Арал

Арал теңізі, Кайназой дәуірінің орта шетінде, яғни бұдан 21 млн. 1200 жыл бұрын, Арал Каспий теңізіне қосылып жатқан. Өйткені, теңіздің терістік бетіндегі қазіргі Сарышығанақ, Ақеспе тұсынан 80 метр тереңдіктен Олигоцен уақытында өмір сүрген қызыл балықтың, ірі ұлудың, киттің омыртқа сүйектері тасқа айнала бастаған күйінде табылды. Бұл теңіздің кезінде мұхитпен қосылып жатқандығын көрсетеді. Сондай-ақ, Арал маңынан акуланың тісі мен сүйегі табылды. 19 ғасырдың орта кезіндегі Арал-Каспий ойпатының пайда болуы жөніндегі болжамдардан Арал бассейнінің геологиялық ерте кезеңде Жерорта теңізімен тұтасып жатқан су айдыны екенін, оның кейінгі Альпілік қатпарлықта жер қыртысының көтерілуіне байланысты ұсақ су айдындарына бөлінгенін білеміз. Сондай-ақ, Арал теңізінің көлемі жайлы, Арал теңізі жайлы ұғымдар сонау ерте дүние әдебиеттерінде де кездеседі.
Ендеше қазіргі кезде әлем елдері назарын өзіне аударып отырған осы су айдынын зерттеу сол ерте заманан бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді деуге болады. Міне, сондықтан да көне зерттеулер мен қазіргі
        
        Арал теңізі, Кайназой дәуірінің орта шетінде, яғни бұдан  21  ... жыл ... Арал  ...  ...  қосылып  жатқан.  Өйткені,  теңіздің
терістік бетіндегі қазіргі Сарышығанақ, Ақеспе тұсынан 80 метр ... ... өмір ... ... ... ірі ұлудың, киттің омыртқа
сүйектері тасқа айнала бастаған күйінде табылды. Бұл ... ... ... жатқандығын көрсетеді. Сондай-ақ, Арал маңынан акуланың
тісі мен сүйегі табылды. 19 ғасырдың орта ... ... ... ... ... ... Арал бассейнінің геологиялық ерте
кезеңде Жерорта теңізімен тұтасып жатқан су ... ... оның ... ... жер ... ... ... ұсақ су
айдындарына бөлінгенін білеміз. Сондай-ақ, Арал ... ... ... ... жайлы ұғымдар сонау ерте дүние әдебиеттерінде де кездеседі. 
Ендеше қазіргі кезде әлем елдері назарын ... ... ... осы ... зерттеу сол ерте заманан бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді деуге
болады. ... ... да көне ... мен ... жаңа ... ... Арал теңізі бассейнімен оның жағалауының даму эволюциясын,
сондай-ақ ғасырлар бойы өзгеру сипатын анықтау қиын емес. Мысалы, ... ... Арал ... көп ... мәлім болған. Өйткені, сол IХ-X
ғасырлардағы араб ғалымдары – Ибн-Хордадбех, Ибн-Рустен, ... ... ... аса ... ... бұл ... сол ... Аралдың
көлемі мен жағаларының пішіні туралы мағлұмат алуға болады. 
Ибн-Хордадабех «Китаби-ал-масалик ... ... мен ... атты ... ... Жейхун, Арал теңізін Күрдер көлі ... Ал, ... ... мен Арал ... туралы жазғандары
неғұрлым нақты, оның мліметтері бойынша, Арал теңізінің көлемі 80 фарсах,
яғни бір ... ... ... ... ... ... ... таулар\ деп аталады. Ал оң жақ жағалауы батпақты, онда ... ... ... ... ... – үстіртің тік жарлы құздары ... ... оның ... ... қазір де биік келеді, кейбір нүктелердің
биіктігі – 190 метрге жетеді. 
Сол сияқты Араб географы Истахри Арал ... ... ... деп ... ... ... мәліметтер келтірген. Истахри былай дейді: «Бұл
көлдің айналасы 100 фарсах. Суы тұзды, көлге ... Илаш ... ... ... ... Сондай-ақ Х ғасырда өмір сүрген ... ... ... ... ... Алам \шығыстан батысқа дейінгі әлем
облыстары\» атты қол жазбасында да Арал ... ... ... ... көлемі 300 фарсахқа тең келетіні және жағалауларының құмды
екені жазылған. Сондай-ақ ... Арал ... ... ... ... ... арнайы зерттеген адамдар емес, жолшыбай
көргенін жазған саяхатшылар, жалпы дүниежүзілік әдебиетке  қатысты ... ... ... ... бұл ... Арал ... жайлы нақты ғылыми
зерттеулер болған жоқ ... ... ... бұл кезеңдегі табиғат
жағдайларының ... ... ... ... осы ... ... сипатын анықтауға мүмкіндік береді. 
Негізгі Арал теңізі жайлы нақты деректі мәліметтердің жиналуы яғни, ... ... \17-19 ғғ.\  ... ... ... Өйткені
бүгінгі Арал деген атау сол 17 ғасырдан бергі жерге берілген. Яғни, 1740-
1741 жылдары Сырдария мен Арал ... ... ... бірі болып,
Иван Мурауин қатысып, тұңғыш рет Арал ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде карта жазған. Жалпы, Арал
теңізі жайлы соңғы толық зерттеулер 1946-1950 жылдарға ... ... ... ... ... ... 66 мың шаршы шақырым, ең ұзын бөлігі 424
шақырым, ал ендігі бөлігі 292 ... ... ... 16,1 ... ең ... 68 метр ... Ал, ... нақты бүгінгі қалған теңізде шамамен ... ... ... жуық қана су ... бар ... ... ... құрғауына орай өңірде алғаш рет 2001 жылы Арал теңізінің ... орны ... ... болжам, бұл күндері нақты шындыққа  айнала бастады. 
Өйткені бұрын Арал теңізі өз деңгейін сақтап тұрған жылдары сол жағасынан
көне ... тән ... адам ... ... кездері болғаны
жөнінде кезінде теңізде жүзетін ... қарт кеме ... ... ... естіген кездеріміз де болды. Бірақ та, ол ... ... ... қала
барын кім білсін. Ал енді ... ... ... әр ... ... ... де бұл жағдай жиі көріне бастады. Өйткені ... ... ... ... ... теңіз табанынан табылған әлгі мешіттің
ою өрнектері сол 12-15 ... ... ... ... ... ретінде Арал тарихынан белгілі сол 1592 ... ... ... қала орны ... ... ... батыс беті құрлықпен
бірігіп жатқан ... ... ... ... ... ... бөлініп қалған. Сондай-ақ жоғарыда сөз болғандай сол ертедегі
араб ғалымдарының деректері ... да ... ... сол әрқили көлемде
өзгеріп отырған. Мысалы, 80,100 және 300 фарсах ... Егер де ... 6 ... ... ... ... теңіздің ең үлкен дген көлемі не бәрі
300 х 6 = 1800 шақырым ғана. Бұл – ... сол 1950 ... ... ... ... көрсетеді. Міне осыған орай бір сөэбен айтқанда
«Барсакелмес» аралы сол 1592 жылға дейін ... ... ... деген сөз
шындыққа жақын.
Арал теңізі – Қазақстанның інжу-маржаны, шөл белде-міндегі ... су ... еді. Оның ... ... дейінгі көлемі – 1066 км²,
тереңдігі – 30-60 метр, тұздылығы – 10-12 % ... ... ... ... бай, жағасы қоға мен қамысты теңіз еді. Сол кездерде ... ... мың ... ... ... ... едәуір мөлшерде бұлғын терісі
игерілген.
Арал өңірінің ... 1970 ... ... әлеуметтік-экономикалық
тұрғыда жақсы қамтамасыз етілген тіршілік кешті. Теңіз өңіріндегі елді
мекендерде 17 балық ... 10 ... ... ... және 2 ... комбинаты
тұрақты жұмыс істеген. 
1960 жылдардан бастап Арал ... ... ... ... Осы аймақтағы
игерілетін жер көлемі бұрынғыдай Өзбекстан мен ... ... 2,4, ... 1,7 ... ... Ал ... мен ... Халықтың саны 1960-1987 жылдар аралығында 2,2 есеге артты. Халық
санының өсуіне орай суға деген қажеттілік те артты. ... ... ... ... ... құйылатын су мөлшері азайды. Оның негізгі
себептері антропогендік факторлар еді. Екі өзен ... суды мол ... ... пен мақта өсіру ісі қарқындап дамыды (Шардара).
Оның үстіне ауыл шаруашылығының ... да ... ... ... ... ... суды ысырапсыз пайдалану жүзеге асты. Мәселен, Арал 1960-
1965 ... ... 44 мың м³, ал 1990 ... екі ... ... Арал ... ... 23 метрге дейін төмендеп, оның су
айдыны 30-200 ... ... ... ... ... 40 ... ... Оның үстіне екі өзен бойындағы шаруашылықтарда тыңайтқыштар мен
химиялық препараттарды қолдану 10-15 ... ... ... ... Арал ... ... ... ұшыратты. Құрғап қалған теңіз
түбінен жыл сайын ... ... өте ... 2 млн. ... ... ... ... бастады. Сонымен, Арал апатына себеп болған
факторларға:
-    жергілікті жердің ... ... ... ауыл ... ... ... судың қорын есепке алмау;
-    суды өте көп қажет ететін күріш, мақта дақылдарын ... ... ... игерудің агротехникалық шараларын сақтамау және сіды ... ... ... ... ... қателіктер мен оны
меңгерудің ғылыми тұрғыдан негізделмеуі болып табылады.
Осы аталған ... Арал ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайлар адам баласының қолдан істелген
қателігі ретінде ... ... ... ... ... ... отырған қазіргі экологиялық апаттар нышаны жыл өткен
сайын теңіз суын тарылтуда. Оның фаунасы мен флорасы жойылып бітуге ... ... өте ... ... Арал ... ... өсіру
шаруашылығы тоқталып, соңғы 1-2 ... ғана ... ... алынды. Ондағы
тұрғындардың әлеуметтік жағдайы төмендеп кетті. Теңіз түбінен көтерілген
улы тұздың мөлшері ... 13-20 млн. т деп ... ... ... ... ... Орта Азия ... аумағына жетіп, ауыл шаруашылығына
зардабын тигізуде. Топырақтың тұздануы ... – 60 %, ...... %-ға ... отыр. Мұның өзі жалпы шаруашылықа зиянын тигізуде. Арал
өңіріндегі климаттың өзгеруі шөл белдемінің ... ... ... әрі ... ... ... қарай ығыстыруда.
Арал өңіріндегі антропогендік факторлар ондағы тұрғындардың салт-дәстүріне,
экономикалық-әлеуметтік жағдайына тікелей әсер етуде. ... ... ... жағынан қорғаусыз қалып, басқа аймақтарға еріксіз
қоныс ... арал ... ... ... күрт ... ... Бұл өңірде
соңғы мәліметтер бойынша туберкулез, бүйрекке тас байлану, сарысу, өкпе-
тыныс өңірімен салыстырғанда ... ... ... ... ... Президентінің 2003 жылғы 3 желтоқсандағы №1241
Жарлығымен мақұлданған ҚР-ның 20004-2015 ... ... ... ... атап ... ... ... міндеттерінің біріне экологиялық апат аймақтарын, әскери-ғарыш
полигондары мен ... ... ... ... Міне осы ... бәрі біздің өңірден тиісті өз орындарын алады. Мысалы, Арал апат
аймағын, «Байқоңыр» ғарыш аймағын және қауіпті ... ... ... әбден болады. Демек, бұлардың қолайсыз экологиялық зардаптарының
өңір ... ... ... зияндарын тигізіп келеді. Жеке
тоқтап айтар болсақ, Арал өңірі экологиялық ... (186,3 мың ... ... ... ... Сондай-ақ бұл өңір тұрғындарында ішек-қарын
аурулары мен қан ... ... ... мен балалар арасында балалар өлімі
мен туа біткен аурулар және ... ... ... ... ... ... ... жылдар аралығында 1408 бала ... ... ... Демек, балаларды мүгедектікке шалдықтырып
отырған негізгі аурулардың ішінде ... ... ... ... ... аурулары
иеленеді. Өткен жылы куәландырылған 355 баланың 104-і (29,9)  ал қайта
куәландырылған 1186 ... 364 (30,6%) ... ... ... бұл ... 458 ... 108-і (23,5%), ... куәландырылған 1293
баланың 433-ін (33,4%) құраған-ды. Сондай-ақ өткен жылы алғаш рет 84 ... кем ... ... ... ... куәландырылғандардан өткен
жылы 250 бала (2002 жылы-317) осы дертке шалдыққан. Ал, былтыр 62 ... жылы – 98) бала туа ... ... ұшыраған. Олблыс бойынша жалпы
мүгедек балалардың 2003 жылы 1541 баланың 468-нің (2002 жылы – 1751 ... ... ... шалдыққаны анықталды. Демек осы науқастың түрі балалар
арасында жылдан-жылға етек алып еледі. 
Жалпы, адам үшін бірінші байлық – ... ... ... ... ел ... ... ... ұрпағының салауатты өмр сүруін
қадағалайтынын әркез естен шығармағанда ... ... ... ... ... ... саны 7 ... өскен. Сол сияқты қоршаған ортаның
лакстануынан ... ... және ... ... ... жиі ... Демек, бұларды ғаламшар тұрғындарын өлім-жітімге
душар ететін, осы заманғы бірінші орындағы аурулар десе де болады. ... ... ... ... ... ... орынды иеленетін
Арал теңізі бұл күндері жер бетінен біржолата жоғалу үстінде. ... 66 мың ... ... жуық қана су ... ... ... ... теңіз 2015 жылдары жер бетіне толық жойылады деп отыр. Ал, Арал
өңіріндегі ... апат адам ... жыл ... ... өте ... Өйткені, республика территориясында алғаш теңіз жағалауы ... ... ... кіші арал ... ... ... сол ... ұлтанынан тұзды шаң көлемді аймаққа тарала ... ... ... ... Арал ... ... ... 72 млн.
Тонна тұз дүние жүзіне шаң болып тарап, ал Арал ... ... ... ... кг тұз ... ... ... Міне, осыған орай бұл ... 70-80 ... ... құрғаған теңіз табанынан жан-жаққа тарап
ұшатын әлгі тұз ... ... ... шығу ... ... ... ... әлемнің түкпір-түкпіріне жылына орта есеппен теңіз табанынан 290
млн. Тоннаның үстінде тұз-шаң тарап ... ... ... ... ... Арал ... ... жалпы массасы 10,7-ден 11,4 млрд.
тоннаға жетті. Аралдың тұзы таза табиғи тұз емес, құрамында тыңайтқыштар
мен ... ... ... ... аса ... ... жылдар бойы Сырдария мен Амудария ... ... ... ... ... ... дүзі халықтарын толғандыруда. Оның бір жолата
жойылып кетуі Орта Азия мен Қазақстанды ғана емес ... ... ... өзгерістер әкелмек. Ал әлемдік климаттың өзгеруі, шөлге
айналу, ... ... ... ... ... Арал ... ... 10 шақты жылда географ және
эколог ғалымдар арасында жиі-жиі пікірталастар туғызуда. Арал ... ... ... ұйымдастырылды. Өркениетті ... ... ... ... ... Олар ... ... республикалары, Ресей, АҚШ, Жапония, т.б. мемлекеттер. Қазақстан жағы
өз ... тым ... Кіші ... ... қалу үшін ... ... ... бөлінген теңіздің Қазақстандық аймағындағы Кіші Аралдың
деңгейі баяу болса да көтереліп келеді. 
Арал теңізін қалпына ... ... ... ... ... ... ... бар. Олар: 
1.    Сібір өзендерін Қазақстанға бұру.
2.    Әмудария мен Сырдария өзендерінің суын реттеу арқылы суды молайту.
3.    Арал ... ... ... қалу.
4.    Каспий теңізінің суын жасанды канал арқылы әкелу.
5.    Жер асты суларын пайдалану.
6.    Арал ... ... ... ... немесе толысуын күту.
Әрине, бұл жобалар болашақтың ісі болғанымен, уақыт ... оны ... де ... ... ... Ал оның іске асуы адамзат қауымының
білімі мен біліктілігіне байланысты ... ... ... аралды құтқаруда бағытында батыл да жоспарлы түрде ғылыми
негізде жұмыстар жасалуда. ... ... – адам ... болғандықтан,
ғажайып су қоймасын оны сақтап қалу қазіргі ... ... ... ... және ... ... - ... мен Қазақстан (Қызылорда және Ақтөбе обл.)
жерінде, Тұран ойпатының ... ... ... шығыс шетінде
орналасқан тұйық көл. Алабындағы қарқынды антропогендік әрекеттерге дейін
(1960 — 70 ж.) дүн. жүз. ... ... 53,0 м ... жатқан (кестені
қ.). Осы деңгейдегі айдынының ауд. 66,1 мың км2 (аралдарымен қоса), суының
көл. 1064 км3, ... ... 16,1 м (ең ... жері 67 м), ұз. 428 км, ... км, су ... ... ауд. 69000 км2 ... Алабындағы шаруашылык
мақсаттарға үздіксіз су алу барысында 1998 ж. ... ... 18 ... (1997). ... ... 2 суқоймаға — Үлкен Арал және ... ... ... А. т. көне замандардан белгілі. Ежелгі гректер мен
римдіктер теңізді Каспийдің "сақ шығанағы" деп ... А. ... Окс ... (Окс — ... ... аты) деп ... ... оның геогр. орнын анықтаған. А. т-нің Хорезм т., Жент т., Кердері
т. сияқты аттары да бар. Араб саяхатшылары Әбу Әли ... ибн ... (10 ... ... ... (10 ғ.), Әбу ... ... ол-Идриси (12 ғ.), Әбу-
л-Фида (14 ғ.), ... ... ... А. т. туралы деректер
кездеседі.
1850 ж. Аралдың алғашқы толық ... ... ... морфометриялық
сипаттамаларын тұңғыш рет (1874,-1889) И.А. Стрельбицкий анықтады.
Арал ... ... ... жер ... төменге майысуы
нотюкесінде қалыптасқан. Табанының ... ... ... болып келеді.
Деңгейі күрт төмендегенге дейінгі теренд. 20 — 25 м, А. ... ... ... 2235 км2 ... 3,5%) болатын 1100 аралдар тобы болған, кейін
олардың ... ... ... ... ... т-не ... Азияның 2 аса ірі өзені (Әмудария мен Сырдария) құяды.
Климаты континенттік, ... ... ... ... ... 24 -26°С, қыста
-7,0 - 13,5°С. Жь\ылдық жауын-шашынның орташа ... ... 100 — 150 ... ... ... су тендестігінің құрамы: көл бетіне ... ... 5,9 км3, өзен ... 54,8 км3, көл ... ... 60,7 км'. 1970 ж. ... ... құятын өзен ағыңдысы жоққа тән
болғандықтан, булануға ... ... ... ... жетпейді, сондықтан
теніз суы ... ... ... ... Су деңгейінің ... ... мәні 25 см, көп ... ... ... 3 м-ге дейін
жеткен. Соңғы кезде маусымдық кұбьшмалылық болмаса су деңгейінің көпжылдық
ауытқу көрсеткіші тек ... ... ... ... ... ... 26 — 30°С, қыста 0°С-тан төмен. Қыс бойы теңіз айдынын толығымен мұз
басады. Суының тұзд. табиғи ... 9 — 14%с ... ... он жыл ... 25 — 30%о-ге дейін өсті. Суы өте мөлдір, 25 м-ге ... ... ... еді. ... ... ... ... бағытымен
айналым жасайды. А. т-нде балыктан арал шоқы-ры, сазан, каяз, торта, т.б.
бар. Соңғы кезде камбала ... Кеме ... ... 7 ... ... ... тек ... ғана қатынайды.
А. т-нің жағалауында халық аз тұрады, ... ... ... ... ... жөне ... ... айналысады. Арал балық аулау ауданына
А. т-не ... ... ... ... ... ... ... бұрын Әмударияның атырауында, Аван кентінде (Көкаралда), Бөген
ауылында (шығыс жағалау), ... Ұялы және ... ... ... Алғаш Әмударияның атырау тұсы А. т. Аталып, кейін теңіз
түгелімен Арал ... ... ... ...... ... шөл белдеміндегі бірден-бір
көгілдір су айдыны еді. Оның апатқа ұшырағанға дейінгі көлемі -1066 ... - 30-60 ... ... - 10-12 % ... ... кәсіптік бағалы
балықтарға бай, жағасы қоға мен қамысты теңіз еді. Сол кездерде жылына ... мың ... ... ... жағасынан едәуір мөлшерде бұлғын терісі
игерілген.
Арал өңірінің тұрғындары 1970 жылдарға дейін әлеуметтік-эконо-микалық
тұрғыда жақсы ... ... ... ... Теңіз өңіріндегі елді
мекендерде 17 балық колхозы, 10 ... ... ... және 2 ... ... ... істеген.
1960 жылдардан бастап Арал өңірін игеру қолға алынды. Осы аймақтағы
игерілетін жер ... ... ... мен ... ... 2,4, ... 1,7 есеге өсті. Ал Әмудария мен Сырдария
бойындағы ... саны ... ... ... 2,2 ... ... Халық
санының өсуіне орай суға деген кажеттілік те артты. ... ... ... ... ... құйылатын су мөлшері азайды. Онын ... - ... ... еді. Екі өзен бойындағы суды мол қажет
ететін күріш пен мақта өсіру ісі қаркындап дамыды (Шардара).
Оның үстіне ауыл ... ... да ... барынша дамыды. Өзен
бойлары игеріліп, суды ысырапсыз пайдалану ... ... ... ... ... ... 44 мың м3 су ... бұл көрсеткіш 1974-1978
жылдары 13 мың м3, ал 1990 жыл-дары екі есеге қысқарды. Нәтижесінде, ... ... 23 ... ... ... оның су айдыны 30-200 км-ге
дейін ... ... ... 40 ... ... артты. Оның үстіне екі
өзен бойындағы шаруашылықтарда ... мен ... ... ... болмаған көрсеткішке жетті. Тыңайтқыштарды қолдану 10-
15 ... ... ... антропогендік факторлар Арал өңірін экологиялық
апатқа ұшыратты. Құргап қалған теңіз түбінен жыл ... ... ... ... 2 млн. т тұзды шаңдар көтеріліп, желмен тарай бастады. Сонымен,
Арал апатына себеп болған факторларға:
- жергілікті жердің ... ... ... ауыл шаруашылығын дұрыс жоспарламау, судың қорын есепке алмау;
- суды өте көп ... ... ... мақта дақылдарын барынша көбейтіп
жіберу;
- жерді игерудің агротехникалық шараларын сақтамау және суды ... ... ... ... ... мен оны
меңгерудің ғылыми тұрғыдан негізделмеуі ... ... ... ... Арал теңізі экожүйесіндегі тіршілік ... ... ... Бұл ... адам ... ... істеген
қателігі ретінде дүние жүзіне белгілі болды.
Арал ... ... ... ... ... ... нышаны жыл
өтксн сайын теңіз суын тарылтуда. Оның фаунасы мен флорасы ... ... ... ... өте жылдам жүруде. Арал теңізінде балық ... ... ... 1-2 жылда ғана қайта қолға ... ... ... ... ... ... ... түбінсн көтерілгсн
улы тұздың мөлшері жылына 13-20 млн. т деп есептеледі. ... ... ... сонау Орта Азия республикалары аумағына ... ауыл ... ... Топырақтың тұздануы Өзбекстанда - 60 %, Қазақстанда -60-
70 %-ға артып отыр. Мұның өзі ... ... ... ... ... климаттың өзгеруі шөл белдемінің табиғи ландшафтарьш бірте-бірте
күрделі әрі қайтымсыз антропогендік экожүйелерге ... ... ... антропогендік факторлар ондағы тұрғындардың салт-
дәстүріне, экономикалық-әлеуметтік жағдайына тікелей әсер ... ... ... ... жағынан қорғаусыз қалып, басқа аймақтарға
еріксіз қоныс аударуда.
Қазіргі Арал өңірінде ... ... күрт ... ... ... соңғы мәліметтер бойынша туберкулез, буйректе тас байлану, сарысу,
өкпе-тыныс жолдарының қабынуы, жұқпалы аурулар ... ... ... жоғары көрсеткішті беріп отыр.
Арал теңізінің болашағы ... жүзі ... ... ... ... ... Орта Азия мен Қазақстанды ғана емес көптегнн ... ... ... ... Ал ... климаттың
өзгеруі, шелге айналу, атмосферадағы ауытқу-шылықтар, антропогендік
экожүйелердің тұрақсыздығын ... Арал ... ... 10 шақты жылда
географ және эколог ғалымдар арасында жиі-жиі пікірталастар туғызуда. Арал
мәселесі туралы халықаралық конференциялар ұйымдастырылды. ... ... ... ... Олар негізінен Орта Азия республикалары, Ресей,
АҚШ, Жапония, т.б. мемлекеттер.
Арал теңізін құтқару ... ... ... болжамдар мен жобалар бар.
Олар:
1. Сібір өзендерін Қазақстанға бұру.
2. Әмудария мен Сырдария өзендерінің суын реттеу арқылы суды молайту.
3. Арал ... ... ... ... ... ... суын жасанды канал арқылы әкелу.
5. Жер асты суларын пайдалану.
6. Арал ... ... ... ... немесе толысуын күту.
Әрине, бұл жобалар болашақтың ісі болғанымен, уақыт талабы оны
күттірмейді. Бәрі де қаражатқа тірелуі мүмкін. Ал оның іске асуы ... ... мен ... ... ... анық.
Қазіргі кезде Аралды құтқару бағытында батыл да жоспарлы түрде ғылыми
негізде жұмыстар ... ... ... - адам ... болғандықтан оны
сақтап қалу аға ұрпақтын болашақ алдындағы ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1915-1945 жылдар аралығындағы Корей халқының Жапон отарына қарсы ұлт азаттық қозғалыстары38 бет
1917-1920 жылдар аралығындағы Астрахан қазақтары158 бет
1986 жылдан 2002 жылдар аралығындағы салқын кездегі Алматы және Астана қалалары бойынша ауа температурасының термикалық режимі38 бет
1991-2002 жж аралығындағы Қазақстандағы саяси партиялар50 бет
2010-2012 жылдары аралығында атмосфералық жауын-шашынның химиялық құрамының өзгеруі46 бет
XIX ғасырдың 40 - 60 жылдар аралығындағы халықаралық қатынастар11 бет
Xvii ғасырдың екінші жартысы мен xviii ғасырдың аралығындағы қазақ қоғамындағы саяси-әлеуметтік хал-ахуал жайлы56 бет
XVII-XIX ғғ. аралығындағы Ресей империясы13 бет
XVІІ ғасырдың екінші жартысы мен XVІІІ ғасырдың аралығындағы қазақ қоғамындағы саяси-әлеуметтік хал-ахуал16 бет
«Станциялардың түрлері. Аралық станция»7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь