Нарықтық қарынастарда несиелік жүйесінің принциптері

ЖОСПАР.

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

I. тарау
1.1 Несие жүйесінің ұғымы және оның құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.2 Нарықтық несие қатынасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

II. тарау
2.1Нарықтық қарынастарда несиелік жүйесінің принциптері ... ... ... ... ... ... ... ..17

III. тарау
3.1 Нарықтық қатынастарда әлемдік несие жүйесінің дамуының қазіргі тенденциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32

Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
Кіріспе.
Нарықтық экономикада несие-банк жүйесі маңызды роль атқарады. Ол арқылы кәсіпорындардың, ұйымдардың және халықтың ақшалай есеп айырысулар мен төлемдері жүргізіледі, ол уақытша бос ақшалай қаражаттарды, халықтың жинақтары мен табыстарын жұмылдырады және белсенді түрде жұмыс жасайтын капиталға айналдырады, сондай-ақ көптеген түрлі несиелік, сақтандыру, делдалдық, инвестициялық, сенім, кеңес беру және басқа да операцияларды орындайды.
Өндіріске қатысты алғанда, екінші кезекте саналатын несие жүйесі оған тұрақты және елеулі ықпал етеді. Ол бірнеше дүркін ақшалай қорлардың ауқымын кеңейтіп, өндіріс тиімділігінің өсуін қолдай отырып ақшалай қаражаттардың бір саладан екіншісіне қайта құйылуын қамтамасыз етеді.
Несие жүйесінің ролі мен маңызы келесідей бірқатар көрсеткіштермен сипатталады: несиелік жұмсалымдардың жалпы көлемі, кәсіпорындар мен ұйымдардың негізгі және айналым капиталын қалыптастыруға банктегі қарыздардың үлесі, жалпы төлем айналымы және т.б.
АҚШ несиелік қатынастардың даму дәрежесі бойынша, шаруашылықтың өндірістік және өндірістік емес сферасын банк сферасының қамтуы, несиелік мекемелердің көп түрлілігі мен көп тараптылығы жағынан, қаржы капиталы талаптарының қуаттылығы бойынша әлемнің басқа да елдерін I артқа қалдырады. Американдық несие жүйесінің ауқымы туралы кейбір мәліметтер төмендегідей көрсеткіштерді беруі мүмкін. Несиелік мекемелер арқылы қолма-қолсыз ақша жолымен жүзеге асырылатын жылдық төлем айналымының басым бөлігі 80-жылдардың басында 60-65 трлн доллар сомасында бағаланған.
Американдық шаруашылықта пайдаланылатын ақшалай капиталдың орта есеппен 3/4 бөлігі несие жүйесі арқылы өтеді. Несиелік мекемелер арқылы жұмылдырылған ақшалай қаражаттардың орташа жылдық саласы 1989 жылы 700 млрд долларды құраған.
Ақша нарығында несиелер бойынша базалық мөлшерле- АҚШ-та қолданылатындай бірініші класты қарыз алушы- "ПРАЙМ РЕЙТ" жүйесі бойынша ресми немесе банка-ралық мөлшерлемеге қарағанда анағұрлым жоғары деңгейде, бірақ шағын және орта фирмаларға берілетін несиелер бойынша мөлшерлемеге қарағанда біршама төмен деңгейде бөлінеді. Қарыз пайыздың нормасын белгілеген кезде негізгі анықтаушы жағдай - қарыз алушының сенімділігі, оның қаржылық жағдайы. Қарыз алушы сенімді болған сайын базалық мөлшерлемеге қосылатын қосылым да төмен болады және бұған керісінше. Несиелік операциялар бойынша базалық мөшерлеме әр түрлі анықтамаларда қандай да бір деңгейде көрсетілгенімен іс жүзінде әрбір банк өз мөлшерлемесін белгілей алады, яғни қазіргі уақытта несиелік салыстырмалы түрде тәуелсіз пайыздық саясат жүргізеді, бірақ базалық мөлшерлеме олар үшін белгілі бағыт ретінде оолады. Банк-клиент қатынасында пайыздық мөлшерлеме тек карыздар бойынша ғана емес, депозиттік операциялар бойынша да қолданылады. Коммерциялық банктердің депозиттік операциялары бойынша пайыздық мөлшерлеменің динамикасын анықтаушы негізгі фактор ретінде несиеге сұраныстың ощ ұсынумен салыстырғандағы жоғарылау тенденциясы болып табылады.
Банк ресурстарын — өз капиталы және клиенттер салымы немес депозиттері қүрайды. Банк ресурстарының көп бөлігі депозит болы табылсіды. Жедел депозит және талап ету бойынша дешзитгер болады. Депозиттер банктерде белгілі мерзімге қабылданып, сол біткен соң беріледі. Ал, талап ету бойьшша депозитті салушы келгенде алуына болады. Бұл депозипер ағымдағы есеп салымы жатқызылып, салушы банктен чектік кітапшаны алады. Сол кітапшаны пайдалана отырып, салушы салым мөлшері деңгейінен кез- келген сомаға чек жазу құқыға ее болады.
Әдебиеттер.
1..Банковское дело. Учебник. / Под ред. Сейткасымова Г.С.—
Алматы: Қаржы-қаражат, 1998
2..Банковское дело / Под ред. Сейткасымова Г.С. — Алматы:Қаржы-Қаражат, 1998.
3.Банковское дело / Под ред. Лаврушина О.И. — М., 1992.
4.Банки и банковские операции в России / Под ред. Лапидуса М.Х. - М., 1996.
5.Банковское дело / Под ред. Колесникова В.И. — М., 1995.
6.Банковское дело: стратегическое руководство / Под ред.
Платонова В., Хиггниса М. — М.: Консалтбанкир, 1998.
7.Банки и банковские операции / Под ред. Жукова Е.Ф. — М.,1997.
8.Екінші деңгейдегі банктердің несиелік саясаты.-Аль-Пари,2004,N6.
9.«ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы.30.03. 1995.
10.2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының
№ 213 қаулысымен бекітілген «Екінші деңгейдегі банктерге арнал-
ған пруденциялық нормативтер туралы» ереже.
11..«ҚР Ұлттық банкі туралы» ҚР заңы. 30.03. 1995.
12.«ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы.
30.03. 1995.
13.2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының
№ 213 қаулысымен бекітілген «Екінші деңгейдегі банктерге арнал-
ған лруденциялық нормативтер туралы» ереже.
14.Қазақстандағы депозиттер нарығы –Қаржы-Қаражат,2001,N6.
15.Қазақстандағы депозиттер нарығы –Қаржы-Қаражат,2001,N6.
        
        ЖОСПАР.
Кіріспе.....................................................................
.....................................................5
I. тарау
1.1 Несие ... ... және ... Нарықтық несие
қатынасы....................................................................
..............8
II. тарау
2.1Нарықтық ... ... ... ... ... ... ... несие жүйесінің ... ... ... несие-банк жүйесі маңызды роль атқарады. Ол арқылы
кәсіпорындардың, ұйымдардың және халықтың ақшалай есеп ... ... ... ол ... бос ақшалай қаражаттарды, халықтың
жинақтары мен табыстарын жұмылдырады және белсенді түрде ... ... ... сондай-ақ көптеген түрлі ... ... ... ... ... беру және ... да ... қатысты алғанда, екінші кезекте саналатын несие жүйесі оған
тұрақты және елеулі ... ... Ол ... дүркін ақшалай қорлардың
ауқымын кеңейтіп, өндіріс ... ... ... ... ... бір ... екіншісіне қайта құйылуын қамтамасыз етеді.
Несие жүйесінің ролі мен маңызы келесідей бірқатар көрсеткіштермен
сипатталады: ... ... ... ... ... мен
ұйымдардың негізгі және айналым капиталын қалыптастыруға ... ... ... ... ... және т.б.
АҚШ несиелік қатынастардың даму дәрежесі бойынша, шаруашылықтың өндірістік
және өндірістік емес сферасын банк ... ... ... ... ... мен көп ... жағынан, қаржы капиталы талаптарының
қуаттылығы бойынша әлемнің басқа да елдерін I ... ... ... ... ауқымы туралы кейбір ... ... ... ... ... мекемелер арқылы
қолма-қолсыз ақша жолымен ... ... ... ... ... ... 80-жылдардың басында 60-65 трлн доллар сомасында бағаланған.
Американдық шаруашылықта ... ... ... ... 3/4 ... ... жүйесі арқылы өтеді. Несиелік мекемелер арқылы
жұмылдырылған ... ... ... ... саласы 1989 жылы 700
млрд долларды құраған.
Ақша нарығында несиелер ... ... ... АҚШ-та
қолданылатындай бірініші класты қарыз алушы- ... ... ... ... ... ... ... қарағанда анағұрлым жоғары
деңгейде, бірақ шағын және орта фирмаларға берілетін несиелер ... ... ... ... ... ... Қарыз пайыздың
нормасын белгілеген кезде негізгі анықтаушы жағдай - ... ... оның ... ... ... ... сенімді болған сайын
базалық мөлшерлемеге қосылатын қосылым да төмен ... және ... ... ... ... базалық мөшерлеме әр түрлі
анықтамаларда қандай да бір ... ... іс ... әрбір
банк өз мөлшерлемесін белгілей алады, яғни қазіргі уақытта несиелік
салыстырмалы түрде ... ... ... ... ... ... олар үшін ... бағыт ретінде оолады. Банк-клиент
қатынасында пайыздық мөлшерлеме тек ... ... ғана ... операциялар бойынша да қолданылады. Коммерциялық банктердің
депозиттік операциялары бойынша пайыздық мөлшерлеменің ... ... ... ... ... сұраныстың ощ ұсынумен
салыстырғандағы жоғарылау тенденциясы болып табылады.
Банк ресурстарын — өз ... және ... ... ... депозиттері
қүрайды. Банк ресурстарының көп ... ... болы ... ... және талап ету бойынша дешзитгер болады. Депозиттер ... ... ... сол ... соң ... Ал, ... ету
бойьшша депозитті салушы келгенде алуына болады. Бұл депозипер ағымдағы
есеп салымы ... ... ... ... ... ... ... пайдалана отырып, салушы салым мөлшері деңгейінен кез- келген
сомаға чек жазу ... ее ... ... ... ... және оның ... ... өз қызметтерін орындауы барысында несиелік қатынастар
туындайды. Уақытша бос ... ... ... оны ... және ... ... ... бөлуге байланысты несиелік мекемелермен әр түрлі
субъектілер арасындағы ... ... ... ... ... несиелік қатынастар мазмұны тек қана ақшалай капиталды жинақтап,
оны заңды және жеке тұлғаларға уақытша пайдалануға берумен ғана ... ... ... ... ... айналымы үшін төлем
құралдарының ... ... ... ... ... аса ... ... төлеушілер мен мекемелер және соңғылары мен алушылар арасында
экономикалық қатынастарды қалыптастырумен қатар, ... ... ... ... ... ... арқылы өтеді.
Несие жүйесінің елдегі ақша айналымын реттеудегі, заңды және жеке
тұлғаларға әр ... ... ... барысындағы қалыптасатын
экономикалық қатынастарды да несиелік қатынастар ... ... ... екі ... сипатқа ие және шаруашылық субъектілері
үшін де, сондай-ақ несие жүйесінің мекемелері үшін де бірдей ... ... ... ... - ... ... ... білдірсе, ал
оларды экономика және ... ... үшін ... ... ... ... ... шаруашылық ұйымдары мен несие жүйесі, несие ... ... ... пен ... ... ... ... әр түрлі елдердің
несиелік мекемелері арасында болуы мүмкін.
Жоғарыда түсіндіргеніміздей, несиелік қатынас негізінен ... ... ... ... ... етуі ... ... асырылады.
Несиелік қатынастардың сыртқы көрінісі несие формасын ... ... ... мәні және ... ... ... формасы мен мазмұны диалектикалық бірлікте болады. Несиелік
қатынастар формасы ... ... ... ... және оның ... тиіс. Өндірістік қатынастардың өзгерісі несиелік қатынастар
мазмұны мен несие формасының өзгеруіне әкеледі.
Несие екі формада ... ... және ... ... ... несиенің бірінші негізін білдіреді. ... ... ... қарыз беруі барысыңда, аталған несие формасында
ақшалай формада қайтарымды. Өйткені, алушы субъект несие беруші ... ... ... ... сондай-ақ салынған жүлйс туралы
парақты немесе ... ... ... Бұл ... несиелік қатынастар
субъектілеріне -шаруашылық жүргізуші субъектісі және банк жатады. Несие-лік
қатынастардың мазмұнындағы өзгерістер нәтижесінде тауар формасындағы несие
ақшалай формаға ... ... ... ... ... негізінде несиенің
ақшалай, ең бастысы банктік формасы пайда болып ... ... ... ... ... мен ... ... және несиелік мекемелердің
жиынтығы кең мағынадағы ... ... ... ... несие жүйесі тар мағанасында - бұл несиелік есеп ... ... ... ақша ... реттейтін және басқа да қаржылай
қызмет көрсететін несиелік мекемелер торабы болып табылады.
Басқаша айтқанда, ... ... ... және ... да ... - ... ... жүзеге асыру және олардың құқықтық
формаларын үйымдастыруы арқылы ... ... ... ... және банктік емес институттар шеңберінде екі жүйе-ні
бөліп қарастырады. Соған сәйкес несие ... екі ... ... ... және ... несие-қаржы мекемелері.
Экономиканың әрбір экономикалық-тарихи даму кезеңіне несие-ақшалай
қызмет көрсетудегі қажеттіліктерге ... ... ... несиелік істі
ұйымдастыру типі, өзіндік несие жүйесінің құрылымы сәйкес келеді. Мысалы,
жоспарлы-орталықтандырылған КСРО ... ... ... ... ... құрылымы қызмет етсе, нарық экономикасы
үшін монополиясыздандырылған банктік және ... емес ... ... ... ... несие жүйесінің күрделі, көп буынды құрылымы болады. Егер де
несиелік мекемелердің өз клиенттеріне ... ... ... ... ... онда ... несие жүйесінің үш маңызды элементін
бөліп қарастыруға болады:
* Орталық ... ... ... ... ... ... ... (сақтандыру, жи-
нақтық, ипотекалық, сенімгерлік (трастовый) және т.б.).
Функционалдық мамандануына, шаруашылық буындарға ... ... ... мен ... ... ... жүйе ... жүйесінің ядросы, ал
несиелік институттардың қызметін реттеуші бірегей орган – Орталық банк
болып табылады.
Орталық банк - ... ... ... банк сондай-ақ кез келген
елдің ол мемлекеттік, халықтық ... ... банк деп ... тәуелсіз
эмиссияльд институты болып табылады. Орталық банк – бұл ... ... және жеке ... ... ... оның клиенттеріне -
коммерциялық банктер және басқадай мекемелер, сондай-ақ үкімет ұйымдары
жатады.
Банктік мекемелерге қатысты Орталық банк ... ... ету және ... мен ... ... ... Несиелік жүйенің қалған буынына
Орталық банк несиелік және ақшалай операциялар, рыноктың әр ... ... ... ... байланыстарында байқалатын
жанама әрекет етеді.
Коммерциялық банктер қарыз капиталы ... әр ... ... ... көп ... ... болып табылады. Олар кәсіпкерлік
тәжірибесінде белгілі бір көптеген ... ... ... ... кез ... ... ... жүйесінде әдеттегідей негізгі,
базалық буын ролін атқарады.
Олар үкіметтің, іскерлер мен миллиондаған жеке тұлғалардың ... ... ... жүйесінің орталығы болып қала береді.
Коммерциялық ... ... және ... ... арқылы
өздерінің әр түрлі қорларына қарыз алушылардың қол ... ... ... ... ... ... деп атайды) нарық
экономикасындағы несие жүйесіне қажетті маңызды буын ... ... ... ... әр ... салаларында және тұрғындарға
көрсетілетін несие ... ... ... ... ... мекемелер көбінесе белгілі бір клиенттер типіне немесе бірер
негізгі қызмет түрлерін көрсетуге ... ... ... нарықтың
кішігірім сегменттеріне ғана қызмет көрсетуге жұмылдырылады.
Мұндай мекемелер екі жақты бағыныштылықта болады: бір ... ... және есеп ... қызметтерін жүзеге асырумен байланысты
болатындықтан да Орталық банктің соған сәйкес ... ... ... ... ... ... да бір ... сақтандыру, инвести-циялық немесе
басқа да операцияларға мамандана отырып, тиісті ... ... ... ... ... ... ... негізгі формасына банк
несиесі, яғни, коммерциялық банк беретін ... әр түрі мен ... Банк ... ... ... ... субъектілеріне
шаруашылық органдары, халық, ... және ... ... ... ... несие мәмілесінде иесиелік қатынастың субъектілері
несие беруші және ... ... ... алға шығады.
Несие берушіге өзінің уақытша бос қаражатын ... бір ... ... ... беретін тұлға (жеке және аңды) жатады.
Қарыз алушы - ... ... ... үшін ... және ... мерзімде қайтаруға міндетті несиелік қатынастағы ... ... ... бүл ... ... ... ... ретінде екі
тұлға, яғни, несие ... мен ... ... алға ... Бұл мынаған
байланысты: банк негізінен тартылған қаражатпен жұмыс ... ... ... орналастыратын субъектілердің (шаруашылық органдары,
халық, мемлекет) алдында қарыз ... ... ... ... ресурстарды қаражатқа мұқтаж субъектілердің ... бөлу ... банк ... берушіге айналады. Халық шаруашылығы, мемлекет
және т.б. секілді несие мәмілесінің өзге тараптары өз қаражатын банк ... ... ... ... ... енеді, ал ссуданы сұрағанда қарыз
алушыға айналады.
Коммерциялық банк өз ... әр қилы ... ... ... ... әр ... ұсынады.
Ең алдымен қарыз алушылардың негізгі тобы бойынша жіктеуге болады,
мәселен, халыққа, мемлекеттік органдарға берілетін ... ... ... несиені былайша жіктеуге болады:
* тұтыну несиесі;
* өнеркәсіп несиесі;
* сауда несиесі;
* ауыл шаруашылығы несиесі;
* инвестициялық несие;
* ... ... ... ... ... ... банк несиесін
жұмыс істеу салаларына қарай екі негізгі түрде болуы мүмкін: негізгі қордың
ұлғайтылған ... ... ... ... және ... қорын
ұйымдастыруға қатысатын несие. ... өз ... ... ... несиеге жэне айналым саласына қызмет ететін несиеге ... ... ... ... ... бар:
* талап етілмелі;
* мерзімді.
* Соңғысы өз кезегінде мыналарға бөлінеді:
* қысқа мерзімді (1 ... ... орта ... (1 ... 3 ... ... ұзақ ... (3 жылдан көп).
Әдетге, айналым қорын қалыптастыратын несие қысқа мерзімді болып ... ... ... ... ұдайы өндірісіне қатысатын ссуда орта ... ... ... ... ... несиелер - ірі, орташа және ұсақ, ал қамтамасыз етілуі
бойынша - қамтамасыз етілмеген (бланктік) және қамтамасыз етілген ... ... ... ... кепілзаттық, кепілдікті және сақтандырылған
несиелер.
Берілу тәсілі бойынша банк ссудасын өтемақы ... және ... ... ... ... ... жағдайда несие қарыз алушының есеп ... оның ... ... ... немесе шығынға жұмсалған
өзіндік қаражатының орнын толтыру үшін бағытталады. Екінші жағдай ссудасы
несиеленген шара ... ... ... үшін ... ... ... ... құжатының төлеміне тікелей бағытталады.
Өтелетін әдісіне қарай мерзімі ұзартылған (бөліктеп, біртін-деп ... ... және бір ... ... ... бір ... ... ссуда
бөліп бөлінеді.
Кәсіпорындардың және өзге де ұйымдық-құқықтық құрылымдардың өндірістік
және әлеуметтік ... банк ... ... қатаң сақтай
отырып несиелейді. Несие принциптері несиелеу жүйесінің негізгі элементі
болып табылатындықган несиенің мәні мен мағынасын, ... ... ... оның ... ... қатынасы сала-сындағы
заңдылыктардың талаптарын бейнелейді.
Несие принциптері - ... ... ... ... ... ... заманғы коммерциялық банктер несие ақысын белгілегенде ескеретін
негізгі факторлар:
- ... ... ҚР ... беретін ссуда бой-
ынша проценттің базалық мөлшерлемесі;
- банкаралық несие бойынша орташа процент мөлшерлемесі, ... ... ... үшін ... коммерциялық банктен сатып алынатын
ресурстардың орташа процент мөлшерлемесі;
* банктің әр түрлі депозит шоты бойынша өз ... ... ... ... несие ресурстарының құрылымы (тартылған қаражаттың үлесі неғүрлым
жоғары болса, несие соғұрлым ... ... ... ... ... ... сұранысы (сұраныс неғұрлым жоғары
болса, несие соғұрлым арзан);
* несие ... ... және ... түрі, дәлірек, қамтамасыз
етілуіне қарай банк үшін оның ... ... ... ақша ... ... ... ... неғұрлым жоғары
болса, несие ақысы соғұрлым қымбат болуы керек, яғни ... ... өз ... жоғалтып алу қатері артады).
Банк несиесінің барлық принциптерін ... ... ... мүдделердің сақталуына және мәмілесіне қатысатын екі тараптың
мүдделерін сақтауға мүкіндік береді.
Несие ... ... ... бір жүйе бойынша құрылады.
Несие процесінің ұйымдастырылуын анықтайтын жэне оны несие принциптеріне
сәйкес реттейтін элементтердің жиынтығын несие жүйесі ретінде ұғуға ... ... ... ол ... қамтиды:
* несиеленетін операцияға қарыз алушының өз қаражаттарның қатысу
деңгейі және тәртібі;
* несиенің ... ... ... әдісі; ссудалық
шоттың формалары;
* ссудалық берешектерді реттеудің тәсілдері;
* ссудалық қаражаттың мақсатты әрі тиімді ... және ... ... жүргізілетін бақылаудың формалары мен тәртібі.
Несие принциптеріне сәйкес несиені ... ... және ... ... ... ... ұғуымыз қажет.
Жаңа коммерциялық құрылымдарға, яғни өзге ... ... ... ... ... ... банктер шетелдік
тәжірибелерге сүйеніп, несиелеудің басқа әдістерін пайдаланады.
Банк іс-тәжірибесінде ... екі ... ... ... ... ссуданы беру жөніндегі мәселе тәртіпте әрдайым шешілетін
болады. Ссуда белгілі бір мақсатты қажеттілікке беріледі. Бұл әдіс ... ... ... ... ... ссудада қолданылады.
Екінші әдісте ссуда банктің қарыз алушы үшін бұрын белгіленген несие
лимиті шегінде беріледі. Ол ... бір ... оған ... ... ... ... ... қарай пайдаланылады.
Несие берудің мұндай формасы ашық несие желісі деп лады. Ашық ... ... пен банк ... ... ... қарастырылған кез келген
ақшалай-есеп айрысу құжатын несие есебінен төлеуге мүмкіндік береді. Несие
желісі негізінде бір ... ... ... ... ... кезеңде ашылуы
мүмкін. Несие желісінің мерзімі ішінде ... І кез ... ... ... ... жүргізбей-ак және ресімдеудің қандай да бір рәсімдерін
орындамай-алады. Алайда, банк ... ... ... ... ... ... ... лимиттің аясында ссуданы беруден
бас тартуға құқылы. Несие желісі, ... ... ... әрі қаржылық
жағдайы тұрақты клиентке ашылады. Клиенттің өтініші бойынша несие желісі
қайта қарастырылуы мүмкін.
Жаңғыртылмалы және жаңғыртылмайтын ... ... ... ... ... ... ... жағдайда банк пен клиент арасыңдағы
қарым-қатынас ссуданың берілуі мен өтелуінен ... ... ... Жаңғыртылмалы несие желісінде (револьверлік) несие белгіленген
берешек лимиті шегінде автоматты түрде беріледі әрі етеледі. Банк ... жыл бойы ... ... ... ... жүзеге асырылатын бір
контрактінің аясында белгілі бір ... ... ... үшін ... ... ол ... несие желісі деп аталады.
Жаңғыртылмалы несие желісінің әдісі ... ... ... ... ... ... сырттай өте ұқсас. Сондықтан да «ескі»
мемлекеттік клиентураға қызмет көрсететін коммерциялық банктер ... ... ... несиелеудің осы формасына қатысты кездейсоқ ... жок. ... ... ... ... бар. ... ... несие желісін тек бірінші класты клиенттерге ғана ашады. Оның
үстіне, несиелеудің лимитін (бұрын ... ... ... анықтайтын
тәсілі де өзгеше және несие арқылы Қайтарылатын төлемдердің мөлщері жоғары.
Ал, бұл бізде әлдеқайда басқаша. Бұл ... жаңа ... ... ... ... ... бұл клиентураны несиелеудіңнегізгі
әдісі әрбір жекелеген ссуданы беру барысында жеке тәсіл қолданылады.
Несиелеу әдісі ... ... және ... пайдаланылатын ссудалық шот
формасының пайда болу қажеттілігін тудырады. ... ... ... ... ... ... үшін ... банк мекемесі
оларға ссуда шотын : әдетгегі (жай) және арнайы.
Арнайы ссуда шоты, ... ... ... көп ... ... ... банк несиесін ұдайы қажетсінеті қарыз алушыларга ашылады.
Бүгінгі таңда тауар қорының айналымы бойынша арнацы ... шоты ... ... және ... ... ... ... өткізу-жабдықтау
қызметі несиеленеді Несие беру үшін арнайы ... ... ... ... ... ... ... әрі қарыз алушылардың өзіңдік қаражатын
ұдайы ендіріс процесіне толық қатыстырылуын ұйғаратын осы шоттың несиесіне
тауарларды өткізуден түскен барлық түсімдерді ... ... ... ... ... ... ссуда шоты бойынша тұрақты түрде берілу әрі өтелетін
болады. Есеп айырысу шоты бұл арада қосалқы шоттың рөлінде болады, ... ... ең ... ... ... және ... ... байланысты
операциялардың щектеулі тобы ғана орындалады. Бұл үшін клиенттіі ... есеп ... ... ... сайын оныі түсіміндегі материалдық емес
шығындардың және пайданың жоспарлы үлесі аударылып отырады.
Кәсіпорынға бір ғана арнайы ссуда шоты ... ... ... бұл, ... ... да бір ... шығынды немесе оларға қатысты шараны жеке
несиелегісі келсе, жай ссуда шотын ашудың да ... ... ... ... шоты банк ... көбінесе бір жолғы ссуданы беруде
пайдаланылады. Ол бойынша берешектер мерзімді міндеттеме-тапсырма негізінде
қарыз ... ... ... ... бір ... бірнеше объектіні несиелегісі келсе, кәсіпорынға
бірден бірнеше жай ссуда шоты ... ... ... орай ... әр ... әр ... шартпен әрі әркелк процентпен беріледі. ... ... ... ... ... ... уақытылы өтеуіне банктердің
жүргізуі үшін маңызды болады.
Алайда, төлем сипатындағы несиені ... жай ... ... ... ... ... де ... Мәселен, жаңа коммерциялық
құрылымдарда несие ашық ... жай ... ... ... Ол ... өнеркәсіп, құрылыс, көлік, ауыл ... және ... ... ... ... ... елеу жүзеге
асырылады. Мұнда екі ... да ... ... ... ... және қызмет көрсету төлемдеріне ... ... ... ... ... сайын беріледі. Алайда мұндай режимде пайда болған
берешекті клиенттің барлық түсімін осы ... ... ... ... төлем несиесін берудің осы шоты пайдаланылмайды, ол әдеттегі
тәртіпте, яғни ... ... - ... негізінде несие
келісімшартымен белгіленген мерзімде жүзеге асырылады.
Төлем қабілеті ... және ... өтей ... ... ... ... банк ... банк іс-тәжірибесіңде контокорренттік деп аталатын
бірыңғай ... ... ... шотын пайдалану арқылы
несиелеуі мүмкін. Бұл шот банктің клиентке сенім ... ... ... ... Бұл ... ... ... өндірістік қызметпен және пайданы
бөлумен байланысты клиенттің барлық төлемдері өтеді, ал несиеге түсімдер
мен кэсіпорынның пайдасына ... ... өзге ... ... ... ... кэсіпорынның айналымда осы сәтте ақшасы барын, ал, дебет
сальдосы айналымға процент өндіріліп алынатын банк ... ... ... шот ... ... жай ссуда шотынан берілетін
банк несиесінің өзге түрлерін ресімдеу мүмкіндігін жоққа ... ... ... щоттағы несиеге немесе жеткізушінің (жабдықтаушының)
шотының тълеміне ... ... ... ... нарықтық
қатынасына кешкелі жай ссуда шоты (пайдаланудың әр түрлі ... ... ... ие басты формасына айналды.
2.Нарықтық қарынастарда несиелік жүйенсінің принциптері
Несиелік жүиенің ұйымдастырылуы мен жұмыс істеу негізінде ... ... ... ... жаңа жағдайында, оның нарықтық қатынастарға
өту кезеңінде оларды былайша ... ... ... банк ... ... ... басқа банктік емес институттармен
үйлестіре отыра екі деңгейлі банк ... ... ... ... ... ... ... торабын барынша дамыту, оларды
қызмет көрсету орындарына жақындату, мемлекеттік валюталық ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің банктердің құрылуы
мен ... ... ... ... ... тәртібі мен
ережелерін заң жүзінде бекітуге ерекше ... ... ... Ұлттық
банк Қазақстан Республикасы аумағында банктерді құруға рұқсат ... ... мен ... ... ... ... ... отырады. Рұқсат
беру кезінде Ұлттық банк жүргізілетін ... ... ... ... ... банктік емес мекемелермен үйлестіре
отырып көп деңгейлі банк жүйесінің, олардың ақша ... және ... ... мен ... ... көп ... ... (бірінші
деңгей) және басқа банктер (екінші деңгей) арасындағы ... ... ... ... тудырады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі (бұдан әрі Ұлттық банк) Қазақстан
Республикасының орталық ... ... ... және ... ... ... ... деңгейін құрайды.
Банк ісінің әлемдік тәжірибесі көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... елдің бүкіл несиелік жүйесін басқаруда басты
роль атқаратын орталық баңктер бөлініп ... ... Ал ... ... ... берген кең ауқымды өкілеттіліктерге байланысты. Банктердің
банк функцияларын, ақша-несие эмис-
сиясын жүзеге асыруына ... ... ... ... яғни екінші деңгейлі банктердің қызметіне әкімшілік бақылау мен
нақты экономикалық ықпал ету құқығы несиелік мекемелер ... ... тиіс ... шығару құқығы бар. Коммерциялық банктер несиелік саясат
жүргізуде және өз клиенттеріне толығымен дербес әр ... ... ... ... ... ... емес институттар құрылмаған
жағдайда кез келген елдің несие жүйесі аяқталмай қалады. Халық салымдарын
толығымен тарту мүделерімен өзгеріп отырған нарықтық ... ... ... бұл ... ... талап етеді, ал олар несие
жүйесін толықтырып, ... ... ... ... ... ете ... экономикаға жетекшілік жасай отырып, ¥лттық банк арқылы
бірегей ақша-несие саясатын ... Бұл ... ... ... ... ... ... ұлттық валютаның. ішкі және ... ... ету ... ... ... ... экономикалық
саясатты жүзеге асыру және оны әлемдік экономикаға ... ... ... қорғау үшін қажет.
Несие жүйесін құрудың маңызды принципі - несиелік мекемелер ... ... мен ... ... ақша операцияларының шоғырлануы. Соңғысын
шаруашылық буындарының бос ақша ... ... ... ... ... ... жүргізілуі деп түсінуге болады.
Бүгінгі танда Қазақстан аумағында шамамен 77 банк және олардың ... мен ... ... ақша ... несие жүйесінде жинақталуы -несиелік ресурстарды
шоғырландыруға және ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік валюталар монополия принципіне ерекше маңыз
береді. Қазақстан ... ... ... туралы" заңында былай
делінген: "Қазақстан Республикасының Президенті мен Министрлер кабинеті өз
құзіреті шегінде валюталық реттеу ... осы заң ... ... ... актілерді қабылдайды.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі - ... ... ... ... ... ... ... реттеу" түсінігіне нормативті актілерді жасап шығару,
ақпарат ... ... ... ... ... және оны бұзған
тұлғаларға санкциялар ... ... ... банк валюталық реттеу
функцияларын жүзеге асырады.
Бұл ... - ел ... ... ... ... ... ... қүралы және ақша айналысын басқа елдер валюталарының
ықпалынан сенімді қорғау жолы.
Орталық банктің ... ... ... зандарымен бекітілген. Банктер
жедел банктік қызметпен байланысты шешімдерді қабылдау ... ... ... ... ... тәуелсіз.
Ұлттық банк тек Қазақстан Республикасьі Президентіне ғана есеп бере
алды.
Кей жағдайда бұл Республиканың ұзақ мерзімді ... ... ... банк ... үкіметтің қысқа мерзімді мүдделеріне сәйкес
келмеуі мүмкін; үкімет болса мемлекеттік ... ... ... ... ... ... осы ... жабуға пайдалануға
тырысады (бұл Кеңес үкіметі кезінде жүйелі түрде жүргізілетін), ал бұл ... ... ... инфляцияның өршуіне ... банк ... ... ... ... толық жауап
береді. Өз кезегінде ақша-несие саясаты экономиканы мемлекеттік ... ... ... ... саясатын автономды ... ... ... ... ... ... ... да болмайды.
Ұлыбритания мен Францияда орталық банктердің ... ... ... ... ретінде коммерциялық банктер бола ... да ... ... ... ... ... тек ... есеп береді.
Орталық банктердің автономиясы Батыс Германияда, АҚШ-та заң жүзінде
бекітілген. Батыс ... банк ... ... ... ... банк өз
саясатын үкіметпен үйлестіріп отыруы тиіс, алайда оның тұрақты ақша айналы-
сын сақтау мақсаттарына қайшы келетін талаптарын орындауға ... ... ... Ол ... де, ... ... де ... тек
Бундесбанк туралы Заңға ғана бағынады.
АҚШ-тың несие жүйесінің жоғары органы болып табылатын - ... ... (ФРЖ) ... - ... ... президент тағайындайды
және олардың қызметі жөніндегі келіспеушілік бойынша қызметінен босатылуы
мүмкін емес. Басқарушылар кеңесі ... ... есеп ... отырады.
Біздің еліміз бен шет елдердегі несие жүйесінің автономдылығының ... - ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында ақша-несие
және валюталық тұрақтылықты сақтау міндеттеріне қатысты болып ... ... ... банкінің біршама тәуелсіздігінің негізгі
жағдайы бюджетке қатысты мәселенің шешімі болып ... ... және ... ... ... шектеу, яғни үкіметтің Ұлттық банк
қара- " жаттарын пайдалануына шек ... ... мәні ... ... ... ... банкі туралы" заң күші бар
жарлығында былай деп жазылған: "Жүргізіліп отырған мемлекеттік ақша-несие
саясатының және оны заңға ... ... ... ... ... етуінің тиімділігін қамтамасыз ету мақсатында Ұлт-тық банк:
а) ... ... ... министрлігіне заем алушының
кепілдендірілген міндеттемесіне келісімді ... ... ... ... осы шоттар бойынша үкімет жәрдемімен ашылған Қазақстанның халықаралық
ұйымдарда мүшелігімен байланысты жазылымдар мен басқа да төлемдерге қатысты
өзара келісілген ... ... ... ... министрлігіне
қосымша несиелер береді".
Осылайша Үкімет, Үлттық банктің басқа да клиенттері тәрізді әрбір ... ... ... ... және ... ... келетін келісім негізінде қарыз алады.
Үкімет әрбір ... ... ... ... ... ... ... қағаздар шығарады. Оларды Ұлттық банктен өтеп алу
мерзімі алты айдан аспауы ... ... бұл ... ... ... жыл ... дейін ұзартыуы мүмкін.
АҚШ, Жапония, Англия, Канада және басқа елдерде іс ... ... ... жоқ; ... ... ... ... шектелген,
Австрияда үкіметтік несиеден заң алтын және конвертацияланатын валютамен
100% қамтамасыз етілуі талап етіледі.
Нарықтық қатынастарды құрудың ... ... ... өзгешелігі
банктердің типіне және көлеміне, орналасқан жеріне, клиентурасына және шын
мәніндегі өзіндік ... бар ... да ... ... ... ... ... жүргізетін пайыздық саясаттық
ерекшеліктері сол және басқа да банктен тәуелсіз сипаты бар бірқатар ... ... ... салдары болып табылады. Жалпы
жағдайда несие үшін пайыздық мөлшерлеменің қалыігуасуының ... ... ... үшін ... ... ... бо-лады. Нарық жағдайында
орташа ресурстар үшін төлем мөлшерлемесінің екі шектік мәні бар: ең төменгі
және ең ... Бұл ... ... және ... ... ... сатып алу-
сату мәмілесі жасалмауы мүмкін, өйткені оның шарттары тараптардың біреуін
қанағаттандырмайды. Фактор-лар өз ... қоса ... ... мәндердің шеңберлерінде әрекет етеді.
Қарыз пайыздық мөлшерлемесі мазмұнының ... ... ... ... ... Жалпы жағдайда банк берген несие үшін ... ... ... үшін ... ... мен пайыздық
маржаның қосындысынан ... ... өз ... ... ... ... қалыпты маржадан, яғни банктің қызмет ... ... ... және ... ... ... алуын қамтамасыз ететін
маржадан. Қалыпты маржа сенімділігі жоғары дәрежелі несиелерге; ... ... ... ... ... ... сенімділігі төмен
болатын тәуекел үшін үстемелерге; нарықтың жағдайларына (сұраныс-ұсыныс),
үстемелер ... мен ... ... ... ... (монополия-
бәсекелестік) бағдар ұстайды.
Үстемелер (кеміту) шамасына әсер ететін негізгі факторларға ... ... ... төлем қабілеттілігі, жобаның тәуелділік дәрежесі,
клиенттің сипаттамасы, салық салу мөлшерлемесінің ... ... ... ... мерзімі, қосымыа иссжелік ресурстарға дегең қол жетушілік,
инфляция деңгейі.
Пайыздық мөдшерлеменің қолдану сферасына және оньщ ... ... ... ... ... ... мөлшерлеме; банкаралық және
базалық болып ажыратылады.
Ресми пайыздық мөлшерлемені ... да ... ... ... ... ... несиелер бой-ынша орталық банктер
белгілейді. Бұл операциялар ұзақ уақыт бойы ... ... ... түріңде жүзеге асырылды, айтылған мөлшерлеменің ... ... ... Оның ... өзгерте отырып, Орталық банк
коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... төмендете отырып әсер етеді. Есептік саясат ... ... ... ... ... жағынан реттеудің
дәстүрлі әдіс-терінің қатарына жатқызады. Оның ... ... ... ... елде ... күшеюіне кедергі жасау болып табылады.
Мұндағы есеп айырысу қарапайым: коммерциялық банктер ресми мөлшерлеменің
өсуі жағдайында клиенттер үшін ... ... ... ... деген сұраныс төмендейді.
Қазіргі уақытта банкаралық мәліметтердің ... ... ... қажет болған жағдайда несиені эммиссиялық институттан емес, банк-
корреспонденттен ала алады, қарыз алушы үшін мұндай мәміле ... да ... ... ... мөлшерлеме деңгейінің банкаралық пай-ыздық мөлшерлеме
деңгейінен ... ... ... ... ... пайыздық
мөлшерлеменің, мысал ретінде ПИБОР - лондондық банкаралық ... ... ол ... нарықта депозиттік, несиелік опера-
цияларда және еврооблигациялық займдарда, сонымен қатар ПИБОР - ... ... кең ... ... ПИБОР сегіз ірі париждік
банктердің мөлшер-лемелері мәндерінің ... ... ... ... ... көрі ... белгілі ЛИБОР банкаралық мөлшерлеме жекелеген
халықаралық несиелік мәмілелердін құнын есептеу барысында базалық ретінде
қолданылады. Бұл жағдайда ... ... ... ... мәміле
түріне, қарыз алущыньщ қарыздық жағдайына қарай ақша ... ... ... қосылады.
3. Нарықтық қатынастарда әлемдік несие жүйесінің дамуының
қазіргі ... ... ... жүйесі соңғы жылдары біршама өзгеріске ұшырады.
Банк ... ... ... жалпы әлемдік экономикадағы құрылымдық
қайта құруда жүріп жатқан өзгерістерге ... ... ... ... ... себепші болған өндірістің шоғырлануы
капиталдың ... ... ... ... ... ... банктер
өз операцияларын несиелік ресурстарды ірілендіру жағына ... ... яғни ... банк ... ... дамуының өзгермелі
жағдайларына бейімделу қатар жүреді банк ... ... ... көз алдымызда; белгілі бір мамандандырудың сақгалуымен қатар, банк
қызметінің шоғырлануы мен әмбебаптануы орын алады; банктік емес ... ... ... ... жеке типтерінің арасында
баністер мен банктік емес мекемелер арасындағы ... ... ... ... - ... ... ... жүйесінің құрылымдық қайта
құрылу тенденциясының маңыздысының бірі.
Ірі әмбебап банк өз клиенттері үшін депозиттік шоттарды жүргізу, ... есеп ... ... ... әр түрлі несиелер беру, бағалы
қағаздарды сатып алу, ... ... ... ... және ... ... ... және «банк төңірегінде» қызметтер көрсету ... ... ... ... ... ... 200 шамасында)
жүзеге асырады. Несиелік мекемелер қызметінің осындай көп мақсатты еипаты
қазіргі қаржылық ... ... ... ... сай ... мекемелердің әмбебаптануы екі бағыт бойынша көрінеді. Біріншісі
- ... емес ... ... кеңеюі арқылы. Коммерциялық банктер
сақтандыру бизне-сіне, факторингке, ақпараттық-кеңес беру ... ... ... ... Олар ... ... көрсетудің бұрын тіпті
қатыспаған немесе өте ... ... ... ... ... бухгалтерлік және компютерлік қызмет ... ... ... отырып несиелік мекемелердің басқа да топтарымен тікелей
конфронтацияға баруда.
Екіншісі - банктік нарықтарда ... емес ... ... ... сенімгерлік компаниялар, зейнетақы қорлары және ... ... ... ... ... ... ... қызметте,
ақпараттық-кенестік қызмет көрсетуде, сонымен қатар, таза ... ... ... операцияларымен барынша бәсекеге түсуде.
Соңғы жылдары банктер мен басқа арнайы қаржы-несие мекемелері арасындағы
халықтық және фирмалар мен ... ... үшін ... ... ... ие ... ... банктер халық жинақтарын тартудағы депозиттер бойынша
мөлшерлемелерді өсіру сияқты тиімді қаруды еркін ... ... ... және жинақ салымдары иелеріне төлеуге рұқсат етілген пайыздық
мөлшерлемелердің максималдық шегі белгіленген еді, ал басқа ... ... ... ... болмады. Әрине, соңғылары бәсекелестік күресте
артықшылыққа ие болды. Қазір жағдай өзгерді. Банктер пайызды конюктура
жағдайына байланысты белгіленетін ақша ... ... ... қол ... ... қатар 1980 жылы АҚШ-та ... ... ... мен ақша ... ... ... заң са-
лымдар бойынша пайыздарды төлеуге қандай да ... ... ... ... мекемелерге ортақ әмбебаптану тенденциясы ... ... ... ... ... ... өзі ... түрлеріне қатысты алғанда өзіндік ерекшеліктерімен біркелкі емес
дамуда. Мұнда әмбебап типті ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге бұл тенденция қызмет көрсету сапасының артуына
ықпал жасап, бірінші кезекте нарықтық аялардың, яғни ... ... ... ... ... ... ... табуға ұмтылатын шағын және орта
банктерге әсер етеді. Маманданудың жайылу тен-денциясын банктік бизнестегі
бәсекелестіктің күшеюі қолдап ... ... ... ... ... ... өзінің,
дәстүрлі банктік операциялардың қайта құрылуы жүзеге асқанын айта ... ... ... ... ... әкімшілікке ережелер күшінің
жойылуы, яғни ... ... ... ... мақсаты - банктерді
бәсекелестік құралдарының кең ауқымын пайдалануға, банктік ... ... ... ... итермелеу болып табылды.
Банктік қызметті бейреттеу активтік те, пассивтік те операцияларға
-ықпалын тигізеді. Коммерциялық банктердің ... ... ... ұшырады. Бүгінгі таңда олар жанама несиелеуден (кепілге беру
және вексельдерді есепке алу) ... мен ... ... не-
сиелеуге толығымен көшті. Мүнда бағалы қағаздарды пайдалану арқылы
рәсімделетін несиелік ... кең ... ... арқасында несиелік
міндеттемелер нарыққа сатылуы мүмкін, ал несиелік мекемелер ... ... ... ие ... Бұл ... банктердің өз
несиелерін нарықтық бағалы қағаздарға конвертациялау талпынысында нақтылай
көрініс ... ... ... жүзеге асады. Коммерциялық банктер өз
активтерінің сапасына мұқият қарай бастады, өйткені ... ... ... ... ... ... сенімділігінің кепілі.
Банктер басшылығы өз активтерінің сапасына, жаңа ... ... ... ... ... қамтамасыз ету), заем
алушының несия ... ... және т.б. ... ... отырады.
Үзақ мерзімді несиелеу де даму үстінде. Коммерциялық ... ... ... ... ... да өзгеріске ұшырайды.
Оларды үкімет белсенді ... Мұны 1933 жылы ... ... ... ... ... ... үшін максималды шектерді алып тастау бойынша
80-жылдары АҚШ-тағы бейреттеу ... ... ... Бұл ... базасының нығайтылуына мүмкіндік берді, себебі олар талап етуге
дейінгі сальшдар бойынша да пайыздарды белгілей ... ... ал бұл ... ... ... жасады.
Нәтижесінде тартылған қаражаттар құрылымы күрт өзгерді: егер 1950 ... ... ... ... ... ... ... қалдық тек 24-26%-ын құраса, 80 жылдары соңғылары 60%-дан артық
үлесін құрады.
Банктердің пассивтік операцияларының инновациясы сонымен бірге ... ... ... жаңа ... ... көрініс тапты. Пайызы
бойынша, нарық пайызына жуықтайтын салымдардың жаңа типтері ашылды. Мұндай
шоттарға ақша нарығының ... ... ... ... ... ақша ... ... айналыста болатын депозиттік сертификаттар.
(өзінше бір бағалы қағаз) ... ... ... дамуында ерекше рольді ақпарат пен
коммуникацияның қазіргі техниалық ... ... Банк ісі ... ... дер ... ... оның тез ... мен мәліметтердің
растылығына, экономикалық жағдайды талдау мен ақша ... ... ... ... ... ... отыр. Қаржылық нарықтық
қатысушылары өз істерін ... үшін ... көп ... ... ... банк ... ғылыми-техникалық революцияның соңғы жетістіктерін
енгізусіз, компьютерлік техниканы игерусіз банктік ... ... ... ... жүйесі дамуындағы маңызды құбылыс ретіндегі несиелік ... ... ... операцияларға өтуін атап көрсетуге
болады, бұл олардың ... ... ... ... Екінші
дүниежүзілік соғысқа дейін банктер сақтық танытып, тек таңдаулы, "ерекше
сенімді" клиенттерге ғана қызмет көрсететін, ал ... ірі ... ... ... Олар кәсіпкерліктің барлық сферасына белсенді түрде
араласумен қатар, шағын бизнесті де қамти отырып, жаппай клиентураға, соның
ішінде тұрғындардың тұрмысы төмен топтарына да ... Бұл ... ... ... оның саясатын өзгертеді.
Сондықтан кейінгі кезең нарықтық қатынастары ... ... ... ... ... ... сипатталады,
бұл, өз кезегіне банктік капиталдың шоғырлануы мен орталықтануына, аталған
процестің жаңа формаларының ... ... ел ... және ... ... да ... позицияларға ие - банк- тобының жедел өсуіне әкеліп
соқтырады. Мұнда ... ең ... ... ... АҚШ араб ... ... болды, мұнда олардың активтері 100 млрд АҚШ
долларынан көп соманы құрайды.
Біз тек дамыған нарықты экономикалы елдердегі ... ... ... ... ... жағдайларға ғана ... ... ... ... ... қайта құрушы Қазақстан үшін әлемдік банк
жүйесі дамуының мұндай тенденциялары ... ... ... ... ... өту өзіндік нарықтық несие жүйесін құруды талап
етеді. Республика үшін шетелдік ... ... ... ... емес,
өйткені оның экономикасы нарыққа өтудің ең бастауында түр, ал Батыс болса,
мұнда бүрыннан ... ... ... бұл ... ... кезең
жағдайында қолданыс ... ... ... ... ... ... Республикасында несие жетімсіздігі құбылысының дамуы, әсіресе,
1994 жылдың бірінші ... ... ... ... ... бір ... рестриктивтік ақша-несиелік саясаты жағдай жасады. Бірақ,
депозиттер бойынша пайыздық мөлшерлемеде көрінетін жеткілікті ... ... ... ... ... ... ... мерзімі несиеге
деген сұраныс жағдайы, несиелік ресурстар нарығындағы жағдайлар, (төлем
шамасы, ... ... ... мінез-құлқы (құрылтайшылар,
үлескерлер, сала кәсіпорындары, т.б.) оның сенімділігі, салық саясаты ... ... ... бар. ... ... ... да осындай
факторлардың бірі ретінде болады, бірақ пайыздық ... ... ... ... ... ... ... арқылы
көрінеді, сондықтан оның мөлшерлеме шамасына әсер етуі тек жанама ... ... ... ... ... міндеттемелер (МҚМ) бойынша пайыздық
мөлшерлеме ажыратылады. Мемлекеттік қазыналық міндеттемелерді сатып алушы
несиеліі операциялардың ерекше формасы ретінде қарастыруға бола ды, ... ... ... ... қағаздардың эмитенті -Қаржы министрлігі, ал
кредитор болып олардың сатыг алушылары ... ... МҚМ ... ... ... ... ... анықтауға болады:
Т = (НК • ДБ/ДБ) • (365 • 100/Т), ... - ... ... %; НҚ - ... ... ... ДБ - ... дисконтталған бағасы; Т- МҚМ-нің айналыс кезеңі, күндері.
Акша қорынын ауыспалы пайналымы кезінде ... ... ... ходцинг, трест, концерн мен шығын және орта бизнес
серіктестіктерінің өндіріс уақыты мен өнім ... ... ... ... ... ... ... ақша
қорының оңлтайда болғандығын байқаймыз. Ал, қалған бөлімшелерде ақша
корына қажеттілік туып ... Осы ... ... ... ... ... жасайды. Сондай-ақ түрғындар мен әртүрлі ұйымдарда уақытша
еркін қалған ақша ... ... ... ... нарықтық экономикада қарыз нарығы
қалыптасады. Ол қаржы ... ... ... ... - ... ... бір ... Ұдайы өндіріс процесіне
уақытша катысуға пайдалану ушін еркін қалған ақша ... ... ... мівдетін атқарады. Қарыз нарығы еркін калған ақша ... ... ... ақша ... ... Бұл жана ... қабілеттіаіне және кайтарымдылығына жағдай жасалады.
Банк ұсынатын несиелер — ... ... орта ... ұзақ ... ... Қысқа мерзімді несие бір жылға берілген ... ... ... Орта ... ... ... ... жаңа құрылысқа,
өндірісті техникалық жаңғыртуға, жаңа техника мен технологияға беріліп,
олардың үш жылда қайтарымы болуы ... ... ... он ... және одан да көп уақытка беріліп,
кәсіпорынның негізгі қорларын ұлғайтуға жүмсалады. Бұл ... ... үй, ... ... және оны ... алуы үшінде беріледі.
Несиенің бірнеше түрлері бар: а) ... ә) ... б) ... ... г) ... Банктік несиеде клиент векселі дисконттанып, оған
есеп-шот ашылады. ... ... ... қүны ... ... банк ... ... ұсынады. Осы сала көлемінде клиент төлемдерді
өтеу үшін чек жазып береді. Белгіленген уақыт мерзімде қарыз өтелуі ... ... ... ... созу үшін ... Бұл ... банк
кәсіпорынға уақытша мұқтаждығы үшін береді. Тұтыну несиесі — ... ... ... ... соза ... үшін ... ... несие сыртқы
экономикалық байланыстарға қызметжасайды.
Несие өзінің қызметін банк ... ... ... ... ... - ... мекемесі. Банктың негізгі қызметі
тұрғындар мен ... ... ... ақша ... тартып,
қорландыруды жүзеге асыру.
Банк жүйесіне әлемдік тәжірибе көрсеткендей ұлттық банк, басқада банк
ұйымдарынының түрлері және арнайы осы сала ... де ... ... ... ... топтар мен кей елдерде ипотекалық
банк те ... ... ... әрқайсысы өз қызметін атқарады. Ұлттық
банк ақша эмиссиясымен, мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып алу ... ... ... және жинақтық банктегі несие резервтерін
реттейді.
Коммерциялық банктер ... мен ... ... бір ... ... ... ... коммерциялық қысқа, орташа ... ... ... ... ... түрғындардың салымдарын
шоғырландырумен айналысып, ... ... ... ... ... ... ... банктер бағалы қағазды салуға делдалдык
^ргізіп, өнеркәсіп үшін кеңес беру ... ... ... ... банк
жүйесіне: а) ұлттық банк те енеді. Оның мекемелері - ... ... ... ... аймак мен қалалар да бар.
ә) Коммерциялык банктер жеке және ... ... ... қыз ... ... ... ... — есепті де жүзеге асырал ... ... ... ... құрылады. Ола акционерлік, кооперативтік, шетел
банк капитальшың қосылуымен жек банк де болуы мүмкін. ... ... ... ... немесе оның бір бөлігі мемлекетке жатады. Банктің
кейінгі аткдратын кызметітәуелсіз болып, оның қызметіүшін ... ... ... банк ресурстарды тарту жағынан коммерциялық банкпен бәсекелесе
алмайды, себебі оның депозиттік пайыз бойынша епті әдіс ... ... ... ... қызметі вексельдік ... ТМД ... бұл ... 30-шы ... жойылып, Қазакстан
Республикасында 1997-ші жылы 28-ші сәуірден бастап «Вексельдік айналым
туралы» заңын ... ... ... ... ... жүзеге асырсада, қазіргі алатын үлес салмағы шамалы ғана.
Кәсіпорынның тауар айналысы ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Банк мекемесінің басты табыс көзі болып берген қарыздың пайызы ... ... ... да бар. ... ... ... немесе оны
сатып алу, қызметтерді жалдау, басқа мекемелердің қызмет жасағанына ақы
төлеу, ақша ... мен ... ... ... ... ... және т.б. жатады. Берілген қарыз бойынша алынған пайыз
жиынтығы, басқада жүргізген операциялар табысымен бірге және ... ... алып ... ... банк ... болады. Банк пайдасының аты
маржа деп аталады.
Банкке табыс әкелетін операцияны- активті (қарқынды); ал ақша ... ... ... ...... деп айтамыз. Казіргі несие —банк
жүйесіндегі мекемелер бірнеше ... ... ... ... ... активті және пассивті ерекшеліктерімен айқындалады.
Активті (қарқынды) ... ... ... ... ... және ... ... болып бөлінеді. Қолында векселі бар
кәсіпкер, ... ... ... мерзімі келгенше нақты ақшаға
ауыстыруға мәжбүр болады. Осы істі ... ... ... ... операциялардың бастысы - вексель есебі мен вексет ... ... ... ... ... оның ... ... алады.
Вексель иесіне онда көрсетіп ақша ... ... ди ... ... береді. Екінші жағдайда ве банкке уакытша ... ... ... ... ... ... соң, оны заемщик
сатып алуы банктің тауар ішіндегі операциясы тауар документті немесе т т
қою (залог) ... оның ... ... ... корлық операциялық бағалы қағаздар-акция, облигация арқылы
жүзеге асады. Бұл операцияларға бағалы қағаздар кепілдігі мен ... ... ... ... Банк ... ... етілген —вексель,
тауарлар, бағалы қағаздар -қарыздарынан өз ерекшілігі бар. Банк несиелеріне
қамтамасыз етілмеген қарыздар ... 10-15 ... банк ... ... жаңа ... белең ала
бастады. Олар: лизинг, факторинг, қаржы-трастық операциялар.
Лизинг (ағылшын ... ... ... ірі ... ... ... алу ... беру. Қысқа мерзімді прокаттан (1 жылға
дейін) ерекшелігі сол, лизингтік компания ірі ... ... ... 5-8 ... ... ... жалға береді. Фирма-арендатор
пайдаланған мүліктер қарызын жайлап, мерзіміне қарай өтейді. ... ... ... соң, ... мүмкіндіктер қарастырылады:
арендатордың ірі қүрал жабдықтарды қалдықтың бағамен сатып алуы; жаңа
келісім ... - ... ... - ... ... ... (құнды) қайтаруы. Қазақстан мен ... ... ... ... ... - қаржы лизингі және оперативтік
лизинг жатады.
Каржы лизингтік контрактсына - арендаға беруші күрдел каржысының ... ... ... кезі ... ... және оған
белгілі пайданы қамтамасыз ету жата
Оперативтік лизингке (қаржы лизингіне енбеген) содан казіргі ... ... ... Бұл ... арендаға мүлік ... ... ... ... Несиелік қатынастар қайтарымдылық, мерзімдік және ... ... бос ... (ақшалай) жинақтау мен ... ... ... ... мен әр ... ... ... ... ... ... кең мағынада - бұл несиелік қатынастар, несие формалары мен
несиелік мекемелер жиынтығы, ал тар ... - ... ... есеп ... ұйымдастырушы, ақша айналысын реттеуші және ... ... ... ... ... ... жүйенің маңызды элементтері: Орталық банк, коммерциялық банктер
және маманданған ... ... ... ... ... - бұл Қазақстан Республикасы ... ... ... банктік операцияларды жүзеге асыру.
Банк - Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің лицензиясы бойынша банктік
қызметті ... ... ... ұйым ... ... ... ... даму барысында сегменттелген және әмбебап банктік құрылымдар пайда
болды. ... ... ... ... ету ... ... қатаң заң жүзінде бөлінуін қарастырады. Әмбебап ... ... ... ... ... банк - бұл ... ... ¥лттық банк, ал қалғандары -
эмиссиялық еместер.
Функционалды жағынан маманданған банктерге: инвестициялық, ... және т.б. ... емес ... мекемелерге: олардың көрсететін қызметтері
мен операцияларын ... ... ... ... - ... ... қорлар мен компаниялар, зейнетақы ... ... мен ... ... ... ... т.б. жатады.
10. Несие жүйесін құрудың негізгі принциптері: елдегі банк
ісін ұйымдастыруға мемлекеттік ... ... ... ... ... мекемелер торабын барынша дамыту, оларды қызмет ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкінің автономиясы болып табылады.
11. Қазіргі әлемдік несие ... ... ... ұшырады, олар әр
типті банктер ... ... мен ... емес ... ... жойылуы, несиелік институттардың әмбебаптануы, банктік
қызметті бейреттеу, банк ... жаңа ... ... ... тез ... ... әртүрлі банктер белсенді лизинг ролін артыру. ... банк екі ... ... ... және ... және ірі құрал-
жабдыктарды уақытша пайдалануға ол тікелей қатысу ... Ал, ... ... ... ол ... ... Лизингке қатысуда америка
банктері өзіндік танытуда. Оған мына мысаддар, ... 70-шы ... ... ... 100 ... астам активімен әр лизинкге
қатысқан. ... ... ... қатушылар санының 500 астам ... ... ... ... осы түрі ... ғана пайда
болып келе жатыр.
факторинг - қаржы коммерциялық қызметтің бір түрі. Сондай-ақ банк ... ... ... ... оған ... ... ... өндіреді.
Мысалы: жеткізілген тауарға ақы төлеу және атқарылған ... пен ... ... ... жеткізілуіне қарай банктың ақы төлеуін
қамтамасыз етеді және жіберілген тауардың документтерін талап етеді.
Кейіндеу сатып ... ... ... ... ... ұйым
(банк) алады. Егер клиент тарапынан міндеттемелер бұзылса (мысалы, ... ... ... сапасы жасалған контрактға сай болмаса), ... алу ... ... ... ... ... клиентке
тиімді, себебі айналмалы ... ... ... ... ақы ... ... ... алуға байланысты шығындарын
Қысқартып, банкпен арақатынасты барынша ыңғайлы етеді. Банк факторинпік
қызмет көрсеткені үшін комиссиондық ... ... алып ... Ол
факторингті жүзеге асырғандағы шығындарды жасады. Бұған несие ресурстарын
пайдалынған процент ... да ... ... қамтамасыз етеді.
Факторинг банк табыстарының негізгі көзі ... ... ... ... / Под ред. ... ... Қаржы-қаражат, 1998
2..Банковское дело / Под ред. Сейткасымова Г.С. — ... дело / Под ред. ... О.И. — М., ... и ... ... в России / Под ред. Лапидуса М.Х. - М., 1996.
5.Банковское дело / Под ред. ... В.И. — М., ... ... ... ... / Под ... В., Хиггниса М. — М.: Консалтбанкир, 1998.
7.Банки и банковские операции / Под ред. Жукова Е.Ф. — ... ... ... ... ... ... және банктік қызмет туралы» ҚР заңы.30.03. 1995.
10.2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының
№ 213 қаулысымен бекітілген «Екінші деңгейдегі банктерге ... ... ... туралы» ереже.
11..«ҚР Ұлттық банкі туралы» ҚР заңы. 30.03. 1995.
12.«ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы.
30.03. 1995.
13.2002 жылы 3 ... ... банк ... 213 ... ... «Екінші деңгейдегі банктерге арнал-
ған лруденциялық нормативтер туралы» ереже.
14.Қазақстандағы депозиттер ... ... ... ... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктің клиенттермен өзара қарым-қатынасы6 бет
ҚР сыртқы саясаты. Әлеуметтік жағдайы. Экономикасы10 бет
Әлеуметтік психологиялық тренингтерді ұйымдастыру принциптері8 бет
Әлеуметтік-психологиялық тренингті ұйымдастыру принциптері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь