Қылмыстық жаза тағайындау

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.6
1 ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАЗА ТАҒАЙЫНДАУ ИНСТИТУТЫНЫҢ ДАМУ КЕЗЕҢДЕРІ
1.1 Қылмыстық жаза тағайындау институтының қалыптасу ... ..7.14
1.2 Қазақстан Республикасының жаза тағайындау институтының кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15.18
1.3 Қылмыстық жаза тағайындау институтының қағидаларының маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19.21

2 ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАЗАНЫ ЖЕКЕ ДАРАЛАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.1 Жазаны жеке даралау кезінде қылмыстың сипаты, қоғамға қауіптілігі
дәрежесін есепке алу мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22.34
2.2 Қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән.жайлар...35.48
2.3 Қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән.жайлар49.59
3 ҚЫЛМЫСТАРДЫҢ КӨПТІГІ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗА ТАҒАЙЫНДАУ ЕРЕКШЕЛІГІ
3.1 Белгілі бір қылмыс үшін көзделген жазадан неғұрлым жеңіл жаза белгілеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...60.64
3.2 Қылмыстардың жиынтығы бойынша жаза белгілеу ... ... ... ... ... ..65.70
3.3 Үкімдердің жиынтығы бойынша жаза белгілеу ... ... ... ... ... ..71.74
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .75.77
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 78.82
КІРІСПЕ

Тақырыптың өзектілігі: Адам адам болғалы, өркениет әлемі өз көшін түзегелі бері қылмыс пен жаза атты телі ұғым қаншалықты сөз болып, сынға түсіп келе жатқанына қарамастан адамзат тарихындағы ең ұлы, ең қилы-киямет оқиғаларға толы ғасыр болып өткен ХХ-ғасырдың басында айтылған осынау пікірдің, қойылған осыну сауалдың күні бүгінге дейін бір жақты жауабын таппай, маңызын жоймай келе жатқандығы таңдандырмай қоймайды.
Жаза шарасын сот заң санкцияларының кең көлемде «әділдік сана-сезімінің» субьективтік негізінде тағайындайды. Бірақ осының барлығын шешетін сана-сезім мейілінші тұрақсыз және барынша бұлдыр өлшем болып табылады.
Бүгінде әлем бойынша, әлбетте әр елдің ұлттық, мемлекеттік, құрылымдық ерекшеліктеріне негізделген қылмыстық құқық жүйесі берік қалыптасқан. Ғылым қашанда тоқтап тоқырап қалмақ емес.Осы үрдісте қылмыстық кұқық саласы да үздіксіз даму, жетілу үстінде. Әсіресе, оның толғақты бір буыны-жаза, жаза белгілеу мәселесінің, жоғарыда айтылғандай, әлі күнге нақтылы жауабын таппай, талқыдан түспей келе жатқаны ақиқат.
Заңгер-зерттеушілердің осы жаза белгілеу мәселесін басты тақырып етіп алып, тұрақты түрде зерделеп жазып келе жатқанына біраз жылдардың жүзі болды. Жаза белгілеу проблемасын зерттеуде көптеген қылмыстық істер қарастырылып, ғлыми зерттеулер мен әлеуметтік сауалнамалар жүргізілген.
Сөз жоқ жаза белгілеу-қылмыстық құқықты қолдану барысындағы ең жауапты кезең.
Қазақстанның тәуелсiздiгi жылдары iшiнде демократиялық және құқықтық мемлекеттiң сұранысына сай келетiн құқық қорғау жүйесi қалыптасып, тұтас алғанда тиiмдi жұмыс iстеп келедi.
Елiмiздiң құқық қорғау жүйесiнiң ұйытқысы прокуратура органдары, ішкi iстер органдары, сот жүйелері болып табылады. Олардың басты мiндеттерi қоғамдық тәртiптi қорғау және қоғамдық қауiпсiздiктi қамтамасыз ету, жеке
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

[1] Қазақстан Республикасының Конституциясы (1995 жылғы 30 тамызда өткізілген Республиакалық референдумда қабылданған), (1998 жылғы 7 қазандағы №284-І, 2007 жылғы 21 мамырдағы №254-ІІІ Заңдарымен енгізілген өзгертулер және толықтырулармен) – Алматы: «ЮРИСТ» баспасы, 2007 ,- 118 б.
[2] Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі.-Алматы: Жеті-жарғы, 1995.-432 б.
[3] Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі.-Алматы: Жеті-жарғы, 1997.-2246. (1999 1 тамызында енгізілген өзгертулер және толықтырулармен).
[4] Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі.-Алматы: Жетіжарғы, 1998.-384 6.
[5] Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының №18 нормативтік қаулысы, 2001 жылғы 13 желтоқсан. «Соттардың сыбайлас жемқорлыққа байланысты қылмыстық істерді қару практикасы туралы». - Қазакстан Республикасы Жоғарғы Сотының бюллетені, 2001. №12.-36 б.
[6] Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының №20 номативтік қаулысы, 2001 жылғы 13 желтоқсан, «Жазаны өтеуден мерзімінен бұрын шартты түрде босату және жазаның өтелмеген бөлігін неғұрлым жеңіл жаза түріне ауыстыру туралы». Қазақстан Республикасы Жоғары Сотының бюллетені, 2001. №12.-50 б.
[7] Қазақстан Республикасы Жоғары Сотының №15 нормативтік қаулысы,
2001 жылғы 19 қазан. «Бас бостандығынан айыру жазасын белгілеудың кейбір мәселелері туралы». - Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотыньщ бюллетені, 2001. №10.-36 б.
[8] Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының №6 нормативтік қаулысы,
2002 жылғы 11 сәуір. «Кәмелетке толмағандардың қылмыстары және олардың қоғамға қарсы іс-әрекеттер жасауға тарту жөніндегі істер бойынша сот практикасы туралы». - Қазақстан Республикасы Жоғары Сотының бюллетені, 2002. №4.-28 б.
[9] Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының №15 қаулысы, 2001 жылғы 19 казан. «Бас бостандығынан айыру жазасын белгілеудың кейбір мәселелері туралы». - Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының бюллетені, 2001. №6.-36 б.
[10] Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2002 жылғы 15 тамыздағы «Сот үкімі туралы» нормативтік қаулысы.
[11] Ағыбаев А. Көптік қылмыстар // Тураби, 1998/№3. -66-75 б.
[12] Ағыбаев А. Қылмыстық құқықтың принциптері // Тураби, 201-01. №5. -25-32 б.
[13] Алауханов Е. Жаза. 1. Жаза және оның мақсаты. 2. Жазалар жүйесі және олардың түрі // Заң, 1999. №7. -57-67 б.
[14] Бажанов М.И. Назначение наказания по советскому уголовному праву.
-Киев, 1980.-С. 104-105.
[15] Бажанов М.И. Назначение наказания по советскому уголовному праву.
-Киев, 1980.-216 с.
[16] Бурлаков В.Н. Личность преступника и назначение наказания. -Л.: Изд-воЛГУ. 1986. -88 с.
[17] Бурчак В.Г. Соучастие: социальные, криминологические и правовые проблемы. -М., 1986. -182 с.
[18] Воронин А.И. О некоторых проблемах назначения наказания по совокупности преступлений и приговоров. Юридическая наука сибири. -Кемерево, 1997.-С. 155-166.
[19] Горелик А.С. Проблемы формализации правил о назначения наказания // Гарантии прав личности и проблемы применения уголовного и уголовного-процессуального законодательства. -Ярославль: Яросл. Ун-т, 1989. -С. 57-69.
[20] Гаверов Г.С. Общие начала назначение наказания в советском уголовном праве. -Иркутск, 1976, - 17 с.
[21] Гаверов Г.С. Проблемы наказания несовершеннолетних преступников.
- Иркутск: Изд-во Иркут. Ун-та, 1986.-232 с.
[22] Горелик А.С. Назначение наказания по совокупности. -Красноярск, 1975-С. 64-65.
[23] Дулатбеков И.О. Қылмыстык жаза белгілеу (теориясы және практика мәселесі): монография. -Алматы: «Фолиант», 2002 ж. -446 б.
[24] Келина С.Г., Кудряцев В.Н. Принципы советского углоловного права.
-М., 1988.-С.131.
[25] Коробейников Б., Орлов М. Ответственность за взяточество. // советская юстиция, 1970. №20.-С.19.
[26] Кругликов Л.Л. Тяжкие обстоятельства как обстоятельство, о. -тягчающее ответственность // Советская юстиция, 1976. №9.-112 с.
[27] Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсініктеме.-Алматы: Баспа, 2001. -70 б.
[28] Молдабаев С.С. Проблемы субъекта преступления в уголовном праве Республики Казахстан. Алматы, 1998, -317 с.
[29] Михеев Р.И. Проблемы вменяемости и невменяемости в советском уголовном праве. Владивосток, 1983,-294 с.
[30] Михеев Р.И. Уголовная ответственность лиц с психофизиологическими особенностями и психогенетическими аномалиями. Хабаровск, 1989,-412 с.
[31] Михлин Н.И. Способ совершения преступления и уголовная ответственность. Харьков, 1982,-108 с.
[32] Никифоров Б.С. Борьба с мошенническими посягательствами на социалистическую и личную собственность по уголовному праву. -М., изд-во АН СССР, 1952,-103 с.
[33] Никифоров Б.С. Объект преступления по советскому уголовному праву, М., Госюриздат, 1960,- 29 с.
[34] Наумов А.В. Уголовное право. Общая часть. Курс лекции. Издательство БЕК М., 1996,-456 с.
[35] Никифоров Б.С. Объект преступления по советскому уголовному праву. М., 1960,-301 с.
[36] Орымбаев Р.О. Специальный субъект преступления. Алма-Ата, 1977,-268 с.
[37] Панов Н.И. Понятие предмета преступления по советскому уголовному праву// Проблемы проведения -Киев, 1984 Вып.45,-72 с.
[38] Пионтковский А.А. Учение о преступлений по советскому уголовному праву. - М., 1961,-С.138-142.
[39] Панов Н. И. Способ совершения преступления и уголовная ответственность. Харьков, 1982,-98 с.
[40] Сергиевский В., Рахметов С. Квалификация преступлений. Алматы, 1999. -С. 23-36
[41] Тихенко С.И. Борьба с хищениями социалистической собственности, связанньши с подлогами документов. Кисв, 1959,- С. 170.
[42] Тихенко С.И. Борьба с хищениями социалистической соб-ственности, связанными с подлогами документов, изд. Киевского университета, 1959,-С. 139.
[43] Таций В.Я. Объект и предмет преступления по советскому уголовному праву. Харьков, 1982,-С. 42.
[44] Трайнин А.Н. Должностные и хозяйственные преступления. М., 1988,-С. 65.
[45] Тер-Акопов А.А. Бездействие как форма преступного поведения. М., 1990,-С. 54-65.
[46] Тимейко Г.В. Общее учение об объективной стороне преступления. Ростов-на-Дону, 1987,-С. 25-35.
[47] Трахтеров В.С. Вменяемость и невменяемость в уголовном праве. Харьков, 1992,- С. 47-50
[48] Таций В.Я. Объект и предмет преступления по советскому уголовному праву. — Харьков, 1982.-С. 42-43.
[49] Трайнин А.Н. Общее учение о составе преступления. — М., 1957,-132 с.
[51] Уголовное право Республики Казахстан. Общая часть, — Алматы, 1999,-79 с.
[53] Федоров М.И. Понятие объекта преступления по советскому уголовному праву// Уч. Записи Пермского ун-та -Пермь, 1957. Вып. 4. Кн.2-188 с.
[54] Церетели Т.В. Причинная связь в уголовном праве. М., 1963,-168 с.
        
        1 Мазмұны
2
Кіріспе.....................................................................
.................3-6
1 ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАЗА ТАҒАЙЫНДАУ ИНСТИТУТЫНЫҢ ДАМУ КЕЗЕҢДЕРІ
Қылмыстық жаза ... ... ... ... жаза тағайындау институтының
кезеңдері...................................................................
.....15-18
Қылмыстық жаза тағайындау институтының қағидаларының
маңызы......................................................................
.......................19-21
ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАЗАНЫ ЖЕКЕ ДАРАЛАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.1 ... жеке ... ... ... ... ... ... есепке алу мәселелері..........................................22-
34
2.2 Қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайлар...35-48
2.3 Қылмыстық ... пен ... ... ... ... ... ЖАЗА ТАҒАЙЫНДАУ ЕРЕКШЕЛІГІ
3.1 Белгілі бір қылмыс үшін көзделген жазадан неғұрлым жеңіл жаза
белгілеу....................................................................
.......................60-64
3.2 Қылмыстардың жиынтығы бойынша жаза белгілеу......................65-70
3.3 Үкімдердің жиынтығы бойынша жаза ... ... ... ... өзектілігі: Адам адам болғалы, өркениет әлемі өз көшін түзегелі
бері қылмыс пен жаза атты телі ұғым ... сөз ... ... ... ... ... адамзат тарихындағы ең ұлы, ең қилы-киямет оқиғаларға
толы ғасыр болып өткен ХХ-ғасырдың басында ... ... ... ... сауалдың күні бүгінге дейін бір жақты жауабын таппай,
маңызын ... келе ... ... қоймайды.
Жаза шарасын сот заң санкцияларының кең көлемде «әділдік ... ... ... ... ... ... ... сана-
сезім мейілінші тұрақсыз және барынша бұлдыр өлшем болып табылады.
Бүгінде әлем бойынша, әлбетте әр ... ... ... ... ... ... ... жүйесі берік қалыптасқан. Ғылым
қашанда тоқтап тоқырап қалмақ емес.Осы үрдісте қылмыстық кұқық саласы ... ... ... ... Әсіресе, оның толғақты бір буыны-жаза, жаза
белгілеу мәселесінің, жоғарыда айтылғандай, әлі ... ... ... талқыдан түспей келе жатқаны ақиқат.
Заңгер-зерттеушілердің осы жаза белгілеу мәселесін басты тақырып етіп алып,
тұрақты түрде зерделеп жазып келе ... ... ... жүзі ... ... ... зерттеуде көптеген қылмыстық істер қарастырылып,
ғлыми ... мен ... ... жүргізілген.
Сөз жоқ жаза белгілеу-қылмыстық құқықты қолдану барысындағы ең жауапты
кезең.
Қазақстанның ... ... ... демократиялық және құқықтық
мемлекеттiң сұранысына сай келетiн құқық ... ... ... ... ... жұмыс iстеп келедi.
Елiмiздiң құқық қорғау жүйесiнiң ұйытқысы прокуратура органдары, ішкi ... сот ... ... ... ... ... ... қоғамдық
тәртiптi қорғау және қоғамдық қауiпсiздiктi қамтамасыз ету, жеке ... ... ... және басқа да жалпы қылмыстарға ... ... ... ... ... мен тыныштығы, елiмiздегi
қылмыстың ... пен ... ... ... iшкi ... ... тиiмдiлiгiне байланысты, сондықтан iшкi ... ... ... ... ... мен құқық бұзушылықтардың алдын
алуда олардың жылдам әрi барабар әрекет етуiн қамтамасыз ... ... ҚК ... ... жасауға айыпты деп танылған адамға... әділ жаза
тағайындалады. Қылмыс жасаған адамға оның түзелуі және жаңа ... алу үшін ... және ... жаза тағайындалуы тиіс»- деп атап
көрсетілген. Осы орайда заң ... ... ... ... ... болса да, қылмыстық заңнаманың нақтылы тиімділігі ең
алдымен қылмыс жасауға айыпты болып танылған ... ... ... ... барынша негізді пікірге еріксіз ден қоясыз [3].
Жаза белгілеу проблемасы ұлттық заң ... ... сөз ... ... ... келе ... ... Тақырыптың маңыздылығы жоғарыда айтылғандай, осынау
адамзат өркениетінің сан ... даму ... ... ... келе ... белгілеу мәселесінің мән-маңызын ашып ... ... ... ... ... ... ... ұғымын әдістемелік, әлеуметтік- саяси, қылмыстық құқықтық тұрғыда
зерттеп білу;
- қылмыстық заңның даму тарихының ерекшелігін анықтап білу және ... ... ... ... ... ... қызметінде әділсоттылықты жүзеге
асырудың маңыздылығын арттыру;
- жаза ... ... ... ... ... қалаулы бір қайнар көзі
болып табылатын әдет-ғұрып ... жаза ... ... ... ... ... алтын арқауды үзбей, одан ... қилы ... ... жаза ... ... даму-қалыптасу дәстүрлерімен берік
сабақтастырып, бір ізбен, бір жүйемен қысқаша баяндап көрсету;
- жаза белгілеудың жалпы негіздері, ... ... жеке ... ... қоса ... ... 4 ... көзделген іргелі
мәселелер мәселенің желісі ретінде қарастыру;
- жаза белгілеу мәселесіне ... ... ... ... ... ... тарапынан лайықты бағасын алған ой-пікірлерді саралау,
даулы мәселелерге қатысты екі жақты пікірлерді ... ... ... ... ... бұл үшін сот ... алынған дерек-дәйектерге ерекше көңіл бөлу;
Зерттеу обьектісі: Қазақстан Республикасындағы жаза белгілеу проблемасы.
Зерттеу әдістері: Дипломдық ... ... ... ... ... орындау жолында зерттеу диалектикалық материалистік
заңдарын,таным әдістерін басшылыққа алып, криминогендік мазмұндағы құқықтық
деректерді ашу болып табылады. Сонымен қатар осы ... жазу ... ... ... ... ... ... логикалық
әдістері қолданылды.
Зерттеу пәні: Қоғамға қауіпті іс-әрекеттерге заңды дұрыс қолданып, ... ... ... ... әділ ... , ... ... асыру
қылмыстың пәні болып табылады
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы: Қазіргі кезде қоғамымызда ... ... ... ... жеткілікті, оларды сот, тергеу,
прокуратура органдарында ... ... ... тудыратыны дәлел.
Анықталған қылмыстарға қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... ... жаңа қосымшалар мен мазмұндары бүгінгі
күнде жаңартылуда.
Зерттеу ... ... ... Жаза ... ... ... ең ... кезең. Қылмысқа қарсы өз жұмыстарын құқық
қорғау органдары- сот, ... ішкі ... ... ... ... ... қызметтері ҚР заңдары бойынша жүргізілуде.
Жұмыстың құрлымы үш тараудан, ... ... ... ... ... ЖАЗА ... ... КЕЗЕҢДЕРІ
1.1. Қылмыстық жаза тағайындау институтының қалыптасу
Қазақ елі тарихының тамаша бір тармағы - қазақтың ата ... ... ... ... ұғымға толық сәйкес ... әдет ... мен ... және ... өмірдегі қатынастары. Бұл қастерлі қазынамызды
баға жетпес байлық ретінде зерек көңілмен зерделейтін әрі еңбек-халқымыздың
рухани мұрасын молайтатын ... ... ... ... ... ... ... орны жайлы академик С.З.Зиманов
«Қазақ құқығы-қазақ ... және ... ... ... ... ... ... Ол мыңжылдық тарихтың ерекшелігі және өміршеңдігі
мен, адам еркіндігін жақтаған сипаттарымен әлем назарына ілінді. Ұлы ... ... ... ... ... ... ... ерте
құлдырауы, тиісінше қазақтың ... ... ... мен ... ... таң қаларлық жағдай. Бұл қайшылықты Қазақ ата
заңының аумағы кең ... ... ... сақталыуымен оқшау
орналасуы мен түсіндіруге болады1», -деп атап ... ... ... ... ... оған ... ... баға берген және
сараптама жасаған А.Алекторов, А.Якуткевич, А Лапшин, Л. Баллюзек, ... Е. ... И. ... ... Т. ... С. ... Ә. ... Зиманов сияқты ғалымдар бұл салада елеулі еңбек атқарды.
Ертедегі қазақтардың күнделікті өмірінде кездесіп тұратын ... ... ... шешу ... ... ... ... даласында би
ешқашан сайланбалы қызметте болған емес, ел ақсақалдарының ұйғарымы, өзара
келісімі мен шешімі ... ... ... ... ... хабары бар,
аузы дуалы, сөзі уалі, шаруасы түзу, ата тегі ... және елге ... ... ғана би болған. Ел ... ... ... ... ... ... ... беделі әрқашан күшейіп, олардың орны маңыздала
түседі. Әділ билеріміз тарихына көз жүгіртер болсақ, ... ... ... үш ... ұлы ... - ... қаз ... Қазыбек, Әйтеке
есімдерінің оралуы жайдан емес.
Қазақ халқының бірлігін, тұтастығын саясат қылып ұстаған ... ... ... көп ... бірі - ескіден келе жатқан әдет-ғұрып
нормаларын қайтадан ... өз ... ... сай «Жеті жарғыны»
қабылдауы. Бұл заң жобасын қабылдау кезінде үш ... және ... ... - ... Тәуке ханға толыққанды заңды дүниеге әкелуге көп ... ... ... - ... ... халқының Ата заңы. Ол «Қасым ... ... ... ... ескі жол» ... дала заңдарының заман талабына
сай өңделіп, дамытылып, толықтырылған билік, үкім, нұсқауларының жинағы.
Күні бүгінге ... ... ... ... ... ... ... әдет-ғұрып заңдары бойынша күйеуі бар әйелді ... ... ... сол ... ... өлтіруге және осы қылығы үшін жазасыз ... ... Егер ... ... ... төрт адам куә ... оның
қылмысы әшкере болды деп саналған ондай жағдайда күйеуінің шешімімен өлім
жазасына кесу құқығы берілген. Өзгенің әйелін ықтиярсыз алып ... ... ... не ... құн ... кеседі. Егер әйел өз еркімен қашса
оны алып ... адам ... ... ... ... қыз қосып береді.
Қазақ заңы бойынша қызды зорлап, арын төгу кісі өліміне тең, кінәлі кісі
өлім жазасына ... Егер қыз ... ... ... қалың мал
төлеп үйленсе, онда қыздың туыстарының келісімі ... құн ... ... ... да ... ... ата - ... «қыз өссе елдің
көркі, гүл өссе жердің көркі» деп әлпештеп өсірген қыз баласының арын ... ... ... қырық үйден тыйым» деген тәрбиелік қағиданы қатты
ұстанған.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... мәселелері төңірегінде нақтылы мысалдарға сүйене отырып,
белгілі бір дәрежеде біршама сөз еттік. Ендігі ... ... ... ... ... ... ақтаңдақтармен, қилы қиямет ... ... ... кезеңіндегі қылмыстық заңдардағы жаза белгілеу
проблемасына қысқаша тоқтам ... ... ... ... ... ... заңдары сол
кезеңдегі негізгі мемлекеттік-құқықтық институттардың ... ... ... мен ... ... ... ... нормаларының алғашқы барынша жүйеленген
жиынтығы 1845 жылғы «қылмыстық және түзеу ... ... ... ... ... ... бойынша жаңа қонысқа аударудың екі түрі болды:
Сібірге және Закавказьеге. Қазақтар үшін ... және ... ... жер ... ... ең ... түрі болып саналған. Жазаның бұл
түрін қолдану барысында ... ... ... ... ... ... тәртібінен айырылды, ал бұл өз ... ... кері ... ... ... ... бұл ... қорықты, сондықтан да «Итжеккенге айдалу» өлім жазасымен пара-пар
болды. ... 90- ... ... жаңа заң қаулысының нақты
негізі ретінде анықталады. 4- бап кылмыстық ... жеке ... ... ... ... жаза ... мыналар ықпал етеді: көбірек немесе
азырақ қасақаналық шарасы, қылмыстың ниеті жүзеге асыру ... ... ... ... ... 129, 134- баптарда жазаны ауырлататын және
жеңілдететін ... атап ... ... ... ... ... 1903 жылғы 22 наурыздағы II
Николай патша бекіткен «Қылмыстық уложение» болды. 1903 ... ... 1845 ... ... өзгеше болды. Онда 687 бап болды (ал 1845,
1885 жылдардағы ... ... ... саны 1711-ге жететін).Ол өз
мазмұнына оның алдындағы ... ... ... ... ... ... ... озық ой-толғамдарының сарабымен
жазылған еді. «Жинақта» ант бергендер соты ... жаза ... ... ... ... ... жаза ... нормалары көрініс тапқан.
Ресей империясында құқықтық жүйені жетілдіру процесі ... ... ... ... ... Жаңа ... ... Ресейдің барлық
зандарын толығымен қолданыстан алып тастады.
Қылмыстық-құқықтық қатынастарды жекелеген актлер, ... ... бұл ... ... ... ... ... Мұндай
бірінші кодификацияланған акт «1919 жылғы жетекші бастамалар» болды.
Оның 11, 12, және 25- баптарында жаза ... ... ... 11- ... сот жаза тағайындаған кезде басшылыққа ... ... ... ... ... ықпал ету шараларын анықтаған кезде сот
қылмыскердің жеке басы және сондай-ақ оның жасаған ... ... ... ... дәрежесі мен сипаты (ерекшелігін) қарастырады. Бұл
мақсатта сот ... ... ... ... жай ... ... шектелмей, қылмыскердің жеке басын тексереді, өйткені оның жасаған
әрекеті ниетінде сондай пиғылдар ... ... және де оның ... ... өмір ... ... оны ... мүмкін; екіншіден, әрекеттің өзі
уақыт пен ... ... ... қоғамдық қауіптілік негіздерін
қаншалықты дәрежеде бұзатынын анықтайды» [3].
12- бапта ... ... ... және қылмыс жасаған адамның жеке басы
сипаты мен жауаптылық дәрежесіне ықпал ететін ... ... ... ... ... жаза ... анықтауда мыналарды айыра ... ... ... ... ... бір ... ... келтіру,
сақтау немесе иелену мақсатында қоғамның дәулетті табына ... ... ... ... ... не ... ... кедей адамның қылмыс
жасауы;
ә) іс-әрекет қанаушы таптың билігін қалпына келтіру тұрғысында ... ... іс ... ... ... жеке ... мүддесіне орай жасалды ма;
б) іс-әрекет келтірілетін зардапты білі отырып қасақана жасалды ма, ... не ... ... жасады ма;
г) іс-әрекетті кінәлі қылмыскер жасады ма немесе бірінші рет жасады ма;
д) іс-әрекет адамға күш ... ... ... ма не ... орын ... ма;
е) іс-әрекет жеке адамға немесе мүлікке қарсы бағытталды ма;
ж) іс-әрекетте алдын ала ойластырылған ниет, ... ... ... ... ниет ... ма ... әрекет қызбалық, жеңілтектік әлде
немқұрайдылық салдарынан орын алды ма».
Аталмыш нормативтік ... ... ... ... ... ... ерекше бөлім болған жоқ. Қылмыстың нақтылы құрамының
бөлім белгілері мен оларды жасағаны үшін қолданылатын ... ... ... ... ... осы ... ... барлық ұнамды,
ұғынықты мәмілелердің баршасын дерлік жоққа шығарғандай еді.
Жаза ... ... ... келесі қадам 1922 жылғы РКФСР
қылмыстық кодексінің қабылдануы болды.
1922 жылығы қылмыстық ... ... ... жеке ... ... алға ... және іс-әрекеттің қоғамдық
қауіптілігінің маңызын бірінші кезекте бағаламаған. Жетекші бастамалар мен
салыстырғанда алға қарай жасалынған қарышты қадам болды.
1922 жылы КСРО ... ... 1924 ... ... ... ... мен
Одақтас республикалардың қылмыстық заңдарының негізгі бастамалары»
қабылданған ... Бұл ... жаза ... ... ... ... жеке ... сипаты мен қауіптілік дәрежесін
ауырлататын және жеңілдететін ... ... алу. Жаза ... ... ... ... бірі 1958 ... «КСРО мен Одақтас
респуликалардың қылмыстық заңдары негіздерінің» қабылдануы болып табылады.
Осы заңның ... де И.В. ... ... ... ... жеке ... ... айыпталып өрескел заң бұзушылықтар жөнінде жария болған, жылымың
деп аталған кезеңде қабылданған еді. ... ... ... бойынша
қолданудан бас тарту және Кеңестік қылмыстық ... ... ол ... онда ... жоқ» ... ... қоғамды демократияландыру
бағытындағы біршама илгерінді қадам болды. КСРО конституциясына сәйкес
барлық он бес ... ... ... ішкі ... ... қабылдай
бастады. Қазақстан КСРО ның субьектісі ретінде 1960 жылғы 1-қаңтарда күшіне
еңген өзінің қылмыстық заңын 1959 жылы 22 ... ... Бұл ... ... ... ... ... кодексі болды. Қылмыстық заңның ... ... жаза ... ... алты бабы (34-39) ... [1].
Қылмыстық кодекстің 34-бабында жалпы одақтық заңдардың жоғарыда келтірілген
ережелерін сөзбе сөз ... жаза ... ... ... 35 және 36 ... жауаптылықты жеңілдететін ... ... ... жауаптылықты жеңілдететін мән-жайлар болып мыналар танылды:
1) жасалған қылмыстың зиянды салдарын айыпкердің жоюы ... өз ... ... толтыруы немесе келтірілген залалды жоюы;
2) ауыр жеке басылық немесе отбасылық мән-жайлардың тоғысуы салдарынан
қылмыс жасау;
3) күштеп немесе мәжбүрлеу салдарынан не материальдық не өзге ... ... ... ... құқыққа қайшы әрекетін тудырған күшті жан күйзелісі
әсерінен қылмыс жасау;
5) қажетті ... ... шыға ... ... қауіпті қол сұғушылықтан
қорғану кезінде қылмыс жасау;
6) кәмелетке толмағандардың қылмыс жасауы;
7) жүктілік ... ... ... ... шын ... ... айыбын мойындап келу.
Қылмыскық жауаптылықты ... ... ... ... ... ... ... қылмыс жасаған адамның қылмыс жасауы;
2) ұйымдасқан топтың ... ... ... ... өзге де қара ниетпен қылмыс жасау;
4) қылмыс арқылы ауыр зардаптар келтіру;
5) жас ... қарт ... ... ... ... адамға қатысты
қылмысты жасауы;
6) кәмелетке толмағандарды қылмыс жасауға ... ... ... ... ... тарту;
7) аса қатыгездікпен немесе жәбірленушіні қинап қылмыс жасау;
8) қоғамдық нәубат жағдайларды пайдаланып қылмыс жасау;
9) жалпыға қауіпті әдіспен ... ... ... күйдегі адамның қылмыс жасауы;
37 және 38 баптарда ... ... ... ... және ... ... жаза белгілеу жайында айтылады. Көбінесе, егер адам ... ... ... ... немесе оданда көп ... үшін ... деп ... және ... ... үшін жеке-жеке жаза
тағайындай отырып, онша қатаң емес ... ... ... ... заң ... ... ... тағайындалған жазаларды
толығымен немесе ішінара қосу ... ... ... ... ... анықтайды.
1961 жылғы жаңа Қылмыстық кодекс ширек ғасырдан ... ... ... ... жылдар ішінде Ерекше бөлімнің, сол сиякты Жалпы ... ... ... өзгерістермен толықтыруларға ұшырады, ал жаза ... ... ... еш өзгерген жоқ.
Қылмыстық-құқықтық әдебиеттерде жаза белгілеу жүйесін жетілдіру жөнінде
ұсыныстар болып ... ... ... ... ... өзгерістер болмады. Бұл
уақыт аралығында 1961 жылы 4 ... ... ... ... сот ... ... 1972 жылғы 11 шілдедегі «Соттардың бас
бостандығынан айырусыз түзеу ... ... ... ... ... 29 тамыздағы «Соттардың қосымша жазаларды белгілеу тәжрибесі ... ... 31 ... ... қылмыстар жасау кезінде және бірнеше
үкімдер бойынша жаза белгілеу тәжрибесі туралы», 1979 ... 29 ... ... Сотының Пленумы қаулыларын орындау барысы туралы», 1991 жылғы
29 тамыздағы «Соттардың жаза ... ... ... ... тәжрибесі
туралы» сияқты маңызды қаулылар қабылданған болатын [3].
Расында, Москва сол ... ... ... қызметтің барлық
салаларында соның ішінде құқық шығарушылық саласында ... ... ... егемендікті тіпті де бергісі келмеді. Дегенмен, ұлы державаның
құлауына байланысты бұл ... өз ... ... ... жаңа ... кұру ... ұлттық заңнамаларды: Конституцияны,
азаматтық, қылмыстық және де басқа да заңдарды қабылдау мәселесін алға
шығарды.
1.2 Қазақстан ... жаза ... ... ... ... құру ... құқықтары ... ... жаза ... ... арнайы институттарды
одан әрi жетiлдiрудi талап етедi.
      Адам және азамат құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... Адам ... ... ... ... болып табылады. Бұл
мемлекеттiк құқық қорғау институтын құру Қазақстандағы ... ... ... ... Осы ... ... нәтижелiгiн арттыру
мәселесiн қарау керектiгiн тәжiрибе көрсетiп отыр.
      Құқық қорғау ... ... ... ... ... ... ... жүйесiнiң негiзi болып табылатын адвокатура ие.
      Азаматтардың бiлiктi заңгерлiк көмек алуға ... ... ... әдiл сот төрелiгiне қол жеткiзудiң ... мен ... ... Осы ... iске ... тетiктерi жетiлдiрудi қажет етедi [2].
      Алқабилер сотын енгiзу, қамау санкциясын соттарға беру ... ... ... ... Алайда, қылмыстық iс ... ... ...... ... ... iске асырудың
тиiмдi құқықтық тетiктерiн талап етедi.
      ... ... ... ... өзi де ... талап етедi. Ең
алдымен табыс деңгейi төмен ... ... ... көрсету жүйесiн
жақсарту қажет.
      Қалалық және ауылдық жерлерде ... емес ... ... ... мәселесiн бiрте-бiрте шешу қажет.
      Ақысыз заңгерлiк көмек ... ... ... ақы ... ету жүйесi де ... ... ... ... ... және ашық ету ... бұл ... қаражатын тиiмдi
пайдалануға мүмкiндiк бередi.
      Адвокаттардың ... ... ... ... елдер тәжiрибесiн ескере отырып, мұндай сақтандыруды бiздiң елде
енгiзу мүмкiндiгiн қарастыру қажет.
      Маңызды ... бiрi ... ... ... ... болып
табылады. Нотариаттың азаматтық айналымдағы ... ... және ... ... ... мен ... ... заңды мүдделерiн сапалы қорғауды қамтамасыз ... ... бiр ... ... рөлiн нормативтiк-құқықтық айқындау
қажет. Нотариаттың ұлттық моделi нотариаттың көмегiне ... ел ... ... қамтамасыз етуге тиiс [2].
Қылмыстық құқық ең алдымен қоғамдық қауіпті іс-әрекет ... ... ... ... ... зерттеуге бағытталатыны мәлім. ... ... әрі ... ... көшу ... қалыптасқан
жаңа қоғамдық қатынастарды мүлде басқаша негіздегі қылмыстық құқық аясына
алу қажеттілігі туды.
Егемен Қазақстанның ... ... ... ... ... заң 1960 жылы қабылданған. Ол 30-40 жылдардағы қуғын сүргіннің
«қаруы» болған ... ... ... және ... ... жоқ жаңашыл және демократиялық мазмұны мен айшықталды. ... ... ... дүниеге келді, тоталитаризмнің тоқырау кезеңінің
салқыны қатты тиді. Бұрынғы ... ... ... ... ... ... шаруашылықтың кемшіл тұстарын тиісті экономикалық
және әлеуметтік жазғыртулардың орнына қылмыстық ... ... ... ... Онда ... ... ... адамның құқықтары
мен бостандықтарына деген құрмет, елдің халықаралық міндеттемелеріне деген
құрмет ... ... ... ҚК ... шектен тыс идеология,
жалтауындырық, ... ... ... тән ... қолдану тәжірибесі үнемі қылмыстық заңнамалардың ... ... ... ... 500 ден ... өзгертулер мен толықтырулар
еңгізілді, оның ішінде кейбір нормалар бестен жеті рет ауыстырылды, сонымен
қатар, Кодекс өте ... ... ... ... толы болды; жаңа
нормалар мүлдем аз енгізілді, жекелеген нормалар қайталанып, бір-біріне
қайшы ... ... ... ... ... ... қылмыстық және
қылмыстық емес құқық бұзушылықтардың ара жігі ашылмады. Жиналып келгенде,
жоғарыда айтылған ... ... ... ... ... әкеп соқты [4].
Заңның осындай негізсіздігі, бұлдырлығы тұрғындардың тиісті ... емес деп ... ... ... ... заң ... құқықтық менмендіктің етек алуына жол салып берді.
Ескірген, демократиялық емес заңнамалар қазақ ... өріс ... ... сай тиімді жұмыс істеуге қабылетсіз болды.
Экономикадағы қатаң, орталықтандырылған ... ... ... ол ... кезеңде нарықтық қатынастарға қиындықсыз көшуді де
қамтамасыз ете алмады.
А.Н. ... А.Н. ... З.О. ... Н.М. Әбдіров, К.Ж. Балтабаев, Ғ.
Баймұрзин, К.А. Тағалиев, И.Ш. Борчашвили, Е.Ғ. Жәкітов және тағы ... ... ... ... ... ... жаңа ... заңның
негізіне көптеген идеялар ұсыну арқылы егемен Қазақстанның жаңа ... ... мен ... ... ... ... ... жаңа қылмыстық кодексті қабылдау жөнінде қортынды жұмыстар
басталды, оны дайындаушылар Қазақстан Республикасының ... ... ... қабылданған әлеуметтік кұндылықтардын
қазіргі заманғы шындықтарымен ҚР қылмыстық ... ... алға ... Яғни қылмыстық жауаптылықтың бірынғай негізін
сақтай отырып, адамның әрекетінде ... ... ... ... ал ауыр ... ауыр ... үшін ... қатаң түрін, өзге соттылықты қатал ... ... ... үшін ... ... қарастыратын қылмыстық
жауаптылықтың қатаң дифференциясын қамтамасыз
ету; Қазақстан Республикасының қылмыстық заңдарын ... ... ... ... және басқа мемлекеттердің заң шығару тәжрибесінде
сыннан өткен құқықтық шешімдерді қолдану; қолданыстағы ... ... ... ... көз бояушылық және идеологиялық келеңсіздіктерді алып
тастау. Көпжылдық жан-жақты еңбектің лайыкты баяны 1997 ... 16- ... ... кодекстің қабылдануы болды. Қазақстан Республикасының ҚР
қылмыстық кодексін күшіне еңгізу туралы заңы қабылданды. Онда: ҚР ... 1998 ... ... ... ... ... бұған осы заңмен
күшіне енгізудің өзге мерзімдері белгіленген ережелері қосылмайды, - ... ... жаза ... ... ... мен ... емес қылмыстық-құқықтық категориялар. Олар
бірлесе отырып жаза ... ... ... ... ... ұғымдар
болып табылады. Қағидалар аталған процестің негізінде жатқан және оның ... ... ашып ... жетекші идеяларды, концецияларды білдіреді, ал
ережелер заңдағы баптың қылмыстық-құқықтық санкцияларын ... ... ... жеке ... ... ... мен ... тәртібі және прцедурасынан құрылады.
Жаза қолданудың ... мен ... амал ... мен ... ... жүзеге асыру механизмінде (жүйесінде) ерекше мән
маңызға ие. Бұл ретте жаза ... мен жаза ... ... ... ашып ала білген жөн, өйткені бірінші жағдайда қағидалар қылмыстық
жауаптылықтың түрінің мәнін анықтайтын ережелері қамтыса, екінші ... ... ... ... ... білдіреді.
Жаза белгілеу қағидаларына қылмыстық - құқықтық мағынада ... ... ... т.б) ... ... ... ... жауаптылық қағидасы. Ол сотталушыға заңда көзделген тәсілмен жоғары
немесе ... ... екі ... жаза ... ... емес ... ... белгіленгеннен неғүрлым жеңіл жаза белгілеу тек ҚР
қылмыстык ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырылады. Жазадан толық, ішінара ... ... ... ... ... ... ... соттау арнаулы ережелердің негізінде анықталады.
Аталған қағида жалпылама болып табылады және сонымен ... ... ... жиынтығы бойынша жаза белгілеуға орай келеді. ҚР ҚК ... ... ... бойынша жаза белгілеу ... ... ... ең ... ... 25 жыл болып белгіленген, яғни
жекелеген қылмыс үшін тағайындалатын жазадан (20) әлдеқайда көп. ҚР ҚК ... ... ... ... жаза ... ең ... ... 30
жыл болып белгіленген.
Жазаның басқа түрлері бойынша олардың ең шекті мөлшері ... ... ... ... ... белгіленген. Бұл дегеніміз ... ... ... анықтаған кезде нақ сол жаза түрі үшін
белгілеген ең жоғары мөлшерден аспауы керек дегенді білдіреді.
Жазаның ... және ... жеке ... ... ... және ... ... қағидасы.
Жазаның түрі, шарасы, оны өтеудің шарты мен тәртібі, сондай-ақ жазадан
босату немесе ... ... ... негізі қылмыс санатына және іс-әрекеттің
қоғамдық қауіптілігіне тікелей тәуелді болып ... ... ... ... ... ... сотталушының жеке басының ерекшеліктерін, оның
бұрынғы соттылығын, ... ... ... қатысудағы рөлі мен қосқан
үлесін, жас шамасын, жынысын, денсаулығын, ... ... ... ... деген көзқарасын, шын жүректен, оны жеңіп келтірілген зиянның
орнын толтыруға талпынысын, қылмыс ... ... және ... ... және т.б ескереді. Аталған барлық факторлар қылмыс құрамын немесе
айыпкердің жауаптылығын жеңілдететін ... ... ... ... ... ... ... орай, ешбір жерінде қылмыс пен айыпкердің жеке басының қоғамдық
қауіптілігі ұғымының, олардың сипаты мен дәрежесінің ... ... ... ... ілім мен ... аталған дәрежелерді барлық
реттерде бір тұрғыда және жеткілікті деңгейде ашып қарастырмайды. Тек ... ғана ... ... ... ... ... кепілдемелер
пайда болды.
ҚР Жоғарғы сотының 1999 жылғы 30 сәуірдегі ... жаза ... ... сақтауы туралы» №1 қаулысында ... ... ... жаза тағайндау кезінде сот ескертуге тиіс мән-жайларды ... ... ... ештеңе жоқ, қылмыстың қоғамдық қауіптілік сипатын
анықтайтын факторлар тіпті де аталмаған. ... сот ... тиіс ... ... ... атап ... ... ауырлығы дәрежесі,
рецидивтің болуы және оның түрі, қылмыстың аяқталу сатысы, адамдар тобының,
ұйымдасқан ... не ... ... ... қылмыс жасау
кезіндегі соталушының қоштау дәрежесі, қылмыс мақсатына жету ... ... ... және оның ... ... мүмкін боларлық зиянның
сипаты мен көлеміне ықпалы, қылмыстардың жиынтығы орын алды ма, нақ ... үшін ... ... ... ... жаза ... ... бар ма,
сотталушының жынысы мен жас шамасы, сыбайласқан ... ... ... ... түзеу жолына түскісі келмейтін адамның қылмыс жасауы
жауаптылықты және жазаны жеңілдететін және ... не ... да ... ... сот ... соттарды жасалған қылмыстың қоғамдық қауіптілік
дәрежесін айырмаған кезде, қылмыстардың ауырлығы ... ... ... ... (кінәнің нысанын, себеп салдары, ... ... ... ... және ... орын ... ... әрбір сотталушының қылмыс жасауға қатысу дәрежесі
мен сипаты және ... ... ... ... белгілеуға ықпал ететін мән-жайлардың келтірілген толық емес ... ... ... ... ... критерийлер ретінде пайдалануы
механизімін ашып көрсетпейді.
Қылмыстьқ кодекстің Ерекше және жалпы бөлімінің баптарының өзара байланысы
және өзара ... ... ... бабы бойынша кез келген жазаны ... ... ... ... ҚК жалпы бөліміне еріксіз көңіл аударады. Өйткені, біріншісі
екіншісінің заңдылықтары мен ... ... ... ... бас ... ... ... жаза тағайындалғаннан кейін, сот
режим түрін анықтаған кезде ҚР ҚК ... ... ... ... ... қағида қылмыстардың жиынтығы бойынша жаза тағайындаған кезде де жүзеге
асырылады. Жиынтықты құрайтын ... ... үшін жаза ҚК ... ... ... ... ... ол өз
кезегінде ҚК Жалпы бөлімінің ережелеріне ... ... ... ... ҚК 58- ... ережелері бойынша тағайындалады. Жаза ... ... шешу ... ... ... ... қарама-
қайшылықтардан келіп туатын қателіктерге ұрынып қалмас үшін көңіл бөлініп
отырады.
Онша қаатаң емес жазаның неғұрлым қатаң жазадан басымдығы ... (ҚР ҚК 52-6. 2-6) ... ... ... оның ... және ... алдын алу үшін қажетті және жеткілікті жаза ... ... атап ... ... ол ... шараларын үнемдеуге көңіл
қояды. Жасалған қылмыс үшін көзделгендердің ішінен жазаның ... ... егер оның онша ... емес түрі ... ... ... қамтамасыз
ете алмайтын жағдайда ғана тағайындалады.
Айталық, жоғарыда аталып кеткен Жоғарғы сот пленумының ... ... ... «Егер сол бойынша адам айыпты деп танылған заңның
санкциясы жазаның әртүрлі (баламаны) ... ... ... ... ҚК
52- бабының 2 бөлігіне сәйкес, егер жасалған қылмыс үшін көзделген жазаның
онша қатаң емес түрі жазаның мақсатына ... ... ете ... ... ол үшін ... арасынан неғүрлым қатаң жаза белгілеу арнайы
көзделгенін ескере отырып, олардың арасынан онша қатаң емес жаза ... ... ... ... және ... ... ... ашып
айтуы керек».
Жаза белгілеуды жеке даралау қағидасы ... ... ... ... Ол ... ұстанымды білдіреді - сот нақтылы іс-әрекетке және
айыпкердің жеке басына ... ... ... ... ... ... талқыға салады. Судья үшін, заң ... ... ... жүзеге асыратын қылмыс туралы
абыстырактылы, екі ұшты ұғым-түсінік жоқ. Ол нақтылы айыпты адам ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін
емес, қылмыс құрамы белгілері, қосалқы мән-жайлар не басқа да сипатты өздік
ерекшеліктері бойынша олардың қашанда бір ... ... ... ... ... ... барынша оңтайлы шешім табу жаза белгілеу
кезінде тек ... ... ... ... ғана ... болады.
Жиынтық жазаны анықтау кезінде жаза белгілеуды жеке даралау ... ... ... ... ... ... Жеке жауапкершілік қағидасы
дегеніміз жиынтық бойынша тағайындалған жазалар сындарлы түрде жеке
дараланған, жеке жеке ... ... ... ... ... ... ... өздерінің құқықтық мән-
жайын жоймайды және өз алдына дербес қолданылуы мүмкін.
Тағайындалған ... ... ... кері әсер ... жол
берілмейтіндігі қағидасы. Бұл жаза шындығында, құқық ... ... ... дара ... ... ... дербес сипатқа ие дегенді білдіреді.
Жаза тағайындай отырып, қолданылған қылмыстық заңның әрекет ету аумағына
тікелей ... ... ... ... түрде залал келтіруі мүмкіндігі
туралы мәселені ... алуы ... ... ... ... ... оның асырауындағы адамдардың тіршілік жағдайына ықпалы жауаптылықты
жеңілдететін мән-жай ретінде ескерілуі мүмкін (ҚР ҚК 52-6. З-б.). ... ... ... ... кәмелетке толмаған балалары, қар
ата-анасы, қараусыз қалған басқа да асырауындағы адамдары бар болған кезде,
сот айыптылық үкімін ... бір ... ... ... ... ... не басқа адамдардың ... ... ... ... ал ... қараусыз қалатын мүлкі немесе
үй-жайы бар болған кезде оларды күзету жөнінде шара қолдану туралы қаулы
шығарады (ҚРҚІЖК 388-6. 1-6.). Тағы бір айта ... ... осы ... ... ... бірінші рет көрініс тауып отыруы.
Жеңілдететін мән-жайларды өз бетіпше белгілеу қағидасы. Сот жаза ... тек ҚР ҚК ... ... ғана байланып қалмайды және
жеңілдетуші ретінде қосымша мән-жайларды ескере алады, мәселен, отан және
қоғам алдында ... ... ... жәбірленушімен туысқандық қарым-
қатынастығы болуы, жәбірленуші ... ... ... т.б.
Құқықтық білімділіктің бұлайша көрніс табуы заңда ... іс ... сот ... барынша адамшылық тұрғысынан келу қажеттілігімен
түсіндіріледі, ... ... жеке ... үшін ... ... ... амал-тәсілдерді барынша кең ... ... ... ... ... түрде ескеру қағидасы. (ҚР ҚК 54-6. 1-6.
«М» ... ... ... жаза белгілеу кезінде заңда белгіленген
ауырлатушы мән-жайлардың ... ... мас ... ... ... заттарды пайдалану арқылы ... ... ... басқа ретте, көпе-көрнеу ескермеуіне хақысы жоқтығы жөніндегі
мәселеден көрініс табады. Алғашқысы міндетті түрде жауаптылықты ... ... ... құқықтың заңдылық, әділдік, ... және ... ... ... ортақ қағидалары өздерінің
ерекше мән-жайларына орай ҚК ... ... ... ... ҚР ҚК ... және оның ҚР-ның Конституциясына және халықаралық нормаларға
сілтеме жасауы биік парасат және кең ... ... ... ... ... мемлекетіміздің қылмыстық-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... әлі де
ашып көрсетпейді.
2 ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАЗАНЫ ЖЕКЕ ДАРАЛАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.1 Жазаны жеке даралау кезінде қылмыстың сипаты, қоғамға қауіптілігі
дәрежесін ... алу ... адам ... ... ... ... ... педогогтардың, зерттеулерінде ауқымды орын алып ... ... ... ... ... қоғамдық ортамен, адамдар арасындағы
қарым - қатынастармен тығыз ... ... ... ... ... ... қатынастар» арасындағы бұл байланыс тек ... ... ғана ... ... ... басқа ғылым салалары арқылы
да терең, әрі түбегейлі зерттелуі қажет. Қоғамдық ғылымдардың оның ішінде
заң ғылымдарының бір ... ... және адам ... ... қылмыстың ұғымы, қылмыстық жауапқа тарту, қылмыстық жаза ... ... тағы ... институттарды зерттеу кезінде жіті қарап, қадағалап
отырады.
Жоғарыда айтылғандай, ҚР ҚК-нің 52-бабының ... ... жаза ... ... ... мен ... қауіптілік дәрежесі айыпкердің жеке
басы, сонымен ... оның ... ... ... және одан кейінгі мінез-
құлқы, жауаптылық пен жазаны жеңілдететін және ... ... ... жазаны сотталған адамның түзелуіне және оның
отбасының ... оның ... ... ... жағдайына ықпалы
ескеріледі [9].
Осы бапта жаза белгілеу ... заң ең ... ... жеке ... ... немесе ауырлататын мән-жайларды емес, қылмыстың
сипатын және ... ... ... бірінші кезекте есепке алу
керектігін көрсеткен.
Қылмыстарға жаза белгілеу тәжірибесін зертеу ... ... ... жасалған қылмыс сипаты немен мазмұндалатындығы, жазаны жеке
даралау кезіндегі оның орны ... өте ... ... куә ... ... ... -«әрбір адамның заң алдындағы теңдігін»
есепке ала отырып, соттар қылмыстың қауіптілігін ... ... ... міндетті екендігін ұмытпағыны дұрыс. Жаза белгілеу кезінде
қылмыстың ... ... ... оның ... ... ... ... ескерудің маңызы зор. Заң әдебиеттеріндегі қылмыстың
қауіптілік дәрежесі ... ... ... ... ... М.И. Бажанов
қылмыстың қоғамдың қауіптілік дәрежесінің деңгейі ... бір ... ... дейді1. Н.А. Беляев, Л.А. Прохоров еңбектерінде бұл
мәселе терең зерттелмей, тек ... ... ... ... ... тізіп берумен шектелген2.
Қайсыбір қылмыстық істі алсақ та, олардың сипаттары бірегей болғанымен,
қоғамдық қауіптілік дәрежесі әрдайым әртүрлі ... ... ... жаза
белгілеу кезінде бұл мәселелерге мұқият қарауы керек. Алматы қаласы ... ... ... ... азамат Б. ҚР ҚК-ның 96-бабының 4-
бөлімімен айыпталып, 7 жылға бас бостандығынан ... ... ... ... мазмүны (фабуласы): істегі деректер бойынша сотталушы Б.
Дүкеннен 2 жарты арақ алып, ... ... ... ... ... ... ... танымайтын Толик А. деген отырады. Үшеуі бірігіп арақ ішкен соң, мас
болып қалған Толик А. ... ... ... балағаттай бастайды. Оның бұрын
сотталғандығын, түрмеде жүргенде ... ... ... ... ... Толик А.-ның айтқан сөздеріне кектенген Б. қолына түскен пышақты
ала салып, оның кеудесіне сұғып алады. Сот жаза ... ... ... қоғамға қауіптілік деңгейін ... ... ... ... ... атап көрсетті3. Қылмыстың сипатына
қарағанда оның қоғамдық қауіптілік дәрежесі әр ... ... ... ... ... да олар қылмыс құрамынан тысқары болып, саралау
кезінде ешқандай рөл атқармаса да, тек ... ... және ... қатысу, жаза белгілеу мәселелерін ... ... ... айта ... дұрыс.
Қазақстанның сот жүйесi тұтас алғанда ... ... ... ұйымдар мен мемлекеттiң заңмен қорғалатын мүдделерiнiң сотта
тиiмдi қорғалуын қамтамасыз етудiң қажеттiлiктерiне сай келедi.
      Сот-құқық жүйесiн ... ... және ... ... жүзеге
асырылады және мынадай бағыттарды көздейдi [6].
      Оны дамытудың негiзгi ... ... мен ... ... оның
iшiнде ювеналдық соттарды ... ... ... ... соттар құру болып табылады, келешекте салық және басқа ... ... ... мүмкiн. Бұл ретте ювеналдық соттар елiмiзде
құрылатын ювеналдық әдiлет жүйесiнiң орталық буыны болуы тиiс.
      Алдағы уақытта қазiргi ... ... ... ... ... ... iстердi жалпы құзырлы соттардың ведомстволық бағынысына
беретiн, жариялы-құқықтық дауларды қарайтын әкiмшiлiк әдiлет жүйесiн құру
қажет.
      Сот ... ... ... ... сот ... қосарлануы жойылуға тиiс.
      Сот жүйесiнiң даму перспективасы сотқа дейiнгi iс ... ... ... ... ... ... де ... Аралық және төрелiк соттар жүйелерi дамитын болады.
      Қоғам сот ... ... ... ... және бейтарап жария
етiлуiне мүдделi. Осы ... ... сот ... ... ... қол ... ... арқылы сот жүйесiнiң ашықтығы мен айқындылығы
деңгейiн арттыру қажет.
      Сот ақпараттарын тiркеудiң заманға сай құралдарын ... сот ... ... iске ... ықпал етедi. Сот жүйесiн жоспарлы түрде
ақпараттандыру сот ... iске ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге, iстердi қарау мерзiмдерiн ... ... ... ... ... мүмкiндiк бередi.
      Сот кадрларын iрiктеу тәртiбiн одан әрi жетiлдiру жөнiндегi шаралар
қажет, бұл ретте судьялардың кәсiбилiгi мен биiк ... ... ... ... ... қалыптастырудың негiзi болып табылатындықтан,
судьяға үмiткерлерге ... ... ... ... ... ... табылады. Сот қауымдастығының өз тарапынан да ... ... ... ... ... ... ... жол берiлген
барлық жөнсiздiктерге барабар әрi шұғыл әрекет етуi ... ... ... ... ... үшiн ... қаржыландыру
және судьяларды тұрғын үймен қамтамасыз ету "сот төрелiгiн толық әрi
тәуелсiз жүзеге ... ... ... ... тиiс" ... Конституция
талаптарының толыққанды iске асырылуы маңызды мәселе болып қала ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк
қорғалуы және соттардың материалдық-техникалық қамтамасыз ... ... ... ... ... ... сот төрелiгiн iске асыруға араласқаны үшiн, сотқа
құрмет ... үшiн ... ... ... ... жауапқа тартылуға
тиiс.
      Сот iсiн жүргiзудiң аяқтау сатысы сот актiлерiн орындау ... ... ... мүлтiксiз орындалуын қамтамасыз ететiн шаралар
қабылдануы ... ... ... ... сот орындаушыларымен қатар
жеке сот орындаушыларының институтын енгiзу - сот iсiн ... ... ... ... Сот ... ... аралас
моделi шеңберiнде мемлекеттiк сот орындаушылары мемлекеттiң кiрiсiне
өндiрiп алу, ... ... ... алу ... ... мәжбүрлеп
орындату құқығына ие болуға тиiс.
      Сот актiлерiн мүлтiксiз орындауға, оның ... сот ... ... ... үшiн ... күшейту, борышкерлерге қатысты шектеу
шараларын ... одан әрi ... ...... ... сот ... күшейту арқылы қол жеткiзу қажет.
1999 жылғы сәуірдің 30 жұлдызы болып ... ҚР ... ... қаулысында «Үкімде істелген әрбір қылмыстардың сипатын, оның
қауіптілік мөлшерін ... ... шешу ... деп атап ... ... бүл ... талаптар көпшілік соттардың үкімінде өз орнын
таппай отыр. Соттар көбіне істегі мән-жайды көрсетпей, үкімде тек ... ... ... ғана шектеліп жүр.
Негізінде, сот үкімінде қылмыстың сипатын ескеретіндігін жай ғана сөз ... ... ... оның ... ... дәрежесін түгел түстеуі керек.
Тура осы мәселеге жоғарыда ... ҚР ... ... 1999 ... 30 сәуірде
өткен Пленумының қаулысында баса назар аударылған [9].
Сол ... ... ... ... ... ... ... сот
iсiнiң адамның құқықтары мен бостандықтарын қорғауға бағытталған негiзiн
қалаушы қағидаттарын дәйектi түрде одан әрi iске асыру ... қала ... Бұл үшiн ... ... әрi ... ашу, ... ... адамдарды
әшкерелеу және қылмыстық жауаптылыққа тарту, әдiл сот талқылауы және
қылмыстық ... ... ... ... ...... заңнамасын
және жедел-iздестiру қызметi туралы заңнаманы тиiмдi қолдануды көздейтiн
оңтайлы құқықтық тетiктердi әзiрлеу талап етiледi.
      Қылмыстық ... ...... ... ... ... -
негiзсiз айыптау мен соттаудан, адам мен азаматтың ... ... ... шектеулерден мүлтiксiз қорғауды қамтамасыз ... ... ... ... немесе соттаған жағдайда оны тез арада және
толығымен оңалтуға, сондай-ақ заңдылық пен құқық ... ... ... ... ... құрметпен қарауды қалыптастыруға ықпал етуге
тиiс [23].
      ... ... ... ... ... ... ... мен бостандықтарын мүлтiксiз сақталуы маңызды мiндет
болып ... Бұл ... ... ... мен ... беретiн жүйенi күшейту, адамның жеке өмiрiне қол сұқпауды, жедел
iздестiру қызметiнiң ... мен ... ... ... ... ... ету қажет.
      Қылмыстық процесте айыптаушы мен қорғаушы ... ... одан әрi ... ... ... ... керек.
      Осылайша, қылмыстық iс жүргiзу құқығын жетiлдiрудiң негiзгi ... ... ... ... ... және оның ... ... оның
iшiнде сотқа дейiнгi iс жүргiзу тәртiбiн оңайлату;
      тергеуге ... ... ... ... ... оны ... ... алуға балама бұлтартпау шараларын, оның iшiнде ... ... үшiн ... ... ... келiсуiне және келтiрiлген зиянның өтелуiне ... ... ... ... жаңа ... бiрте-бiрте енгiзу;
      сотта олар бойынша қылмыстық қудалау және ... ... ... ... жүзеге асырылатын қылмыстық iстер санаттарын кеңейту
мүмкiндiгi;
      алқабилердiң ... сот ... ... ... ... ... айыпталушылар мен күдiктiлерге ғана ... ... ... куәлерге де қылмыстық iстер бойынша бiлiктi заң көмегiн
ұсыну тетiгiн одан әрi жетiлдiру.
Қылмыстың ... ... ... ... тағы бір ... ... субьективтік жағы сипаттайтын кінә, оның түрлері. Адам
өміріне қарсы бағытталған ... ... де, ... ... ... қауіптілік дәрежесінде зор айырмашылық бар.
Соттар олардың ... ... ... көп ден ... ... Егер
әрекет қасақаналықпен жасалса, ол тікелей қасақаналықпен ... ма, ... ... жасалды ма, соны анықтап, керісінше, қылмыс абайсызда
жасалынса бүл жерде кінә қылмыстық сипаттағы менмендіктің әсерінен бе, жоқ
қылмьтстық зардаптар ... ... ... ... ма, ... ескеруі керек.
Бұл жазаны жеке даралау процесінде еске аларлық жай. Р.Т. ... ... ... әрі ... ... түрін есептеу тек жаза белгілеу
процесінде емес, сол жазаны өтеу кезінде ескерілуі керек ... ... жағы ... бітпейді, қылмысты саралау, жаза
белгілеу кезінде қылмыскердің ниеті және сол ... ... ... ... ... орын ... Бұл-ежелден белгілі қағида. Жазаны жеке
даралау ... ... ... ... алу тек жауаптылықты жеңілдететін,
не ауырлататын мән-жайлардағы көрсетілген ниеттерді есептеумен
Адам ... ... ... ... ... заңда көрсетілген
жауаптылықты жеңілдететін не ... ... ... ... әлде қайда кең. Олардың кейбіреулері Т.Д. Устинова келтірген
деректерде де бар. ... кісі ... 59 ... жеке ... 24,8 пайызы қызғаншақтықтан, 7,8 пайызы төбелес кезіндегі
бұзақылық ниетсіз, 6,6 ... ... ... ... 2,2 пайызы
жаңа туған өз баласынан құтылу ниетімен жасалғандығын көрсеткен1.
Адам өміріне қарсы бағытталған қылмыстарға жаза ... ... ... ... қарастырған, сотталушылардың, қорғаушылардың
100-ден астам апелляциялық 100 шағымын келтіруге болады. Сол зерттеулер
біраз ... ... ... ... ... кесте соны көрсететі:
|Апелляциялық |Апелляциялық шағымда нені көрсетті ... | ... | |
| ... ... ... ... |
| |қаталдығын ... ... ... ... | | | ... |
| | | | ... ... |43% |Жоқ |24 |34 ... |61% |жоқ |120% |79,5% ... ... ... ... ... ... шағымдарында
соттар олардың қылмыстық ниетін есептемегендігін, болмаса дүрыс есептемеді
деген уәжді алға тартқанын көреміз.
М.Х. ... ... ... адам өміріне қарсы бағытталған
қылмыстық ниетті соттардың ... адам ... ... бағытталған
қылмыстардың 75 пайызына, қасақана денеге жарақат салудың 51 пайызына тән2.
Белгілі бір ... ... ... мәселе. Оны дұрыс түсіну үшін
көп жайыттарға ден қою қажет. Сондықтан да кей ... сот пен ... осы ... ... ... пайымдаулар орын алуы өзінен
өзі түсінікті. Дегенмен, оларды ... ... ... ... ... үшін ... үкімде ең алдымен сол
қылмыстың ниеті туралы толық айтса және ... ... ... ... ... неге ... ниет деп есептемейтіндігін толык
сипаттаса көп түсінбеушілік азаяр еді. ... сот жаза ... ... ... жаза ... қылмысының «өз жемісі» екенін көрсетіп
беруі керек. Сонымен қоса, соттар ... ... ... ... заң
әдебиеттерінде айтылып жүрген пікірлерге, жаңа ойларға ... ... ... аударғаны жөн.
Мысалы, Р.Т. Нұртаев қылмыстық ниеттердің, оның ішінде абайсыздықпен
жасалған қылмыстардың ... екі ... ... ... Оның ... ... ... мүдделеріне сай келетін) және кешірімсіз ниеттер
(қоғам мүдделеріне қайшы) арасында көп алшақтық бар1.
Міне, ... ... ... ... ... тәжрибесінде қолданылуы
керек. Осы жерде айта кететін бір жай, ... адам ... ... қылмыстардың кейбіреулерінің ниеті қылмыстың айқындаушы белгісі
болып көрсетілгендіктен, оның тек өзін-өзі көрсету деңгейін ... ... алға ... ... жету табандылығы ескеріліп отыруы да
маңызды мәселе.
Қылмыстың ... ... ... ... тағы бір ... ... уақыты мен орны. Г.А. Кригер: «Қылмыстың жасалған уақыты
мен орны, басқа да ... ... ... ... қауіптілігін
немесе қылмыскердің жеке басын, болмаса екеуін ... ... қай ... ... ерекше мәнге ие болып мазмұндап
береді.», -дейді отыратын ... ... орны жаза ... ... ... ... жоғалтпайды. Ол әрқашанда қылмыстың қауіптілік дәрежесіне ықпал
ете отырып, соттардың жазаны жеке даралау ісінде елеулі рөл ... ... ... іске жаза ... ... оның жасалған орнына
да назар аударған жөн.
Өкінішке орай, бұл барыста кейбір соттар дұрыс бағыт ... ... ... ... ... ... мөлшеріне қылмыстың түрі және
дәрежесіне ... бір ... жаза ... ықпал ететін теориялық және
тәжірибелік ұсыныстардың жоқтығынан»1 емес, ... ... ... ... және ... мән-жайлар арқылы қаралып,
сонымен қоса қылмысты ... ... жаза ... байланысты жеке мәні
заңдастырылмағандығынан.
Тарихққа шегініс жасасақ қазақтардың ... ... жаза ... ... жасалған уақытына, орнына ерекше ... ... ... жаза ... әсер етіп отырған. Мысалы, қылмыс айдалада, тау
ішінде, елсіз жерде, жапан түзде онда ол үшін жаза жеңілдетіліп ... ... ... ... ... өз ортасында, ауылында жасаса, ол
жауаптылықты ауырлататын мән-жай ретінде қарастырылған [30].
Мұның себебі, ... ... жиі ... ... ... ... алу
мақсаттарынан туындап жатқан сияқты. Билер, ауыл ақсақалдары өз ауылында
жасалған қылмыстардың бұқараға кері әсерін ... ... олар ... жаза ... ... Сол ... ... әдет-ғұрып құқығы
қылмыстың жасалған уақыты да жаза белгілеу ... ... орын ... ... ... ... ... айы кезінде жасалса, ол аса қауыпты
деп саналып, қылмыскер жазаның ең ауыр түріне тартылған.
Бұл мысалдар ... бойы ... ... ... қазіргі кездері де пайдалануға болатынын көрсетеді. Сондықтан да
заң шығарушының тарихқа жүгінгені артық болмайды.
Қылмыстың ... ... ... тек ... аталған кінә, ниет
немесе қылмыстың жасалған орны ... ... ғана ... Оның
қауіптілік дәрежесіне қылмыс ... ... ... ... қылмыс салдарынан орын алған зардаптар және т.б.
институттар өз әсерін тигізеді.
Қорта айтқанда, қылмыстың қауіптілік дәрежесінің сипаты мен ... ... ... оны сот ... ашып көрсету-заң талабы.
2.2 Қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін
мән-жайлар
ҚР ... ... ... ... көзделген, қылмыстық
жауаптылық пен жазаны ... ... мен қоса ... ... да ... ... ... ретінде ескерілуі мүмкін.
Қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайлар деп ... ... және ол ... ... ... ... ... тысқары тұратын
түрлі жәйіттерді ұғыну керек. Олар ... және ... ... ... соған сай жауаптылығы мен жазаның дәрежесін
төмендетеді.
Бап санкциясы шеңберінде барынша жеңіл жаза ... ... ... ... ... шығу ... тек ... жауаптылықты жеңілдету
жағына қарай, қылмыстық жауаптылықтан толықтай ... ... ... ... қолдану үшін жеңілдететін мән-жайлардың болуы қажет.
Санкция шеңберінде жазаларды ... екі ... ... ... ... бір түрін барынша төмендету есебінен;
б) егер санкция баламалы болса, онда сот ... екі ... үш ... олардың қаншасы қарастырылғанына қарай) ең жеңілін таңдауы
мүмкін. Соңғы ... ... ... ... ... барынша жеңіл
түріне жақындауға да жол беріледі [31].
Қылмыстық ... ... ... ... ... деп есептеуге болмайды, өйткені осы ... ... ... жаза белгілеу кезінде басқа да мән-жайлар жеңілдетуші ретінде
ескерілуі мүмкін. ... ... ... ... рет ... ... ... кодекстің Ерекше бөліміндегі тиісті бапта қылмыс ... ... ... ол өзінен өзі жаза белгілеу кезінде қайтадан
ескеріле ... ... ... ... ... ... 53-бабында көзделген жауаптылық пен ... ... ... ... ... ... ... алғаш рет кішігірім ауырлықтағы
қылмыс жасау -жеңілдететін мән-жай ретінде.
«Мән-жайлардың кездейсоқ тоғысуы салдарынан ... рет ... ... ... жасау; а) кішігірім ауырлықтағы қылмыс жасау; б) қылмысты ... ... ... ... жасау. Заңға сәйкес барлық үш
элементте жеңілдететін мән-маңызға ие. ... ... ... ... болуы, олардың кінәлінің қалыпты қоғамға қарсы мінез-құлқының
жоқтығына, жасалған қылмыстың кінәлінің оның ... ... ... ... ... жоқтығына куәлікке жүруінен көрінеді. Бұл әсіресе,
егер қылмыстардың қайталануы және бірнеше мәртелілігі сол ... ... ... ... ... ... [29].
ҚР ҚК 53-6. «а» тармағы, қолданыстағы заңнамалардың тұжырымы бойынша адам:
бұрынырақта ... ... ... ... егер ... да, бірақ
қылмыстық жауаптылықтан не жазадан босатылған не қылмыс ... ... ... ... ... жауаптылыққа тартуға жасы толмауына
байланысты, қылмыс жасаған кезде есі ... емес ... ... ... ... шын жүректен өкінуіне байланысты қылмыстық жауаптылықтан
босату ... және ... ... ... ... өтіп ... т.б. ... іс қысқартылған болса алғаш рет қылмыс жасаған
болып танылады. Сотталушыға ҚР ҚК 53-б. «а» ... ... ... ... ... онша ауыр емес дәрежедегі қылмыстар қатарына жатуы
болып табылады. Үшінші шарт жасалған іс-әрекеттің мән-жайлардың кездейсоқ
тоғысуының нәтижесі ... ... ... ... ... ... ... деп айыпкерді қылмыс
жасауға итермелеген, бірақ оның мінез-құлқына сай келмейтін обьективтік
және субьективтік ... ... ... ... кездейсоқ тоғысуы деп ... оң ... ... ... өмір ... ұстағанын, тәртіпті жұмыс
істегенін, яғни жасалған қылмыс азамат ретінде оған тән еместігін түсінеді.
Мән-жайлардың ... ... О.Ф. ... ... ... ... бар ұғым, нақтылы факт мәселесі. Мұндай мән-жайлар деп, мәселен,
мыналар танылуы мүмкін: 1) қылмысты қолайсыз, ... ... ... бір ... ... көңіл күйдің әсерімен жасау; 2) адамның жасалған іс-
әрекетінің қауіптілігі дәрежесіне ... ... ... ... ... үшін мүлдем сипатты емес, оның мінез-құлықында ешқендай қарау ойдың
жоқтығы жағдайында қылмыс жасау; 4) Айыпкердің ... ... ... ... кездейсоқ тап болуы және осы іс-әрекеттер жасауға
еріксіз қатысуы; 5) жеке бастың ... ... т.б. ... ... жан ... жағдайында қылмыс жасау.
Айыпкердің кәмелетпке толмауы — жеңілдететін ... ... ... «б» ... сәйкес, айыпкердің кәмелетке
толмауы жауаптылықты ... ... ... табылады. Кәмелетке
толмаған тұлға - қылмыс жасаған сәтте жасы он ... ... ... ... ... және ... жеке ... мәселесін шешу кезінде
тұлғаның кәмелетке толмағанын есепке алуды ... Бұл ... ... ... жатқызылуын ... ... жасы ... адам - әлі ... үлгермеген
тұлға. Психика жеткілікті дәрежеде тұрақты емес, жылдам жараланғыш»,-деп
түсіндіреді.
Сондай-ақ, ҚР Жоғарғы Соты ... ... ... ... ... сақтауы туралы» осы Қаулысында ... ... жаза ... ... ... кезде соттар оларға
қылмыстық жазалардың тек ҚК ... ... ... ғана ... ... ... алуы керек және олардың мерзімдері мен көлемдері
сол ... ... ... ... тиіс деп атап көрсетілген. Сонымен
қатар ҚК 80 және 81-баптарында белгіленген мән-жайларды қасымша есепке алу
қажет және ... ... ... сотталушы кәмелетке жасы толмаған
түлғаның ісінің мән-жайы мен жеке ... ... ала ... оған ҚК 82-
бабында көзделген тәрбиелік ... ... ... ... ... ... ... көрсеткен [33].
Жүктілік — жеңілдететін мән-жай ретінде
Заң жеңілдететін мән-жай ретінде қылмысты жүктілік жағдайында жасауды ... өзін ... ... ... ... жеңілдететін мән-жай ретінде ол жүктілік
жағдайында қылмыс жасаған ... де, ... ... ... ... кейін
жүкті болып қалған жағдайда тануына мүмкіндік береді (1-б. «в» ... ... сай, бұл ... ... ... ... ... жағдайлары ескеріледі. Ягни: ұстамсыздық, ұшпалығы, ... ... ... әсер ... ... да ... ... мән-жай деп тану мемлекеттің ана мен балаға ... ... ... жұмыстар бас бостандығын шектеу, қамау және әлбетте
өмір бойға бас ... ... мен өлім ... ... ... ... салынады.
Жүктілік физиологиялық тұрғыдан да, жоғары ... жүйе ... ... ерекше жағдайы болып есептеледі. Жүктілік кезінде мінезде көңіл-
күйдің аумалы төкпелігігі, ... ... әр ... ... белең алады. Бұл ерекшеліктер әйелдің ойланбаған іс-әрекеттер
жасауға, кез келген ... ... ... іс ... ... беруге
итермелейді.
Заң әдебиеттерінде: «үнемі маскүнемдікпен айналысатын, кері ... ... ... баланы сақтауды қаперіне алмайтын, және жәбірленушіге
қарақшылық шабуыл жасап, жасаған қылмысты жабу ... оны ... ... жүктілігін жеңілдететін мән-жай ретінде тану мүмкін емес»
1 деген де ... ... жас ... ... ... ... ... бар айыпкердің жеке басын сипаттайтын женілдететін мән-
жайларға (кәмелетке толмау, жүктілік) сондай-ақ ... жас ... ... (1-б. «г» т.) Бұл ... ... мән-жайлар тізіміне
бекітілуі гуманизм қағидаларына жауап береді және ... ... сот ... түрі мен ... ... ... тағайындалған жазаның
«сотталушының отбасының ... оның ... ... ... ықпалын ескеруге» міндетті [32].
Бұл мән-жайларды жеңілдететін деп тану айыпкердің жас балаларының тағдырына
деген алаңдаушылыққа, қамқорлыққа негізделген. Әрбір осындай ... ... жеке ... ... ... жазаның түрі мен көлемі туралы
мәселені шешкен кезде аталған мән-жайдың маңызын салмақтауға тиіс. ... ... ... ... ... жаза ... ... өтеуге кейінге қалдыруға негіз болады. Ол туыстық дәрежесіне
қарамастан нақтылы ... ... және ... жас балалары бар
әйелдерге жаза тағайындаған кезде де, еркектерге жаза ... ... ... ... ... ең ... жас ... айыпкермен нақтылы бірге
тұратын болуы және айыпкерге қылмыстық құқықтық ... ... жас ... бағып- қағу бойынша қиын-қыстау жағдайлар орын
алмауы қажет.
Егер адам балалармен бірге ... ... ... және ... ... ... жас ... қылмыстық мақсатқа
пайдаланса, жас балаларға қатыгездік танытса, қоғамға қарсы іс-әрекеттерге
тартса сот бұл фактіні жаза белгілеу ... ... ... ... тиіс емес.
Қылмыс жасағаннан кейін зардап шегушіге тікелей медициналық және өзге де
көмек көрсету, қылмыс ... ... ... ... мен ... ... өз еркімен толтыру, қылмыспен ... ... ... өзге де ... сипаты, оның көлемі, залал немесе зиян келтіріген обьектінің
маңызы қоғамдық қауіптілікке, қылмыстың ауырлығына, айыпкердің жеке ... ... ... және ... байыпты әсер етеді.
Материалдық зиянның орнын өз еркімен толтырудың қоғамдық тиімділігі қылмыс
жасалғанға дейінгі болған қоғамдық қатынастарды ... ... ... ... және де ... ... құқықтарды талап-арыз,
мәжбүрлеу түрінде қорғаудан әлдеқайда ... ... ... . Бұл мінез-құлық айыпкердің қоғамдық қауіптілігінің төмен
екендігіне куә болады.
Егер ескі ... ... ... ... ... өз ... толтыру
жайында сөз болса, жаңа Қылмыстық кодекс залалды қалпына ... емес ... де ... ... ... ... жәбірленушіден
кешірім сұрау, басқа тұлғаның ар - ... ... ... ... ... ... көпшілік алдында мойындау-бұлар мүліктік
емес залалдарды қалпына келтіруге байланысты жасалатын ... ... ... ... ... ... кез келген іс-
әрекеттерді жеңілдететін мән-жай ретінде қарастырады. Олардың бірқатары
атап ... Бұл ... ... ... өз ... ... айыпкердің өз кінәсін азайтуға ... ... ... ... ол өз кезегінде жауаптылықты жеңілдетуге негіз болады.
Қылмыспен келтірілген мүліктік залал мен моральдық зиянның ... ... оны ... өз еркімен, тергеу, прокуратура органдарының мәжбүрлеу
ықпалынсыз жасаса ғана ... ... ... ие ... ... ... әсерімен емес, еркін түрде әрекет ... ... ... айтқанда айыпкер қылмыстан кейін қалайда болсын
әрекететуге шамасы келе тұрып, өз еркімен қоғамға қауіпті ... ... ... ... ... жеңілдететін мән-жайды қолдану туралы сот тәжірибесінен
бір мысал.
Қарағанды ... ... ... ... ... ... 1983 ж. туған
С. Яшин, бұрын сотталмаған, ҚР ҚК 175-6. 2-6. «а» ... ... екі ... ... ... оны ... ... түзеу
колониясында өтеуге кесілген.
Яшин кәмелетке толмаған Черненкомен (09.06.83 ж.т.) бірге гаражға ұрланып
кіру жолымен ... ... ... ... сондай-ақ
мотоцикл және басқа, барлығы 27000 тенге тұратын мүліктерді алып кеткен.
Қарағанды облыстық сот алқасы 30.10.01 ж. Үкімді ... ... ... түрде сынақ мерзімін қолданды. Соттың үкімі шектен тыс ... ... ... және сотталушының жеке басына сай келмейді
деп танылды.
Сот жаза белгілеу кезінде жауаптылықты жеңілдететін ... ... ... барлық келген зиянды өтегенін есептемеген. Заң келтірілген
залалдың орнын тек қана ... ... ... Осы қаралып
отырған істе бұл ... ... яғни ... ... ... ... ... ескерілуі керек болатын [40].
Қылмыстық жазаны жеке даралаған кезде соттар төмендегі мән-жайларды есепке
алуы тиіс:
- зиян толық ... ... ... ... ... зиян ... ... өкімет органдарына белгілі болғаннан кейін қалпына
келтірілді ме, әлде ... ала ... ... не қылымтық істі сотта қарау
кезінде қалпына келтірілді ме;
- зиянды қалпына келтіру субьектіні ... ... ... ... ... (шын ... опық жеу; кінәсін мойындап келу, қылмысты ашуға
белсенді ықпал ету, ... ... және т.б.) ... ма;
- зиянды қалпына келтірудің қандай себеп салдары болды: шын ... ... ... өзінің кінәсін жеңілдетуге ұмтылу және т.б.
Жеке бастың, отбасылық немесе өзге де ауыр ... ... ... жаны ашығандық себебімен қылмыс жасау-жеңілдететін мән-жай ретінде.
Заң қылмыс жасауға итермелеген ауыр мән-жайлардың ... ... ... ... да мән-жайларға қылмыс субьектісінің, оның
отбасы мүшелерінің ауыр сырқатын, тұрмыстық тұрақсыздықты, ... ... ... ... және т.б. ... ашығандық себепті қылмыс жасау-басқа адамның бақытсыздығына байланысты
пайда болған жаны ашу, сезім күйі салдарынан іс-әрекет жасалатын жағдайлар.
Жоғарыда келтірілген барлық ... егер олар ... ... ... оған ... орын алса және ... ... себепті байланыста
болса, онда жеңілдететін мән-жайлар ретінде танылуы мүмкін. Біздің ойымызша
мұндай мән-жайды тек жаны ... ауыр ... ... ол азап ... деп
өлтірген жағдайда ғана қолдануға болады [41].
Күштеп ... ... ... ... не ... ... өзге де тәуелділігі себепті қылмыс ... ... ... психикалық мәжбүрлеу салдарынан не материалдық, қызмтеттік
немесе өзге де тәуелділігі себепті қылмыс жасау (1-б. «ж» т.) ... ... ... ... ... Бұл ... мән-маңызы қылмыс жасайтын адамның, өз мінез-құлығын таңдауда
тіптен еркін еместігімен анықталады2.
Заңда күштеп және психикалық мәжбүрлеудің түрлері айтылмайды, олар әр ... ... ... ... ... ... ... табады:
байлап тастау, соққы беру, ұру, денеге жарақат ... ... ... ... ... күш қолданамын деп қорқыту түрінде немесе басқа
адамдарға қатысты басқа заңсыз ... ... ... ... мүмкін
[30].
Қорқыту нақтылы сипатта болуы керек (айыпкердің ой-санасында ғана бар ... ... және де ... ... ... ... оның жақындарына
тікелей бағытталуы ... ... ... мен ... ... ... ... негіз болып табылуы мүмкін.
Күшпен немесе психикалық мәжбүрлеу жолымен ... ... ... ... ... өзге де ... күшімен қылмыс жасаған
жағдайда айыпкерлер немесе қылмыстың жеке түрі ... не ... ... үшін ... ... ... ... іс-әрекеттері қылмыстардың
жиынтығы бойынша дәрежеленеді.
Белгілі бір шарттар болған жағдайда сот ҚК 54-бабының ... ... ... ... ... ... ... бұзу, аса қажеттілік,
қылмыс жасаған адамды ұстау, негізгі тәуекел, ... ... ... ... қылмыс жасау
Қылмыстық жауаптылық іс-әрекеттің қылмыстылығын жоққа шығаратын кез келген
мән-жайды ... ... ... ... ... шартын бұзған
кезде жоққа ... ... ... іс-әрекеті мұндай
жағдайларда сондай қауіпті емес, өйткені оның ... ... ... қоғамдық, мемлекеттік мүдделерді қорғауға ... ... ... себеп болды. Бұл, мәселен, аса қажеттілік шегінен
шығу кезінде, қылмыс жасаған адамды ұстау, негізді тәуекел, ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда орын алуы
мүмкін.
Егер қажетті қорғану шегінен шығу ... ... ... ... ... немесе сасқалақтау салдарынан болған болса, онда ол адамды
сот істің мән-жайын ескере отырып, қылмыстық жауаптылықтан ... ... ... ҚК 32-б. ... ... Қол ... мән-жай болып табылады. Біз бұл
мән-жайлардың қылмыстық ... ... ... тек ... ... ... ... жан-жақты сөз етеміз, Бұл мән-
жайлар ҚР ҚК 32-37 баптарымен ... ... ... ... ... ... сақталмаған жағдайларда танылады.
Олар жаза мен жауаптылықты жеңілдететін мән-жайлар ... ... ... үшін ... ... ... ... кеткен жағдайларда
танылуы мүмкін. Ондай жағдайлар бірнешеу[43].
ҚР ҚК 32-б. 3-бөлігіне сәйкес. Қол ... анық ... тыс, ... ... зиян ... қол ... сипаты мен қоғамдық
қауіптілігі дәрежесіне қорғаудың көрнеу сай ... ... ... шығу деп танылады. Бұлайша шектен шығу тек ... ... ... ғана ... жауаптылыққа әкеп соқтырады.
Оған мәселен, шабуыл жасаушыға анық қажетсіз, шектен тыс, жағдай мәжбүр
етпейтін ауыр зиян келтіруді ... ... ҚК ЗЗ-б. ... ... кол ... жасаған адамды ұстау кезінде
адамға келтірілген зиян жағдай мәжбүр ... анық ... тыс ... ... ... олардың ұсталатын адам жасаған қылмыстың сипаты
мен қоғамдық қауіптілік дәрежесіне және ... ... ... ... ұстау шараларын асыра сілтеу деп ... ... ... ... зиян ... ... ғана қылмыстық жауаптылыққа әкеп соқтырады
[45].
Аса қажеттілік шегінен шығу деп, ҚР ҚК 34-б. 2-бөлігі бойынша, құқық қорғау
мүдделеріне алды алынған тең ... одан көрі ... зиян ... ... ... мен дәрежесіне және қатер жойылған жағдайға көрнеу
сәйкес келмейтін зиян ... ... ... ... ... ... зиян келтірілген жағдайда ғана жауаптылыққа әкеп соғады.
ҚР ҚК 35-б. ... ... егер ... ету ... ... немесе
денсаулығына көрнеу қатер төндіруге, ... ... ... ... өзге де ауыр ... ... болса, мұндай тәуекел
ету орынды деп танылмайды. Аталған ... ... сөз ... ... заң ... бұзуға тиіс еместігінен келіп ... ... ... ... адам, әдетте, ізгі ниетте болады, сондықтан да соттар
осы ізгі ниеттерді ескеруі тиіс.
ҚР ҚК 36-б. ... ... ... ... ... сондай-
ақ күштеп мәжбүрлеудің нәтижесінде осы Кодекспен қорғалатын мүдделерге зиян
келтіргені үшін ... ... адам ... ... ... ... сақтаған қылмыстық жауаптылық туралы мәселе осы Кодекстің ... ... ... ... ... ... сөз болған жағдайларда қылмыстық жауаптылық жоққа шығарылмаса да,
аталған ... ... ... ... ... ... және
сот үкімде осы барлық мән-жайларды жан-жақты келтіруге тиіс. Заң шығарушы
жоғарыда аталған бірқатар мән-жайларды баптардың диспозициясында ... ... ... ... ... ... ... да соттар қажетті қорғанудың шегінен шығу кезінде жасалған кісі
өлтіру (99-б), қылмыс жасаған ... ... үшін ... шаралардың шегінен
шығу кезінде кісі өлтіру (100-бап.), денсаулыққа қажетті қорғаныс шегінен
шығу кезінде жасалған ауыр зиян ... ... ... жасаған адамды
ұстау үшін қажетті шараларды асыра қолдану кезінде денсаулыққа қасақана
ауыр зиян ... ... осы ... 53-б. ... ... өзінен-
өзі жаза белгілеу кезінде қайталап ескеріле ... ... үшін ... ... табылған жәбірленушінің заңға қайшы немесе
адамгершілікке жатпайтын қылығы-жеңілдететін ... ... ... үшін ... болып табылған жәбірленушінің заңға қайшы немесе
адамгершілікке жатпайтын қылығы дербес жеңілдететін мән-жай ретінде (ҚР ҚК
53-б. 1-б. «и» т.) ... Бұл ... ... ... ... жан ... тарттырды ма, жоқ па, ол есепке алынбайды [45].
Қылмыстық жаза белгілеу кезінде соттар жәбірленушінің заңға қайшы ... ... ... ... мен ... ... назар аударуы қажет. Күш көрсетуден, күш көрсетемін деп ... және ... ... ... ... ... ... жәбірленушінің
мінез-құлығын сот іс бойынша барлық істерді, оның ішінде жәбірленуші мен
айыпкердің өзара ... ... т.б. ... ала ... ... ... сотының 2000 жылғы 12 шілдедегі үкімімен Н.Б. Күргенов
ҚР ҚК 96-б. 2-б. «д» ... ... ... тартылды. Қылмыстық
істің фабуласы бойынша Күргенов өзінің танысы О.Н. Веричтың үйіне қонаққа
келіп отырғанда үй иесі Верич О.Н. ... ... одан ... ... ... балағаттай бастайды. Таныстары арқылы Күргеновтың ... ... ... ... ... айтып, бетіне салық қып
басады. Осыған ыза болған, намыстанға ол ашу ... үй ... ... Сот жаза белгілеу кезінде жәбірленуші қылығының заңға қайшы және
адамгаешілікке жатпайтындығын ескергендігін үкімде атап ... ... ... ... ... ... кімге
бағытталғанына ешқандай шектеу қойылмайды, яғни жоғарыда аталған қылықтар
туысқандарына, жақындарына және басқа адамдарға ... ... ... азамат Н. Жәбірленуші Д.-ға дене ... ... ... Сот ... ... ... Д. азамат Ж.-ның үйінде
қонақта болған кезде Н.-ның әйеліне тиіскен, ... ... ... ... Азамат Д.-ның адамгершілікке жатпайтын қылығына қорланған
Н. оған бірнеше сокқы жасаған.
Шын жүректен өкіну, апыбын мойындап келу, ... ... ... ... Шын жүректен өкіну-жасалған қылмыс турасында іштей терең ... өз ... ... өз ... ... ... Шын ... өкіну-
кең, терең ұғым, оны тек айыбын мойындауға таңуға болмайды. Айыбын мойындау
барлық ретте шын жүректен өкінуге ... ете ... ... ... ... ... ... құқық қорғау органдарына өз еркімен берілуінен
көрінеді. Айыбын мойындап келу ... ... ... үшін шын ... ... Кей ... сот ... жеңілдететін мән-жайларды
дұрыс түсіндірмейді: «сот кінәсін мойындауын ескереді», «жасалған іске бола
опық ... ... және опық ... ... жартылай мойындау»1. Айыбын
мойындап келу жаза тағайындаған кезде барлық ретте ескеріле бермейді.
Қылмысты ... ... ... ... әшкерлеуге және қылмыс жасау
нәтижесінде алынған мүлікті іздеуге белсенді ... ... ... ... ... танылады. Аталған барлық жағдайларда қылмыс
жасаған адам белсенді түрде құқық қорғау органдарына істің ... ... ... ... ... ... ... алынған мүлікті іздеуге көмектеседі.
Әлбетте, адам мұны мәжбүрлі ... ... ... ... емес,
ерікті түрде, белсенді жасаса ғана жеңілдететін мән-жай болып ... ... келу ... ... ... ... ҚР ҚК 53-
бабының 1-бөлігі «к» тармағында көзделген. Бұл тармақта айыбын ... ... ... да ... ... шын ... өкіну,
қылмысты ашуға, қылмысқа басқа қатысушыларды әшкерлеуге және қылмыс жасау
нәтижесінде алынған ... ... ... ... ... ... ... түрде жәрдемдесу айыпкердің өзі жасаған немесе
басқа адамдармен бірігіп жасаған қылмыстың ... ... ... ... органдарына көмек көрсетуге бағытталған кез ... ... ... ... мүмкін. Заңда қылмысты ашуға белсенді жәрдемдесудің
қылмысқа басқа қатысушыларды әшкерлеуге және ... ... ... ... ... ... жәрдемдесу сияқты түрлері арнайы
ерекшеленген.
ҚК 53-б. 1-бөлігінің «д» және «к» ... ... ... ... ... осы ... ... болып, сонымен
қатар ауырлататын мән-жайлар болмаған кезде жазаның
мерзімі немесе мөлшері ҚК ... ... ... ... көзделген жазаның
неғұрлым қатаң түрінің ең жоғарғы мерзімінің немесе мөлшерінің төрттен
үшінен ... ... ... (ҚК 53-6. 4-6.)- ... мән-
жайлар болған кезде жаза белгілеудың мұндай есепті шегі заңда бірінші рет
белгіленіп отыр.
2.3 Қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... және жазаны ауырлататын мән-жайлар деп қылмыс
құрамынан тыс тұрған, жасалған қылмыстың және оны ... ... ... ... дәлелдейтін мән-жайлар танылады. Жауаптылықты
ауырлататын мән-жайлар ... ... сот: ... ... ... санкциясы шегінде жазаны өсіруге, күшейтуге құқылы, бірақ санкцияда
анықталған жазаның ең ... ... шыға ... ... санкция
кезінде жазаның неғұрлым ауыр түрін белгілеуға ... ... ... ... ... жаза ... ... басқа бапқа, неғұрлым жеңіл
жазаға көшіп кетпеуге, шартты ... ... ... құқылы.
Қылмыс белгісі ретінде көзделген ауырлататын мән-жайлар жаза тағайындаған
кезде қайталап ескерілмеуі керек.
Жеңілдететін ... ... ... ... ... ... аяқталған болып есептеледі. Жаза тағайындаған кезде ҚК 54-
бабында ... өзге ... ... ... ... ... кодексте төмендегідей ауырлататын мән-жайлар көзделген еді:
бұрынырақта қылмыс жасаған адамның ... ... ... ... ... ... ... қаскөйлікпен немесе өзге де адамшылыққа
жат ниет-пиғылдармен жасау; қылмыс арқылы зардаптар келтіру; жас балаларға,
дәрменсіз жағдайдағы жасы ... ... ... ... жасау;
кәмелетке жасы толмағандарды қылмыс жасауға айдап салу ... ... ... қылмыс жасауға тарту; қылмысты аса қатыгездікпен немесе
жәбірленушіні қорлай отырып жасау; ... ... ... ... отырып жасау; қылмысты жалпыға ... әдіс ... ... мастық жағдайында қылмыс жасауы.
Ескі кодекске қарағанда жаңа ... ... ... ... ... сондай-ақ бірқатар баптар, тармақтар жаңа редакцияда
берілген. Заң әдебиеттерінде ... ... ... ... ... ... ал сот жаза тағайындаған кезде заңмен ... ... де кез ... ... ... өз ... ... құқылы болуы керектігі жөніндегі ой-пікірлер көптен бері
айтылып келеді1,2. Бұл көзқарасты жақтаушылар өз ... ... ... ... жеке ... ... ... бұл шектеулердің сотты жаза тағайындаған ... ... ... ... ... ... жеке басы, сонымен бірге
оның қылмыс жасағанға дейінгі және одан ... ... ... ҚК ... ... ... келетіндігімен түсіндіреді3.
Бұл мәселеде әсіресе, Л.Л. Кругликовтың ой-толғамдары ... ... ... ауырлататын мән-жайларының аяқталмаған ... ... ол ... ... ... ... бұл ... бойынша
соттың қарауы кезінде ешқандай шектеулер болмауын талап етеді. Ғалым бұл
курсты жүзеге ... ... ала ... ... ... ... ... жеңілдететін және ауырлататын мән-жайлардың ықпал ... ... ... ... ... ... бойынша және барлық
жағдайда судьяны көрнеу құкық бұзушыға айналдырмас үшін логика ... ... ... керек деп атап көрсетеді [47].
ҚР ҚК 54-6. 1-белігіне сәйкес мына ... ... ... пен
жазаны ауырлататын мән-жайлар болып табылады. ... ... ... ... ... ... бір емес, бірнеше рет ... ... ... ... ... есептеспейтін, қылмыс
жасау арқылы оны жиі бұзатын, теріс, қоғамға жат ... ... ... ... көрсетеді. Осының бәрі мұндай адамның өте қауіптілігін
дәлелдейді, оған ... ... ... ... талап етеді.
Қылмыстардың қайталануын тек қасақана жасалған қылмыстар біріктіреді, яғни
бұрын қасақана жасаған қылмысы үшін ... адам ... ... ... ... бұл ... ... деп тану кезінде қылмыстардың
қайталануының әр ... және ... ... ... ... жазаның түрін ескерусіз қалдыруға тиіс. Сот тәжірибесінде,
егер ҚР ҚК 86-бабында көзделген тәртіппен ... ... ... онысы
алынған, 18 жасқа толмаған адам жасаса не істеуге болады деген ... ... Бұл ... ... ... ... ... сот оны
жазаның жауаптылығын ауырлататын мән-жай ретінде қарастыруы тиіс ... да ... айта ... ... ... бірнеше мәрте жасалуы
не қайталануының барлығы туралы мәселені шешкен ... адам ... ... сотталып отырған қылмысы аяқталған ба, жоқ па, ... ... ... кез ... орындаушысы немесе қоса қатысушысы ма,
бұлардың ешқандай маңызы жоқ. Келесі сөз қылмыстардың бірнеше мәрте ... ... бір ... ... мән-жайлар деп тану туралы
мәселеге қатысты. Егер жасалған әрекетте қылмыстың бірнеше ... ... ... ... болса, онда соттар жаза белгілеу кезінде екі
факторды бірдей жауаптылықты ауырлататын мән-жай ретінде тануы мүмкін.
Қылмыс ... ауыр ... ... ... ... ... ... да сот әрбір нақтылы
жағдайда мәселені істің мән-жайын есепке ала отырып ... ... ... ауыр зардаптарға анықтама берілмейді. Дегенмен Ерекше
бөлімнің диспозицияларында ауыр зардап келтіруді ... ... ... Бірақ жекелеген құрамдарда ауыр зардаптар деп есептеуге болатын
бір немесе ... ... ... бар. ... 240-6. ... ... ... кісі өліміне не өзге де ауыр зардаптарға әкеп
соғуы жайында ... ... ... ... Л.Л. ... ... ... ашып
көрсетсек; «Жауаптылықты ауырлататын мән-жайлардың бір түрі ретінде ... деп ... ... тыс ... ... ... қоғамдық
қарым-қатынастардағы залалды өзгерістерді (мүліктік, дене ... ... ... сипаттағы) ұғыну қажет».
Қылмыстың ауырлығы дәрежесі көп жағдайда келтірілген зардаптың ауырлығына
байланысты болып келеді: зардап қаншалықты ауыр ... ... та ... болады. Заң ауыр зардаптарды ауырлататын мән-жай ретінде таниды,
басқаша айтқанда, нақтылы қылмыспен келтірілген ... сол ... ... ... үшін ... ... келетін залал-зиян көлемінен
асып кеткен жағдайларда ауыр зардаптар деп ... ... ауыр ... ма, жоқ па, оны ... ... ... істің жай-жапсарын ескере
отырып сот шешеді.
Адамдар тобының, алдын ала соз байласқан адамдар тобының, ұйымдасқан ... ... ... ... ... ... қылмыс жасау
Заң ауырлататын мән-жай ретінде аталған топтардың қылмыс жасауын ... ... ... қылмыс жасауды таниды. Сөйтіп мұндай топтардың
мүшелеріне тағайындалатын жаза олардың қауымдастық, топ құрамындағы рөліне,
дәрежесіне ... жеке ... ... топтарды, қылмыстық
қауымдастықтардың (қылмыстык ұйымдардың) ұйымдастырушылары, жетекшілері
сондай-ак мүшелері барынша қатаң жауапкершілікке тартылуға ... ... ... ... ... (қылмыстық ұйымды) кұрған
ұйымдастырушылар, жетекшілер ... ... ... ... адам ... ... ... тиісті баптарында көзделген жағдайларда оларды
ұйымдастырғаны және оларға басшылық ... ... ... ... ... қамтылса, ұйымдасқан топ немесе қылмыстық сыбайластық
(қылмыстық ... ... ... ... үшін ... жауаптылыққа
тартылуы тиіс.
Ұйымдасқан топтың немесе қылмыстық қауымдастықтың (қылмыстық ұйымның) басқа
қатысушылары қылмыстық ... ... ... ... ... ... оларға қатысқаны үшін, сондай- ақ өздері дайындауға
немесе жасауға қатысқан қылмыстар үшін қылмыстық жауапқа тартылады (ҚК ... ... ... ... ... рөл атқару
Бұл ауырлататын мән-жай қылмысты бір ғана адам жасаған ... да, ... ... ... да орын алуы ... Кез ... ... қоса орындаушының, айдап ... ... ... дәрежесі әрбір нақтылы жағдайда істің ... ... ... ... ... заң ... ... қылмыс жасағандағы айрықша белсенді рөл атқаруды атап ... ... ... ... ... айрықша белсенді рөл атқаруы
туралы сөз тек қылмыс қоса жасалғанда ғана болуы тиіс ... ... бар. ... ... ... Иә айрықша белсенді рөл көп жағдайларда қатысып жасалған
қылмыстар үшін тән болып келеді, дегенмен олар бір адам ... ... ... ... ... ... бір де бір қылмыс құрамының
дәрежелеуші ... ... ... ... осы ... ол ... кез келген қылмысты іс бойынша кез келген адамның жауаптылығын
ауырлататын мән-жай болып танылуы ... үшін ... ... ауыр ... ... шегетін алдын ала
белгілі адамдарды не қылмыстық жауаптылық жасына толмаған адамдарды қылмыс
жасауға ... ... ... айыпкердің көрінеу қасақана жүйкесі бұзылуының ауыр
түрінен зардап шегетін немесе қылмыстық жауаптылық жасына толмаған, және ... ... ... ... алмайтын адамдарды қылмыс жасауға
тартуымен негізделеді. Мұндай жағдайда қылмыскерлердің қоғамдық ... ... ... орай жаза да қатаң болады.
Қылмыстық кодекс басқа адамдардың азғыруы арқылы қылмыс жасаған, ... ... ... ... есінің дұрыс еместігіне немесе осы
Кодексте көзделген басқа да мән-жайларға байланысты ... ... ... ... ... (ҚК 28-6.)
Ұлттық, нәсілдік және діни өшпепділік немесе араздық ... ... ... ... ... үшін ... ... басқа қылмысты
жасыру немесе оны жасауды оңтайлату мақсатында қылмыс жасау.
Қазақстан Республикасыньщ Конституциясы азаматтарға ... және ... ... құқықтар мен бостандықтар теңдігіне кепілдік
береді, ... ... ... кез ... ... тйым салынады
[51].
Кепілдіктердің бірі қылмыстық заң болып табылады. Бұл ... ... жеке ... ... бар ... ... ... ретінде
ұлттық, нәсілдік және діни өшпенділік немесе араздық себебі бойынша қылмыс
жасау көзделген. ... ... ... ... ... ... жасау, қорлау және жала жабу және т.б. ... және ... ... ... діни ... немесе араздык негізінде
жасау ауырлататын мән-жай ретінде қарастырылады.
Аталған мән-жайды сот тек ... ... ... адамға ғана емес, сондай-
ақ оның жақындарына ... ... ... үшін ... ... жағдайда да ауырлататын мән-жай деп тануға міндетті. Басқа
қылмысты жасыру үшін қылмыс жасау айыпкердің бұрын жасаған ... ... ... ... ... ... ... жабу мақсатын
ұстанатындығымен сипатталады.
Басқа қылмыс жасауды оңайлату ... ... ... ... ... ... үшін ... жағдай жасауға ... ... ... ... ... ... ... және ҚР ҚК 54-б. 1-б. «е»
тармағында белгіленген мақсатпен және себеппен іс-қимыл ... ... ... ғана жауаптылықты ауырлататын мән-жай ретінде
танылуы мүмкін.
Жүктілік жағдайы айыпкер үшін ... ала ... ... қатысты, сондай-ақ
жас балаға, басқа да ... ... ... ... не ... ... қатысты қылмыс жасау
Мұндай жағдайлардағы жоғарғы жауаптылық субьектінің аталған адамдарға оның
әрекеттеріне қажетті ... ... ... ... ... ... ... түсінбейтіндігін танып-біліп барып қылмыс
жасаумен түсіндіріледі. Сондықтанда оған ... ... ... ... нәтижеге де жылдам қол жеткізіледі [51].
Заң қылмыстық жауаптылықты ... ... ... ... үшін
жүктілік жағдайы алдын ала белгілі әйелге ... ... ... ... ... ... ... адамға өмір сыйлағалы жүрген адам ретінде оның
денсаулығына, болашақ ... ... және ... толыққанды болып
тууына жағдай жасауды талап етеді. Сондықтан да адам ... ... ... біле ... оған ... ... жасаса, онда ол мұндай
адамның ... ... ... ... ... кезінде айыпкер адамның жүктілік жағдайын білген-білмегенін
нақтылы анықтау қажет. Бұл ретте «айыпкер жәбірленушінің ... ... ... ... ... болса жетіп жатыр. Бұл ретте жүктілік ... ... ... ... ... емдеу мекемесінде
жүктілігіне байланысты есепте тұрған-тұрмағандығының ... ... ... ... ғылымында жәбірленушінің дәрменсіз күйінің мәні мен мазмұны
туралы әр ... ... орын ... ... Л.А. Андрееваның
пікірінше, ... ... ... ол ... ... айырылған жағдайы деп түсіну керек2.
Қазақстан Республикасы Жоғары Соты ... ... ... ... ... заңдарды соттардың қолдану тәжірибесі туралы»
1993 жылғы 23 ... ... ... ... ... оның
жене құрлысына немесе психикалық жағдайына (жастығына, дене кемтарлығына,
ақылының ауысуына, ... ... ... ... ... ... жағдайларда)
болыуына байланысты айыпкерге қарсылық көрсету мүмкіншілігінің жоқтығы деп
танылады. Алайда, жәбірленуші ... ... ... ... ... баға бере алмағандықтан, оның не екенін түсіне алмағандықтан,
оған ... ... ... ... және қарсылық көрсетуге тырыспайды
да. Жәбірленушінің дәрменсіз күйінің қылмыстық-құқықтық мәні, айыптының
жасаған ... ... ен ... түсіне алмау қабілетінде болуы
мүмкін.
Қызметтік тәуелділік деп ... ... ... ... ... жалпы қызметтік тәуелділікті де түсіну керек.
С.С. Гаскин әділ атап ... «Кез ... ... ... ... ... ... және бүл жағдайда тәуелді адамға қатысты қылмыс
жасау ауырлататын мән-жай болып есептеледі»3 .
Заңда өмірдің барлық ... ... ... ... ... да әрбір
нақтылы жағдайда бұл дәлел-дәйектің мәселесі.
Белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... байланысты оған немесе оның туысқандарына қатысты қылмыс жасау
Аталған себеп бойынша қылмыс ... ... және ... жеке ... ... ... береді. Өйткені, субьект мұндай ... ... ... кәсіби қызметке қарсы әрекет етеді, оны өз мүддесіне
орайластырып тоқтауға немесе өзгертуге ұмтылады. Егер ... ... ... немесе қоғамдық борышын өтеуіне байланысты емес, ал ... жек ... кек, ... және т.б. ... ... ... ... ауырлататын мән-жай болмайды.
Аса қатыгездікпен, садизммен, қорлаумен, сондай-ақ, жәбірленуші қинап
қылмыс жасау
Бұл ... ... бәрі ... ... кері ... сипаттайды:
- қаныпезерлік, мейірімсіздік, ашкөздік, т.б. Бұл белгілер баламалы ұғымдар
деп аталатын дәрежелеуге жатады [51].
Аса қатыгездік қылмыс ... ... ... ... жапа ... ... ... (қинау, азаптау, көп көлемде дене жарақатын ... ... уды ... ... қорлау, т.б.). Аса қатыгездік, мәселен,
жәбірленуші ... ... ... ... бұл ерекше жан күйзелісін
әкелетінін сезіне отырып, кісі ... ... да ... мүмкін.
Аса қатыгездіктің белгілері, атап айтқанда, адамның өмірін қию немесе кісі
өлтіру процесінде жәбірленушіні ... ... ... оны қорлау
жағдайларында, не кісі өлімі айыпкер үшін ... ала ... ... айрықша азап шектіріу тәсілдерімен жасалған жағдайларда орын
алады» 1 -деп атап көрсетілген.
Аса ... қоса ... ... ... ... сондай-ақ қинау туралы
да сөз болады.
Садизм-қатігездіктің шектен шыққан көрнісі, бұл ретте жәбірленушінің немесе
басқа адамдардың азап шегуінен қылмыскер ... ... ... ... ... ... мен ... қасиетін төмендетумен сипатталады.
Қинау-жәбірленушіге ұзақ мерзім бойы дене ауыртпалығын шектіру. Қинау деп
адамға азап шектіретін басқа да ... ... ... ... мән-жайлар қылмыс құрамының белгілері болып табылатын
жағдайларда олар жауаптылықты ауырлататын мән-жай ретінде ... ... ... ... ... ... оларды бейнелеуші
құрылғылар, арнайы дайындалған ... ... тез ... ... улы және ... ... дәрілік және өзге де химиялық-
фармокологиялық ... ... ... күш ... ... ... не жалпы қауіпті әдіс қолданып қылмыс жасау
Бұл тармақта бірнеше ауырлататын мән-жайдың басы біріктірілген. Біріншісіне
қылмыс жасау ... ... тән ... сай ... ... ... ... төндіретін, ауыр зардаптар әкелетін заттарды қолданған
болса, құрылғыларды, жарылғыш немесе оларды бейнелеуші ... ... ... ... ... ... ... құрал-заттарды
қолдану қылмыстың және оны жасаған адамның қоғамдық қауіптілік дәрежесін
жоғарлатады, оған барынша қатаң жаза ... ... ... ... немесе өзге де қоғамдық жағдайларын пайдаланып,
сондай-ақ жаппай ... ... ... ... ... ҚК 54-б. 1-б. «л» ... белгіленген мән-жайлар көптеген адамдардың
өмірі, денсаулығы және ... ... ... ... ... ... ... табиғат құбылыстарын алға тартады. Оған: топан су басып
кетуді, өрттерді, жер ... ... ... ... экологиялық апаттардан кейін ... ... ... және т.б. ... ... ... қылмыстық заңдылықтарда ауырлататын мән-жай ретінде бірінші
рет қарастырылып отыр.
Алъкоголъдік, есірткілік ... ... ... ... ... жасау. Заң
мас күйді жауапкершілікті ауырлататын жағдай деп ... ... өзі ... ... заң бұл ... ... ... да кеңес бермеген,
соның салдарынан болар, ғлыми әдебиеттерде осы орайда көптеген қарама-қарсы
пікірлер бар.
Адам өміріне қарсы бағытталған қылмыстар ... ... мас ... ... өзі ... антын немесе кәсіби антын бұза отырып
қылмыс жасауы. Бұл мән-жай әсіресе ... ... және ... иелеріне қылмыс жасап, өздерінің берген және қабылдаған серті мен
антын бұзған жағдайларда қолданылатындығын Б. Жүнісов айтып кеткен.
Аталған ... ... пен ... ... ... ... қабылдаған анты немесе кәсіби антының талаптарын бұза отырып қылмыс
жасайды, сөйтіп қызыметтік басқа да этика мәселелеріне нұқсан келтіреді.
Қылмыскердің ... ... ... ... ... ... ... пайдаланып қылмыс жасау
Бұл мән-жай аталған адамның кылмыстық ... ... ... ... айыпкердің өзіне қызметі бойынша көрсетілген сенімге немкүрайды
қарағанын немесе шарттан шығатын ... ... ... ... ... өкілінің нысанды киімін немесе құжатын пайдаланып қылмыс жасау
Мұндай қылмыстар білгілі бір кәсіп адамдарының қызметінің беделін түсіреді,
сондай-ақ мемлекеттік және ... ... ... және ... ... ... сенімсіздік туғызады.
3 ҚЫЛМЫСТАРДЫҢ КӨПТІГІ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗА ТАҒАЙЫНДАУ ЕРЕКШЕЛІГІ
3.1 Белгілі бір қылмыс үшін көзделген жазадан неғұрлым жеңіл жаза
Белгілеу
Жазаның ... ... бірі оның ... ... ... сай ... ... Жаза мөлшерден тыс немесе жеткіліксіз болмауы ... ... ... баптарында бұл ескерілген. ҚР қылмыстық жаза шексіз-
мөлшерсіз емес мерзімдерін қолдануға жол беретін, ... ... ... жолымен, бірқатар шетелдік мемлекеттерге ... ... ... ... белгілеген.
Қылмыстық жазаның мөлшерін белгілеудің ... ... бар. ... ... анықтау шарасы заңда әр түрлі үлгіде көрніс тапқан-
мерзімдер (бас бостандығынан айыру), ... ... ... ... ... ... ... ерекше), жаза түрлері, Айыпты адамға ықпал
ету құралдарын таңдаудағы мұндай жан-жақтылық кездейсоқтық емес, ол ... ... ... ... және оған ... және ... ... жекелеген ерекшеліктеріне сәйкес қылмыстық жауаптылықты барынша
тиімді тұрғыда қарастыруға мүмкіндік береді.
Жазалар мерзімі мен мөлшерінің шегі ... ... ... ... ... бойынша жеке-жеке анықталған (ҚР ҚК 40-51, 79-бб.).
Дегенмен бұл шектердің абсолютті сипаты жоқ, сондықтан ... ... ... ... ... ҚР ҚК ... ... қылмыстардың
нақтылы құрамына қатысты жаза түріндегі жауаптылықты жеке дара ... ҚК ... ... жекелеген нормалары бірқатар қылмыстық-
құқықтық институттардың ерекшеліктеріне сәйкес ... ... ... ... қылмысты ашуға белсенді жәрдемдесуші, шын ... ... ... ... өкінбейтін адамның аяқталған және
аяқталмаған қылмыстардың құрамы бойынша жауаптылығын айыра білуі керек.
Жазаның мөлшерін ... ... ... нақтылы қылмыс үшін заңда
көзделген неғұрлым жеңіл жаза белгілеу мүмкіндігі ... ... ҚР ҚК ... ... ... ҚК ... ... тиісті бабында көзделген ең төменгі шектен төмен
жаза белгілеуға;
2) ҚР ҚК ... ... ... ... жеңіл жаза тағйындауға;
3) Мендетті жаза ретінде көзделген қасымша жазаны қолданбауға құқылы.
Қылмыстық жауаптылықты жіңілдетудің мейілінше тиімді ... де ... ... ... ... ... шартты түрде соттау.
Қылмыстық кодекстің Жалпы бөлімінің нормаларында белгіленген жазаның жалпы
шектері мен ҚР ҚК ... ... ... санкцияларында анықталған
мөлшерді айыра білу керек. Егер соңғысының өзгеріске түсуі мүмкін болса,
біріншісін сот өзгерте алмайды ... ... ... кодекстегі көптеген санкциялар баламалы болып
келеді, басқаша айтқанда, жазаның бірнеше түрін ... ... ... Жазаның ең төменгі шегінен төмендеудің екінші тәсілі сот жекелеген
жағдайларда аталған регламенттелген тізіммен ... ... ... ... ... ... ... жол беріледі.
Қылмыстық-құқықтық санкциямен міндетті жаза ретінде көзделген қосымша жаза
түрін ... ... ... ... ... ... ... бұзушыға ықпал етудің факультативтік құралдары көмегімен
күшейту қажеттілігінен бас тартуға жол береді. Сот негізгі жазамен шектеле
отырып ... ... ... ... санкцияларымен салыстырғанда гуманизм және
қылмыстық ... ... ... ... ... ... барлық мән-
жайларын есепке ала отырып жауаптылықты жеке даралауға мүмкіндік ... ... ... ... ... мүмкіндігі туралы мәселені
шешуге ыкпал етеді, оны қолдану үшін негіз болып табылатын ... ... ... ... ... Заң ... ... ретінде ерекше мән-
жайлардың болуын атайды, ерекше мән-жайлар деп жасалған қылмыстық құқыққа
қарсы әрекеттердің қоғамдық ... ... ... ... мән-
жайлар ұғынылады. Мұндай мән-жайлар әрекеттің мақсаттары мен ... ... оның ... ... кезндегі немесе одан кейінгі мінез-
құлқына, сондай-ақ топтық қылмсқа ... топ ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Жалпы алғанда аталған мән-жайлардың кез келгені ерекше деп танылуы мүмкін.
Олардан басқа сот ерекше мән-жайлар ... ... да ... ... ... мәселен, тараптардың татуласыу, ержүректік іс-
қимылдарға ... ... ... ... ... қалу, т.б.
«Ерекше мән-жайлар» ұғымының мазмұны туралы мәселені ... ... ... ... ... бұл ... әр түрлі тұрғыда түсіндіріледі.
Мысалы, Б. Коробейников пен М. Орлов «Ең ... ... ... жаза ... ... ... ... жай, қатардағы жеңілдететін мән-жайларға
емес, тек ерекше ... ... ... ... ... ... ... жасаған кінәлі адамға жазаның заңда көзделген неғұрлым ... ... ... ... бір ... ... қылмыстың әрқайсысын ҚК
-тің 55-бабын қолдану арқылы жаза тағайындалады, сонан кейін ҚК-тің ... ... ... ... жаза ... ... ... қаулысында айшықталғандай: «ҚК-тің 55-б. сәйкес, сол
қылмыс үшін көзделгеннен төменгі ... ... бас ... ... ... отырып немесе қылмыс дәрежеленген баптың (бөлігінің)
санкциясында көзделген ... ... жаза ... ... ... ... ... бөлігінде сондай шешімнің негіздемесін келтіріп, жазаны
жеңілдету үшін негіз ... ... ... ... ... ... ... институты қылмыстық-құқықтық санкциялардың шегінен тыс
белгілі бір дәрежеде қылмыстық жауаптылықтан және жазадан босату, ... ... және ... ... ... ... институттарымен ұқсас
болып келеді. Барлық аталған ... сот ... ... бабында анықталған жағдайлармен салыстырғанда, ерекше мән-жайлардың
болуына байланысты сотталушының жағдайын ... ... үшін ... туралы мәселе шешеді.
Мәселен, Ю.М. Ткачевский: «бір мезгілде ... ... ... және ... ... ... тағайындалған жазаны ең төменгі ... ... ... мұндай тәжірибе жазаның тиімділігі тұрғысынан назарлық ... жаза ... ... ... ... оны ... ... не?
Егер шартты түрде соттауды бас ... ... ... мерзіміне
қолдану тиімді болса, оны төмендетіп қажеті не? Оның үстіне, ... ... ... ... ... толық түрде қолданған орынды» -деп
есептейді.
Дулатбеков Н.О. ҚР ... ... ... ... ... ... 1. Осы кодекстің Ерекше бөлімі баптарының санкциясында көзделген
жазаларды қолданудың мүмкін еместігін көрсететін ерекше ... ... ... Осы ... ... ең төменгі шектен төмен жаза белгілеуға;
2) Жазаның осы бапта көзделгеннен неғұрлым ... ... ... ... жаза ... көзделген қосымша жаза түрін қолданбауға құқылы.
2. ... ... ... ... да, ... ... ... ерекше мән-жай деп танылуы мүмкін. Бұл ... ... ... ... және ... жеке ... ... қауіптілік сипаты мен дәрежесі
заң бабының санкциясы шегінде жаза ... ... тыс ... және сот
төрелігі міндеттеріне жауап бермейтін болып табылатындай болып ... ... ... 3. ҚК 55-бабын қолдана отырып сот анықтаған
жаза мөлшері кез келген жағдайда осы жаза түрі үшін заңда ... ... ... ... ... тиіс [52].
3.2 Қылмыстардың жиынтығы бойынша жаза белгілеу
Қылмыстардың жиынтығы бойынша жаза тағйындау қылмыстық жаза ... ... бір ... ... ... оның ... жауаптылықты
іске асыру миханизмінің ерекше мән-жайларымен сипатталатын жеке жағдайы
болып табылады.
Қылмыстардың жиынтығы дегеніміз, ... ... ... ... ... ... мен осы дәрежелердің қағидалары мен ережелерін ... ... ... ... үғымы жалпы алғанда екі үшты мағынада қолданылады.
Бір жағынан ол іс-әрекеттердің көптігінің ... ... ... ... ... ... жаза ... кезінде анықталған
қағида ретінде қолданылады.
Қылмыстардың жиынтығының оны бір текті қоғамдық қауіпті іс-әрекеттерден,
қылмыстардың бірнеше ... ... мен ... ... ... ішкі құрлым болады. Сондықтан да оның сыртқы формасы күрделі болып
келеді. Қылмыстық кұқық теориясында ... ... ... іс-
әрекеттердің саны бойынша дәрежелеу барынша кең тараған:
1) бірнеше әрекет ... ... ... ... ... ... ... белгілерін қамтитын бір әрекетті көрсететін мақ-
сатты.
Қылмыстың жиынтығын дәрежелеуге негіз ретінде оның ... ... ... ... бір ... соттау кезінде бір сәттік қолдану немесе түрлі
үкімдермен соттаған кезде түрлі уақытта қолдану.
Біздің қылмыстық кодекс жиынтықты құрайтын ... үшін ... ... екі ... ... жаза ... қатаң жазаны ауырырақ
жазаға сіңіру жолымен немесе жазаларды толық немесе ішінара қосу ... ... ... бар ... және ... жиі ... келген
болатын. Ол жазаның неғұрлым жеңілірек болып табылатын бір түрі ... ... ... ... ... ... ... басқаша айтқанда
соған «жұтылып» кететіндігінен көрніс табады. Сонымен қатар, неғұрлым қатаң
жазаға сіңіріліп, сөйтіп өзіндік дербес маңызынан ... ... ... жаза ... ... ... ... құқықтық ерекшеліктерін
айырылмайды, ал ... ... ... жеке қылмыс үшін жауапкершілікті
шектеуден бас тартуды білдірмейді. Бірен-саран ... ... ... ... ... ... әрқайсысына қатысын айшықтай
отырып, жасалған ісәрекетке қатысты қатаң анықталған болып ... ... ... ... қосу тәсілі барынша кең тараған болып ... ... ... ... үшін тағайындалған екі немесе оданда көп
жазаларды толық немесе жартылай қосудан ... ... Бұл ... кез ... ... онша ауыр емес және аса ауыр ... жинақтау барысында қолданылады.
Онша ауыр емес қылмыстарды құрайтын жиынтықтың қарапайым түрінде қосу
сіңірумен тең ... ... Бұл ... ... жаза аса ... үшін көзделген жаза мерзімі 20 жылдан аспауы керек.
Егер ... ... ... 20 ... дейінгі мерзімге бас
бостандығынан айыру немесе өлім жазасы, не өмір бойы бас ... ... ... жаза 25 ... ... ... ... кез келген дәрежесі бойынша жазаларды қосудың екі түрі
бірдей-ішінара және толық қосу ... қосу деп ... ... ... ... сақтаумен сипатталатын
бірнеше дербес жазаларды толықтай біріктіруді ... қосу ... ... ... ... ... біріктіру деген сөз. Бұл
ретте жалпы нәтиже олардың жиынтығы ... ... емес ... ... және ... жиынтығы бойынша жаза белгілеу проблемасын
дұрыс шешу үшін «сіңіру», «ішін ара қосу», ... ... ... ... ... нақты түсінік болуы шарт. Олардың белгілі ... бар, ... ... ұғымдар болып табылады.
Бірқатар авторлар, оның ішінде Д.М. Молчанев, соңғы уақытта қылмыстық
кодекстен қылмыстардың ... ... жаза ... ... ... алып ... ... ашық пікір білдіріп жүр: «онша ауыр ... мен ... ... ... жиі ... ... ... ауыр емес бірнеше қылмыстар жасау ... ... ... ... ... ... үстемдік етуіне әкеп соғады» 1.
Д.М. Молчановтың көзқарасын қуаттайтын ғалымдар да бар.
Мәселен, З.А Николаева да жазаларды бір-біріне сіңіруден бас ... ... ... ... бұл қағида, оның ... ... ... ... ... келеді2.
С.Г Келина мен В.Н Кудрявцев сіңіру қағидасынан бүтіндей бас ... ... қосу ... пайдалануды ұсынады3.
Қылмыстардың жиынтығы бойынша жаза белгілеу теориясында толғақты, күрделі
мәселелердің бірі ... ... ... кез келген тәсілді таңдау
енгізінде жатқан түйін болып табылады.
Ю. Солопанов пен В. ... ... ... жасалған қылмыстардың қоғамдық
қауіптілік сипаты мен дәрежесін, олардың әрқайсысының ... ... ... жауаптылықты жеңілдететін және ауырлататын ... ... жеке басы ... ... ... ұсынады [53].
Аталған мән-жайлардың көпшілігі шындығына келгенде критерий ... Жаза ... ... бір ... критериі ретінде, оның ішінде
жазалау тәсілін таңдау ретінде қылмыстардың және айыпталушының жеке басының
қоғамдық ... ... ... ... сөз ... ... мәселеге байланысты басқа да көзқарастар
бар.
Сөйтіп, жиынтық жаза белгілеу тәсілін ... ... ... ... ... ... оның ... көрсетіп тұратын
қылмыстар жиынтығы мен жеке тұлғаның қоғамдық ... ... ... ... ... дегенге тоқталуға болады.
Қылмыстардың жиынтығы бойынша жаза белгілеу сот ... ... ... ... болып табылады. Сонымен қатар жиынтық ... ... ... ... байланысты жекелеген проблемалар
пайда болады.
Жиынтықты кұрайтын қылмыстар бір бірінен бөлектеп қарастырылуға тиіс емес,
өйткені оларды бір адам ... ... бір ... ... ... ... байланысты және бөлінбейді.
Қылмыстардың және үкімдердің жиынтығы ... ... ... ... мәселе өте күрделі және барынша ... ... ... ... ... және ... ... үшін жиынтық жауаптылықты анықтау
тәртібі бірдей болуға тиіс сияқты, себебі екеуі де ортақ мақсатты көздейді,
мазмұны, ықпал ету ... ... ... мен ... ... ҚК 58-б. 1 және 5-бөліктеріне сәйкес, қосымша жазалар негізгі жазалар
сияқты, бастапқыда әрбір анықталған ... үшін ... Бұл ... ... ... ... түгелдей дерлік колданылады.
Мұндай ұстанымды А.С.Горелик пен ... ... ... жоққа шығаруға жол беруге болмайтынын алдыға тарта
отырып, сынға алды1,2. ... ... заң бұл ... пікір
қайшылығын бір жақты етіп, ... ... ... негізгі жазалармен қатар белгіледі.
Дулатбеков Н.О. Айтылған пікірлердің, келтірілген дерек-дәйектердің
негізінде ҚР ... ... ... ... ... ... [53].
58-бап қылмыстардың жиынтығы бойынша жаза белгілеу
1. Қылмыстардың жиынтығы кезінде жаза екі негізде: әуелі әрбір қылмыс ... ... соң ... жиынтық бойынша дербес тағайындалады. Түпкілікті
жаза жеңілірек қатаң жазаны ... ... ... ... ... ... немесе толық қосу жолымен тағайындалады.
2. Түпкілікті жазаны анықтаудың тәсілін таңдау кезінде сот ... ... орны мен ... ... жеке ... ... ... бірнеше қылмыс жасауға алдын ала ойластырылған ... ... ... ... ... және ... мән-жайларға
назар аудара отырып, қылмыстық жауаптылықты ... ... Егер ... ... ... үшін жаза ... мен ... болса, оларды бір-біріне сіңіруге жаза қылмыстық кодекстің тиісті
баптары санкцияларының ең ... ... ... ... ... жол ... ... жиынтық жазаның мерзімі мен мөлшері мынадай шектен аспауы
керек:
а) егер ... ... ... ... ... болып табылса,
аса ауыр қылмыс үшін белгіленген ең жоғары мерзім немесе мөлшерден;
ә) егер ... ... ең ... ... ... ауырлықтағы
немесе ауыр қылмыс болып табылса, жиырма жыл бас бостандығынан айырудан;
б) егер жиынтықтағы қылмыстарды ең болмағанда ... аса ауыр ... ... ... бес жыл бас ... айырудан.
4. Егер бір немесе жиынтықты құрайтын ... ... үшін өлім ... өмір бойы бас ... ... ... ... бұл жаза
жиынтықтағы басқа қылмыстар үшін ... ... ... ... ... ... ... Қосымша жазалар жиынтықты құрайтын жекелеген қылмыстар үшін ... және ... ... ... Жиынтық бойынша түпкілікті қосымша
жаза неғұрлым жеңілірек қатаң жазаны ауырырақ қатаң жазаға сіңіру, ... ... қосу не жеке ... ... ... ... қосымша
жаза түпкілікті негізгі жазаға қосылады және өтеледі. Бұл орайда түпкілікті
қосымша жазаның мерзімі мен мөлшері осы ... ... ... ... түрі үшін белгіленген ең жоғары мерзімінен немесе ... ... ... ... ісі бойынша сот үкімі шығарылғаннан кейін оның
бірінші ісі бойынша үкім шығарылғанға ... ... ... бір ... екені анықталса, жаза нақ сол ережелермен тағайындалады. ... ... ... ... бойынша өтелген жаза толықтай түпкілікті
жазалау мерзіміне есептеледі.
3.3 Үкімдердің жиынтығы бойынша жаза ... да және ... де ... көп, ... ... ... ... бойынша жаза белгілеу болып табылады. Бір қарағанда
қылмыстық құқықтың осы институты да осы ... ... ... ... ... және ... жалпы жазаны анықтауда ұқсас
ережелерді қолданатын басқа институтпен барабар сияқты. Мұнда да, онда ... ... ... ... ... ... ... қағидалары және
миханизмі пайдаланылады. Соған қарамастан, екі ... да ... ... және әр ... ... енгізге ие.
ҚР ҚК 60-б. 1-бөлігіне сәйкес, егер сотталған адам үкім ... ... ... ... ... ... ... кылмыс жасаса, сот соңғы ... сот ... ... ... ... ... бойынша жазаның
өтелмеген бөлігін толық немесе ішінара қосады.
Мәтіннен бірнеше елеулі айырмашылықтарды көруге болады:
Біріншіден, үкімдердің жиынтығы негізінде ... ... ... қайталануы жатыр1. Қылмыстарды бір адам жасаса да, ол
оның ... әр ... ... екінші қылмыс үшін сотталған кезде сот оның алдындағы бірінші
әрекет туралы үкімнің мән-жайлары мен ... ... ... ... үшін басшылыкка алынуға міндетті ... ие. Бұл ... ... ... ... баға ... және ол үшін тағайындалған жазаның
дұрыстығы туралы талқылауға ... ... ... ол ... ... өз ... ... және жиынтық жазаны анықтаған
кезде соңғысының кемшіліктерін түзете ... ... ... ... орындалуының бөлінісі
байқалады. Бірінші жаза өзінен кейінгіден бұрын орындалады, оған қатысты
қылмыстық-құқықтық ... ... ... ... ... мерзімі, мөлшерін қолдануға болады. Екінші жаза
тағайындаған және жауаптылықтың түпкілікті ... ... ... ... ... жаңа ... жазаға толық немесе ішінара қосылады.
Қылмыстардың және үкімдердің ... ... ... үшін В.И. Ворониннің позициясына назар аударайық. Ол ... ... ... ... ... ... деп ... оның пікірінше, «осыдан келіп соттылық, түзеу мекемелері ... ... және ... ... ... ... ... босату
проблемалары шешусіз қалады». Осыған орай ол қылмыстық құқықты мынадай
мазмұндағы баппен ... ... ... ... деп нақ ... ... анықтайтын, жасалған қылмыстардың және бірінші
жазалардың өтелмеген ... ... ... қылмыс жасауға әкеп соққан
қылмыскердің жеке басының қоғамдық қауіптілігін сипаттайтын екі қылмыстық-
құқықтық ... ... ... ... ... жаңа түрі ... ... емес.
Бұл, анығында, қылмыстардың біріншісі үшін сотталған және ол үшін ... ... адам жаңа ... ... ... ... кезде қайталануының
ерекше түрі кезінде ортақ жаза анықтаудың ... ... қосу ... ... ... тек тағайындалып жатқан түрлі ... ... ... ... А.И. ... ... үкімдердің жиынтығы анықтамасының болмауы соттылық, түзеу ... ... ... және ... ... ... ... бұрын босату
проблемалаларына қалайша ... ... ... ... ... ... ... жаза белгілеу кезінде, заңда көрніс тапқандай,
сот үш кезеңнен өтеді:
1) алдымен жекелеп алынған ... ... жаза ... одан әрі ... үкім ... жазаның нақтылы қандай мерзімі ... ... ... ... өтелмеген мерзімін немесе мөлшерін жаңадан тағайындалған жазаға
толық ... ... ... және үкімдердің жиынтығы бойынша жаза белгілеу көбіне-көп
қылмыстардың қайталануы және бірнеше мәрте жасалуы кезінде жаза ... ... ... ... ... ... ... жаңадан ашылған мән-
жайлар бойынша жою керек және барлық қылмыстар ... істі бір ... ... ... бір ... ... ... шешім тек өзі үшін үкім ... ... ... қауіптілік дәрежесін елеулі түрде ... ... ... ... ... ғана ... ақтайды
[53].
Үшінші бір авторлар үкімдерді бір тәртіппен, қылмыстардың жиынтығы бойынша
түпкілікті жаза тағайындамай-ақ орындау қажет деп ... ... ... ... шыға ... ҚР ҚК ... ... түзетулер еңгізу қажет-дейді ғалымдар, баптық
редакциясын мынадай үлгіде түзуді ұсынады:
1. Егер ... адам үкім ... ... ... ... толық
өтегенге дейін жаңадан қылмыс жасаса, сот ол үшін жаңа жаза ... ... ... жазаны барлық тағайындалған жазаларды сіңіру не
толық немесе ішінара қосу жолымен анықтайды.
2. Бірінші үкім ... ... ... мерзімі мен мөлшері соңғы үкімді
орындау кезінде есепке алуға ... ... ... ... ... ... кезінде сот Кодекстің 58-6. 2-
б. белгіленген критерийлерді басшылыққа ... ... ... ... ... жаза, егер ол бас бостандығынан
айырумен байланысты болмаса, осы ... ... ... осы ... үшін көзделген жазалардың ең жоғарғы мерзімінен ... ... ... Бас бостандығынан айыру түріндегі үкімдердің жиынтығы бойынша түпкілікті
жаза жиырма бес ... ... ... Егер ... құраушы бір немесе бірнеше қылмыс үшін өлім жазасы ... бойы бас ... ... ... бүл жаза ... ... ... басқа қылмыстар үшін тағайындалған жеңілірек
катаң жазалардың барлығын ... ... ... ... ... бойынша жаза белгілеу кезінде жазалардың қосымша
түрлерін қосу осы ... ... ... ... ... [54].
ҚОРЫТЫНДЫ
Жұмыстың нәтижелері бойынша қорытындылар:
1. Жиналған мәліметтерді талдау, ... ... ... ... ... қорытынды жасауға болады:
-жаза белгілеу тәжірибесі әлеуметтік жүйе болып табылады, ол ... ... 1) ... қауымдастықтың; 2) нақтылы қоғамның; 3)
құқық қолдану жүйесінің; 4) ... ... ... және ... жүйсінің элементі. Аталған жүйелер жаза белгілеу жүйесіне ... жаза ... ... ... ... ... ... күрделі
иерархия болып табылады. Айталық, халықаралық ортаның ықпал ету факторлары
үш топқа бөлінеді (жалпы ... ... ... ... ... ... жауаптылықтың орын алуы және жүзеге асу жүйсінің
шарттары). ... ... ... ... ... ... артықшылықтар, саяси, идеологиялық ахуал, мәдени
артықшылықтар) және ... ... ... ... ... мемлекеттік органдар мен олардың өкілдерінің ұстанымдары ... ... мен ... ... ... болып бөлінеді.
Халықаралық факторлар шеңберінде құқық қолдану жуйесінің ... (заң ... ... ... құқық қолдану
жүйесін ұйымдастырудағы артықшылықтар, құқық қолдану ... ... және ... ... ... ... ... мүдделері) факторлар жатады. Нақтылы қоғамдық ортаның
факторлары да үш ... ... ... ... ... ... факторлары, қылмыстық жауаптылықтың орын алуы және жүзеге асу
жүйесінің ... жаза ... ... ... кіру және шығу жолдары бар. Жүйеге
кіруде алдын ала және соттык ... ... орын ... Шығу ... шарасын белгілеу және жазаны орындау барысындағы ... ... ... ... ... ... жиынтығының ықпалын
ерекшелеуге болады: обьективтік факторлар (қылмыс фактысы және оның
ерекшеліктері, ... ала ... ... ... мен ... ... және ... факторлар (соттық ... - ... ... ... және
айыпталушылардың жеке басты сипаттамалары, ұжымның, ... ... ... ... ... ... Жаза ... аса маңызды аспектілерінің бірі жаза белгілеудың
оңтайлылығы және тиімділігі проблемасы болып ... ... ... нақтылы-тарихи және эволюциялық тенденцияларға ие бола отырып,
нарық және демократия жолында түбегейлі өзгерістерді бастан ... ... ... ... ... ... нысанда көрніс табады.
3. Жаза белгілеудың оңтайлылығы мен тиімділігі проблемасы өзіндік ... ... ... ... ... осы мәселенің төңірегінде құкық қолдану
жүйесі қызметінің сан алуан проблемасы ... Бұл ... ... қолдану теорисы мен тәжірибесінің орталық проблемасы мәртебесіне ... ... Жаза ... оңтайлылығы мен тиімділігі
проблемасының ... екі ... ... атап ... ... және ... ... қарама-қайшылықтарынан келіп шығады.
Жазаның мақсатты үлгісі-нысаны және мазмұны бойынша ... ... ... ... ... бойынша тиімді болып келеді, ал
нақтылы үлгі-жаза белгілеудың нақтылы жағдайларында ... ... ... ... ... ... ... табады.
Бұл қарама-қайшылық жаза белгілеу және оны орындау механизмінде негізгі
тетік және аталған миханизмнің ... және ... ... мен ... ... ... дамытушы күш ретінде бастау көзі болып табылады.
4. Жаза белгілеудың оңтайлылығы және тиімділігі проблемасының өзіндік ... ... жаза ... ... проблемасы;
2) жаза белгілеу және оны орындаудың тиімділігі проблемасы
Жаза белгілеудың оңтайлылығы және тиімділігі проблемасы қарама -қайшылықтар
кешенінің дамуы ... ... ... ... Сыртқы обьективтік қарама-қайшылықтар мен ішкі субьективтік қарама-
қайшылықтарды жою үшін, қылмыс пен жаза ... және оны ... және ... ... ... және ... ... және жаза институтының мақсаттарын жүзеге асыру, жаза белгілеу және
оны орындаудың тиімді миханизміне қол ... ... ... ... ... ... одан әрі ... сондай-ақ жалпы алғанда қоғамның
дамуын тұрақтандыру. Міне осы мақсатта жаза ... ... ... ... мен ... ... ... теориялық және
тәжірибелік шараларды дайындаудың қажеттілігін алға тартады.
Қойылған міндеттердің орындалуына жалпы баға. Жұмыста ... ... ... өз ... тапты. Қылмысты дұрыс тәжірибе тұрғысынан
сот төрелігін ... ... ... және ... ... жүзеге асырылуының басты шарты болып табылады. ... ... ... мемлекетіміздің қауіпсіздігіне, әр жақтылықты
дамытуға жасалуда.
Жұмыстың ... ... ... ... жұмысының
нәтижелерін ортада қылмысқа қарсы қолданылатын қарастыру жұмыстары,жаза
белгілеу кезінде қолдануға ... ... ... ... қазіргі
кездегі шығарылып жатқан, қолданыстағы заңдарды, ережелер, бұйрықтар мен
жолдаулар арқасы. Оларға арқа сүйеп, ... ... ... ... ... ТІЗІМІ
[1] Қазақстан Республикасының Конституциясы (1995 жылғы 30 тамызда
өткізілген ... ... ... (1998 ... ... ... 2007 жылғы 21 мамырдағы №254-ІІІ Заңдарымен енгізілген
өзгертулер және толықтырулармен) – Алматы: «ЮРИСТ» баспасы, 2007 ,- 118 б.
[2] Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... Республикасының Қылмыстық кодексі.-Алматы: Жеті-жарғы, 1997.-
2246. (1999 1 тамызында енгізілген өзгертулер және толықтырулармен).
[4] Қазақстан ... ... іс ... ... ... 6.
[5] Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының №18 нормативтік қаулысы, 2001
жылғы 13 желтоқсан. «Соттардың сыбайлас жемқорлыққа ... ... қару ... ... - ... ... Жоғарғы Сотының
бюллетені, 2001. №12.-36 б.
[6] Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының №20 ... ... ... 13 ... ... өтеуден мерзімінен бұрын шартты түрде босату
және жазаның өтелмеген бөлігін неғұрлым жеңіл жаза түріне ауыстыру ... ... ... ... ... 2001. №12.-50 б.
[7] Қазақстан Республикасы Жоғары Сотының №15 нормативтік қаулысы,
2001 ... 19 ... «Бас ... айыру жазасын белгілеудың кейбір
мәселелері туралы». - Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотыньщ ... ... ... ... ... ... Сотының №6 нормативтік қаулысы,
2002 жылғы 11 сәуір. «Кәмелетке толмағандардың қылмыстары және ... ... ... ... ... жөніндегі істер бойынша сот
практикасы туралы». - Қазақстан Республикасы Жоғары Сотының ... №4.-28 ... ... ... ... Соты ... №15 ... 2001 жылғы
19 казан. «Бас бостандығынан айыру жазасын белгілеудың кейбір ... - ... ... Жоғарғы Сотының бюллетені, 2001. №6.-36
б.
[10] Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2002 ... 15 ... ... ... ... қаулысы.
[11] Ағыбаев А. Көптік қылмыстар // Тураби, 1998/№3. -66-75 б.
[12] Ағыбаев А. ... ... ... // Тураби, 201-01. №5. -25-
32 б.
[13] Алауханов Е. Жаза. 1. Жаза және оның ... 2. ... ... және
олардың түрі // Заң, 1999. №7. -57-67 б.
[14] ... М.И. ... ... по ... уголовному праву.
-Киев, 1980.-С. 104-105.
[15] Бажанов М.И. Назначение наказания по советскому уголовному праву.
-Киев, 1980.-216 с.
[16] ... В.Н. ... ... и ... ... -Л.: ... 1986. -88 ... Бурчак В.Г. Соучастие: социальные, криминологические и ... -М., 1986. -182 ... ... А.И. О ... ... назначения наказания по
совокупности ... и ... ... наука сибири.
-Кемерево, 1997.-С. 155-166.
[19] Горелик А.С. Проблемы формализации правил о назначения наказания ... прав ... и ... ... ... и ... ... -Ярославль: Яросл. Ун-т, 1989. -С. 57-69.
[20] Гаверов Г.С. Общие начала назначение наказания в советском ... ... 1976, - 17 ... ... Г.С. ... ... несовершеннолетних преступников.
- Иркутск: Изд-во Иркут. Ун-та, 1986.-232 с.
[22] Горелик А.С. Назначение наказания по ... ... ... ... ... И.О. ... жаза белгілеу (теориясы және практика
мәселесі): монография. -Алматы: «Фолиант», 2002 ж. -446 б.
[24] Келина С.Г., ... В.Н. ... ... ... права.
-М., 1988.-С.131.
[25] Коробейников Б., Орлов М. Ответственность за взяточество. // советская
юстиция, 1970. ... ... Л.Л. ... обстоятельства как обстоятельство, о. -тягчающее
ответственность // Советская юстиция, 1976. №9.-112 с.
[27] Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... 2001. -70 ... ... С.С. Проблемы субъекта преступления в уголовном праве
Республики ... ... 1998, -317 ... ... Р.И. ... вменяемости и невменяемости в советском уголовном
праве. Владивосток, 1983,-294 с.
[30] Михеев Р.И. Уголовная ответственность лиц с ... и ... ... ... 1989,-412 с.
[31] Михлин Н.И. Способ ... ... и ... ... ... с.
[32] Никифоров Б.С. ... с ... ... ... и ... ... по ... праву. -М., изд-во АН
СССР, 1952,-103 с.
[33] Никифоров Б.С. ... ... по ... уголовному праву,
М., Госюриздат, 1960,- 29 с.
[34] Наумов А.В. ... ... ... ... Курс ... ... М., ... с.
[35] Никифоров Б.С. Объект преступления по советскому уголовному праву. М.,
1960,-301 с.
[36] ... Р.О. ... ... преступления. Алма-Ата, 1977,-268 с.
[37] Панов Н.И. Понятие предмета преступления по советскому уголовному
праву// ... ... ... 1984 ... с.
[38] Пионтковский А.А. Учение о преступлений по ... ... - М., ... ... Н. И. ... ... преступления и уголовная
ответственность. Харьков, 1982,-98 ... ... В., ... С. ... ... ... 1999.
-С. 23-36
[41] Тихенко С.И. Борьба с хищениями социалистической ... с ... ... ... 1959,- С. ... Тихенко С.И. Борьба с хищениями социалистической соб-ственности,
связанными с подлогами документов, изд. ... ... ... ... В.Я. Объект и предмет преступления по советскому ... ... ... ... ... А.Н. ... и хозяйственные преступления. М., 1988,-С.
65.
[45] Тер-Акопов А.А. Бездействие как форма преступного поведения. М., 1990,-
С. 54-65.
[46] ... Г.В. ... ... об ... ... ... ... 1987,-С. 25-35.
[47] Трахтеров В.С. Вменяемость и невменяемость в уголовном ... ... С. ... ... В.Я. ... и предмет преступления по советскому уголовному
праву. — Харьков, 1982.-С. 42-43.
[49] ... А.Н. ... ... о ... ... — М., ... ... Уголовное право Республики Казахстан. Общая часть, — Алматы, 1999,-79
с.
[53] Федоров М.И. ... ... ... по ... уголовному
праву// Уч. Записи Пермского ун-та -Пермь, 1957. Вып. 4. ... ... ... Т.В. ... ... в уголовном праве. М., 1963,-168 с.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаза туралы тусінік оның белгілері және мақсаты. Қылмыстық құқықтағы жаза тағайындау28 бет
Қылмыстардың көптігінің қылмыстық-құқықтық сипаттамасы. Қылмыстардың қайталануы және жаза тағайындау59 бет
Қылмыстық жаза тағайындау туралы87 бет
Қылмыстық құқықтағы жаза тағайындау21 бет
Бас бостандығынан айырудың қылмыстық құқықтық мәселелері57 бет
Бұзақылықтың қылмыстық-құқықтық сипаттамасы55 бет
Денсаулыққа қарсы қылмыстардың жалпы сипаттамасы және түрлері70 бет
Денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтірудің криминологиялық және қылмыстық-құқықтық сипаттамасы41 бет
Кәмелет жасқа толмағандардың қылмыстық жауаптылығы және жазалаудың теориялық мәселелері78 бет
Кәмелетке толмаған қылмыскерлерге жаза тағайындаудың ерекшеліктері39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь