларды дұрыс қабылдап және өз көрсетпелерінде нақты
айтуға ... бар ... өз ... ... ... алады ма;
жасөспірім өз әрекеттерін толық басқара ала ма.
4. Келешекте ... ... үшін ... ... және ... ... ... қабылдау жөнінде осы бастан ойлану қажет. Біздің ойымызша,
Қылмыстық кодексте кәмелетке толмаған қылмыскерлер үшінқолданылатын жазаның
түрлері, оларға жаза ... және одан ... ... ... ... ... ... түрлері, оларға жаза
41
тағайындаудың және одан босатудың негіздері, ... ... ... ... түрлері, сондай-ақ олар жасайтын қылмыстардың түрлері
нақты түрде көрсетілуі қажет. Ал Қылмыстық іс ... ... ... ісін жүргізудің тәртібі, қылмыстық іске қатысатын ювенальдық
соттар мен прокурорлардың, ... ... ... мен тәжірибелі педагогтардан туратын халық заседательдерінің
және кәмелетке толмағандардың тұлғалық ерекшеліктерін анықтау үшін арнайы
құрылған білікті мамандардан тұратын комиссиялардың атқаратын қызметі ... ... ... ... ... ... Н. Ә. ... тоғысында. – Алматы: Өнер, 1996.
Каиржанов Е.И. Криминология. – Алматы, 2000
Кудрявцев В.Н. Причинность в криминологии. – ... ... С.С. ... ... ... в ... ... РК. –
Алматы, 1998
Каиржанов Е.И. Профилактика преступлений несовершеннолетних ... дел. – ... ... Под ред А.Г. Филиппова. 3-е изд., - Москва 2004.
Особенности расследования преступлений несовершеннолетних на современном
этапе. – Волгоград, 1986
Каневский Л.Л. ... ... ... по ... о ... несовершеннолетними. – Уфа, 2001.
Особенности расследования преступлений несовершеннолетних. – Москва, 1981.
Криминалистика. Под ред. Р.С. Белкина. – Москва, 1999.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәмелетке толмаған адамдардың қылмыстары72 бет
Отбасы және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстардың түрлері29 бет
Қылмыстық іс жүргізу жүйесіндегі сот тергеуі35 бет
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеуді криминалистік қамтамасыз ету және тергеуге қатысушылардың қызметін үйлестіру32 бет
"Алдын ала тергеудің аяқталуы."70 бет
«Кәмелетке толмағадардың қылмыстық жауаптылығы».5 бет
АІІБ-ның тергеу бөлімінде өткен өндірістік тәжірибе есебі4 бет
Адам өлтіру қылмысын тергеуде арнайы білімдерді қолдану31 бет
Адам өлтіру қылмысын тергеуде арнайы білімдерді қолдану туралы ақпарат59 бет
Адвокат - қорғаушының алдын ала тергеуге қатысуы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь