Ж. Аймаутовтың педагогика жөніндегі көзқарасы.

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
І.Бөлім.
Ж. Аймаутовтың педагогика жөніндегі көзқарасы.

1.1 Ж. Аймауытов туралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6

1.2 Ж. Аймауытовтың педагогикалық идеяларының маңызы ... ... ... ... ... ... ... 9

1.3 Ж. Аймаутовтың этнопедагогика жөніндегі көзқарасы ... ... ... ... ... ... ... .16

1.4 Жүсіпбек Аймауытовтың педагогикалық еңбек жолы ... ... ... ... ... ... ... ... ..20

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе
Қазақстанның тәуелсіздік алып, әлеуметтік-экономикалық жағынан нығая бастауы, ұлттық санасының қайта жаңғыруы жағдайында, адамгершілікті-этикалық идеялар көрініс алған қазақ халқының рухани-мәдениетін зерттеу, тәрбиедегі озық дәстүрлерін бүгінгі қоғам талабын ескере отырып зерделеу көкейкесті мәселенің бірі болып табылады. Бұны елбасы Н.Ә.Назарбаевтың біздің бүгінгі қоғамымыз «арды бағалайтын, белсенді, жоғары моральды, әдепті және рухани байлығы мол адамдардан тұруы керек. Қазақстанның бірегей халықтарының ұлтаралық және мәдениетаралық ынтымағы мен жетілуін қамтамасыз ете отырып, қазақ халқының көп ғасырлық дәстүрлерін, тілі мен мәдениетін сақтаймыз және дамыта түсеміз» деген Қазақстан халқына арнаған Жолдауынан байқауға болады. Ұлттық рухани мәдениеттің адамгершілік тәрбиесіндегі мәні, оны жеткіншектерге «өз Отанына сүйіспеншілігін, халық дәстүрлеріне құрметін тәрбиелеу» мақсатында пайдалану проблемасы Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында да жетекші міндеттердің бірі болып отыр.
Тарихи-педагогикалық зерттеулерге жасаған талдау, халық педагогикасының бала тәрбиесіндегі озық идеяларының ешбір кезеңдерде өзінің көкейкестілігін жоғалтпағанын көрсетеді. Өткен ғасырлардағы ұлы педагогтар (Я.А.Коменский, И.Г.Песталоцци, Ж.Ж.Руссо, К.Д.Ушинский, Ы.Алтынсарин және т.б.) тәрбиенің халықтық негізін және халық тәрбиесі құралдарының педагогикалық тиімділігін тәжірибе жүзінде дәлелдеп, негіздеген. Олардың идеяларын әрі қарай А.С.Макаренко, С.Т.Шацкий, П.П.Блонский, В.А.Сухомлинский және т.б. жалғастырып, өздерінің тәжірибесінде ұтымды пайдаланған.
Халық педагогикасы мыңдаған жылдар бойы халықпен бірге жасасып, тәжірибесі мен құнды идеялары толысып, жетіліп, ұрпақтан-ұрпаққа үзіліссіз бірізділікте беріліп келеді.
Халық педагогикасының бала тәрбиесіндегі мүмкіндіктерін кезінде көптеген ұлы ойшылдар (Аристотель, Әл-Фараби, Баласағұн, Қашқари),
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Қоянбаев Р., Қоянбаев Ж. Педагогика. Алматы 2004.
2. Омаров С.Қ., Мұқатаев А.А., Сарсекеева Ж.Е. Педагогика. Оқытудың несиелік жүйесіндегі сабақтар. Қарағанды, 2007.
3. Бабаев С.Б.. Жалпы педагогика. Алматы 2005
4. Әбиева Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Педагогика. Алматы: Дарын, 2004.
5. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Мектеп. Алматы, 2002.
6. Сарбасова Қ.А., Шаушекова Б.Қ. Педагогика негіздері. Қарағанды, 2004.
7. Сейталиев К. Тәрбие теориясы. –А., 1986.
8. Хмель Н. Педагогический процесс в общеобразовательной школе. –А. 1984.
9. Гершунский Б.С.; Никандров Н.Д. Методологическое знание в педагогике. –М., 1986
10. Краевский В.В. Методология педагогического исследования. Самара, 1994.
11. Загвязинский В.И. Методология и методика дидактического исследования. М. 1981.
12. Құрманалина Ш.Х., Ғалымова Ә.Ө.Педагогика. Оқулық. Астана-2012.
13. Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы //Егемен Қазақстан. 26.12.2003.
14. Абенбаев С. Оқушы жастарға эстетикалық тәрбие беруді жетілдіру. – А., 1992.
15. Абилова З. Оқушыларға эстетикалық тәрбие беру. – А.,1996.
16. Айтмамбетова Б. Қазақ педагогикалық энциклопедия сөздігі. / РБК. Алматы, 1995.
17. Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. Алматы, 1991.
18. Алмаханова Х. Жас өспірімдерге эстетикалық тәрбие беру /Методикалық нұсқау/. – А., 1990.
19. Алтынсарин Ы. Таңдамалы педагогикалық шығармалары. – А., 1995.
20. Ахметова З. «Кәусар бұлақ» бағдарламасы. – А., 1994.
        
        Кіріспе
Қазақстанның тәуелсіздік алып, әлеуметтік-экономикалық жағынан нығая бастауы, ұлттық санасының ... ... ... ... ... көрініс алған қазақ халқының рухани-мәдениетін зерттеу, тәрбиедегі озық дәстүрлерін бүгінгі қоғам талабын ескере ... ... ... ... бірі ... ... Бұны ... Н.Ә.Назарбаевтың біздің бүгінгі қоғамымыз деген Қазақстан халқына арнаған ... ... ... ... ... ... адамгершілік тәрбиесіндегі мәні, оны жеткіншектерге мақсатында пайдалану проблемасы Қазақстан Республикасының ... да ... ... бірі ... ...
Тарихи-педагогикалық зерттеулерге жасаған талдау, халық педагогикасының бала тәрбиесіндегі озық идеяларының ешбір кезеңдерде өзінің көкейкестілігін жоғалтпағанын ... ... ... ұлы ... (Я.А.Коменский, И.Г.Песталоцци, Ж.Ж.Руссо, К.Д.Ушинский, Ы.Алтынсарин және т.б.) тәрбиенің халықтық негізін және халық тәрбиесі құралдарының педагогикалық тиімділігін тәжірибе ... ... ... ... идеяларын әрі қарай А.С.Макаренко, С.Т.Шацкий, П.П.Блонский, В.А.Сухомлинский және т.б. ... ... ... ... ... ... ... мыңдаған жылдар бойы халықпен бірге жасасып, тәжірибесі мен құнды идеялары толысып, жетіліп, ұрпақтан-ұрпаққа үзіліссіз бірізділікте ... ... ... ... бала ... ... ... көптеген ұлы ойшылдар (Аристотель, Әл-Фараби, Баласағұн, Қашқари), ағартушылар (Шоқан, Абай, Ыбырай, Ахмет, Мағжан, Жүсіпбек), шетел педагогтары ... ... ... ... және т.б.) өте ... ... ... оларды халық даналығының көрінісі ретінде өздерінің іс-тәжірибесінде ұтымды пайдаланған.
Қазақ ... ... өте бай ауыз ... мен игі ... ... ... ... салт-санасы оның этнопедагогикасының тірегі болып табылады.
Қазақ халкының өзіне тән тәлім-тәрбиелік ерекшеліктері оның салт-дәстүрлерінен айқын көрінеді. Мысалы, ... ... - ... ең әуелі жеке тұлғалардың игі әрекеті болса, ол қолданысты үлгі-өнеге ретінде ... да ... ... ... ... ... баланың тәрбиесі туған, өскен ортасына, ата-ананың, отбасы үлкендерінің, ұстазының ... ... деп ... ... ... ... әсері жөнінде А.С.Макаренко, Н.К.Крупская, А.В.Сухомлинский, А.Құнанбаев, Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев сынды ұлағатты ұстаздардың ой-пікірлері де халық педагогикасының қағидаларымен үндесіп жатыр.
Тәрбие ... ... Әл ... ... ... сөзі ... ... баспасөз беттерінде және педагогикалық жиындардағы баяндамаларда жиі айтылуда. Фараби мұраларының бүгінгі ... ... ... ... ... мол ... рас. ... жазу-сызуды бiлмеген кездiң өзiнде де бала тәрбиесiне ... ... ... адам ... ... ... берiк ұстаған. Мысалы, (1511-1518), (1598-1628), Әз Тәукенiң ... ... ... заңдардың өзi қағазға түспеген. Бұл - заңдық құжаттар. Ата-заңды аттаған ... ... ... ... ... ... мен ... Ш.Құдайбердиев, Ж.Аймауытов, А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, М.Дулатов және т.б. ана тілінде мектеп ашу мәселесімен бірге халықтың өнегелі салт-дәстүрлерін, әдет-ғұрпын, ауызекі шығармашылығын ... ... ... ... ... ... ... елге аялы көзқарастарын қалыптастыру мақсатында пайдалануға аса мән берді.
Шәкәрім болса өзінің атты ... ... ... ... ... тұрғыда ашып көрсетеді, адамгершілікті деп қарастырады. Ар-ожданның мазмұнын ... ... ... ... деп ... ... адамшылық ұғымымен байланыстырады.
Отбасы үлкендерінің бәрі жаңа туған жас баланы Отанның, елдің асыл азаматы болуын ... ... ... үлкендерге ұқсасын деп дарынды, өнерлі, ақылды ақсақалдарға баланың ауызына түкіртіп, азан шақыртып, атын қойғызады. деп жаңа ... ... ... ... ... ... ... өскен қадірлі анаға кіндігін кестіреді, бесікке салдырады, ... ... ... ... тұсауын кескізеді. Үлкендерден бата алғызады. Халықтың балаға арналған ырым, бата-тілектерінде келешектен күткен үлкен үміт, ... ... бар. ... ... ... ... ... арманымен, баладан күтер үмітімен үндесіп жатыр.
Халық педагогикасында тәрбие ісін әр баланың жеке бас ерекшеліктерін (психологиясын) ... ... ... де ... , , деп ой ... ... ... этнопедагогикасын дербес ғылым ретінде қалыптасуына ерекше еңбек сіңірген тұңғыш қазақстандық ғалымдардың этнопедагогика саласындағы еңбектеріне талдау ... ... Ж. ... ... ... ... ... жапа шеккен, қазақ әдебиетi мен мәдениетiнiң көрнектi қайраткерлерiнiң бiрi Ж.Аймауытов қазақ топырағында тұңғыш шыққан педагог, психолог-ғалым. Ол ... ... мен оқу ... ... Павлодардағы орыс-қазақ мектебiн, онан кейiн Семейдегi мұғалiмдер семинариясын (1918) ... 1924 ж. ... бала ... 1920 жылы ... ... ... Қазақстан Советтерiнiң сьезiне делегат болып сайланады. ҚАССР Халық ағарту комиссариатының коллегия мүшесi, ... тiлi", "Ақ жол" ... ... ... мұғалiмi, 1926-29 жылдары Шымкенттегi педтехникумның директоры болып iстейдi. 1931 жылы ұлтшыл деп ... ... өлiм ... ... ж. ... ... бас редакторы бола отырып, тәрбиемен байланысты бiрнеше ... ... ... ... iшiнде 1922 ж. жеке кiтап болып шыққан "Тәрбие жетекшiсi" атты еңбегiн ерекше атап өтуге тура келедi. Ол еңбегiнде Ж ... ... ... ... әр түрлi болуы - тәрбиенiң түрлi-түрлi болуынан... Адам баласының ұрлық iстеуi, өтiрiк айтуы, кiсi тонауы, өлтiруi ... ... ... ... ... - ... бала ... отбасының рөлiне зор мән бере келiп, "Баланы бұзуға, яки түзетуге ... ... бiр шарт - жас ... ... ... ... ... тәрбиесiне байланысты "ұяда не көрсе, ұшқанда соны iледi" деп бала мiнезiн қалыптастырудағы отбасы мүшелерiнiң ... ... ... ... де ... ... ... шығуы немесе тәрбиесi нашар отбасынан да тәрбиелi, өнегелi баланың өсуi мүмкiн дей ... де, бұл ... ... ... ... жолдас-жора, құрбы-құрдастың ықпалынан, соларға елiктеуден болатынын дәлелдейдi.
Тәлiмгер-ғалым бала тәрбиесiнде туған елдiң әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрiнiң белгiлi мөлшерде әсер ... ... ... дәлелдей түскен.
Ол "ойын-сауық, өлең-жырды естiп өскен елдiң баласы өнерге бейiм болады, дiндар елдiң баласы дiншiл келедi. Жастайынан кемдiк, жоқшылық, ... ... ... ... ... ... ... болады" - деп қоғамдық салт-сана, әдет-ғұрыптың тәрбиеге ... ... ... ... ... "Тәрбие дегенiмiз бiр адамның екiншi бiр адамға жасайтын ықпалы" немесе А.С.Макаренконың "Адамдарды қоршаған орта тәрбиелейдi. Адамның тұтыну ... ... ... т.б. бәрi ... ... ... ... Соның iшiндегi ең әсерлiсi - адамдардың қарым-қатынасы, әсiресе ата-аналар мен ұстаздардың ықпалы ... ... ... ... ... жиi ... ... мұғалiмнiң айналысатыны - үнемi қозғалып, өзгерiп, өсетiн, өркендейтiн тiрi адам ... ... ... ... ... шектелiп қалуға болмайды... Сабақ үйреншiктi жай шеберлiк емес, ол үнемi жаңаны табатын өнер... Дидактика мұғалiмге жиi жөн-жоба көрсетiп жетекшiлiк ... ... ... ... деген жолдарды ғана нұсқайды" - деп, оқыту, бiлiм ... ... ... ... ... ... iс-әрекет екенiн дұрыс атап өткен.
Ж.Аймауытов бiлiм негiзi ана тiлi арқылы меңгерiлетiнiн айта келiп, "Ана тiлiн ... ... ... тұрып, өзге пәндердi түсiну мүмкiн емес. Ана тiлi - халық болып жаралғаннан бергi жан дүниесiнiң айнасы, өсiп-өнiп, түрлене ... ... ... ... - деп, оның ... ... оны жан-жақты және терең меңгеру қажеттiлiгiн баса көрсетедi.
Автор, адамның жан қуатын тәрбиелеп жетiлдiрудегi тарих пәнiнiң алар орнын айта келiп "Тарихты ... ... ... қазiргi өмiр мен өткен заманның байланыс заңдылықтарын ажырата бiлерлiк сана туғызамыз" - дейдi.
Автор мектепте "қандай тарихтың түрiн ... ... ... алу ... ... де сөз ... балалардың өздерiне күнделiктi өмiрден жақсы таныс өз жұртының тұрмыс-салты, тыныс-тiршiлiгiне байланысты тарихты оқытудан бастағанды жөн... басқа жұрттың ... ... ... ғана алу ... - деп ... осы ... туған өлкенiң жағрафиясын оның тарихымен байланыстыра қарастыруды ұсынады. Автор ерте замандағы "половец", "кеченет" тәрiздi көшпелi жұрттың шаруашылығын қазақ халқының ... ... ... ... ... ... өткендегi салт-санасы, әдет-ғұрпы, шаруашылық кәсiбi және мәдени өмiрiнен хабардар ету үшiн 4-сыныпта әдебиеттi, тарихты және ... ... яғни ... "Бiздiң Отан" деген атпен оқытуды қажет деген пiкiр ұсынды.
Ж.Аймауытов адам ... ... ... ... көрнектi орын алып келгенiне, өнерсiз қоғамның дамуы, рухани мәдениеттiң молаюы мүмкiн еместiгiне тоқталып, ұлт ... ... ... ... пен әуез ... ... үйретудiң керектiгiн, әрбiр баланың өнерге деген ынтасын қозғап, өнерпаздық қабiлетiн тәрбиелеуде бұл пәндердiң маңызын баса айтты.
Ж.Аймауытов 1929 ж. ... ... ... ... еңбегiнде баланың бiлiмге деген ынта-ықыласын, зейiн-зердесiн арттыру үшiн мұғалiмдерден төмендегi шарттарды орындауды талап еттi. Олар: жаңа берiлетiн бiлiмдi баланың бұрын ... ... ... ... жаңа ... ... бағыттайтын проблемалық сұрақтар қоя отырып, олардың назарын меңгерiлетiн жаңа бiлiмге бағыттау, басы артық, ... ... ... ... ... ... ұқсату, сияқты тәсiлдердi қолдану арқылы балалардың бiлiмге деген қызығушылығын артыру. Тәсiлдердi үнемi жаңартып ... ... ... ... т.б. ... ... сөз етедi.
Сондай-ақ ол "Психология" (1926), "Жан жүйесi және өнер таңдау"(1926) деген оқулықтарын жазып, психология, педагогика, әдәстеме ғылымдарын ұщтастыра ... ... мән ... Ж. Аймауытовтың педагогикалық идеяларының маңызы.
Бүгінгі білім беру парадигмасы тұрғысынан қарастырсақ, М.Жұмабаев пен Ж.Аймауытовтың педагогикалық идеяларының маңызы, өзектілігі соңда: оны ... ... ... ... ... байланыста қарастыруға болады. Сондықтан да М.Жұмабаев пен Ж.Аймауытовтың ... ... ... ... ете ... және ... ... қазіргі біліктілікті арттыру жүйесін модернизациялау шарттарына (Б.Әлмұханбетов, К.Қожахметова, ... ... ... ... ... т.б.) сүйене отырып және тындаушылардың біліктілігін арттыруға қолайлы дамытушы орта ... ... ... ... ... ... ... енгізу уақыт қажеттілігі деп түсінеміз. Қазіргі таңда білім беру саласындағы түбегейлі өзгерістерге сай өз біліктілігін жетілдіру, әсіресе, ұлттық педагогикалық ... ... ... көтеру мүмкіңдігіне зәру болып отырған уақытта бұл - ... ... ... ... ... курс ... мынадай міндеттерді шешуге баса назар аудару қажет.
- Ж.Аймауытовтың педагогика саласындағы еңбектерінің бүгінгі білім беру мақсаттарымен үндестігі туралы ... ... ... ... ... ... тілі мен ... оқыту құралы ретінде қолдану-
-ЖАймауытовтың педагогикалық идеяларын пәнді оқыту құралы ретінде пайдаланудың маңызын түсіндіру;
-Ж.Аймауытовтың педагогикалық идеяларының пәнді оқытуда пайдалану жолдарын жасап, ... ... ... ... ... ... отырып, нәтижесінде оқушылардың оқу-танымдық әрекетін ұйымдастыру формаларын М.Жұмабаев пен Ж.Аймауытовтың педагогикалық ой-пікірлеріне сәйкес жоспарлап, ... ... ... пайдалану біліктілігін көтеруге қол жеткізуге болады.
Біздің отандық педагог, әлеумет және ... ... ... ... ... ... моделін жасау қажеттігі туралы мәселе көптен бері айтылып келеді. Ал XX ғасыр басындағы қаз тұрған қазақ педагогикасы мен психологиясының ... ... пен ... ... ... ... белгілі. Яғни ұлттық білім беру моделін жасау ұлттық ... ... ... ... тыс бола ... ... негізінде М.Жұмабаев пен Ж.Аймауытовтың педагогика және психология саласындағы еңбектерінің маңызы мен құндылығын тәжірибемен ұштастыру, олардың педагогикалык ... ... ... жолдарын жасау және оны педагог кадрлардың кәсіби-тұлғалық құзыреттілігін қалыптастыру жұмысымен тығыз байланыста қарастыру мәселесі туындап отыр. Курс барысында М.Жұмабаев пен ... ... ... отырып, пәнді оқыту үрдісін ұйымдастыру мен жаңашыл идеяларды оқытуда пайдалану арқылы оқушылардың ... ... ... ... де баса ... ... 36 ... жоспарланған курс барысында М.Жұмабаев пен Ж.Аймауытовтың педагогика және психология саласындағы еңбектерінің бүгінгі білім беру мақсаттарымен үндестігі мен ... ... ... ... ... ... жолдарына ерекше назар аударылды.
Бүгінгі тандағы білім беру парадигмасындағы өзгерістер ... ... ... ... бірі - ... ... қасиеттері мен кәсіби дайындығына баса назар аудару. Бұл орайда оқыту ісіндегі мұғалімнің кәсіби ... ... ... ғалымдардың ой-пікірлері ден қоярлық. Қазақ халқының тәрбие ісі ғылыми тұрғыдан дами бастаған XX ғасырдың басыңда педагогиканы тұңғыш зерттеушілердің бірі М.Жұмабаев ... ... ... ... ... ... - ... кеңінен тоқталған. Бұл пікірлердің бүгінгі таңда маңызы өте зор. Мұны "...тәрбиеші ... ... ... ... көп күш ... керек. Ұста тәрбиеші баланың ойын жетектемесе, бала ұғымды, хүкімді теріс жасауға, хата ой шығаруға үйреніп кетеді.
...баланы, заттарды, көріністерді ... ... ... ... ауырга көшуді естен шығармауға керек.
... Мұғалімнің шеберлігі өзі білген білімнің бәрін балаға тез білдіруде емес, еппен басқыштап ... " ... ... осы ойды ... түседі.
Ж.Аймауытов "Психология" еңбегінде мұғалімнің кәсіби дайындығы туралы былай ... ... ... ... ... байқаушы - оқытушылар балаларынан бақылаган, тапқан-таянғанын соларды амалға тәрбиелеу үшін ... ету ... ... неше түрлі мақсатқа қолайлы болган серпілудің бәрі кіреді".
Мұғалімнің кәсіби даярлығы мен біліктілік дәрежесінің оқушыны тұлғалық тұрғыдан қалыптастырудағы рөлі ... ... ... ... бағдарланған мұғалімнің жұмысы төменгідей бағытта жүрүі керек:
-сабақта игерілуге тиісті материалдарды бергенде әр оқушының жеке субъективті ... ... ол ... білімді багалау, бекіту кезінде есепке алады;
- сабақтағы жұмыс ... ... ... ерік береді, сол күнгі сабақ үстіндегі жағдайды ескеріп жедел қайта құра біледі;
- дидактикалық, үлестірмелі материалдарды оқушылардың жеке ерекшелігіне сай ... ... ... ... ... ... отырып, диалог, әңгімелесу негізінде құрады.
Мұғалімнің сабақтағы іс-әрекетіне, әдіс-тәсіліне баға берген кезде оның сөйлеу мәдениетіне көңіл ... ... ... ... тек ... ғана емес, түсінуші (Неге олай оилайсың? Сен бұны ... ... ... ... пікірі мен дәлелдеріне құрметпен қарайтын адам болуы тиіс. Мұғалім әр оқушының жеке ерекшеліктерінің ... ... ала ... ... оған ... ... жауап беретіндігін калайтындығы (орнында тұрып па, тақтаның алдыңда ма?), ауызша ... ... ма ... ... ... келе ме, әлде ... сала ма, т.б. бәрі кіреді.
Бұл тұрғыда М.Жұмабаевтың мына пікірі еріксіз еске түседі: "Тәрбиеші мен баланың арасы өте ... ... ... ... ... шет, жат деп ... ... арасында сеніспеушілік болмасын. Бала тәрбиешіні мұңын тарқата алғандай, қуанышына ортақтаса алғандай, сырын шеше алғандай досым деп білсін. ... ол ... ойын ... ... ... ... ... айту сықылды ұнамсыз қулықтарға орын да болмайды". Кез келген мұғалімде ... ... ... шеберліктің жылдар бойы шыңдалуымен бірге қалыптасады.
Сонымен қатар курс барысында М.Жүмабаев пен Ж.Аймауытовтың педагогика және психология саласындағы еңбектеріңдегі сабақ ... ... ... бөлінді. Себебі қазіргі таңдағы білім беру саласындағы мазмұндық-технологиялық өзгерістер қоғамдағы әлеуметтік мәні бар көптеген құнды нәрселерді ... ... ... болып отыр.
Сабақта оқу-тәрбие үрдісінің барлық педагогикалық элементтері: мақсаты, мазмұны, құралдары, әдістері, ұйымдастыру мен ... ... ... ... Оның ... - оқушының білімді дұрыс меңгеруінің шарты. Сонымен қатар сабақ барысында мұғалімнің кәсіби шеберлігінің маңызы зор. ... ... ... педагогика-психологиялық тұрғыдан сауатты, дидактикалық тұрғыдан тиімді ұйымдастырылған сабақ оқу-тәрбие үрдісінің нәтижелілігінің кілті деуге болады. Бұл туралы ағартушы ғалым М.Жұмабаев мынадай ... ... ... ... - ... ... дәл ... қылып шығару емес, келешек өз заманына лайық қылып шығару", ал "...балага білім бергенде жақыннан алысқа, таныстан жатқа көшіп жаңа білімді ескі ... ... беру ... ... сабак барысында орындалатын орекетке мүқият болуды айтады: ... ... ... тез ... оның ақылының жұмыс қылуынан, әсіресе, тек отыруынан, ауаның бұзылуынан. Сондықтан сабақ уақытында ... абай ... ... ... ... ... ... жүгіртіп, ойнатып сыныптың ауасын тазарту керек", сонымен қатар "Бала еш уақытта іссіз отыра алмайтындықтан, балаға ылғи пайдалы іс беріп отыру ... Сол ... бала өмір бойы ... іске ... ... Болмаса, бала өз бетімен қайдагы нашар, зиянды істерге әдеттеніп кетеді" деп сол әрекеттердің ... ашып ... Яғни ... ... қылу - ... ... ... әдіспен куресе білетін адам шығару деген сөз. ... ... асса ... адам ... әділ ... өрге ... ер ... деген сөз. Тұрмыста түйінді мәселелерді тез шеше ... ... ... ... ... ... кеше білетін, адалдық жолда құрбан бола білетін, қысқасы, адамзат дүниесінің керек бір ... бола ... төрт жағы ... кісі ... ... ... мұндай адам қыла алу үшін тәрбиеші бар күшін, бар білімін жұмсап, жалықпай, шаршамай үйрете білу керек" екенін атап ... - ... ... әрі жоспарлы оқу-танымдық іс-әрекетін қамтамасыз ететін оқытуды ұйымдастыру формасы. Сабақ жүргізу өнері мұғалімнің сабаққа қойылатын ... және ... ... ... мен ... тығыз байланысты.
Ж.Аймауытов өз еңбегінде тұтас сабақтың және оның құрамдас ... ... ... ... ... ... сабақтың жалпы сабақ жүйесіндегі орнын нақты айқындауға, пән бойынша оқу ... ... және ... ... сәйкес оқушылардың дайындық деңгейін ескере отырып, сабақтың мазмұнын айқындауға назар аудару керектігін ... ... ... ... ... ... зияны болады. Өйтіп сөзді бұлтартпай, жаттатып оқытқаннан да кітапты көрсетпей, көрнекі жолмен қанағаттатқандықтың өзі игі. ... сөзді жаттатсын. ... ... ... ... ... нәрсенің өзімен байланыстырып жаттатсын '. Сонымен қатар "Көрнекі оқытыстың мақсаты - ... ... ... ... ... барып, дерексіз ұғымдарға көшу" дейді ғалым. Оқытудың, ынталандырудың және бақылаудың, оқушылардың танымдық белсенділігін ... ... ... ... ... ... оқу жұмыстары мен ұжымдық жұмыстардың алуан формаларын үйлестіретін, анағұрлым тиімді әдістерін, тәсілдерін және құралдарын тандау қажеттін бүгінгі танда толығымен ... ... атап ... ... беру ... ең бір жауапты міндет -- қоғам мүшелерін әлемдік рухани құндылықтар мұрасымен ... ... ... ... ... ... Ұлттық педагогиканың негізгі мәселесі ұлтжанды, ар-ұяты мол, саналы азаматтар тәрбиелеуде М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов сынды дара тұлғалардың шығармашылығын оқытып-үйрету, оны үлгі ету - ... ... ... ... келелі іс. Осыған орай М.Жұмабаев пен Ж.Аймауытов шығармашылығын, педагогика-психология саласындағы ... ... беру ... ... ... ... ... болады.
1. Мағжан Жұмабаев пен Жүсіпбек Аймауытовтың өмірі мен шығармашылығына ... ... курс ... ... ... ... ... педагогика және психология саласында жазған еңбектерін басшылыққа алу.
3. Ағартушы ғалымдардың ... ... ... ... ... ... ... және коррекциялау.
4. Оқушылардың өзіндік жұмысын ұйымдастыруда ғалымдардың еңбектерін басшылыққа алу.
5. Оқушылардың оқу еңбегін белсендіру мақсатында танымдық ... ... ... ... ... ... ету.
6. Сабақ құрылымын жасауда, сабакты жоспарлауда ағартушы ғалымдардың идеяларына негіздей отырып, өзгертулер енгізу (процесуалдық аспектіде).
Олардың сол кездегі айтқан озық ойлы ... ... күні де ... Баланы заманына лайық етіп оқытып, тәрбиелеу керек " деген Мағжан пікірі бүгінгі күн үшін айтылғандай. Сонымен қатар ... жеке ... ... ... ... әсер-ықпалына зор маңыз береді. Ол жеке тұлға қоғам байлығы дегенді баса көрсетіп, оның еңбегі мен тәрбиесін баса атайды. Жас ... ... ... ... білім-танымын негізгі назарда ұстау, соған сай оқыту жүйесін бағыттап отыру қай кезеңде болсын, білім беру ісіндегі өзекті шара ... ... Мұны ... "білім беру жүйесін жетілдіру мен білікті ұрпақ даярлау, қалыптастыру, оның ... ... ісін ... ... қою - ... ... болып қала бермек " деп атап көрсетеді.
Арнайы құрастырылған бағдарлама негізінде ұйымдастырылған біліктілікті арттыру курсында мұғалімдердің бастапкы ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар мұғалімдердің бірлесе әрекет ету үшін өзара қарым-қатынасқа түсуін тиімді жолға қою мақсатында арнайы тренингтер қолданылды. Соның ... ... ... барлық категориядағы топтарға икемдей отырып жүргізуге әлеуметтік-психологиялық тренинг пайдаланылды. Курстың мониторингтік модулінде тындаушылардың өз біліктіліктерін бағалау, алған білім мазмұнына қанағаттану, ... ... ... және т.б. ... ... қанағаттану деңгейлерін анықтауға байланысты жұмыстар жүргізілді. Соңында тыңдаушыларға болашақ бақылауға ... ... ... ... зерттеу жұмысымен шұғылдануы үшін зерттеу тақырыбы оның күнделікті кәсіби әрекетімен тығыз байланысты болуы керек. Жоғарыда айтылған ойларымызды жинақтай келе, ... ... ... бүгінгі күнгі білім беру тақырыбымен өзектестігін ерекше атап өтуге болады.
1.3 Ж. ... ... ... ... ... жылдар бойы > деген айып тағылып, жазықсыз жапа шеккен, қазақ әдебиеті мен мәдениетінің көрнекті қайраткерлерінің бірі Ж.Аймауытов жазушылығымен ... ... ... ... ... ... көркемөнер ғылымдарының саласында қалам тартып, құнды-құнды ғылыми зерттеу еңбектерін жазумен, бірнеше оқулықтар мен оқу құралдарының авторы болуымен дараланған тұлға.
Ж. Аймауытов ... ... ... ... бағдарын 1918жылы ақпан айында Семей қаласында шыққан әдеби және ғылыми - қоғамдық > атты журналдың бас ... ... Онда ... ... жазады. Ол Абай ұстанған ағартушылық жолды өзінің тыныс- тіршілігінің өмірлік арқауы етіп алады. Осы ... 1918 ... ... Ж. Аймауытовтың > атты көлемді мақаласында тәлім - тәрбиелік ой-пікірлері ғылыми тұрғыда терең ... ... Ол ... екі түрлі болатынын дене тәрбиесі және жан тәрбиесі болып бөлінетіндігін көрсетеді.
Ж. Аймауытов балаға әсер ететін ... және ... деп ... деп, тәрбие мәселесіне ықпал ететін факторларды тізбектеп талдайды. Ол ең алдымен бала ... ... ... ... тоқталады. деп, атамыз қазақ тауып айтқан. Балаға қайырымдылықты, қыталдықты, кішіпейілділікті, күйгелектілікті, шыншылдықты, өтірікшілікті беретін кім? Ол ... ... ... Баланың бойына басынан сіңген мінезді қайта түзету қиындық келтіреді. ... сөз ... ... ... ... - деп, ... бала ... қалыптастырудағы отбасы мүшелерінің, әсіресе әке шешенің ықалын айқын ашып береді. Ол бала ... жас ... ... Жас ... ... ... ... бала өскенде қисық ағаш сияқты болып өсетінін, отбасында теріс тәрбиеленген баланы қайта тәрбиелеудің ... ... ... ... ... ... ... бұзық мінезді баланың шығуы немесе тәрбиесі нашар отбасынан да ... ... ... өсуі ... дей ... де, бұл ... өскен ортаның, замандас, жолдас-жора, құрбы-құрдастың ықпалын, соларға еліктеуден болатынын ... бала ... ... ... әдет ... мен салт санасының да белгілі мөлшерде әсер ететінін ғылыми тұрғыдан дәлелдей түскен. Ойын-сауық, өлең жырды естіп ... ... ... ... ... ... ... елдің баласы діншіл келеді. Жастайынан кемдік, жоқшылық, қағажу көріп өскен ауылдың баласы ... ... ... - деп ... ... ... тәрбиеге тигізетін ықпалына тоқталады.
Ж.Аймауытовтың педагогика ғылыми саласындағы жүйелі ой пікірлері оның 1924 жылы Орынборда ... > атты ... ... байқалады. Бұл еңбекте Ж.Аймауытов >, - деп, оқыту, білім беру ... ... - ... ... ... ... ... ізденуден туатын іс -әрекет екенін дұрыс атап өтеді.
Ж. Аймауытов білім негіздерінің ана тілі ... ... айта ... >, - деп, оның ... ... ... ... жасаған бар рухани - мәдени ... ... ... ... екенін, оны жан жақты және терең меңгеру қажеттігін баса көрсетеді. Бұл ... ұлт ... ... көтеру жөніндегі бүгінде жүргізіліп жатқан шаралармен үндес, өзінің өзектілігін жоймаған, ... ... ... ... қажет етпейтін ақиқат.
Ж. Аймауытов адам баласының мәдениет тарихынан өнердің көрнекті орын алып ... ... ... ... ... байлықтың молаюы мүмкін еместігіне тоқталып, ұлт мектептерінде әуелі кескін мен әуез өнерін, яғни сурет салу, ән-күй ... ... салу ... әрбір баланың өнерге деген ынтасын қозғап, өнерпаздық қабілетін тәрбиелеу ... баса ... ... ... ... ... беру процесінде қызықты мағлұматтармен балаларды шабыттандырып, олардың ынта ықыласын, зейін-зердесін, білімді меңгеруге бағыттау үшін төмендегі шарттарды ... ... ... жаңа ... білімді баланың білетін мағлұматтарымен ұштастыру;
* жаңа білімді таныстыру арқылы сабақтың мазмұнына оқушылардың ынта-ықыласын аудару;
* оқушыларды жаңа ... ... ... ... қою ... ... ынта ... ой еңбегіне аудару, т.б. деп оқу
- тәрбиелеу ісінің ... ... ... әдіс ... де жан - ... сөз ... Сөйтіп, ол психология, педагогика, методика ғылымдарына сүбелі үлес қосушылардың бірі болып, Қазақстанның мәдениет тарихында өшпес із қалдырды.
1.4 Жүсіпбек Аймауытовтың педагогикалық ... ... ... өмір ... ... да көп нәрсені бастап, руханилық мазмұнының жаңа беттерін аша білді. Тар жол, тайғақ кешуді бастарынан өткізіп, ... пен ... ... кешкен алып ойшылдар қоғам өміріндегі ескі мен жаңаны, ізденістер мен ... ... ... пен жексұрын жендеттікті айыра білді. Жақсылық пен адамгершілік жеңсе екен деп ... Олар ... ... алдында тізе бүгуден бас тартты, өз дүниетанымында жел қуған қаңбақ, тектес бола алмады, патшалық Ресей, советтік бюрократтық озбырлықтың қияметіне селқос ... ... ... ... ... олар қызу ... ол ... мазмұнсыз-мәнсіз сипат алғанына қатты қынжылып, өз тұрғысынан шешім табу ... ... ... ... ... оң қызметі теріс баға алып, шен іздеген мансапқорлардың, надан, білімі тайыз атқамінерлердің, жалған революциялық күш ... ... ... қаза ... жазушы, ақын, драматург Жүсіпбекті біз қазақ философиялық ойын ... ... ... адам деп бағалай аламыз. Оның шығармашылық мұрасы - философиялық ... ... ... ... қазақ болмысы, ұлтаралық қатынастар, дала шаурасының санасы, әйел ... ... ... таптық қоғам өмірі, өтпелі кезеңдегі билік нысаны сияқты күрделі теориялық мәселелер көркем әдебиет құралы мен тілі ... сөз ... ... ... ... Ал ... аталатын оқулығы осы күнге шейін маңызын жойған жоқ.
Адам мәселесінің өзегі, Жүсіпбек Аймауытовтың көзқарасы бойынша, мәдениет, оқу-білім, тәрбиеге ... ... ... ... руханилық пен адамгершілік жетіспесе, қандай жетістіктер де рахат пен ләззат әкелмейтінін ол былай көрсеткен: "Бұрын адам ... ... ... тамаққа таласып, қандай алысып-жұлысса, бұл күнде жетіліп, мәдениетті болған адам да сол халден ұзап шыға алмай отыр. Мәдениеттің ... ... ... ... ... ... зомбылық, қиянат, озбырлыққа жұмсап отыр".
Қазақ елінің ерекшелігі мен болмысын жете түсінген Жүсіпбек: "Еуропаға еліктей бермей, өз бетімізді, жұртымыздың ... ... не ... ... Қаза ... ... ... өнеге қылуға жарамайтын жерлері де бар", - дейді. Әрине. Батыс мәдениетін қазақ ... ... ... ... оны да ... ... бірақ соған беріліп, соның жетегінде кетіп, өз ұлттық нақыштарын жоғалтыл алмауға мегзейді. "Қазақ - мәдениет жөнінде ерте ... кеш ... ... Кенже қалғанымызда, әрине, көп себеп бар: жер, ... ... ... надандық (фанатизм), партия, өтірік, мақтан, міне, бізді ілгері бастырмаған осы сияқты себептер", - деп жазды ол.
Ғылым-білімге дұрыс бағыт беретін тәрбие ... ... ... ... ... ... ... санаған қаламгер өз шығармаларында осы мәселелерге де көп көңіл бөліпті. Жазушының мына сөздерінде көп мән ... ... ... қаражатпен табылады. Өнер, ғылым қаражат табады. Қаражат жан ... ... ... ... ... де ... керек, - дейді ол. - Жалаңаш кедейге өнер үйрен деу - өгізбен ... ... ал ... сияқты. Надан болсақ та, бай болайық десек, ғылымсыз ... ... ... ... ... соң, ... мен ... екеуі де керек ғылым білімге қанады. Ғылымсыз ... ... ... ... ұлғайтады, ғылымсыз білім тым құрғақ, білімді орнына жұмсау керек. Білімді ... ... не? Ол - ... ... білімнің адамзат игілігіне жұмсалуы, жұмсалмауы тәрбиеге байланысты екен. Тәрбиесіз білімді адам сол білімін адамзаттың ... де, ... да ... ... ... ... ... адам, яғни иманды адам, толық адам ондайға бармақ емес, ол ... өз ... ... ... ... ... Міне, осындай-осындай ізгі ойларға жетелейді. Жүсекеңнің кезінде ... ... ... 1926 ж ), ... ... 1927 ж.), "Жан ... және өнер ... (Москва, 1929 ж.), "Сабақтың комплексті жүйесінің әдістері" (Қызылорда. 1929 ж.) секілді оқулықтар жазуы тегін ... ... ... ... оны тәрбиелеу мүмкіндігіне деген сенімнен басталады. Өзінің "Тәрбие" деген мақалаларында Жүсіпбек адамның ... ... ... әңгіме қозғай отырып, адам бойындағы ұнамсыз мінез-құлықтарының барлығы тәрбиенің кемдігінен деп қорытынды жасайды. Оның айтуынша, адам табиғаттың емес, тәрбиенің құлы ... ... Адам ... тәрбиенің рөлін зор бағалаған ол тарихтағы ірі құбылыстардың бәрін тәрбиемен байланыстыра ... ... деп ... "Алғашқы екі ғасырдай афиняндар мәдениетті, ғылымды күшті жұрт болған, неге? Данышпан Салонның жасаған ережесімен тәрбиеленгендіктен. Рум халқын атақты, күшті ... кім? ... ... ... ... қылған кім? Аристотельдің тәрбиесі. Неронды залым қылған кім? Философ Сенеканың қате тәрбиесі".
Тәрбиешіге қоғамда өте ... ... ... ... оны ... ғана салыстырады, тіпті, одан да жоғары қояды: "Адамдық көзбен тереңнен тексерсе, дәрігерден де тәрбиешінің көп ... ... ... ... ... ... ... тәрбиеші адамның ақылын, мінезін, жанын сауықтырады", - дейді. Тәрбие мәселесін мемлекеттік дәрежеге ... ... жете ... ... ... ... өмірін тапсыруға болады, себебі, тәрбие нәтижесінде ақылды адам ... - ... ... ... - деп атап ... ұрпақты озық жетістіктерге тәрбиелеу, оларға білім беру процесін сол халықтың мінез-құлқы мен тұрмыс-салтын, әдет-ғұрпын еске ала отырып жүргізудің ... ... аса зор ... ... көрнекті шәкірттерінің бірі болған Жүсіпбек өзінің туған халқын қатты сүйсе, дәл солай оның кемшіліктерін де көрсетіп, ... ... алып ... ... ... ... деген мақаласында өз халқының бұрынғы уақыттарда ұйымшыл, елі жауынгер, биі әділ, намысқор, адамы әрі ... ... ... ... ... ... ... табанды" болғанын айта отырып, отаршылдық, езгінің әсерінен осы мінездер ... ... ... ... ... алдау, қулық, айдату, байлату, кісі өлтіру, өтірік, ... ... ... ... ... ... жағымсыз қылықтар" көбейгеніне қынжылады, сөйтіп, "ұсақтап келіп, жаужүрек ... ... ауыл ... ... ұрлауда қалды. Бұрынғы билердің жұрнағы кішкене дөңгелек жер болып қалды", - дейді. Ал енді осы ... ... ... ең басты құралы, Жүсіпбектің түсінігі бойынша, тәрбие, оқу, білім.
Ең жаман нәрсе жалқаулық екенін, еш қимыл, әрекет жасамай, еңбектенбей, Алла бере ... деп, қол ... ... бар екенін сынап, былай дейді: "Қазаққа әлі де бермесең, жақпайсың. Ел еңбекке төселсе, шаруа түрі бірте-бірте өзгерсе, ... да ... ... ... ... ... ... екі бүйірі шығатынына көзі жетпек. Әрқашан жылауық, байбалам, жалыншақ, ... ... ... ... жаны құл ... ... жоқ ... да, ірі ... сұңқар мінезді бол".
Әрине, автордың бұл көзқарастарында үлкен философиялық маңыз бар. "Жоқ, жоқ," деп жалына бергеннен ешкім босқа ештеңе де ... ... ... ... мемлекетіміздің қадамдарын қарасақ та, үлкен билікте отырған ағаларымызда, өз күшімен өтпелі кезең қиыншылықтарын шешудің ... ... ... қол ... (инвестиция сұрап), шет мемлекеттерге шабуы көп. Сондықтан да бұл тұрғыдағы Аймауытов пікір-пайымы қазір де көкейкесті дейміз.
Жүсіпбек ағаның біздің ұрпақтарға ... бай ... ... ... ... түсетін ерекшелік - автордың адам психологиясын жете әрі ... ... ... оның ... кітабының арқалаған жүгі ауыр. Осы пәннен қазақ тілінде жазылған алғашқы оқулық та сол.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев,Ж. Аймаутовтың этнопедагогика жөніндегі көзқарасы9 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Гендерлік психология саласының мақсат-міндеттері, пәні, объектісі.4 бет
Орта білім беретін мектептің оқыту процесінде оқушылардың дүниетанымдық көзқарасын қалыптастыруға байланысты жүргізілетін педагогикалық тәжірибе жұмыстары35 бет
Қазақ ойшылдарының қоғам мен тұлға дамуына әлеуметтік көзқарастары7 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет
XIX ғасыр қазақ ағартушыларының дүниеге көзқарасы15 бет
А.Байтұрсыновтың педагогикалық көзқарасы мен қызметі21 бет
Абай мен Ыбырайдың ағартушылық ойлары мен оқу-білім мәселесі жөніндегі көзқарастары7 бет
Абай Құнанбаевтың педагогикалық көзқарасы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь