Қылмыстық құқық бойынша қылмысқа қатысушылардың жалпы сипаттамасы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.8
ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚ БОЙЫНША ҚЫЛМЫСҚА ҚАТЫСУШЫЛАРДЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
1.1. Қылмыстық құқық бойынша қылмысқа қатысудың негіздері ... ... ..9.12
1.2. Қылмысқа қатысушылықтың белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13.23
2. ҚЫЛМЫСҚА ҚАТЫСУДЫҢ НЫСАНДАРЫ ЖАУАПТЫЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.1. Қылмысқа қатысушылардың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24.43
2.2. Қылмысқа қатысушылық нысандары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..44.59
2.3. Қылмысқа қатысушыларға жаза тағайындау негіздері ... ... ... ... ... ..60.75
3. ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТАҒЫ ҚЫЛМЫСҚА ҚАТЫСУШЫЛЫҚТЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1. Қылмыстық құқықтағы қылмысқа қатысушылықтың теориялық мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..76.90
3.2. Қылмыстык заң бойынша катысушылардың түрлері, олардың заңды сипаттамасы ... ... ... ... 91.126
4. ҚЫЛМЫСҚА ҚАТЫСУШЫЛАРДЫҢ ЖАУАПТЫЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
4.1. Қылмысқа қатысушылырға тағайындалатын жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән.жайлар..127.135
4.2. Қылмысқа қатысқан адамдарға жаза тағайындау барысында шешілетін мән.жайлар ... ... ... ...136.146
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..147.155
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ...156.159
КІРІСПЕ

Таңдалған тақырыбының өзектiлiгi. Еліміз тәуелсіз алғалы бері 1991 жылы Қазақстан Республикасы егемендігін алуына байланысты, еліміздің экономикалық, саяси әлеуметтік өмірінің барлық саласы түгелімен өзгерді. Республиканың қалыптасуы, елде экономикалық құқықтық реформаларды жүзеге асыру және нарықтық қатынастарға өту, жаңа заңдарды қабылдауды қажет етті.
Елімізде жүргізіліп жатқан реформаны іске асыру және барлық заңды мүдделерді қорғау үшін қылмыстылықпен күрес шараларын күшейтуді өжет етеді.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев қылмысқа қарсы күрес жіне құқық тәртібін нығайту мәселесі жөніндег мәжілісте қылмыстылықпен күресудің және құқық тәртібін нығайтудың ауқымды, әрі тиімді бағдарламасын ұсынды. Сонымен қатар Президент өзінің мазмұнды баяндамасында «еліміз әлеуметтік қайта құру және демократиялық мемлекетті құру жолында ең күрделі түрде қарқынды дамыған қылмыстылықпен қақтығысудың шегіне жетті. Бұл шын мәнінде реформа саясатына,қоғамның тұрақтығына, азамттардың өмірі мен игіліктеріне қауіп тудырды деді [1].
Бұл бір жағынан заңды құбылыс ретінде бағаланады. Себебі қоғамның даму бағытын өзгертуі, ол елде алғашқы уақыттарда экономикалық саяси дағдарыстың орын алуына соқтыра алды.
Бұл мәселе туралы профессор Ү.С. Жекебаев «жаңа әлеуметтік саяси,экономикалық жағдайға бейімделудің күрделілігі, барлық күшіндегі заңдардың өзгертілуін талап етті.
Соның ішінде 1997 жылы 16 шілдеде жаңа “Қылмыстық кодекс” қабылданды.
Ол 1998 жылдың 1-қаңтарынан бастап заңды күшіне енді. Сондықтан өмірдің өзі ескі иделогиядан арылған, нарықтық қатынастар жағдайына үйлесетін қатынастар жағдайына үйлесетін, адам құқықтары мен
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1 Қазақстан Республикасынын Қылмыстық кодексі (1997 ж. 16 шілдесінде қабылданған). Алматы Юрист 2010.
2 Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексне. Түсінік. – Алматы ЖШС “Издательство “Норма-К”, 2008. – 11 б.
3 Каиржанов Е.И. Уголовное право Республики Казахстан. Общая часть (изд. 3-е, дополн.). Алматы, 2003. С. 96
4 Бурчак Ф.Г. Учение о соучастии по советскому уголовному праву. Киев 1969. С. 79,57,
5 Пионтковский А.А. Учение о преступлении. М.:1961 С. 158
6 Гришаев П.И., Кригер Г.А. Соучастие по уголовному праву. М.:1959. С. 220,112
7 Шаргородский Н.Д. Некоторые вопросы общего учения о соучастии [[ Правоведение 1965 .№1 . С. 59
8 Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлiмi. Оқулық. – Алматы: Жетi жарғы, 2008. – 56 б.
9 Ю.Ковалев М.И. Соучастие в преступлении. Свердловск.1960. С. 67
10 Дагель А.С. Учение о личности преступника в советском уголовном праве. М. 1990. стр – 526.
11 Кригер Г.А. "Причинная связь в советском уголовном праве", Советская юстиция N1. 1999- С. 76.
12 Қазақ ССР-нің Қылмыстық кодексі (1971 жылдың 1 қараша айына дейінгі өзгерістер мен қосымшалар енгізілген ресми текст) Алматы – 1972 . 211 б
13 Указ Президента Республики Казахстан «О мерах по усилению борьбы с организованными формами преступности и коррупцией» от 17 марта 1992 года. Алматы Жети Жаргы 1995 С. 34
14 Постановление Президента Республики Казахстан «О дополнительных мерах по обеспечению законности и правопорядок» от 9 июня 1994 года.
15 САПП 1994 № 5 С. 358
16 Алауханов Е. Қылмыстық құқық (ерекше бөлім) оқу құралы- Алматы Жеті жарғы 2007- 51 бет
17 Қазақстан Республикасы Қылмыстық құқығы Оқулық – Қарағанды Болашақ- Баспа 2008 – 39 бет
18 Бапанов Т.Ә., Әбілезов Е.Т.Қазақстан Республикасы Қылмыстық құқығы альбом үлгісі жалпы бөлім Алматы Дәнекер 1998.- 58 бет.
19 Уголовное право РФ. Общая часть. Под.ред В.Н.Кудряцева., А.В. Наумова. М. БЕК 2001. 68 с.
20 Борчашвили И.Ш., Рахимжанова Г.К. Комментарий к уголовному кодексу РК Караганда. 1999г. С.59.
21 Наумов А.В. Қылмыстық құқығы Жалпы бөлім Лекциялар курсы – 2- бас Н.О.Дулатбеков, - Астана: Фолиант, 2002. 43б.
22 Каиржанов Е.И. Уголовное право РК. Учеб. пос. Особен. Часть. - Алматы, 2007. С. 78
23 Бажанов М.И. Назначение наказания по совокупности преступлений и совокупности приговоров. Харьков, 1977, С.143
24 Шаргородский М.Д. Вопросы общей части уголовного права. Л.:1955 С. 56-52
25 Комментарий уголовному кодексу РК. Под ред. И.И. Рогова, С.М. Рахметова. - Алматы. 1999. С. 808
26 Кауфман М.А. Обстоятельство, исключающие преступность деяния. Лекция.-М.:МЮН МВД Россий,1998. С. 214
27 Дурманов Н.Д. Обстоятельство, исключающие преступность и пративоправность деяния.-М.,1991 С. 236
28 Учебное и практическое пособие: "Наказание". Под.Ред.к.ю.н. А.А.Нурымбетова Алматы 1999 С. 120
29 Ахметшин Х.М. Обстоятельство, исключающие преступность и пративоправность деяния.-М.,1998. С. 420
30 Чубаров В.А. Общественная опасность преступления и наказания (Количественные методы изучения).-М.,1992.С. 118
31 Беккариа Ч. О преступлениях и наказаниях. –М.,1999. С. 102
32 Лохвицкий А.В. Курс русского уголовного права СПБ.1871.С.246
33 Ковалев М.И. Соучастие в преступлении. Свердловск.1962. С. 420
34 Калишева Ж.Г. Уголовное право РК. Альбом схем.-Алматы,2003. С. 320
35 Дурманов Н.Д. Вопросы соучастие в судебной практике Верховного Суда СССР. «Социалистическая законность» 1947.№8.С.34
36 Гапьперин Организованная преступность, коррупция и уголовное законодательство. Социалистическая законность. 1999 .№4.С.48
37 Ағыбаев А.Н.Қылмысқа қатысу туралы түсінік және оның түрлері мен нысандары. «Әділет министрлігінің жаршысы» 1995ж №5. 35б.
38 Ковалев М.И. Соучастие в преступлении. Свердловск. 1992 М.С.132
39 Уголовное право РФ. Общая часть.Под.ред.В.Н.Кудряцева и А.В. Наумова. М.1996. С. 5
40 Иванов Н.Г Организовнная преступность и совершенствование уголовного законодательства о соучастии. «Советское государства и право» 1990 №7 С. 27
41 Программа действии Правительства Республики Казахстан по углублению реформ на 1996-1998 гг. «Вести Казахстан» от 21 декабря 1995 года.
42 Постановление Пленума Верховного Суда от 30 ноября 1962 года.По делу К. «Бюллетень ВС СССР» 1963 г.№2
43 Трайнин А.Н. Учение о соучастии. М.:1941.С. 61,26
44 Пионковский А.А.Учение о престулении.М.1961.С.65
45 Указ Президента Республики Казахстан «Об образовании Совета по борьбе с преступностью» от 11 февраля 1994 года
46 Шнейдер М.А. Советское уголовное право. Общая часть. Выпуск 11.
47 Тельнов П.Ф. Соучастие в преступлении М.: 1992. С. 40
48 Тельнов П.Ф. Кто отвечает за соучастие в преступлении. М.:1981 С. 19
49 Вышинский А.Я. Вопросы теории государства и права. М.: 1989. С. 126
50 Постановление Пленума Верховного Суда Республики Казахстан «О некоторых вопрасах квалификации хищении чужого имущества» от 25 июля 1996 года.
51 Сахаров А.Б. Некоторые вопросы соучастия и прекосновенности в связи с кодификацией уголовного законодательства. «Советское государство и право 1956 № 2 С. 5
52 Қазақстан Республикасының Конституциясы- Алматы: Жеті жарғы, 2010.–136 б.
53 Трайнин А.Н. «Некоторые вопросы учении о соучастии». «Социалистическая законность» 1957.№2. С. 25,27
54 Бородин С. «Еще раз о соучастии» «Социалистическая законность» 1957.№12.С.123.
55 Тельнов П.Ф. Ответственность за соучастие в преступлении. М.: 1974.С. 12
56 Указ Президента Республики Казахстан «Об образовании Республиканской комиссии по борьбе с оргонизованной преступностью и коррупцией» от 21 сентября 1994 года.
57 Меркушев М.Н. Ответственность за укрывательство. «Социалистическая законность» 1955. №1.С. 24.
58 Пинчук Шайка-вид преступной организаци. «Правоведение» 1959.№4.С.32.
59 Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Ерекше бөлiмi. – Алматы: Жетi жарғы, 2008 – 345 б.
        
        МАЗМҰНЫ
| ... ... ... БОЙЫНША ҚЫЛМЫСҚА ҚАТЫСУШЫЛАРДЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ |
|1.1. ... ... ... ... ... ... ... Қылмысқа қатысушылықтың ... ... ... ... ... ЖАУАПТЫЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... қатысушыларға жаза тағайындау ... ... ... ... ... ҚАТЫСУШЫЛЫҚТЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ |
|3.1. Қылмыстық құқықтағы қылмысқа қатысушылықтың ... ... ... ... заң ... катысушылардың түрлері, олардың заңды ... ... ... ... ... ... ... Қылмысқа қатысушылырға тағайындалатын жазаны жеңілдететін және |
|ауырлататын мән-жайлар..127-135 ... ... ... ... жаза ... барысында шешілетін |
|мән-жайлар...............136-146 ... ... ... ... ... тақырыбының өзектiлiгi. Еліміз тәуелсіз алғалы бері 1991 жылы
Қазақстан Республикасы ... ... ... еліміздің
экономикалық, саяси әлеуметтік өмірінің барлық саласы түгелімен өзгерді.
Республиканың қалыптасуы, елде ... ... ... ... және нарықтық қатынастарға өту, жаңа заңдарды қабылдауды қажет етті.
Елімізде жүргізіліп жатқан реформаны іске асыру және ... ... ... үшін ... күрес шараларын күшейтуді өжет
етеді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... қарсы күрес
жіне құқық тәртібін нығайту мәселесі жөніндег мәжілісте ... және ... ... нығайтудың ауқымды, әрі тиімді бағдарламасын
ұсынды. Сонымен қатар Президент өзінің мазмұнды ... ... ... құру және ... ... құру ... ... түрде қарқынды дамыған қылмыстылықпен қақтығысудың шегіне жетті.
Бұл шын мәнінде реформа саясатына,қоғамның тұрақтығына, ... ... ... ... тудырды деді [1].
Бұл бір жағынан заңды құбылыс ретінде бағаланады. Себебі ... ... ... ол елде ... ... ... саяси дағдарыстың
орын алуына соқтыра алды.
Бұл мәселе туралы профессор Ү.С. ... ... ... ... ... күрделілігі, барлық күшіндегі
заңдардың өзгертілуін талап етті.
Соның ішінде 1997 жылы 16 ... жаңа ... ... ... 1998 ... ... ... заңды күшіне енді. Сондықтан өмірдің өзі
ескі иделогиядан арылған, нарықтық ... ... ... жағдайына үйлесетін, адам құқықтары мен бостандықтарын қылмыстық
құқықтық қорғауды барынша қамтамасыз ететін жаңа ... ... ... ... ... заңның ең басты міндеттерінің бірі адам, қоғам мемлекет
мүддесін қорғау болып табылады. ... ... ... ... заңның мезгілге және кеңістікке қарай ... ... және ... ... ... және ... ... мән-жайлар туралы, қылмыс істеудің сатылары және оны істеуден өз
еркімен бас ... ... ... ... ... және оған ... жазаның түсінігі, жүйелері мен түрлері туралы толық түсінік беру
болып табылады.
Қылмыс, бір тұлғаның жалғыз өзі ғана ... ... ... ... ... ... арқылы да жасалуы мүмкін. Бірнеше
тұлғалардың бірлесіп күш салуы нәтижесінде жасалған ... ... ... ... ... құрайды және мұндай жағдайлар бірлесіп
қылмысқа қатысу ... ... ... бірнеше тұлғалардың бірігуі
арқылы жасалуының қоғамдық қауіптілігі, ... ... ... ... ... ... зор. Мысалы айта кетсек, қылмыстық ұйымға
қатысу, заңсыз әскерилендірілген құрама
Қазақстан Республикасының ... ... ... және қылмыстық
заңның дамуын жеке сала ретінде қарастыруға арналады.
Бүгінгі танда қоғамымызда қылмыстың күн ... ... оның ... ... ... ... ... көкейтесті мәселелердің біріне
айналғаны рас. ... ... ... ... құқық ғылымында ең
маңызды мәселенің бірі болып ... да, сот ... ... ... үлес қосады.
Қазіргі таңда елімізде болып жатқан 3-ші ... ... ... ... 2-
ші қорқытып алушылықтың біреуін осы қылмыстық топтар жасайды.
Қылмыспен ... ... ... Республика Президентінің бір қатар
Жарлықтары мен ... ... ... қорғау заңдарының даму бағытын
анықтайтын, құқық органдары ... ... ... ... ... ... асуда. Мемлекет басшысының
Жарлықтары мен Қаулыларының арасында 1992 ... 17-ші ... ... коррупцияга қарсы күресті күшейту шаралары» ... 1994 жылы ... ... ... ... ... Жарлықты, 1994 жылғы 9-шы маусымдағы «Заңдылық пен құқықтық тәртіпті
қамтамасыз етудің қосымша шаралары ... ... 1994 ... ... ... және ... қылмыспен күресу Республикалық
комиссия құру ... ... айта кету ... Осы ... ... мен
қаулыларда қылмыстылыққа қарсы күресті күшейтуді ... ... ... ... жауапкершілігі туралы мәселенің тәжірибелік маңызы
да зор. Бұл мәселенің дұрыс шешілуі, бір жағынан, қылмыс жасаған адамдардық
барлығын ... ... ... ... ... ... ... жасамаған
адамдарды қатысушылар ретінде негізсіз жауапқа тартудан сақтандырады.
Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 16 ... ... ... 27-31 баптарында ... ... ... ... ... ... қылмысқа қатысушылық
нысандары туралы заң нормалары бекітілген. Осы зерттеу ... ... ... ... ... ... ... еңбектері
пайланылды.
Осыған орай, жалпы қылмыстық құқықтын, бір институты ретінде ... ... ... ... ... қылмыстық құқықтық
құрамдарының бірі болып танылады.
Ол 1997 жылы қабылданғанмен де, одан бері ... ... ... ... ... 2002 жылы халықаралық терроризмнің өршуіне
байланысты бірнеше өзгертулер енгізілсе, 2002 жылдық соңында ҚР ... ... ... ... ең ... рет 22 желтоқсанда
қомақты өзгертулер мен толықтырулар енгізілді. Жұмыс алдына заңшығарушылық
ұсыныстар енгізуді мақсат етіп ... жоқ, тек ... ... ... және практиткалық маңызы бар қырларының ғылыми
аспектілерін ашуды көздеді.
Тақырыптың зерттелген дәрежесі.
Қылмысқа қатысу ... ... қай ... даму сатысына қарамастан
зерттеуде болатын тақырыптың бірі. Осы ілімді зерттеп, жетілдіруге іргелі
ғылыми еңбектер арнаған ғалымдар ... ... ... ...... Абдиров Н.М., Ағыбаев А.Н., Баймурзин Г.Р., Жекебаев ... ... Е., ... Е.О., ... С.М., ... А.Н,
Пионтковский А.А., Кригер Г.А жєне т.б. ... ... ... Осы
аталған ғалымдардың зерттеулеріндегі қорытындылар ... ... ... ... ... пәні және ... жұмыстың нысаны қылмысқа қатысу нысандары, түрлері, ... мен ... ара ... ... ... ... ... нысандары, түрлерінің қылмыстық нормада
көрсетілген саралау белгілерінің құққы қорғау органдарында дұрыс қолдануын
құрайды.
Зерттеу ... ... мен ... ... ... ... қылмысқа қатысу нысандары, түрлерінің тарихына
шолу жасау арқылы қылмысқа ... ... ... ... ... ... көзделіп отыр.
Аталған мақсатқа жету үшiн зерттеу барысында төмендегiдей ... ... ... ... сипаттамасын теориялық тұрғыдан
талдау.
Қылмысқа қатысушылыққа сипаттама ... оның ... ... ... ... ... ... көрсетіліп, олардың әрқайсысының
түсінігіне, белгілеріне, ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... деп ... болатындығы және олардың
жауаптылығы туралы, өзіне тән белгілері мен ерекшеліктерін ашып ... ... ... отырған жұмыс Қазақстан Республикасының қылмыстық заңдарын
қалыптары мен доктринасын ... ... ... ... ... ... мен түрлері теориялық және тәжiрибелiк тұрғыда зерттелiндi.
Қылмысқа қатысу нысандарының ... ... ... ... нәтижесінде мәселе кешенді шешемін тапты. Қылмысқа қатысу нысандары
мен түрлеріне ... ... ... ... ... ... бірқатар ұсыныстар жасалды.
Зерттеу жұмыс нәтижелерінің ... ... және ... ... қол жеткізген тұжырымдар мен ... ... ... ... ... ... және тиімді шараларын
өңдеу үшін қажетті алғы шарттары ... мен ... ... ... ... ... күрес саласында қылмыстық заңдарды одан әрі жетілдіруге
мүмкіндік береді.
Жоғарғы оқу орындарында заң ... ... ... пәндері бойынша дәріс және семинар сабақтарын жүргізуде,
оқулық және әдістемелік құралдарды ... ... ... ... ... ... құқық қорғау органдарында қызметтік дайындық,
біліктілікті арттыру курстарында кеңінен ... ... ... ... және ... негіздері.
Қоғамдық ғылымдарға ортақ жалпы танымдық және арнайы ғылыми әдістер осы
жұмыстың әдістемелік негізін құрайды. ... ... ... ... синтез әдістері, тарихи, формалды-логикалық, жүйелі-құрылымдық және
жүйелі-функционалдық әдістерді, статистика мен жинақтау ... ... ... ... ... заңдарын зерттеу
салыстырмалы-құқықтық әдіспен пайымдалды.
Зерттеу жұмыстың ... ... ... құқық, криминология
салаларында жазылған қазақстандық, ресейлік заңгерлердің еңбегі болып
табылады. Осы ... ... заңи ... негізделген. Жұмыста
Қазақстан Республикасының Конституциясы, қылмыстық заңдары, ... ... ... ... Республикасының Жоғарғы Сотының нормативтік
қаулылары, қылмысқа қатысуңмен жасалған қылмыстар туралы мәліметтік есептер
мен шолулар, құжаттар, ... осы ... ... ... ... ... ... БОЙЫНША ҚЫЛМЫСҚА ҚАТЫСУШЫЛАРДЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Қылмыстық құқық бойынша қылмысқа қатысудың негіздері
Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 27-31 ... ... ... ... ... ... ... қатысушыларды
сипаттайтын белгілер, оларға жаза тағайындаудың жалпы ережелері көрсетілген
[2, 11 б.].
Қылмыстық құқық қылмысқа қатысушылықты қоғамға қауіптілік дәрежесі ... ... ... түрі деп ... Мұндай қылмыстардың қоғамға
қауіптілік дәрежесінің ... ... ... ... жай ғана
бірігуі емес, олардың әрекеттеріне жаңа сапа ... ... ... топ ... ... ... ... кезінде, әдетте, жалғыз адамның
қылмысына ... ... ... туады. Бұдан басқа, ... ... ... бір ... бір топ адам ... түседі. Осы
жағдай қылмысқа қатысушылықтың қоғамға өте қауіпті қылмыстық әрекет екенін
көрсетеді [3, 96 б.].
Кей ... ... ... ... ... ... қылмыстарды
қатысушылық арқылы жасау мүмкіндігі туады. Қылмысты жалғыз істегенде адам
өзін бүкіл қоғамға қарсы қоя отырып, ... ... ... ... Өзінің қоғамнан бөлініп қалғанын сезіну, белгілі бір жағдайларда
қылмыс жасаудан бас тартуға, ... ... ... ... ... ... Ал, қылмысты бір топ адам болып жасағанда ... ... ... қатысушы басқа қатысушылардан көмек және тірек табады,
сондықтан, бірлесіп ... ... өз ... қосу ... бекітеді.
Қатысушылық арқылы жасалатын қылмыстардың қоғамға ... ... ... қылмыс ізін жасыру және қылмыстық жауапкершіліктен
құтылу мүмкіндігінің жоғарылауына да тәуелді [4, 79 б.].
Қылмысқа ... ... ... ... зерттеуге кіріспестен
бұрын, «қылмысқа қатысушылық терминінің түсінігін анықтау қажет. Себебі,
бұл термин қылмыстық құқықтық әдебиетте екі түрлі ... ... бұл ... бір ... жасауға бірнеше адамның қатысуын
көрсетсе, ... ... ... ... ... ... бірлесіп жасалатын әрекеттерді көрсетеді [5, 158 б.].
Қылмысқа қатысушылықтың екінші түсінігіне байланысты «қылмысқа қатысушылық
терминін ... ... ... ... ... ... құқықта тар [6, 220 б.] және кең [7, 59 б.] ... ... ... бұл түсініктер араласпаса, бір терминді екі түрлі мағынада-кең ... ... ... ... ... тар ... ... бір бөлімі болып кетеді. Қатысушылық түсінігінің осы екі
аспектісіне ... ... ... екі ... да ... екі ... ... адамдардың қатысуы саналады. Тар мағынадағы қатысушылықтың айырмашылығы
қатысушылар арасындағы функциялады бөлу, олардың әрекеттерінің ... Осы ... ... заң шығарушы арнайы заң-техникалық
әдісін қолданады: ұйымдастырушының, айдап салушынық, ... ... ... ... ... әрекеттерін бөліп, олардың
жауаптылығын Қылмыстық кодекстің жалпы бөлімінде реттейді.
Біздің пікірімізше, ... ... ... ... ... ... ... бөлімнің бабында көрсетілген
қылмыстық құрам болса, олардын, әрекеттерін саралауда қылмысқа ... ... ... ... жоқ [8, 56 б.] -деген пікірін дұрыс ... ... ... көрсетілген жағдайларды нақтылай келе профессор М.Д.
Шаргородский қатысушылық мәселесін мынадай жағдайларда ғана ... ... ... ... ... екі ... бірнеше адамдардың
әрекеттерінің жиынтығымен жасалады;
қылмыстық зардап олардың әрекеттерінің жиынтығынан туындайды;
субьектінің ... ... ... және ... әрекетінің
қылмыстылығы оның әрекетімен себепті байланысқан басқа ... ... ... ... ... ... ... институтының әрекетін тар мағынадағы
қатысушылыққа ғана емес, сонымен бірге, қатысушылардың ... ... ... ... да ... ... ... жиынтығы заңмен тиым салынған
әрекетті ... ... ... ... ... ... ... [9,
67 б.].
Бұл жағдайды профессор Шаргородский «ортақ кінәң деп атап, оны ... ... ... ... пікірінше бірге орындаушылыққа
қатысушылық мүлде жоқ.
Профессор М.Д.Шаргородский ... ... ... ... отырып, бұл институтқа қылмыстық ұйымды жатқызады, яғни, ... ... ... ... ... ... сілтеме
жасаудың қажеті жоқ [7, 58 б.].
Басқа авторлар да қатысушылықтың тар және кең ... ... ... ... ... ... М.И. қатысушылық «рөлдерді бөлу
арқылы, сондай-ақ бөлмей-ақ мүмкінң деп көрсетеді [9, 46 б.].
Қатысушылық түсінігін ... ... ... теориясында ғалымдар әлі де
бір шешімге келмеген. Ковалев теориядагы қатысушылық ... үш ... ... [9, 107 б.]. Қасақаналық қылмысқа екі немесе
оданда көп ... ... ... Бұл ... ... ... ұсынады. Себепті байланысты қатысушылықтың міндетті белгісі,
элементі ретінде жоққа шығару. Бұл концепцияны Вышинский А.Я., ... ... ... ... ... ... ... Мысалы,
Трайнин: «Қатысушылық-бірнеше адамдардың бірлесіп бір абайсызда жасаған
қылмыстарында да орын ... ... ... ... қатысушылықтың
қасақаналық сипатымен қоса, қатысушылар арасында алдын-ала ... ... ... ... ... ... ... құқыққа қатысушылықты бір немесе
қылмыстар жасау туралы келісімге негізделген бірнеше адамдардың қатысуы деп
көрсетеді. Бірақ, бұл ... ... ... ... ... рөлдеріне қарамастан қатысушылардың әрекеттерін алдын-ала
келісімен ... ... ... ... ... ... үшін «қылмысқа қатысушылардың арасында субьективті байланыстың
болуын қажет етеді [10, 89 ... ... ... ... ... мен ... өз әрекеттерімен
орындаушыға қылмыс жасауға көмектесіп отырғанын білуінен көрінуі ... ... ... ... үшін бәрі ... ... қатысушылық
ережесі бойынша қылмыстық жауаптылыққа тартылуы тиіс[11, 76 б.].
Қатысушылыққа анықтама бергенде Ковалев бір қыллмысты жүзеге асыруда барлық
қатысушылардың бірлесіп жасаған ... ... ... шарт ретінде
қылмысқа қатысушының есі дұрыстығын және ниетін көрсетеді.
Қылмысқа қатысушылықтың түсінігі алғаш рет заң жүзінде 1959 ... ... орын ... Осы ... сай, екі ... одан көп адамдардың
қасақана бірлесіп қылмыс істеуге қатысуы-қылмысқа ... деп ... екі ... одан көп ... бірлесіп жасау процесінде олардың
арасында осындай қылмысты қатысушылардың бәріне ортақ деп табуға мүмкіндік
беретін байланыс орнайды [12, 26 ... ... ... Кодексіне сәйкес (27-бап) екі немесе
одан да көп адамдардың қасақана қылмыс жасауға қасақана ... ... ... деп танылады [1, 11 б.].
Осы мәтінен көрініп тұрғандай, қылмысқа екі немесе одан да көп ... ... ... ... қылмысқа қасақана қатысқанда ғана
қатысушылық туралы айтуға болады. Бұлардың алғашқы екеуі обьективті белгі
де, соңғысы субьективті ... ... ... ... ... ... ... қылмысты бір адам емес, қылмыстық нәтижеге жету ... ... ... ... тобы ... б. 4[. Топ ... ... олар орындайтын рөлдерін бөліп алуы мүмкін. Қылмысты топ болып
жасаған қылмыс қылмыстық ... ... ... ... ... да, ... және онық ізін жасыруды жеңілдетеді, сондықтан осындай қылмыстардың
қоғамға қауіптілік дәрежесін күшейтеді. Осыған байланысты бірлесіп жасаған
қылмыстары үшін ... ... ... ... ... ... мен ... кінә дәрежесі мен жазаны заң көлемінде белгілеудің
маңызы зор.
Басқа құқық салаларына қарағанда қылмыстық ... ... ... ... ... Оның ... жеке адам мен ... бостандықтары мен заңды мүдделерін, меншікті, ұйымдардың
құқықтары мен занды мүдделерін, қоғамдық ... пен ... ... Қазақстан Республикасының Конституциялық құрылысы мен ... ... мен ... ... ... ... ... сұғушылықтан қорғау, бейбітшілікпен адамзаттың қауіпсіздігін қорғау,
сондай-ақ, қылмыстың алдын-алу болып табылады [14, 28 б.].
Қатысушылық белгілерінің өзін объектіитік жене ... ... ... ... ... Қылмысқа қатысушылықтың ең жалпы белгісі болып бір
қылмыс жасауға бірнеше субьектінің қатысуы ... ... ... ... қатысушылықты көзге елестету мүмкін емес. Бірақ,
бір ғана сандық ... ... ... ... ... болуы
мүмкін [15, 59 б.].
Қатысушылық болу үшін бір ... ... ... ... ... ... жету ... елеулі әрекеттер жасауы тиіс. Қылмыстық
құқық бойынша қатысушылардың болмағанда біреуі қылмыстық нәтижеге ... әсер ... ... ... бұл қылмысқа қатысушылық болып
табылмайды.
Қылмысқа қатысушының әрекеттері ... ... ... ... де ... қатысушылықтын, болуы мүмкін емес. Бірақ, бұл
қылмысқа қатысушылық әрқашан белсенді ... ... ... сөз ... 51 б.].
Орыс ғалымы Колоколов қылмысқа қатысушылық-«қатысушылар тек белсенді әрекет
етіп, ... ... ... ... ғана болады,-деп есептеді.
Трайнин Колоколовтың пікіріне қарсылық білдіре ... ... ... ... ... де ... ... деп көрсетті.
Қылмысқа қатысушылық үшін қылмыстық нәтижеге жету жолында ... ... ... ... емес ... ... қолдасақ, Трайниннің пікірімен
келісу керек. Бірақ әрбір қатысушы ... ... ... ... ... ... ... қате. Бұл пікір орындаушы мен көмектесуші ... ... ... ... орындаушылық әрекет етумен қатар,
әрекетсіздікпен де көрінуі мүмкін. ... ... ішкі ... ... ... ... ... тек белсенді әрекет ету арқылы ғана мүмкін
болады, сондықтан ... ... ... ... ... ... ... Ұйымдастырушының да қылмысқа қатысуы тек белсенді
әрекетпен сипатталады [17, 39 б.]. ... ... ... ... ... жету ... екі ... оданда көп адамдардың әрекет
етуі қажет әрі қатысушылардың әрекеттері ортақ қылмыстық нәтижеге елеулі
түрде үлес ... ... ... тек ... ... болуы қатысушылық
үшін жеткіліксіз. Қылмысқа қатысушылықты анықтау үшін қатысушылықты басқа
екі немесе ... көп ... ... кездейсоқ тоғысу
жағдайларынан ажырататын белгі қажет. Мұндай белгі болып ... ... ... Қылмысқа қатысушылық үшін бір қылмысқа
қатысушылардың бірлесіп әрекет еткендігі қажет. Кеңестік заң әдебиеттерінде
әрекет ... ... ... ... ашылып көрсетілмеген.
Ғалымдар Гришаев Г.А мен Кригер П.И [6, 37 б.] әрекет бірлесімі ... ... ... деп ... ... адам бірлесіп жасайды;
қылмыстық нәтиже бұл адамдар үшін ортақ, біртұтас болады;
әр қатысушының әрекеті басқа қатысушының әрекеті үшін ... шарт ... ... ... ... ... ... әрекетімен себепті байланысты.
Бірлесім белгісін осылайша жіктеу белгілі бір дәрежеде жасанды болып
табылады, өйткені, ... ... ... түсінігіне басқа обьективті
моменттерді қосу арқылы қалыптан тыс ұлғайтады, екіншіден, бұл ... ... ... жоққа шығарады.
Кейбір Кеңестік криминалистер әрекет бірлесімі-қатысушылардың қол сұғу
обьектісінің бір болуынан көрінеді дейді. ... ... ... жасауға
қатысқан адамдардың әрекеттері бір ... ... ... орын ... ... бір ... қатынастарға зиян келтіреді
немесе осындай қауіп төндіреді [4, 49 ... ... ... көп ... кінәлілер бір обьектіге қол
сұғатындығына ... ... ... бірлесімін бұлай
түсіндіруге болмайды. Өйткені, екі адам бір ... қол ... ... ... ... деп ... болмайтын жағдайлар да бар.
Осыған орай, әрекет бірлесімі түсінігін ашу үшін ... бір ... зиян ... ... ... ... әрекет бірлесімін бір обьектіге қол ... ... ... ... ... ... бір психикалық ортақтылық
болуын қамтиды. Бұл мәселе қылмысқа қатысушылардың бар ... ... ... ... ... немесе қылмыстық ұйым нысанындағы
қатысушылықта әрекет бірлесімін ... қиын ... ... ... ... келісім болғанда да қиын емес. Мұндай келісім жоқ
болғанда ... ... ... ... ... 1. Бұл ... бір ... нәтиженің тууына әсер ... ... ... ... ... бар ... жоқтығын зерттеу
мәселесі сыртқы, обьективті сферадан ішкі сфераға, қатысушының санасында
болатын ... ... ... ... өтеді.
Өз әрекетімен ортақ нәтижеге әсер ететін адамдардың мінез-құлқы олардың
арасындағы байланыс туралы айтуға ... ... ... ... ететін адамдар арасындағы психикалық байланысты
зерттеу қиын да болса, ... ... ... ... ... ... байланысты абстрактылы зерттеуде емес, әрекет
бірлесімі туралы айтуга мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... анықтаудың критерийлерін Бурчак адамнын, мінез
құлқындағы екі моменттің ... ... ... ... ... ... белгілі бір нәтижеге жетуге ұмтылу;
2) осы ортақ нәтижеге үмтылған басқа ... ... ... ... ... ... бір қылмыс жасайтын бірнеше адамдардың әрекеттерінің
бірлесімі обьективті моменттен басқа-нәтижеге ... ... ... ... ... адамдардың қосылғанын білу және нақты бір
нәтижеге күштерді біріктіру арқылы жетуге ұмтылу қамтиды.
Осы жерде: «Қатысушылардың қылмысқа басқа ... да ... ... ... ... ... ... ішкі психологиялық бірлесімнің
болуы, алдын-ала келісім мен ұйымдасу-қылмыс жасаудағы ... ... бола ... - деген Куриновтың пікірін толық қолдауға болады [18, 58
б.].
Қатысушылардың бір-бірінің әрекеттері туралы ... ... ... ... бөліскенде қиындайды, өйткені, әрбір ... ... ... ... өтуі ... Ал ... ... мен
көмектесушінің әрекеттері сырт көзге көріне бермейді. Кейде орындаушының
өзі де ... ... ... ... ... ... ... айдап салушы өзі шетте ... ... ... құтылу
мақсатында орындаушының көмегіне жүгінеді.
Орындаушының басқа адамдарды айдап ... ... ... ... ... бірлесіп әрекет жасаған жоқ деген сөз емес. Бұл жерде
айдап ... ... ... ... ... ... ... орындаушыға қылмыстық ниетін жүзеге асыруға көмектескендігін
білуі маңызды.
Көмектесуші мен айдап салушының орындаушының қылмыстық әрекеті туралы білуі
және ... ... ... олардың бірлесіп әрекет еткендігін көрсетеді,
яғни, қылмысқа қатысушылық туралы айтуға мүмкідік береді. ... мен ... ... ... ... ... туралы
білмеуі, қылмысқы қатысушылықты жоққа шығарады.
Кейбір авторлар қатысушылықты біржақты ... ... ... ... мен
көмектесуші орындаушының қылмыстық ниеті туралы білуі, болғанда ғана мүмкін
дейді.
Екінші бір авторлар қатысушылық үшін екі ... ... ... ... ... ... ... туралы білмеуі орындаушының айдап ... ... ... ғана ... емес, сонымен бірге ... ... ... де ... мәселе. Айдап салушы мен көмектесуші
бір бірінің ... ... ... ... ... олар ... болып табылады.
Обьективтік жағынан оларды бір қылмысқа қатысуы біріктірсе, субьективтік
жағынан-орындаушының ... ... ... ... [19, 68 б.].
Жоғарыда айтылғандарды қорыта келе мына шешімге тоқтауға болады: қылмысқа
қатысушылық-бір қылмыс жасаудағы екі немесе одан да көп ... ... ... ... қатысушылар арасындағы психикалық байланыс
ретінде қатысушылардың әрқайсысының басқа ... ... ... ... ... ... жағдайында айдап ... ... ... ... ... ... түде ... қамтиды.
Субьективтік белгілер. Жоғарыда айтылып кеткендей қылмысқа ... және ... ... ... ... ... ... қатысушылық тікелей немесе жанама қасақаналықпен жүзеге
асады [20, 59 б.].
Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің ... ... ... ... ... ниетпен жасалған әрекет қасақана жасалған қылмыс деп
танылады.
Абайсызда жасалатын қылмыстарда қатысушылық ... ... ... ... ... ... ... саналы түрде жол берудің
болмауымен ... ... ... ... ... тән
қылмыстық ниеттің біртұтастығы туралы айта алмаймыз, өйткені, ниеттің
немесе ... ... ... ... жол ... ... қылмыстық
ниеттің біртұтастығын құрамайды, әрі қылмысқа қатысушылар арасында қажетті
ішкі келісім болмайды [21, 43 б.].
Қылмыстық ниеттің ... ... ... қылмысқа қатысушылар арасында
келісімнің болуымен ғана қылмысқа қатысушылық, қылмыс жасаудың қоғамға
қауіптілігі ... ... ... ... ... ... кеңес
криминалистерінің абайсызда қылмысқа қатысушылық мүмкіндігі туралы пікірін
дұрыс деп айтуға болмайды.
Кеңестік ... ... ... ... қатысушылық тек қасақана
жасалатын қылмыстарда мүмкін деп ... енді ... ... ... да ... ... ... шығармайды» [22, 78
б.].
Абайсызда азғырушылық үшін қылмыстық жауапкершілік мүмкіндігін тану туралы
Вышинский мынадай пікір ... ... үшін адам ... ... ... ... ... және білуге ... ... ... ... ... ... ... болу мүмкіндігін Трайнин де
қолдады. Ол «абайсыз кінәда ... ... ... деген пікірді
жоққа шығардық.
Осы мәселелерді аша отырып профессор Трайнин мынадай үш жағдайды көрсетеді:
абайсызда қылмыс жасауға қасақана көндіру
қасақана қылмыс жасауға ... ... ... ... ... ... абайсызда көмектесу немесе көндіру.
Бірінші жағдайда автор қылмысқа қатысушылық жоқ деп есептеу ... ... ... адам ... әрекет етеді, ал оның әрекетін басқа
адам қасақаналықпен басқарады, сондықтан қылмыстық ... ... ... ... деп ... ... жағдайда қылмысқа қатысушылықтың
болмауын «азғырушымен көмектесушінің орындаушының жоспарымен ... ... ... бұл көзқарасын Шаргородский қолдайды.
«Біздің ойымызша-дейді ол,-Трайниннің «бірнеше адамның бір абайсыз қылмыс
жасауында қылмысқа қатысушылық бар» ... ... ... ... ... ... соң, ... болып табылады да, осындай абайсыз зиян
келтіру жағдайында жауапкершілікті ... ... [23, 143 ... мен түзетулердің мәнін аша отырып ... ... ... ... ал ... абайсызда туатын абайсыз
қылмыстарды жасау кезінде қылмысқа ... ... ... ... ... орындаушының әрекетінің сипаттамасын түсінеді деп
көрсетті.
Профессор Шаргородскийдің осы пікірін Филановский де ... ... ... абайсызда жасалса қылмысқа қатысушылық жоқ,-дейді ол,-
ал, олардың әрекеттері қасақана жасалса қылмысқа қатысушылық болады, ... тек ... ғана ... ... жасалатын қылмыстарда қылмысқа қатысушылық құрамын негіздей
отырып Филановский ... ... ... ... ... және ... олардың субьективтік жағының анализін жеке-жеке көрсету керек».
Абайсызда және қасақана жасалатын қылмыстарды ажыратудың негізгі белгісі
болып қылмыс жасаған ... өз ... ... ... ... белгі, әсіресе, кінәнің екі нысананын, түйіскен жерде-жанама
қасақаналық және ... ... ... байқалады. Екі
жағдайда да адам өз ... ... ... ... ... қоғамға
қауіпті зардаптарын алдын-ала болжайды, бірақ, бірінші жағдайда осы
зардаптардың тууына ... ... жол ... ... жағдайда оның тууына жол
бермеймін деп сенеді. Осыған орай,адам қылмыс жасауға ниеттенген кезде ... ... ... ... да, ... әрекет туралы-адамның қылмыс
жасауға ниеті болмаған кезде айтамыз [24, 56 б.].
Бірақ, бұл абайсызда қылмыс жасаған адамның ... ... ... ... болмайды деген сөз емес.
Абайсыз әрекет ете отырып адам өз ісінің мәнін әрқашан түсінеді, оны саналы
түрде және ... ... ... ... адам ... ... қауіпті зардаптар келтіруге ұмтылмайды,
осындай зардаптардың туу мүмкідігін көріп тұрған кезде де, оны ... Дәл осы ... ... ... болдырмау мүмкін деп есептей
отырып, адам белгілі бір ... ... ... ... адамның әрекетінің саналы және ерікті сипаттамасы
қылмыстық құқықтық мағынада оның ... ... ... ... ... ... қылмыс жасаған адам саналы түрде ... етсе ... бір ... ... ... ... де, ол қасақана әрекет етті деп
айта алмаймыз [25, 89 б.]. Тұрмыстық ... ... және ... ... ... жасалды деп айтуға болса да, қылмыстық құқықтық мағынада
олай атауға болмайды. «Қасақаналық-жәй ғана сөз ... заң ... ... мағына берген арнайы термин.
Осыған орай, Бурчак әрекет пен оның нәтиженің субьективті жағына жеке-жеке
анализ беру ... ... деп ... Оның ... ... анализ
беру қасақаналық және абайсыздық терминдерінің заң шығарушы ... ... ... [4, 46 б.].
Көмектесу арқылы қылмысқа қатысу орындаушыға қылмыстық ниетін жүзеге асыру
жолында ... ... ... ... ... деп табу ... ... көмектесуге бағытталған қасақаналық ниетті анықтау
қажет, яғни, көмектесуші болып, ... ... ... ... адам
ғана саналады.
Мысалы, КСРО Жоғарғы соттың Пленумы 1962 жылғы 30 қарашада қабылдаған
қаулысына ... X. ... ... ... ... соққан Г-нің жол
қауіпсіздігі ережесін бұзуына К. ... ... ... ... ... ... ... абайсызда жасалған. Пленумның бұл қаулысы
«Абайсызда жасалған ... ... ... болуы мүмкін емес
деген тезиспен жарық көрді.
Осыған сай, сот ... ... ... ... пен ... ... ... дегеніміз абайсызда жасалатын қылмыстарда қатысушылық болу ... ... ... ... ... қайшы болумен қатар,
сот органдарының тәжірибесімен де сәйкес келмейді деген сөз.
Қорыта айтқанда, қылмысқа қатысушылық екі ... одан да көп ... ... ... ... ... ... Егер қатысушылардың ең
болмағанда біреуі абайсыз әрекет етсе, қылмысқа қатысушылық болмайды, сол
сияқты, барлық ... ... ... ... ... ... ... криминалистер қылмысқа қатысушылық ретінде ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Басқа авторлар
керісінше, қылмысқа қатысушылықтың субьективті жағына алдын-ала келісімді
қосу осы құқық ... ... ... де, ... қатысушылықты
қылмыс жасаудың ерекше нысаны ретінде жауапкершіліктің ... ... деп ... [26, 53 б.].
Кейбір авторлар алдын-ала келісімді әрбір қылмысқа қатысушының ... ... ... мен ... ... ... және
қатысушылардың бірлесіп қылмыс жасау туралы ниетімен түсіндіреді. Келісім
кездейсоқ, ... ... ... ... ... ұзақ ... ... де
туындайды.
Бірақ, барлық қатысушылар арасында келісімнің болуы қылмысқа қатысушылықтың
міндетті белгісі емес. Кей ... ... ... мен көмектесуші
орындаушының ниеті мен әрекетінің қылмыстық сипатын білсе де, ... ... де ... ... ... да ... ... бірлесіп қылмыс жасауы туралы ниетін біле ... ... кей ... айдап салушы қылмысқа көмектесушінің қатысатынын
немесе көмектесуші орындаушының біреудің азғыруы мен әрекет етіп ... ... ... ... ... ... ... жағынан қасақаналықпен-
тікелей және жанама-сипатталады [27, 37 б.].
Әрбір қылмысқа қатысушы келесі жағдайларды ... ... ... ... мен ниетінің қылмыстық сипатын;
өз әрекетінің де қоғамға қауіпті екендігін, өйткені ол қылмыс ... ... ... мен ... қатысушылардың әрекет етуі үшін
қолайлы ... ... ... ... ... ... не қылмыстық нәтижеге жетуге
қажетті шарт екендігі.
Орындаушы екеуіне ортақ қылмыстық нәтижеге жетуге бағытталған өзіне ... ... ... ... ... сезіне отырып, қылмысқа
қатысушы осы нәтиженің тууын тілейді немесе оған саналы түрде жол береді
[28, 120 ... ... ... қатысушылықтың тек қасақана жасалатын қылмыстарда
болуы Қазақстан Републикасының ... ... ... орын ... ... ... үшін ... пен ниеттің маңызын айтпасақ,
қылмысқа қатысушылықтың субьективті ... ... ... ... ... ... мен ниеті ерік пен әрекет сипатын анықтайды. ... ... ... құрамының субьективті жағының міндетті белгісі бола бермейді.
Кейбір ... ... ғана ... пен ниет ... ... ... болады, өйткені оларсыз қылмыстық құрамның субективті жағын анықтау
мүмкін ... ... [29, 420 ... пен ниет ... ... міндетті белгісі болатын қылмыстарда тек
орындаушы мен ұйымдастырушы үшін ғана ... ... ... ... ... ... не басқа қылмыстық мақсаттарды көздеуі мүмкін.
Сондықтан бір ... ... ... ... қылмыстық әркеттері
әртүлі мақсатпен ниеттерді көздесе де қылмысқа қатысушылық орын алуы ... 118 б.]. Бұл ... айта ... жәй, егер ... ... ... қылмыстық мақсатқа жетуге деген саналы әрекеттері
болмаса, онда олардың әрекеттері осы қылмысқа қатысушы деп ... ... ... ... ... заң ... қылмысқа қатысушылардың бір мақсатқа
ұмтылуын не ... ... ... ... ... ... қатысушылардың
мақсаттары мен ниеттерінің ... ... ... ... ... ... болып табылмайды.
2 ҚЫЛМЫСҚА ҚАТЫСУДЫҢ НЫСАНДАРЫ ЖАУАПТЫЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.1 Қылмысқа ... ... ... ұйымдастырушы-қылмысқа қатысушылардың ішіндегі ең
қауіпті тұлға. Ол басқа адамдарға ықпал ете отырып, ... ерік ... зиян ... ... бағыттайды. Ұйымдастырушы қылмысқа
қатысушылардың қылмыстық әрекетіне белгілі бір жүйе енгізеді. ... ... ... қатысушыларға қарағанда аз мөлшерде кездесе
отырып, олар бірлесіп қылмыс жасаушылардың әрекеттерінің ... ... ... ... қылмыстық кодекстерде ұйымдастырушы түсінігінің анықтамасы
берілмеген еді. Қылмыспен ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерінен жоғары тұратын және қылмыс жасауда
басшылықты өз қолына алатын адамның бар ... ... ... әрекеттерінің шын мәніндегі қауіптілігін танып, сот тәжірибесі
ұйымдастырушының ... ... ... ... күннің өзінде де
тікелей орындаушы деп саралау жолын ұстады.
Орыс криминалисі А.В. Лохвицкий ұйымдастырушыны ... ... ... ... ... деп ... 102 ... Республикасы Қылмыстық кодексінің 28 бабының 3 бөліміне сәйкес,
қылмыс жасауды ... ... оның ... ... еткен адам,
сол сияқты ұйымдасқан қылмыстық топ немесе қылмыстық қауымдастық (қылмыстық
ұйым) ... ... ... ... ... адам ... деп танылады.
Теорияда қылмысты үйымдастырушы түсінігіне бірқатар анықтамалар берілген.
Ковалев ұйымдастырушы деп:
қылмысты ... ... ... адамдарды қылмыс жасауға көндіріп қана
қоймай, сол адамдармен бірге қылмысты ... ... ... ... басшы, жетекші ретінде қылмыс құрамын орындауға ... ... ... ... аяқталуына басқа да әрекеттер жасау-
жасамауына тәуелсіз, тікелей басшылық жасаған адамды атайды [32,246б]. Егер
Ковалевтің анықтамасының екінші ... ... ... ... бірінші
бөлігімен келісуге болмайды, өйткені бұл жерде әңгіме қылмысты ... ... ... ... ... [33,420 б.]. ... әрекетін сипаттай отырып: «ұйымдастырушы басқа кінәлі
адамдардың қолымен қылмыс құрамын орындаған адам деп ... ... Ал, ... ... ... ... рөлі қылмыстық
сыбайластық қорудан, оған мүшелерді тартудан, қылмыстық жоспар ... ... ... ... ... ... [34, 320 б.]. Бұл
анықтаманың басты кемшілігі ұйымдастырушы болу үшін көрсетілген белгілердің
жинағы ... ... ... ... ... беруінде. Кригердің пікірінше
«ұйымдастырушы болып ... ... ... ... құрған немесе
олардың әрекеттеріне басшылық ... ... ... ... және оны жүзеге асыруға басшылық жасаған адам саналады» [6, 112
б.].
Осы анықтамаға қарсылық ... ... ... өз ... «Қылмыстық
сыбайластық ұйымдастырған адамның ... ... ... ... ... көрсетілген қылмыс болып саналатын әрекеттерге жатады,
сондықтан қылмысқа ... ... ... бапта
ұйымдастырушы туралы айтудың қажеті жоқ»- деп дәлелдейді [35, 34 б. ... ... ... ... ... қылмыстық қаумдастықты
(қылмыстық ұйымды) құру және оны басқару әрекеті үшін ... ... ... ... 235 бабына сай туындайды [36,
15 б.].
Кезінде осы бапты ... ... ... ... ... ... ... еді. «Бұл ұсыныс қылмыстық құқықтың кез-келген қылмысқа
қатысушылардың ... ... ... ... қылмысы үшін жауап беру
принципін жоққа шығарадың» [37, 35 б.].
Ұйымдастырушы қылмыстың инициаторы ретінде ... ... ... ... айдап салушы ретінде әрекет етеді. Көп жағдайда мұндай
айдап салушы қылмысқа қатысушыларды тартқаннан кейін, қылмыстың обьективтік
жағын жасауға ... ... Бұл ... ол ... ... ... тартылып, оның айдап салушылық әрекетін сот жаза мөлшерін
тағайындағанда ескеруі тиіс. Бірақ, мұндай айдап салушының ... ... ... ... әлдеқайда қауіптілігіне қарамастан ол
ұйымдастырушы болып табылмайды.
Ұйымдастырушы болу үшін басқа адамдардың қылмыс жасауға ... ... ... немесе қылмысты жүзеге асыруға тікелей қатысып қана қоймай басқа ... ... ... Заңда көрсетілгендей ұйымдастырушы, қылмыс жасауды
үйымдастыруы тиіс, яғни жоспарын ... ... ... ... ... немесе тіпті бір орындаушының рөлін нақты
көрсетеді. ... ... ... ... ... жасауға
ниетін тудырып қана қоймай, ол үшін ойлап әрекет жоспарын дайындауы ... ... ... ... ... ... асыруға қатыспауы
да мүмкін.
Кейбір ғалымдар ұйымдастырушы мен айдап салушы түсініктерін ... ... ... ... ... ... жасауға көндірумен
шектеледі, яғни орындаушының қылмыс жасау ниеті мен шешімін тудырғанда өз
қызметін аяқталды деп ... ... ... ... ... жасап, орындаушының қылмыс жасау ниетін тудырып қана
қоймай, өзі ... ... ... ... ... ... сенімін
тудырады [4, 88 б.].
Қылмысты ұйымдастыру барысында ұйымдастырушының атқаратын рөлдері мен
функциялары алуан ... ... ... ... ... ... ңатысушылар арасында үшрақты байланыс орнату және қылмыстық эрекет
тәсілдерін белгілеу; қылмысқа қатысушыларды болашақ ... ... ... ... ... ... рөлдермен
функцияларды бөлу; қылмыс жасаушыларды құрал - саймандарымен ... ... ... ... және т.б. көптеген әрекеттер. Ұйымдастырушының
әрекетінің осындай және басқа да ... ... ... ... келе ... ... ... үшін олардың жиынтығы міндетті емес.
Әрбір нақты ... ... ... ... екені, яғни басқа
қатысушылардың күштерін біріктіріп, қылмысты дайындау немесе тікелей жүзеге
асыру кезеңінде бірлескен ... ... ... ... шешуші
рөл атқаруы тиіс. Бұл жерде ұйымдастырушы ретінде қылмыс жасауға тікелей
қатысқан адамның жауапкершілігі мен қылмыс ... ... ... ... топ ... оған ... ... адамның жауапкершілігі арасында
үлкен айырмашылық болмауы керек.
Бірнеше адамның бірлесіп ... ... ... ... бола ... қатардағы қатысушылар жасайтын әрекеттердін, сипаты туралы
білуі тиіс. Ұйымдастырушыға өзі құрған қылмыстық топтың ... ... ... ... ... немесе басқа адамдар арқылы байланыс ... және ... ... ... ... ... қатысушылар қолданатын
тәсілдер мен қүралдар туралы біледі. ... бәрі ... ... ... және ... ... ... әрекетін алдын ала
белгілеген мақсатқа жетуге бағыттауға мүмкіндік береді.
Қылмыстық ... ... ... топ құру ... және ... ... жасауда ұйымдастырушы құпиялық сақтау мақсатында
немесе қылмыстық топ мүшелерінің көп ... ... ... тікелей білмеуі, олар жасаған нақты қылмыстар туралы ... ... ол ... ... ... ұйымдасқан топ құрамын,
құрылысын, байланыс нысандарын, жекелеген мүшелердің қылмыстық әрекеттерін,
нысандары мен тәсілдерін, олар ... ... ... ... Ұйымдастырушы қылмыстық сыбайластық не қылмыстық топтың шын мәніндегі
басшысы болса, ол осы мәселелер ... ... ... ... ... ... ... айта отырып, оның әрекетін
саралау мәселесіне ... ... Кей ... пікірінше
ұйымдастырушының әрекетін орындаушының әрекеті сияқты тек Ерекше бөлімнің
баптарымен саралау керек дейді [37,35 ... ... бүл ... ... ... ... бұл көз қарасты бұрынғы
сот тәжірибесіне тән деп ... яғни ... ... ... бұрын Жалпы бөлім баптарына сілтеме жасау мүмкін
емес еді [4, 47 б].
Қазақстан Республикасы ... ... ... бөлімінде
ұйымдастырушының қылмыстық жауапкершілігін бекітетін арнайы бап болуына
байланысты біз Бурчактың көзқарасын қолдауымыз ... ... ... ... бөлімнің баптарымен саралауды
қолдаушылардың пікірінше ұйымдастырушы қылмысқа тікелей қатысып отырады,
сондықтан Жалпы ... ... ... ... жоқ. ... ... салушымен
көмектесуші қылмыс жасауға тікелей қатысқанда ... ... ... ... сілтемесіз сараланады, себебі айдап салушымен
көмектесушінің орындаушылық ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушының да жағдайы дәл осындай.
Ұйымдастырушы басқа адамдармен бірге Ерекше бөлімнің белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... оның
әрекетін саралауда Жалпы бөлімге сілтеме жасаудын, қажеті жоқ. Бұл жағдайда
оның ұйымдастырушылық ... жаза ... ... ... ... ... ... Ұйымдастырушылық қызмет ұйымдастырушының қылмысқа
қатысуының ... мен ... ... ... ... бөлімнің нақты бір бабында көрсетілген қылмыстың
обьективті жағын жүзеге ... ... ... оның ... ... ... ... анықтайтын Жалпы бөлімге
сілтемесіз саралау мүмкін емес [38, 132 б.].
Сыртқы, объективті ... ... ... ... ... ... тән. Ұйымдастырушы деп бірлесіп қылмыс жасауда өзінің
ұйымдастырушылық қызметін сезінген, өзінің басшылығымен ... ... ... ... ... ... қылмыстық зардаптардың
келу мүмкіндігін көрген онын, келуін тілеген адамды айтуға болады.
Ұйымдастырушының ниеті қылмысқа қатысушылықтың әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... бірдей бола
бермейді. Ұйымдастырушылық әрекеті үшін ... ... адам ... және өзі басқарған адамдардың қандай қылмыстар жасағанын
білгендігін дәлелдеу керек [39, 51 ... ... ... Республикасы Қылмыстық кодексінің 28 бабының
1-бөлігіне ... ... ... ... ... ... ... қылмысқа қатысушылар деп танылады.
Қылмысқа қатысушылық тарихы жағынан біртұтас және біртектес түсінік болып
отырып, алғашқыда қылмысқа ... ... ... бір ... ... ... адам саналады. Уақыт өте келе қылмысқа ... ... ... ие ... ... қатысушылардың жекелеген
түрлері анықтала бастады [40, 27 ... ... ... ... және ... және кінәлілік) негіздері болады. Осы мағынада қылмысқа
қатысушылар ... тең. ... ... ... ... ... ... түсінікті араластыру болар еді: жауаптылық негіздері және жазалау
негіздері. Қылмыстық жауаптылықтың бірдей негіздері ... ... ... ... ... рөліне байланысты өзіне тән
ерекшелігі болады. Әрбір қатысушының жекелеген ерекшеліктерін ... ... ... сот қана ... ... Бірақ сот жұмысын жеңілдету
мақсатында қылмысқа қатысушыларды ... ... ... ... ... ... ... жекелеген қатысушылардың мінез-құлқының
сипаты әртүрлі болуы мүмкін, оның осы ... ... ... ... ... ... бар [41, 4 б.]. ... қылмыс жасайтын
адамдардың әрекеттерінің обьективті жағы қылмысқа қатысушылықты түрлерге
бөлудің негізі ... ... ... ... ... қылмыс пен
қылмыскердің қауіптілік дәрежесін шешуші факті ретінде адамның ішкі ойларын
емес, белгілі бір қылмыстық ... ... бар ... іс ... ... ... бірнеше адамның қылмыс жасауы кезінде қылмысқа
қатысушылықтың және қатысушылардың нақты ... ... ... ... негізінде ең алдымен белгілі бір қылмысқа қатысқан ... ... ... дәрежесі жатыр.
«Қылмысқа қатысушылық - деп көрсетті Трайнин,-әрбір адамның ... ... мен рөлі ... ... ... ... ... саралау қатысушылықтың осы ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Қатысушылардың
орындайтын рөлдері әртүрлі және көп ... ... олар ... ... [42, 3 ... ... бөле ... Пионтковский қатысу дәрежесіне
байланысты негізгі және ... ... ... деп ... ... ол,-тар мағынадағы қылмысқа ... ... ... кінәсінің дәрежесі ... ... ... заң ... ... ... ... әрбір адамның қылмыс
жасау кезіндегі нақты рөлін анықтаумен байланыстырадың. Осы айтылғандарға
байланысты профессор ... ... және ... дәрежедегі
кінәлілерді бөлу негізі ретінде кінә дәрежесін көрсетеді [43, 61 б.].
Бірқатар қылмыстардың ұйымдастырушылары ... ... ... ... жүзеге асыруға тікелей қатыспайтындығын көрсете ... ... ... ... Заң ... ... ... қылмыс жасауды орындаған
обьективті рөліне байланысты ажырататын, -деп көрсетті.Жекелеген қылмысқа
қатысушылардың арасындағы айырмашылықты ... ... ... ... ... қылмыстық құқықпен тәжірибеде қылмысқа қатысушыларды
орындаушы, ұйымдастырушы, айдап салушы және ... деп ... ... ... ... ... әрекетінің сипатын,
рөлімен қылмысқа қатысу дәрежесін дұрыс бағалауға мүмкіндік береді.
Объективті негіздерге сүйенген осы ... заң, ... ... ... ... ... ... беріп, қылмысқа
қатысушылық үшін жауапкершілік және әрбір қатысушыға әділ жаза ... ... ... етеді.
Қылмысқа қатысушылардың түрлері туралы айта отырып, нақты бір ... ... ... байланысты қылмысқа қатысушылардың бір ерекшелігі
туралы айта кету керек. Бұл ... ... ... инициаторы,
көмектесушіден басқа қатысушыларға тән. Орындаушы мен көмектесуші жасайтын
қылмыстарда ... ... ... ... ... ... ... ететін
қылмыстарда инициатор айдап салушы болады. Қылмысты ұйымдастырушы ... ... ... ... ... мүмкін [36, 48 б.]. Көптеген
авторлар қылмысқа қатысушыларды бөлу тар ... ... ... ... арқылы қатысушылыққа тән деп есептейді. Бұл авторлардың
пікірінше ... ... жеке ... ... ... ... қатысу дәрежесін қараудың қажеті жоқ, өйткені ... ... ... ... құрамын тікелей орындаумен
байланысты. Бұл пікірмен Гришаев пен ... ... ... ... ... ... тек тар мағынадағы
қатысушылықты ғана емес, сонымен бірге жалпы қатысушылықта да болуы тиіс.
Бірге қылмыс жасаған ... бір ... ... ... ... ... ... қатыспаса, мұндай адамдар ешбір жағдайда да
орындаушы (бірге орындаушы) ... ... ... қылмыс жасаған
адамдар бірігіп ұйымдастырушының немесе ... ... ... ... орындап, сонан соң бұдан басқа Ерекше бөлімнің
белгілі бір бабында қарастырылған қылмыстың ... ... ... ... олар қылмысты орындаушылар болып табылуы ... ... ... ... ... ... басқа әрекеттерін
сіңіреді. Бірақ, бұл басқа адамдармен бірлесіп ... ... ... ... ... ... рөлі ескерілмей қалады ... ... ... ... ... ... орындаушылардың рөлі мен қылмысқа
қатысу дәрежесін көтеріп, басқа қатысушыларға қарағанда оны қылмыстың
негізгі ... ... ... мүмкідік береді әрі сот кінә ... және жаза ... ... [44, 65 б.].
Әрбір қылмысты орындаушының рөлі ... орын ... ... ... ... ... ниетінің нәтижесі орындаушының қаншалықты дәрежеде
қылмыс жасауына байланысты. Бұл жағдайда қылмыстық құқық ... ... ... ... қарастырады.
«Акцессорлық концепцияның мәні-қылмысқа қатысушылардың жауапкершілігінін,
ерекше шарттары мен нысандары орындаушы қылмыс ... ... ... ... ... Қылмысқа қатысушылардың ортақ жауапкершілігінің негізі
болып қылмысқа қатысушы адамдардың әрекеттерінің біртұтастығы алынады. ... ... ... ... ол ... ... болып табылатын қылмыс құрамын жүзеге асыратын
тұлға. Егер бұл ... күш ... ... ... та жоқ. ... акцессорлық табиғаты осы, әрі ол дұрыс».
Шын мәнінде орындаушы болмаса, қылмысқа ... та жоқ, ... ... жоқ. ... ... қатысушылардың басқа біреуі болмаса,
қылмысқа қатысушылық болуы мүмкін, бірақ орындаушы ... ... та жоқ. Олай ... ... ... ... мәні ... ол орындаушының әрекетіне тәуелді.
Акцессорлық концепциямен Трайнин келіспейді. «Орындаушы кісі ... ... ... ... кісі ... үшін ... салушы мен
көмектесуші жауап бермейді, - ... ... ... ... ... бас ... немесе жеке басының ерекшеліктеріне байланысты
жазадан босатылған жағдайда басқа қатысушылар жауапқа тартыла ... ... ... орындаушы жасайды деп санауға болмайды, қылмысты
қатысушылардың бәрі ... ... бірі ... ... қарастырылған
қылмыстық әрекеттерді тікелей орындаса, екіншілері ... ... ... функцияларды атқарады. Трайнин орындаушыны «қылмыстың
тікелей авторы деп атайды. Осы анықтамаға ... ... болу ... ... ... өз ... тікелей орындау керек деген қате пікір
туындауы ... Бұл ... емес ... ... басқа адамның көмегін
пайдаланып, сол ... ... ... мүмкін. Бұл жағдайда өз қолымен
орындаушылық болмаса да, өз еркін орындатып отырған адам ... ... [24, 52 ... ... ... ... ... түсінігі қылмыстық ... ... ... ... емес немесе осындай әрекетті
абайсызда жасаған адамның ... ... ... ... басқа адамдар
арқылы орындаушы қылмыс құралы ретінде жасы толмаған адамды немес есі дұрыс
емес ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
беретін жағдайда қылмыс істеген немесе абайсыздық үшін жауаптылыққа
тартылатын ... ... ... Мысалы, егер адамды алдау арқылы ауру
адамға дәрі бер деп у ... ... ... адам ... болып, алданған
адам егер берілген препараттың дәрі ... ... ... ... ... мүмкіндігі болса, абайсызда кісіні қазаға үшыратқаны ... ... ... белгі бойынша - ортақ зиян келтірудегі екі ... ... - ... ... арқылы қылмыс жасау қылмысқа қатысушылыққа
ұқсас. Басқа белгілері бойынша ол қылмысқа қатысушылыққа мүлдем ұқсамайды.
Басқа ... ... ... ... асырудағы құрал ретінде адамдардың
әрекеттері, олардың ... ... ... немесе олардың қоғамға
қауіпті емес әрекеттерін қамтиды. Ішкі ... ... ... ... қылмыстың құралы болып отырған адам өзінің әрекеттерінің қоғамға
қауіптілігін сезбейді немесе қылмыстық салдардың ... ... ... жол ... демек психикалық қатынас бойынша қылмысқа қатысушылар
қатарына кірмейді. Осы жағдайда орындаушы болып ... ... ... ... қолымен жүзеге асырған адам табылуы тиіс. ... ... ... ... ... екі адамның бірі екіншісінің қолындағы
қылмыстық ниетін жүзеге асырудағы құралы болса-қылмысқа қатысушылық жоқ ... Екі не ... көп ... ... ... құралы ретінде
үшінші адамды немесе кінәлі емес адамды ... ... ... ... ... ... ... абайсызда әрекет еткен адамды қолданса
жағдай басқаша ... Егер екі адам жасы ... ... баланы
бөтеннің мүлкін ұрлауға көндірсе онда оларды бірлесіп басқа адам арқылы
қылмыс жасаушылар, яғни, ... ... деп тану ... Егер ... бірі екіншісін ұрлыққа айдап салса, ал ол ниетін ... жас ... ... ... ... адам ... ... жасаушы
ретінде тек екінші қатысушы жатады [45, 2 б.]. ... ... ... үшін Ерекше бөлімні тиісті баптарында көрсетілген адамдар ғана
қылмыстық жауаптылыққа тартылады. Мысалы, әскери қылмыстар үшін тек ... ғана ... ... ... ... ... жалтару қылмысы үшін
тек ... ... ... ер азаматтар ғана жауап береді. Қылмыстық
кодекстің Ерекше бөлімініқ бір қатар ... ... ... ... Бұл арнайы субьектілі қылмыстар, бұл қылмыстарға қатысушылық
үшін жауапкершілік шеңбері тарылған.
Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... азаматтарды тек ерекше құқықтары мен міндеттері бар
адамдар ғана ... ... ... қол ... ... ... адамдар қылмыстық заңның осы нормаларды қорғайтын мүдделерге ... ... ... олар тек ... ... басқа рөлдерін
орындай отырып, орындаушыға көмектесе алады [46, 12 б.]. ... ... ... үшін жауапкершіліктің, шектелуінің мәні ... ... ... ... ... ... ... арнайы
адамдар ғана танылады, ал қатысушылар ретінде ... ... ... қылмыстық жауаптылық жасына толған есі дұрыс ... ... ... адам ... ... ... ... қылмыс құрамынық бірі үшін
жауаптылыққа тартылып, оның арнайы ... ... ... ол ... бір ... құрамының обьективтік жағына кіретін әрекеттерді жасаған
күннің өзінде де мұндай қылмыстың, орындаушысы болып табылмайды.
Қоғамға қауіпті зардаптар келтірген адамның тек ... ... ... ... ... ... ... субьект болып табылуға қажетті ... ... ... есі ... ... ол адам қоғамға қауіпті
зардаптарды ешкімнің көмегінсіз келтірсе, ... адам ... ... ... бұл қылмыстардың, субьектісі бола алмайды, сондықтан
қылмыстық ... ... [46, 19 ... айтқанда, қылмыстың орындаушысы болып, Қылмыстық кодекстің Ерекше
бөлімінің нақты ... ... ... ... ... ... ... адаммен қатар, қылмыс субьектісі болып табылмайтын ... ... ... ... ... жолымен қоғамға ... ... ... ... ... ... Қылмысқа қатысушылардың арасында айдап салушы-сыртқы
көзге елеусіз тұлға. Оның ... ... ... ... ... адамдарға әсер ету дәрежесімен сипатталады [47, 40 б.].
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 28 бабының 4 бөлігіне сәйкес,
басқа ... ... ... алу, ... ... ... өзге де ... жасауға көндірген адам айдап салушы деп танылады.
Трайнин айдап салушы жайында айта ... ... ... ... ... ... ... Ол қылмысты жүзеге асыруға ... оның рөлі ... өзі ... ... ... ... ... салушы
қылмысқа басқа адамды итермелейдіқ» [43, 26 б.].
Заңда көрсетілген қылмыс ... ... ... ... ... ... қылмыс жасауға шешімін тудыру» деп түсінуге болады.
Айдап салушының ... ... ... ... оны айдап салушы деп
табуға кедергі ... Бұл ... ... ... бір мезгілде бірге
орындаушы, кей кездерде бұл айдап салушының әрекетін саралауға әсер етеді.
Айдап салушының кінәсі барлық уақытта қасақаналықпен ... ... ... ... өзі ... адам ... ... сипатын түсінетін, бірлесіп
жасаған қылмыстық ... ... ала ... және олардың келуін
тілеген (немесе оған саналы түрде жол берген) адам ... ... ... көп ... тікелей қасақаналыққа тән. Басқа адамдарды
қылмысқа тарта отырып, айдап салушы өзінін, ... ... ... ... ... қылмыстық зардаптың келуін тілейді. Бірақ, бұл айдап
салушының жанама қасақаналықпен әрекет ... ... ... ... ... салушының әрекетінің басқа қатысушылардың
әрекеттерінен ... ... ... ... қылмыстық ниеттің тууына
себепкер бола отырып, басқа адамның қылмыс жасауға ниетін тудыруында.
Заңда ... ... ... ... ғана ... ... ... қандай адамды айдап салушы деп табуды көрсетумен қатар,
айдап салушылық кезінде қолданатын нақты ... ... де ... ... қүрал тәсілдерінің бәрін, сондай-ақ осындай құралдардың ғылыми
топтарын көрсету мүмкін емес, өйткені кейбір ... ... бір ... адамды қылмыс жасауға көндіруге жеткілікті болса, дәл сол құрал басқа
жағдайда басқа адамға әсер ... ... ... ... дұрыс
көрсеткендей: «адамды оның еркіне қарсы жағымсыз әрекеттер жасауға көндіру»
кезінде кейде өте қатал ... ... ... олар ... міз ... еркіне қақтығысып қирайды. Ал кей жағдайларда жай
ғана ... ... ... сөз ... өте ауыр ... ... ... жеткілікті болып табылады.
Бірақ қандайда болмасын құралдар адамның ... ... ... еркіне
қарсы болуы тиіс емес, оның ниетін тудыруы, яғни ең болмағанда белгілі ... ... ... түрде шешім қабылдауға көндіруі тиіс.
Кеңестік заң әдебиетінде айдап салушы қолданатын құрал ... ... ... берді: сатып алу, өтініш, тапсырма, сендіру және
көндіру, бұйрық, күштеу және алдау, мәжбүрлеу.
Бұлардың ішінде адамның психикасына ... әсер ... ... мен ... те болады. Көп жағдайларда бұл тәсілдер психикасы тұрақсыз адамдардың
санасында қылмыс жасауға итермелейтін ниеттердін, ... ... ... бос, ... немесе қорқақ адамдарды қорқыту немесе мәжбүрлеу өз
мүддесін құтқару үшін заң қорғайтын басқа мүдделерге зиян ... ... ... ... ... ... бірі болып бұйрық та саналады. Бірақ
бұл тәсіл тек қызмет бабы бойынша ... ... ... мүмкін.
Бұйрықтың орындалуы міндетті және бастықтың беделіне ... ... ... Орындалуы міндетті бұйрықтарда қылмысты бұйрықты орындаған
қызмет бабы бойынша бағынышты адамдар жауаптылықтан ... ... ... адам басқа адамның ... зиян ... адам ... ... Егер ... ... ... түрде міндетті болмаса,
осы бұйрықты ... адам ... ... ... ал ... ... айдап салушы ретінде жауапкершілікке тартылады.
Мәжбүрлеу, қорқыту, бүйрық беру айдап салушылықтың тиімді тәсілдері деген
тұжырымнан олар кең ... ... ... ... ... ... ... төменірек, бірақ қолданылуы оңай тәсілдерді де қолданады әрі бұл
тәсілдер айдап ... ... ... және ... ... ... береді. Мұндай тәсілдерге сендіру және өтінішті жатқызуға
болады.
Сендіру айдап салушының орындаушыға немесе ... ... ... бола алатын мән-жайларды хабарлаудан көрінеді, бірақ
сендіру олардың арасындағы қарым-қатынасты талап ... ұзақ ... ... кезінде айдап салушы орындаушының шешімін қабылдауына
әсер ететін ... ... ... ... ... ... ... кедергі келтіретін мотивтерді жоюға тырысады.
Айдап салушылықтың бір тәсілі ретінде сендірудің өзіне тән ... ... сырт ... ... ... ... болмауы. Орындаушының
психикасына әсер ете отырып айдап салушының белгілі бір әрекеттерді жасау
қажеттілігіне, осы ... ... ... ... сай
келетіндігіне орындаушыны сендіруге ұмтылады, сендірудің ерекшелігі осында.
Сендіруге айдап салушылықтың бір ... ... ... ... бұл жерде де айдап салушы өзінің мүддесін сыртқа ... ... ... бір ... ... беру ... ... бір рет қана
орындайтын әрекеті болып ... мен ... ... ... ... айдап салушының мүддесі
жатыр. Өтініш көмегімен ... ... ... ... ... ... ... сай әрекеттерді жасауға көндіруге ұмтылады. ... ... ... ... ... ... мен орындаушының қарым-
қатынасына тәуелді.
Көндіру айдап салушылықтың бір тәсілі ретінде ... бір түрі ... ... тек оның ... бұл ... ... өтініш ету сияқты. Көндіру-белгілі бір уақытқа созылған сендіруді
еске салады. Бірақ, сендіруде айдап салушы ... ... әсер ... ... ... ықпал жасайды. Көндіруші адам өтінішін бірнеше
рет қайталап, адамды көндіруге тырысады. ... ... ... ... ... орынға қоюға тырысса, көндіруде өзініқ де
мүддесін жасырмайды .
Айдап салушылықтың тәсілдерінің ішінде сыйлық беру мен оны беру ... ... ... ... ... көру туралы уәде жайында, адамның
қателесуін пайдалану туралы айта кету керек. Көп ... ... ... ... қылмыстан пайда көру туралы уәде етуді қылмыскерлер ... ... ... біріншіден, өздерінің қылмыстық әрекет шеңберіне
басқа адамдарды тарту, екіншіден өздерінің әрекеттерінің ... ету. ... беру ... адаға қатысты қолданылса, ол пара
нысанына ауысады.
Пара лауазымды адамға өзінің қызметінде пара беруші адамның ... ... бір ... ... ... жасамауы үшін беріледі. Мұндай
әрекеттер құқыққа қайшы емес (мұндай әрекетті ... адам пара ... ... ... және құқыққа қайшы әрекеттер өз кезегінде қылмыстық
жазаланатын және ... ... ... ... ... ... бір заттай сыйлықтарды тікелей берумен ... ... ... ... беруге уәде етумен де әсер етеді(ұрлық,
тонау т.б.)- Жоғарыда айтылғандай айдап салушы қолданатын тәсілдердің бірі
белгілі бір ... ... ... ... ... жасауға бағыттау
үшін пайдалану және адамды сол ... ... бір ... ... ... ... бір жағдайда негізсіз қызғанышты қоздыру-кісі өлтіруге
бағытталған айдап ... ... ... ... салушы өзі көзге түспеу үшін жасырын әрекеттерге де жүгінуі мүмкін.
Бұл кезде айдап салушы ... ... ... ... ... ... қолдануы мүмкін. Тіпті ол адамды қылмыс жасаудан немесе ... бір ... ... ... ... ... ... салушының
осындай сөздерінен кейін ол адам керісінше белгілі бір ... ... ... қайсібірін қолданбасын айдап салушы оның бәрін сөзбен
жеткізеді. ... ... ... ... ... ... ... психикасына,
санасына ықпал жасайды, оның қоғамға қауіпті ... ... ... ... тұжырым немесе ойлар келуіне себепкер болады. ... ... ... ... санасына оның әрекеттерін бағыттайтын
мотивтер жинағын енгізеді.
Кей кездерде айдап салушы сөз қолданбауы ... онда ол ... ... жеткізіп, түсіндіре алатын іс-қимылдарды қолданады. ... ... ... деп ... іс-қимылдар, көп жағдайларда,
тікелей қылмыс жасау орнында кездеседі. Нақты жағдайларда байланысты мұндай
іс-қимылдар ... ... ... Айдап салушы Қылмыстық кодекстің
Ерекше бөлімінде қарастырылған қылмыс құрамының обьективті ... ... ... Бұл ... ... айдап салушы басқа
адамдарды ... ... жасы ... есі дұрыс емес немесе
абайсызда әрекет еткен адамдар ... ... ... салушылық кезінде қылмысты тікелей жасау осы іс-әрекеттің қылмыстық
сипатын түсінетін және өз әрекеттерін саналы ... ... ... ... ... ... санасы мен еркіне әсер етуде айдап ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі
болады. Ұйымдастырушы кінәлілерді біріктіреді де оларды басқарады. Ал ... ... ... ... ... ... ... ол басқа
адамдарды қылмыс жасауға көндірумен шектеледі. ... ... ... айдап салушылық өзінің нақтылығымен ерекшеленеді; нақты бір
адамды нақты бір қылмыс жасауға көндіруі [48, 19 б.]. ... ... бір ... әрекеттер жасауға шақыруда айдап ... ... бір ... ... мен ... әсер ету, олар ... мүмкін қылмыстың
сипатын түсіну жоқ. Сондықтан, осындай жалпы шақырулар айдап салушылық
болып ... ... ... ... ... ішінде ең көп
тараған түрі. Екі немесе одан да көп ... ... ... ... рөлі жағынан көмектесуші басқа қатысушыларға ... ... ... Шын ... қылмыс жасау туралы ойды ... ... ... ... әрекетіне басшылық жасамайды. Ерекше
бөлімнің белгілі бір бабында қарастырылған қылмыстық құрамның ... ... ... ... ... тек орындаушыға оның қылмыстық
ниетін жүзеге асыруға көмек береді [49, 19 ... ... ... кодексінің 28-бабының 5 ... ... ... ... қылмысты жасайтын қару немесе құрал
берумен не қылмысты жасауға кедергілерді ... ... ... ... ... қылмыскерді, қаруды немесе қылмыс жасаудың
өзге құралдарын, қылмыстық ізін не қылмыспен ... ... ... ... уәде ... ... сол сияқты осындай заттарды сатып алуға немесе
өткізуге күні бұрын уәде берген адам көмектесуші деп танылады.
Осы заң ... ... ... ... ... ... да
көмектесушіліктің тәсілдері мен құралдарының тізімі берілген. Олардың ... ... ... ... екі түрге бөлінеді; заттай
жәрдемдесу орындаушыға оның ... ... ... асыруға көмектесу,
яғни, орындаушынын, қылмыстық құрамының объективтік жағын жүзеге ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық
ниетті жүзеге асыруға құралдар беру, ... ... ... ... ... мүмкіндік бермейтін кедергілерді жою,
қылмыстың ... ... ... ... туғызу, және тағы басқа
әрекеттерді орындайды. Бірақ, көмектесуші қандайда бір әрекеттер ... ... ... ... ... ... ... жағын
жасамауы тиіс, өйткені орындаушыға қылдмыстық обьективті ... ... ол ... ... болып табылады.
Көмектесушінің екінші түрі-интеллектуальды жәрдемдесу. Ол орындаушының
қылмыс жасау туралы шешімін нығайтудан, ойын ... ... ... Бұл ... құралдары болып кеңес, нұсқау ... ... және ... ... ... ... ... және
қылмыстық жолмен табылған заттарды жасыру туралы күні бұрын берілген уәде
болып саналады.
«Қылмысқа ... ... ... ... ... ... ... зардаптарды бірлесіп қасақана келтіру, деп түсіне отырып,
көмектесушілік болып қылмыскердің өзін ... ... ... ... ... мен ... ... табылған заттарды жасыру туралы қылмыс
жасаушы адамға күні бұрын уәде ... ... тиіс деп ... ... адам ... ... жету ... қасақана әрекет
етуі тиіс, бірақ мұндай ... ... тән ... ... ... сол ... бір ... жасау туралы ниетпен
әрекет етуші адамға өзінің қылмыстық әрекетін қоса отырып, көмектесуші ол
адамның ... ... ... ... орындаушыдан
айырмашылығы-көмектесушінің әрекеті қылмыс жасамастан бұрын орындалады,
тіпті уақыты бойынша сай келсе де, ... ... ... жағын
орындауға қатыспайды [50].
Көмектесушінің мәнін, оның қылмыс жасаудағы обьективті ... ... ... ... ... ... керек. Көмектесуші орындаушыға қылмыс
жасамастан бұрын немесе қылмыс жасау барысында ғана ... ... ... ... ... біткеннен кейін орындалса, яғни орындаушының
әрекетімен ... ... ... онда ... әрекеттер көмектесушілік
болып табылмайды.
Бірақ, бұл пікірге қарсылық білдіргендер болды. ... ... ... ... үшін ... ... ... жалпы осы
адамның жасалған қылмыспен байланысы қажет» деп жазды [49, 38 б.]. ... ... ... ... орындаушыға қылмыстық ниетін жүзеге
асыруға қажетті ... ... ... ... ... орындауға
мүмкіндік бермейтін кедергілерді жоюдан, қылмыстың жасалуын ... ... ... көрінеді.
Құралдар беру-деп көмектесушінің орындаушыға оның қылмыстық ниетін жүзеге
асуын ... ... ... заттарды беруді түсінуіміз ... ... ... ... қару-жарақ, көлік құралдары және т.б. заттар
болуы мүмкін.
Орындаушының қылмыстық құрамының ... ... ... ... кедергілерді жоюға бағытталған ойын білетін болса және бұл кеңес
пен нұсқау осындай ... тек ... ... берілген болса, кеңес
немесе нұсқау беруші адам көмектесуші ретінде қарастырылуы ... ... ... ... көмектесушінің жәрдемінсіз туындаған қылмыс жасау
туралы ниетті нығайтуға бағытталса көмектесушілік құралдары болып табылады.
Қылмысты жасыру, қылмыс туралы хабарламау және ... жол беру ... ... уәде беру де ... ... ... ... өйткені
көмектесуші уәде бере отырып, орындаушыны қылмыс ... ... ... Осындай уәде беру орындаушыны қылмыс жасауға көндіруге қосымша
факті болады, өйткені орындаушының санасында басқа адамның оның ... оның ... ... ... ... ... кедергі
келтірмейтініне сенімі туады. Сондықтан, орындаушыға қылмыс ізін ... ... ... ... ... ... ... жасауына кедергі
келтірмеуге күні ... уәде ... ... интелектуалды жәрдемдесуші
ретінде жауапқа тарту үшін, ол ... осы ... ... ... ... Жасалатын қылмыста көмектесуші өз рөлін орындап қойды-
орындаушының ... ... ... шешімін нығайтты.
Көмектесушіліктің обьективті жағын айта отырып, оның ... ... ... ... ... керек. Бірақ, ... үшін ... оның ... етуге міндеттілігі заңмен бекітілген
жағдайда ғана мүмкін. Адамнық әрекетсіздігін көмектесушілік деп табу үшін
бір ғана ар-ұят міндеттілігі ... ... ... ... ... дербес қылмыс бола отырып, басқа бір қылмысқа көмектесушілік
болуы мүмкін ... ... ... ... оны кісі ... ... заң ... 17 бабына сәйкес көмектесушінің әрекеті басқа
қатысушылардың әрекеті сияқты, қасақаналық ... ... ... ... ниеті өзінің белгілі бір қылмысқа көмектесіп
отырғандығын қамтуы ... ... ... ... ... сот ... адамды орындаушыға
қылмыс жасауға обьективті түрде көмектессе де, оның ... ... ... ... қылмыстық жауаптылыққа тартуға болмайды.
Көмектесуші көп жағдайда тікелей қасақаналықпен кейде жанама қасақаналықпен
әрекет ... ... ... көмектесушілік үшін өзі көмектесіп
отырған қылмыстың мән-жағдайын сезінген, қылмыстың ... ... ... және олардың келуін тілеген адамды айыптау керек. ... ... үшін өзі ... ... сипатын
түсінетін, мүмкін болатын қылмыстық зардаптарды алдын ала болжаған, ... ... де, оған ... ... жол ... адам айыпталады.
2.2 Қылмысқа қатысушылық нысандары
Қылмысты бірлесіп жасаудың барлық түрлерін белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туар
еді, әрі сот органдарының осындай қылмыстық әрекеттермен күресін ... Сот пен заң ... ... тең ... қағиданы басшылыққа ала отырып,
қылмысқа қатысушылар жасаған қылмыстары үшін тиісті қылмыстық жаза тартылуы
тиіс [51, 5 б].
Кеңестік ... ... ... қылмысқа қатысушылық мәселесімен
айналысқан криминалистердің түгел дерлігі қылмысқа ... ... көп ... ... Бірақ, қылмыстық құқықтық ... ... ... ... ... ... қатысушылықтың 3-нысанын ашып ... ... ... ... ... келісіммен қатысу және ерекше
түрдегі қатысушылық (қылмыстық ұйым мен қылмыстық сыбайластық).
Кейнірек Трайнин бұл топтастыруды 4-ші ... ... Осы ... ... ... ... субьективті
байланысының сипатын және дәрежесінң алды.
Дәл осындай ... ... пен ... де ... ... ... қатысушылықты нысанаға топтастыру «қылмыскердің ұйымдасу
дәрежесінң көрсетуді көздейді. Авторлар қылмысқа ... 4 ... ... ... ... алдын-ала келісіммен қатысу;
ұйымдасқан топ және қылмыстық сыбайластық.
Тельнов қылмысқа қатысушылық нысандарын «бірге ... ... ... қатысу, қылмыстық топ және қылмыстық ұйымның деп топтастырады.
Ал, Пионтковскийдің топтастыруы бойынша қылмысқа ... ... ... ... ... қатысушылыққа және алдын-ала келісіммен
қатысушылыққа бөлінеді. Алдын-ала келісіммен қатысушылық өз ... ... ... топ және қылмыстық ұйым немесе банда болып
бөлінеді.
Қылмысқа қатысушылықты нысандарға бөлуде Пионтковскийдің ... ... ... ... ... «сыртқы және ішкі жақтарының ескере
отырып, ол қылмысқа қатысушылықты топтауды «қылмысқа қатысушылықтың негізін
құрайтын осы ... ... ... қажет деп табады. ... ... ... ... ... қатысушылықтың екі нысанын
ажыратады: алдын-ала келісіммен қатысу және ... ... ... ... ... ... ... тағы екі түрге бөлу керек
дейді: алдын-ала келісіммен жай қатысушылық және қылмыстық ұйым сипатындағы
алдын-ала ... ... ... ... ... ... қатысушылықты нысандарға бөлудің
басқа да критерилері көрсетіледі. Мысалы, Смирнов ... ... ... ... байланыстың сипатына байланыстың қылмысқа
қатысушылықтың 3 ... ... жай ... (немесе ортақ кінә);
біржақты субьективті байланыс бойынша қылмысқа қатысушылық және орындаушы
мен қатысушылар арасында екіжақты ... ... ... қатысушылық.
Шаргородский бірге орындаушылықты қылмысқа қатысушылық институтының шегінен
шығара отырып, қылмысқа қатысушылық ... ... ... ... жай
қатысушылық және қылмыстық ұйымды ұсынады.
Шнейдер қылмысқа қатысушылықты жай қатысушылық (ортақ кінә ... ... ... ... және ... ... деп ... «қылмысқа қатысушылықты нысандарға топтау ... ... ... ... олардың жауапкершіліктерінің шарттарына,
тәртібімен шектеріне байланысты анықталады. Кез-келген бірлесіп жасалатын
әрекет түрлі белгілерімен ... Осы ... ... ... ... ... ... бөлу жүргізуге болады. Қылмысқа
қатысушылықты құрайтын бірнеше ... ... ... қоғамға қауіпті
әрекеттерінде топтастыруға болады. Осы айтылғандарды басшылыққа ала отырып
Бурчак, қылмысқа қатысушылықты 3 нысандарға ... ... ... ... бөлу арқылы қатысушылық және ерекше түрдегі ... ... ... ... келісім дәрежесіне
байланысты бірлесіп қылмыс жасау жағдайын топтау және ... ... ... ... нысандарын бөліп шығаруды басқа топтастырумен-
қылмысқа қатысушылықты түрлерге бөлу-шатастырмау керек.
Егер қылмысқа ... ... бөлу ... ... дәрежесін
және бірлесіп жасаған қылмыс қауіптілігін көрсетуді көздесе, ал түрлерге
бөлу ... ... ... ... ... ... ... Қылмысқа қатысушылықтың барлық жағдайларын екі түрге бөлуге болады:
жай қатысушылық; бұл жерде барлық қатысушылардың әрекеттері ... ... ... ... асыруға тікелей қатысады(бірге орындаушылық); күрделі
қатысушылық, бұл жерде орындайтын рөлдерді бөлу жүргізіледі, нәтижесінде
қатысушылар әртүрлі әрекеттерді ... ... ... ... ... ... топтастырудың тек өзіне тән мақсаттары бар, әртүрлі
негіздерде құралады.
Жоғарыдағы көрсетілген анықтамадан ... ... ... ... ... ... ... ұйымдасқан топты атамай
кетеді немесе алдын-ала келісіммен қатысушылыққа жатқызады. ... ... ... ... жеке ... ... ... мәселесі
жөнінде Бородин; «Ұйымдасқан топ -қылмысқа қатысушылықтың жеке нысаны деген
тұжырым дұрыс емес және ... мен ... ... әкеліп соғуы
мүмкін. Ұйымдасқан топ ... - ... ... ... бір түрі -деп жазады [53, 25 б.].
Ұйымдасқан топты қылмысқа қатысушылықтың жеке нысаны ретінде ... ... пен ... ... ... топ ... ... нысаны бола отырып,қылмысқа қатысушылық нысандары
жүйесінде алдын ала келісіммен қатысушылықпен ... ... ... жеке орын алуы ... ... ... Трайнин де ұстанады: 1947 жылғы КСРО Жоғары Кеңесінің
Президумының жарлығына сәйкес, кейбір авторлар ұйымдасқан ... ... ... ... ... ... ерекше түрі- бандыға
жатқызады.Ал, шын мәнінде ұйымдасқан топ қылмысқа қатысушылықтың жаңа жеке
нысаны болып табыладын.
Қылмысқа ... ... ... ... салыстыра отырып,
олардың бәрі ұқсас деген тұжырымға келуге болады.
Трайнин Жәй ... ... ... ... қатысушылықтың осы түрін Пионтковский, Гришаев пен Кригер
де ... ... ... ... ... ... тән [53, 27 б].
Алдын-ала келісімсіз қылмысқа қатысуда, алдын ала ... ... ... ... ... ... ... орындаушылықта орын ала береді.
Пионтковскийдін, осы пікірімен Тельновта қосылады: түлі ... ... ... ... «ұқсас әрекеттерді екі немесе оданда көп кінәләлер
жүзеге асыруы мүмкін» [54, 112 б.].
Осыған байланысты жай ... ... ... ала ... қатысу бірге
орындаушылық түрінде көрінуімен қатар, рөлдерді бөлісу арқылы қатысушылықты
да көріне береді.
Жоғары да көрсетілген қылмысқа ... ... ... ... ... ... ... келесі түрде құрған дүрыс:
алдын ала келісімсіз қатысу;
алдын ала келісіммен қатысу;
ұйымдасқан топ;
қылмысқа қатысушылықтың ... ... ұйым ... ... ... осы ... 1997 жылы ... Республикасы Қылмыстық кодексінің 31-бабында орын алды. Адамдар
тобының, алдын ала сөз ... ... ... ... ... сыбайластық құрамында қылмыс жасау Қылмыстық кодекстің 54-бабының
1-бөлімінің в ... ... ... жауаптылық пен жазаны
ауырлататын мән-жайлар болып табылады.
Қылмысқа алдын ала келісімсіз ... ... ... ... ... ... ... қылмыс жасауға екі немесе оданда
көп орындаушы күні ... сөз ... ... ол адамдар тобы жасаған
қылмыс деп табылады.
Қылмысқа қатысушылықтың бұл нысанында қатысушылардың ... ... ... ... ... тіпті жоқ, олардың арасында ... ... және бір ... ... ... қылмысқа қатысатынын
қылмысты бастаған кезде немесе қылмыс жасау барысында білуімен шектеледі.
Қылмысқа қатысушылықтың бұл нысаны ... ... ... қоғамға қауіптілік дәрежесі төмен болуымен сипатталады.
«Жай қатысушылық бір қылмыс жасаудағы бірнеше ... ... ... түрі. Мұнда әрекет етуші адамдар қылмыс жасауға басқа
адамдардың ... ... жеке ... ... ... жасау
туралы алдын ала келісім жоқ. Қылмысқа қатысушылықтың жай ... ... ... мен ... ... ... ... да
жатады.
Көп жағдайда бірнеше адамның алдын ала келісімсіз бірлесіп қылмыс жасау
барысында барлық ... ... ... ... болады,
яғни, әр қатысушы қылмыстық құрамды жүзеге асыруға тікелей қатысады.
Алдын ала келісімнің болмау факті ... ... өз ... ... ізін ... шаралар қолдану мүмкідігінен айырады.
Сондықтан, алдын ала келісімсіз қылмысқа ... ... ... ... ... ... адам жасаған қылмыстың қауіптілігінен
жоғары бола бермейді. ... ... ... олардың ерекшеліктерін,
нақты жағдайларды, орнын, уақытын ескере отырып, ... ала ... ... ... ... ... ... елеулі маңызы
болмауы да мүмкін. Осыған байланысты ... заң ... ала ... ... ... ... бойынша жауаптылықты ауырлататын
мән-жағдай деп таба бермейді. Бірақ, көрсетілген жағдай қылмыстық ... ... ... ... ... бермейді деген сөз емес. Кейбір
қылмыстарды топ болып жасау қатысушылардың арасында келісім ... ... де, ... ... ... әлдеқайда қауіпті болатыны белгілі,
өйткені белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... көмек және т.б. жағдайлар қылмыс жасауды ... ... ... ... обьектіге елеулі зиян келтіруі
мүмкін.
Сондықтан алдын ала келісімсіз қылмысқа қатысушылықтың ... ... заң ... осы ... ... ... ... құрамдарын Қылмыстық кодексінің Ерекше бөліміне (120-бап;121-
бап;257-бап) енгізген. Бұл баптарда жауаптылықты ... ... ... ала ... болмаса да, қылмыстық құрамының обективтік жағын
тікелей орындаған адамдар тобының қылмысы көрсетілген.
Кейбір жағдайларда, қылмысқа ... осы ... ... ... етуі ... ... түрде қауіп төндіреді. Мысалы,
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ... ... ... ... жаппай тәртіпсіздікке қатысатын адамдардың ішінде
де «тәртіпсіздікті ұйымдастыру туралы алдын ала келіскен адамдар да болады,
бұл ... осы ... ... ... ... кеткен. Бірақ, жаппай
тәртіпсіздікке қатысатын ... ... ... ... ... ... ... ретінде, алдын ала келісімсіз қылмысқа ... ... ала ... қатысушылықтың белгілері болмағанымен, қылмысты бір
топ адамдар ... деп айта ... ... ... ... ... ... қылмыс жасау үстінде болуы мүмкін, бірақ
бұл туралы орындаушы ... ... екі ... ... ... ... адам ... біреуіне көмектесу мақсатында ешкімге байқатпай пышақ
тастайды. Бұл жерде алдын ала келісімсіз қылмысқа ... тән ... ... ... ... жоқ ... жауаптылықты
ауырлататын мән-жағдай-қылмыстық топтың жасауы-туралы айта алмаймыз.
Қылмысқа алдын ала ... ... ... Республикасы Қылмыстық
кодексінің 31-бабының 2-бөліміне байланысты егер қылмысқа бірлесіп жасау
туралы күні бұрын уағдаласқан адамдар ... ол ... ... ... ... ... ... қылмыс деп табылады.
Қылмысқа алдын ала келісіммен қатысу бірнеше адамдардың бірлесіп қылмыс
жасау туралы ... ... ... келісім жасаған жағдайында орын алады.
Осының нәтижесінде ... ... ... тек ... ... емес, сонымен бірге қылмыстық әрекеттің басқада мән-жағдайлары белгілі
болады. Қылмысқа қатысушылықтың осы жағдайында қатысушылардық арасындағы
субьективті байланыс ... ... ... ... олардың қылмыстық
әрекетінің ұйымдастырылуы да жоғары, сондықтан қылмысқа қатысушылықтың бұл
нысанының қауіптілігі де жоғары.
Қылмысқа қатысушылардың арасындағы алдын ала ... ... ... болады. Келісім қылмыс жасаудың жекелеген кезеңдері туралы ... ... ... жасалуы мүмкін. Бірнеше адамдар бірқатар
қылмыстарды ... ... ... ... келуі мүмкін, онда әрбір
қылмыстың жоспары жеке-жеке жасалады.
Кейбір жағдайларда қылмысқа ... ... ... ... ... ... ... ұйымдасуы елеулі түрде болмайды. Бұл
жерде бірге орындаушылармен қатар, рөлдерді бөлісіп қатысушылық орын алуы
мүмкін. Алдын ала ... ... ... ... ... ... және ... әрекет туралы елеулі келісім болмаған
айдап салушы мен орындаушымен көмектесуші болуы мүмкін.
Мұндай қатысушылық көп жағдайларда бірлескен қылмыстық ... ... ... ... ... барлық қатысушылар үшін
жауапкершілікті ... ... ... ... ... ... ... барлық қатысушылар қылмыстық құрамды жүзеге ... ... ... басқаша болады. Осындай бірлескен әрекеттін,
қоғамға қауіптілігі, кейбір жағдайларда, едәуір ... ... ... ... ала ... қылмысқа қатысушылықтың барлық жағдайларын
жауапкершілікті ауырлататын мән-жағдай ретінде санауға ... ... ... кодексінде алдын ала келісіммен
қатысушылық жауапкершілікті ... ... ... ... ... ... баптар).
«Осы жағдайларда бірнеше адамдардың алдын ала келісіммен қылмыс жасауы
қорғалатын обьектінің ... ... ... ... ... ... жоғары болып ... ... ... ... ... ... көрсетуді дұрыс деп есептеу
керек.
Қорытып айтқанда, алдын ала келісіммен қылмысқа ... ... ... ... ... белгілі болады, бірақ олардың
арасында қылмыстық әрекеттің кейбір ... ғана ... ... ... ... ... байланыс болады деп айтуға мүмкіндік
бере бермейді. Алдын ала келісіммен қылмысқа ... ... мен оны ... ... ... ... орындаушы атқарады.
Ұйымдасқан топ жасаған қылмыс. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің
31 бабының 3 ... ... егер ... бір ... ... ... үшін күні ... біріккен адамдардың тұрақты тобы жасаса, ол
ұйымдасқан топ жасаған ... деп ... ... ... нысаны болып табылады. Ұйымдасқан топ мүшелерінің
арасында қылмыстардың негізгі мәселелерін талқылауға ... ... ... жасаудың орны, уақыты, тәсілі және қылмыс ізін ... ... ... ... ... дайындық әрекеттерін жүзеге
асыруға мүмкіндік беретін тұрақты байланыс орнайды. Ұйымдасқан топ ... ... ... ... ... ... ... әрекет етеді,
осыған байланысты қылмыс жасау мен оның ізін ... ... ... ... топ ... қатысушылықтың қауіпті нысаны болып
табылады. Қатысушылардың өзара әрекет етуі бұл ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық әрекет туралы біліп
қана қоймай, оны бірлесіп жасауға келісім береді. Қылмыстық әрекет өзара
келісілген ... ... ... ... ... ... ... қол
сұғушылық нысанының еркешелігі осында. Ұйымдасқан топ ... және ... ... ... нысандарынан айыру мәселесі 1947 жылғы ... ... ... және ... ... ... үшін қылмыстық
жауапкершілік туралы Жарлығынан кейін жоғары маңызға ие болады. ... ... ... ұйымдасқан топ деп алдын ала келісім барысында
ортақ мақсатқа жету жолында рөлдермен әрекеттерді бөлісуге мүмкідік беретін
жоспар жасаған екі ... ... көп ... ... ... ... ... қылмыскерлерге өз күштерін біріктіруге, кедергілердің ... ... ... да ... жүргізуге, қылмыс жасауға және қылмыс ізін
жасыруға мүмкіндік береді. Дәл осы әрекеттер топтың, ... ... ... ал ... ... қылмыс жасауы бір адам жасаған
немесе бірнеше адамдардың алдын ала келісімсіз ... ... әлде ... ... Бірақ ұйымдасқан топ алдында келісімге
келетін ... ... ... беру мүмкін емес, өйткені әрбір
қылмыстың тек өзіне тән ерекшелігі болады, ал ... ... ... ... ... ... бір адамды ұйымдасқан топтың мүшесі деп табу үшін оның қылмыстық
жоспар жасауға ... ... ол ... ... және ... ... ... орындалуына көмектесу фактісі қажет. Егер ол адам қылмыс сипаты
туралы білсе де, тіпті белгілі бір мөлшерде оны ... ... ... ... ... ... де, ... қылмыс жоспарын жасауға қатыспаса
немесе ол ... ... ... адамдар ұйымдасқан топтың мүшелері болып
табылмайды, олар тек қылмысқа қатысушылар ... [55, 12 ... ... ізін ... қылмыскерді жасыруға уәде беру фактісі қылмыс
ізін ... ... ... ... ... топ ... деп ... негіз
боладың» деген Меркушевпен келісуге болмайды. Осы анықтамаға ... ... топ ... ... ала ... қылмысқа қатысушылыққа
теңестіріледі де, ұйымдасу ерекшелігін көрсетпейді. Қылмыс ... ... ізін ... ... немесе тікелей қатысуға уәде ... ... ... ... немесе қылмыстық ниет туралы білу қажет.
Қылмысқа қатысушылықтың ... ... ... ... топ ... ... Қазақстан Республикасы қылмыстық кодексінде келесі түде
ескерілген: ... ... ... ... ... ... ... мән-жағдай (54бап Ібөлім В-тармақ); екіншіден, Ерекше
бөлімнің бірқатар баптарында (96; 103; 104; 120; 121) ... ... ... ... ... 235 ... ... қылмыстық топты құру, сондай-ақ оны басқару үшін жауапкершілік
бекітілген. Ұйымдасқан топ көп ... ... ... табу ... (ұрлық,тонау,шабуыл жасап тонау, қорқытып алушылық); жеке ... ... ... ... кісі өлтіру, денеге түрлі жарақаттар салу)
және қару-жарақ, оқ дәрі, ... ... ... сияқты қылмыстар жасайды.
Ұйымдасқан топты бұрын қаралып кеткен қылмысқа қатысушылық ... ... ... ... ... ... топ ... белгілі бір уақыт ішінде көптеген қылмыстарды ... ... ... ... ... біріктіреді деген сөз. Әрине, ... ... ... ... және оның ... ... ... дайындықты, қылмыстық жоспарды жасауды, топ мүшелерінің
арасында ... ... ... жүзеге асыратын басшының
(ұйымдастырушының) ... ... ... Ұйымдасқан топты салыстырмалы түрде
бірлесіп қылмыстық әрекет ету мақсатымен біріккен адамдардың ... десе де ... ... ... топ ... ... қажет
ететін бір ғана қылмыстық әрекетті жүзеге асыру үшін де құралуы мүмкін.Қару-
жарақтың болуы ұйымдасқан топтың міндетті белгісі ... ... ... ... ... ... 1996 жылғы 25 шілдедегі
«Бөтеннің мүлкін ұрлауды саралаудың ... ... ... ... 4,5 және 8 ... ... қылмыстық топтың және
қылмыстық ... ... ала ... ... жасаған адамдар
тобынан айырудың ең негізгі ... ... ... ... деп көрсетілген.
Сондықтан, қылмысқа қатысушылықтың ұйымдасқан топ және алдын ала келісіммен
қатысу сияқты нысандарының айыру негізінде тұрақтылық белгісі ... ... ... ... ... ... ... қандайда бір
қылмысты бірлесіп жасауға келіседі де, олардың ниеті өз әрекеттерін кейінгі
қылмыстарға бағыттауды қамтымайды. Бірақ, бұл ... ... ... ... жасаған топтың құрамында әрекет еткен адамдар кейін қайта
бірігіп, дәл сондай немесе басқа ... ... ... сөз емес.
Дегенмен, жекелеген қатысушылар арасында ... ... және ... ... ... бағыттап отыру болмаса, мұндай ... ... топ ... табылмайды. Белгілі бір уақыт өткен соң алдын ала
келісіммен қылмыстық әрекет жасаған ... тобы ... ... ұйымдасқан
қылмыстық топқа айналуы мүмкін.
Ұйымдасқан топ бірге орындаушылардан тұруы мүмкін, олардың ... ... ... ... ... ... ... қатысады. Бірақ,
көп жағдайларда өзара ... ... ... топ ... ... топ ... ... рөлдерді орындай береді; біреулері топ
ұйымдастырушысына топ мүшелерінің әрекеттерін бағыттауға көмектеседі;
екіншілері, ... бір ... ... ... ... ... төртіншілері, қылмыстық жолмен табылған заттарды
табуы мүмкін. Ұйымдасқан топ мүшелері белгілі бір жағдайларға ... ... ... ... ... ... топтың мүшелері
орындайтын рөлдерінде тәуелсіз орындаушы болып ... да, ... ... ... ... қатысқан қылмыстары үшш жауап береді. Ал
ұйымдасқан топтың тұрақты мүшесі болып табылмайтын, бірақ, ... ... ... ... адамдар жекелеген қылмыстарға көмектесуші
ретінде жауапқа тартылады. Осыған ... ... ... ... әрекеті туралы, қылмыс жасаудың дәл уақыты
мен ... ... ... ... мүшелері біле бермеуі мүмкін. Олардың
жасалатын қылмыс туралы, қылмыстың жалпы жоспарын, орындаушының ... ... ... ... ... және өздерінің орындаушыға қылмыс
жасауға немесе қылмыс ізін ... ... бір ... ... жүзеге
асыратындығын ғана білуімен шектелуі мүмкін.
Сондықтан, ұйымдасқан ... ... ... ... қылмыстың қауіптілігін
жоғарылатуына байланысты бұл ... сот жаза ... ... ... мүшелері үшін жауаптылықты ауырлататын мән-жағдай ретінде
ескеруі тиіс.
Трайнин «ұйымдасқан топтың топтасу дәрежесі алдын ала ... ... ... жоғары деп көрсетсе, Пинчук «Трайнин ұйымдасқан топ
туралы анықтамасы тәжірибеде жарамсыз» деп қарсылық көрсетеді [53, 108 ... ... ... ... ... оның ... ... көрсете
отырып Пинчук, өз ойын былай жалғастырады: «Ұйымдастыру-алдын ала ... ... ... ... жетуге бағытталған дайындық
шараларының ... ... ... ... ... жағдайлар тұғызу: қылмыс
жасаудың ... ... ... арасында орындайтын рөлдерді
бөлісу, қылмыс жасау уақытын белгілеу, ... ... ... ... ... ... іс құжаттар дайындау т.б.
Топтың ұйымдасуын сипаттайтын мән-жағдайларға топ мүшелерінің ортақ
мақсаттарының болуы, ... ... ... таңдау, қатал
тәртіп, сатқындарға қолданатын жазалардын ... ... ... ... ... топ ... жалған, лақап аттары болады.
Қылмыстық сыбайластық жасаған қылмыс. Қазақстан Республикасы Қылмыстық
кодексінің 31 бабының 4 бөліміне ... егер ... ауыр ... ... ... ... үшін ... бірігіп ұйымдасқан топ (ұйым) не нақ
сондай мақсатпен құрылған ұйымдасқан топтың ... ... ол ... (қылмыстық ұйым) жасаған қылмыс деп танылады.
Қылмыстық сыбайластық қылмысқа қатысушылықтың ең ... ... ... ... бірнеше адамдардың бірлесіп қылмыс жасау туралы жай ғана
келісімі емес, қылмыскердің байланысының белгілі бір ... ... ... ... ... табылатын ұйымдасқан қылмыстық сыбайластықтың
негізі қаланады. Ұйымдасу мен тұрақтылық белгілері қылмыстық сыбайластықты
ұйымдасқан ... ... ... болып табылады.
Ұйымдасқан топ қатысушылардың күшін бір немесе бірнеше қылмыстар жасау үшін
біріктіретін алдын ала сыбайластық. Қылмысқа қатысушылықтың бұл ... ... ... ... алдын ала келісімнің болуымен қатар (жай
қатысушылықтың айырмасы), тұрақты ... ... ... ... ... ... қатысушылық белгілі бір ауыр немесе өте ауыр
қылмыстар жасауға ... ұзақ ... ... ... ... ... пайда болу фактісінің өзі қоғамға қауіпті болып
табылады.
Осы анықтама қылмыстық ... ... ... дұрыс көрсетті.
Теоретиктердің көпшілігі қылмыстық ... ... ... ... осы ... міндетті белгісі ретінде оның
тұрақтылығын ұсынады. Оған байланысты кеңестік қылмыстық ... ... ... қылмыстық сыбайластық жасаған ... ... ... қылмыстық сыбайластықтың міндетті белгісі болып
саналды.
Бірнеше ауыр емес қылмыстар ... ... тобы ... ... әрі олар ұйымдасқан қылмыстық топ болмауы мүмкін, ... ... ... ... болып табылмайды.
Қылмысқа қатысушылар арасындағы байланыс сипатын, олардың ... ... ... ... бір ғана «қылмыстың қайталануың
фактісі негізінде тұрақтылық белгісін ... ... ... ... ... ... ... дұрыс бағалауға кедергі
келтірді, ұйымдасқан қылмыстық әрекеттің қауіпті нысандарымен ... ... ... көп ... бірнеше қылмыстарды
дайындау мен жүзеге ... ... ... ... ... ... бір ... ауыр қылмысты дайындаудан көрінуі мүмкін, мұндай дайындық барысында топ
мүшелерінің ... ... ... орнайды, белгілі бір ұйымдасу нысандары
анықталады.
Жалпы айтқанда, қылмыстық сыбайластықты бір немесе бірнеше қылмыстарды
дайындау немесе ... ... ... ... екі ... ... ... ұйымдасқан тұрақты тобы деп көрсетуге болады.
Қылмыстық сыбайластықтың мүшелері ... ... ... шегін
анықтаудық тәжірибелік және теориялық маңызы зор. Кеңестік заң әдебиетінде
бұл мәселеге аз көңіл бөлді, кей жағдайда қылмыстық ... ... ... қатысушылар арасында айырмашылық көрсету мүмкін болмады. Кей
авторлардың пікірінше қылмыстық сыбайластық ... ... ... ... ... ... адамдар мен қатар, мұндай келісім бермеген,
бірақ қылмыстық тапсырма орындаған немесе сыбайластық ... ... ... ... сыбайластыққа мүшелікті осылай
түсіндіру қате деуіміз керек, өйткені, қылмыстық сыбайластықтың мүшелері
болып ... тек ... ... ... ... ... адамдарды қылмыстық сыбайластықтың мүшелері деп ... ... ... ... ... ... қалған мұндай адамдарды
қылмыстық сыбайластықтың мүшелері деп ... ... ... бас ... ... бұл ... ... құқық
принцптерін бұзу болып табылады да, шын ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық сыбайластыққа
қатысу ұйымдасқан немесе сыбайластық жасаған қылмыстарға тікелей қатысуды
ғана ... ... ... ... ұйымдардың мүддесіне сай келетін
әрекеттерді: ... ... ... ... ... ... ету және т.б әрекеттерді жасауды ... ... ... ... Жоғарғы Соты Пленумы 1996 ... 25 ... ... 9 ... айтылғандай, қылмыстық сыбайластық белгілі бір тұрақты байланыс
нысандары бар және ... ... ... ... ... ... ұйымдасқан адамдар тобы болып табылады. Осыған байланысты қылмыстық
сыбайластыққа мүше болу ... ... оның ... ... тәсілдерін білу мен қатар осы ... ... ... ... ... ... ... Сыбайластықтың
жекелеген мүшелері сыбайластық жасайтын барлық қылмыстарға қатыса бермеуі,
оның барлық мүшелері мен ... тани ... ... ... ... сыбайластықтың сипатымен мақсаттарын біле ... ... ... оның ... ... ... білдіреді. Қылмыстық сыбайластық
мүшелігіне қабылдау әртүрлі болады, ол ... ... мен ... ... мен ... ... ... қабылдау белгілі бір дәстүрлермен байланысты болуы міндетті емес.
Бұл жерде ... ... ... енген адам өзінің басқа
мүшелерінің ... ... ... сезінуі тиіс, ... ... ... ... қылмыстық әрекеттеріне
қатысуға тілек білдірген жаңа мүшенің белсенді көмегіне сенім білдіреді[58,
б. 128]. ... ... ... ... немесе оның қылмыстық
әрекеттеріне кей кездері көмектесу-мұндай адамдарды тек ... ... ... ... ... немесе қылмысқа қатысушылар ... ... ... ... ... байланысты қылмыстық сыбайластық кем дегенде екі ... ... ... ... ... ... ... көптеген
адамдардың қатысуы тән. Тіпті көп жағдайларда қылмысқа қатысушылықтың осы
нысаны өзара тікелей ... ... ... бір ... ... ... топтардан тұратын күрделі құрылымнан тұрады.
Қылмыстық ... ... әсер ету ... ... бір ... ... республикалық, халықаралық дәрежеде болуы мүмкін.
Сыбайластықтың белсенді және пассивті қатысушыларының бөлініп шығуына
соғатын рөлдерді ... ... ... ... ... ... орындаушылар болып табылады. Қазақстан Республикасы
Қылмыстық кодексінің 235 бабына ... ... ... ... өзі дербес қылмыс болып табылады. Бұдан басқа сыбайластық мүшесі
дайындауға немесе жүзеге асыруға өзі ... ... ... қылмыстар үшін
(31 бап 5 бөлім) жауап ... ... ... ... ... бірақ сыбайластықтың қылмыстық әрекетінің жүзеге асуына жүйелі
түрде көмектескен ... ... ... ... ... тиіс.
Көмектесушілік функцияның бір рет ғана орындау қылмыстық сыбайластыққа
қатысу болып табылмайды да, ... ... 28 ... 5 ... ... ... ... нақты қылмыстарға көмектесуші ретінде
жауапқа ... ... ... ... жаза ... ... Республикасы Қылмыстық ... ... ... ... ... ғана ... Бұл ... қатысудың түріне
байланысты жазаны ауырлату немесе жеңілдету мәселесі сөз болмаған. Қатысып
жасалған қылмыс үшін жаза ... ... ... ... ... Осы бапқа сәйкес: Қатысып жасалған қылмыс үшін ... ... оны ... ... іс ... ... сипаты мен
дәрежесі, осы қатысудың қылмыс ... жету ... ... ... ... ... мүмкін зиянының сипаты мен мөлшеріне ықпалы
ескеріледі.
Қатысып жасалған қылмыс үшін жаза олардың ... ... ... ... ... тиісті баптарында көрсетілген санкция шеңберінде
қатысудың нысаны мен түріне қарамастан тағайындалады.
Сот қатысушыларға жаза тағайындағанда жаза тағайындаудың ... ... және ... шарттарын басшылыққа алуға міндетті. Қылмыстық
кодекстің 57-бабында жаза тағайындау кезінде оны ... ... ... ... ... және дәрежесін; 2) қылмыс мақсатына жетудің мәнін; 3)
келтірілген ... ... ... зиянның сипаты мен мөлшерін ... ... ... сипаты қатысушының атқарған ролімен сипатталады [46, 2
б.]. Бұл жерде қатысушы кім болып роль атқарады — ұйымдастырушы ма, ... ма, ... ма әлде ... ме? ... ... салушыларға, орындаушыларға қылмысқа көмектесушілерге қарағанда ... ... ... ... ... ... ... сіңірген еңбегінің көрінісі арқылы белгіленеді. Ал қылмыс
мақсатына жетудің мәні — алға қойған мақсаты толық ... ма, жоқ ... ... ... ... ... ... зиянның сипаты мен
мөлшерін анықтағанда оларды туғызуға ... ... ... ... функциясы есепке алынады. Қылмыстық кодекстің 57-
бабының ... ... ... жеке ... ... пен ... жеңілдететін немесе ауырлататын мән-жайлар тек сол
қатысушыға жаза ... ... ғана ... — делінген. Яғни,
мұндай ретте ересектерге қарағанда жасы толмағандарға жазаның жеңілдететін
түрі қолданылуы айтпаса да түсінікті.
Қылмыстардың ... ... жаза ... Сот ... бір
адамның қылмыстық заңның әр түрлі баптарында көрсетілген екі немесе одан да
көп ... ... осы ... ... үшін сотталмаған
жағдайлары жиі кездеседі. Сондай-ақ, іс бойынша үкім шығарғаннан кейін,
сотталған ... ... іс ... үкім шығарылғанға дейін басқа бір
қылмысты істегендігі үшін ... ... ... ... да
кездеседі. Мұндай жағдайлар қылмыстың жиынтығын құрайды. Бір ... ... ... оның ... әрбір қылмысы үшін ... ... ... жаза ... ... етеді. Мұндай жағдайда
заң қылмыстарды жиынтықтап жаза тағайындау тәртібін ... Бір ... ... әр ... ... ... екі немесе одан да көп
қылмыстарды ... ... деп ... соның бірде біреуі ... онда оның ... ... ... бар деп ... ... заңда белгіленген негіздер мен қылмыстық жауаптылықтан босатылған
адамның бұрынғы істеген ... ... ... ... ... ... жазаны, ал керекті реттерде және қосымша жазаны ... ... ... алып, түпкілікті жазаны ауырырақ жазаға сіңіру жолымен
немесе тағайындалған жазаларды түгелдей я болмаса, ... қосу ... ... жаза ... ... ... ... жазаны
жиынтықтап, бірақ тағайындайды (58-бап, 1-бөлігі).
Осы заңның талабына сәйкес сот ... ... үшін ... ... Оның ... ... зор. ... бұл кассациялық немесе
бақылау сатыларында істеген қылмыстардың біреуі үшін ... ... ... ... ... үшін ... ... тағайындау рақымшылық
актісін қолдануға да қолайлы мүмкіндік туғызады. Өйткені, кінәлінің істеген
қылмысының біріне рақымшылық актісі ... ал ... ... ... ... бір ... үшін ... актісі бойынша тұтас
алынып тасталуы, ал ... ... үшін жаза ... сол ... ... ... ... сот жаза тағайындағанда жаза тағайындаудың
жалпы бастамаларын, ... ... мәні мен ... ... тұлғасын және істің мән-жайын, ... ... ... жағдайларды тұтастай басшылыққа ... ... ... Соты ... «Қылмыстық жаза тағайындаған кезде
соттардың ... ... ... 1999 ... 30 сәуірдегі № ... ... ... жаза ... ... заңда
көрсетілген жеңілірек жазаны ауырырақ ... ... ... тағайындаған
жазаларды түгелдей я болмаса ішінара қосу принциптерін ... ... ... одан да көп ... ... ... жаза ... жеңілірек жазаны ауырырақ жазаға сіңіру принципін онша ауыр емес
қылмыстар үшін қолданып, одан кейін сол ... ... ... ... аса ауыр ... ... үшін тағайындалған жазаларды түгелдей,
болмаса ішінара қосып, екі принципті қоса қолдануға қакысы бар.
Жеңілірек жазаны ... ... ... ... ... кезде, соттар
жаза түрлерінің қатаңдық дәрежесі ҚК-тің 39-бабында ... ... ... рет ... анықталатынын ескеру керек. Жиынтыққа
кіретін қылмыстардың әр қайсысына ... бір түрі ... ... ... мерзімі мен көлемі көп жаза — неғұрлым қатаң жаза болып
саналады. Егер жиынтыққа ... ... үшін түрі және ... ... жаза ... онда бір ... ... бір жазаға сіңіру жолымен
қорытынды жаза ... ... ... ... ең жоғары жазалау
шаралары шегінде тағайындалса ғана рұқсат етіледі» — деп ... Жаза ... осы ... ... алу
қылмыстардың жиынтығы бойынша ... жеке ... ... ... етіп ... мүмкіндік береді. Жазаны әрбір қылмысқа бөлек-
бөлек тағайындап алып, сот ... ... ... үшін ... ... Бұл ... ... заң бойынша жеңілірек ... ... ... ... ... ... ... түгелдей я болмаса
ішінара қосу ... ... ... жаза ... ... ... жаза ... Сіңіру принципі бойынша сот қылмыстың жиынтығына
кіретін әрбір қылмыс үшін біртектес және ... жаза ... ... жазаны ауырырақ жазаға сіңіру жолымен жинақтап
бірақ тағайындайды. Осындай кезде жаза ... ... ... ... ... ... ... көрсетілсе, сондай рет бойынша
анықталатынын ескеруі қажет. Егер жиынтыққа кіретін қылмыстар үшін түрі мен
мөлшері жағынан бірдей жаза тағайындалса, онда бір ... ... бір ... ... қорытынды жаза тағайындау заңның тиісті баптарын ең жоғарғы
жазалау шаралары ... ... ғана ... етіледі. Мысалы,
қылмыскер қызғанып өз әйелін өлтіргені үшін алты ... ... ... 4 ... бас бостандығынан айырылды делік. Сіңіру принципі қолданыла
отырып оған ақырғы жаза 6 жыл бас бостандығынан ... ... ... ... бір ... үшін сот оған 2 жыл ... жұмысын
тағайындайды, ал екінші қылмысы үшін 3 жыл бас бостандығынан ... ... ... ... ... ... сіңіру жолымен сот оның
ақырғы жазасын 3 жыл бас бостандығынан айыруға деп белгілейді.
Тағайындалған жазаларды түгелдей ... жаза ... ... ... ... жаза ... алып, сол жазаларды бір-біріне
түгелдей қосып, ақырғы жазаны анықтау болып ... ... ... принципі сот тәжірибесінде көп жағдайларда істелген қылмыстардың мәні
мен зияндылық дәрежесі өзара ... ... ... ... жазаларды ішінара қосып, жаза белгілеу дегеніміз сот ауырырақ
жазаға басқа қылмыс үшін тағайындалған жазаны ішінара қосып, ақырғы ... ... ... ... қылмыс үшін жазаны толық немесе
ішінара қосу жолымен тағайындалғанда ... жаза ... ... ... ... шегінен асырылмай белгіленуі мүмкін. Мысалы, ұрлық үшін 3
жылға, ауырлататын жағдайдағы бұзақылығы үшін 4 жылға тағайындалған ... ... қосу ... ... ... 5 ... бас бостандығынан айыруға
деп белгілейді. Өйткені, ауырлататын ... үшін ... ... ең ... шегі заңда 5 жыл деп көрсетілген. Бұл шектен ... ... ... жаза тағайындағанда соттың қайсы принципті
басшылыққа алатыны (сіңіру жолымен немесе түгелдей, ... қосу ... ... ... істің жағдайына, қылмыскердің тұлғасына, әр
қылмыс үшін тағайындалған жазаның түрі мен ауырлығына сәйкес шешіледі. ... деп ... ... үшін ... ... ... сот негізгі
жазаға қоса алады.
Егер іс бойынша үкім шығарылғаннан кейін сотталған ... ... ... үкім ... ... ... бір қылмыс істегендігі анықталса, бұл
жағдайда да жаза осы ... ... ... Бұл ... ... ... үкім ... өтеген жаза есептелінеді. ... ... әйел ... үшін 5 ... бас ... ... ... Ол
осы жазаның екі жылын өтеген соң, оның осы ... үшін ... ... ... ... Сот ... бұзақылығы үшін кінәлі деп
тауып, сол үшін оны 3 жыл мерзімге бас бостандығынан айыру жазасына ... ... ... қосу ... оның ... ... ... 8
жыл бас бостандығынан айыруға деп белгіленген. Сот оның ... ... ... екі жыл ... ... ала ... ақырғы өтеу жазасының
мерзімін 6 жыл деп белгілеген. Қылмыстық кодекстің 58-бабының 3-бөлігінде:
"Егер қылмыстардың жиынтығында орташа ауырлықтағы ... ауыр ... ... қылмыс қамтылса, түпкілікті жаза жазаларды ішінара немесе толық ... ... Бұл ... бас бостандығынан айыру түріндегі
түпкілікті жаза жиырма жылдан аспауы ... — деп ... Ал ... төртінші бөлігінде: "Егер қылмыстардың жиынтығында осы Кодексте
жиырма жылға дейінгі мерзімге бас ... ... ... өлім жазасы не
өмір бойы бас бостандығынан айыру көзделген, ең ... бір аса ... ... ... ... жазалау ішінара немесе толық қосып
тағайындалады. Бұл орайда бас ... ... ... ... жиырма бес жылдан аспауға тиіс", — деп көрсетілген. Мұндай ережелер
істелген қылмыстың қоғамға қауіптілігі ... ... ... жеке ... кім ... ... отырып, әділетті жазаға
тайындауға мүмкіндік береді. 58-баптың 3-4-бөлігінде ... ... ... Қылмыстық кодекстің 10-бабында берілген.
Қылмыстар жиынтығы бойынша тағайындалған негізгі жазаға жиынтықты құрайтын
қылмыстар үшін тағайындалған ... ... ... ... ... немесе
толық қосылған жағдайда түпкілікті қосымша жаза осы Кодекстің Жалпы
бөлімінің сол ... түрі үшін ... ең ... мерзімінен немесе
мөлшерінен аспауы керек (58-бап, 5-бөлігі). Мысалы, белгілі бір лауазымды
атқару немесе ... бір ... болу ... айыру Қылмыстық кодекстің
41-бабына сәйкес қосымша жаза ретінде үш жылға дейінгі мерзімге ... ... ... ... ... 58-бабының 6-бөлігін қолданған
жағдайда, қылмыс жиынтығы бойынша тағайындалған қорытынды жаза алғашқы үкім
бойынша тағайындалған жазадан төмен ... ... ... ... ... ... немесе қосқан кезде сот алғашқы үкімнің өтелінбей
қалған жағын емес, сол үкім ... ... ... ... ... алуы ... Егер іс ... үкім шығарып қойғаннан
кейін сотталған адамның тағы басқа да қылмыстар үшін ... ... ... үкімді шығарғанға дейін, ал басқалары үкім шығарғаннан ... ... ... үкім бойынша жаза ҚК-тің 58 және 60-баптарын
қолдана отырып ... ... ... үкім ... ... ... жиынтығы бойынша, одан кейін ҚК-тің ... ... ... ... ... үкім ... кейін жасалған
қылмыстар жиынтығы бойынша жазалар анықталып, түпкілікті жаза үкімдер
жиынтығы ... ... ... ... жаза ... қайталануының түсінігі Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... ... ... жағдайлар
қылмыстың қайталануы жағдайында жазаның түрі мен мөлшерін ... ... ... роль ... Қылмыстың қайталануы қылмыс істеген
адамның іс-әрекетінің қоғамға қауіптілігін және ... ... ... ... ... кодекстің 59-бабының екінші бөлігінде қайталанып жасалған қылмыс
үшін жаза тағайындаудың ерекшелігі көрсетілген. Баптың осы бөлігіне сәйкес:
1) ... ... ... үшін ... ... мен ... жасалған
қылмыс үшін көзделген ең ... жаза ... ең ... ... ... ... төмен; 2) қылмыстардың қауіпті қайталанғаны үшін —
үштен екісінен төмен; 3) қылмыстардың аса ... ... үшін ... ... ... болмауға тиіс. Мысалы, Қылмыстық кодекстің 169-
бабындағы қарулы бүлік жасағаны үшін ең жоғарғы жаза 15 ... ... ... айыру болып белгіленген. Қайталанып жасалған ... ... ... ... ... жаза ... мен ... бұрын қасақана қылмыс жасағаны, сотталғандығына қарамастан тағы ... ... ... ... жолына түспегендерге берілген лайықты жаза
болып табылады. Мұндайларға түзелу үшін ... жаза ... ... ... бұрынғы үкім бойынша ҚК-тің 63-бабын қолдану арқылы ... ... ... ... жаңа ... жасаған болса, онда сот қылмыстың
қайталануы туралы ... ... ... ... ... 4-бөлігіндегі
талаптарды міндетті түрде ескеруі тиіс. Бұл орайда ... ... ... ... 63-бабы бойынша бас бостандығынан айырылған адамның
соттылығы, тек егер сот жаңа қылмысы үшін жаза тағайындаған ... ... ... ... ... жою ... ... қабылдаған жағдайда ғана
ескерілуі мүмкін. Егер сот абайсыз немесе онша ауыр емес ... ... істі ... ... ... үкім ... ... соттылықты қалдыру
туралы тұжырымға келсе, онда ҚК-тің 63-бабы бойынша соттылығы қылмыстың
қайталануын анықтаған кезде ... ... ... қайталануы кезінде, аяқталмаған қылмыс, сондай-
ақ қылмыстардың жиынтығы немесе үкімдердің ... ... ... кезде осы адамдарға белгіленген жаза мерзімдерінің шеңберін
қатаң сақтауы тиіс. Бұл орайда ҚК-тің ... ... ... ... ... 59-бабының екінші бөлігіндегі ережелер Қазақстан Республикасы Қылмыстық
кодексі күшіне ... ... ... (1998 ... 1 қаңтарға дейін)
қайталау, қауіпті қайталау немесе аса қауіпті қайталауды құрайтын ... ... ... ... Егер ... құрайтын соттылықтар ҚР
ҚК-нің күшіне енгенге дейінгі және одан кейін жасалған қылмыстар ... онда ... ... ... ... тәртіп тек 1998 жылғы 1
қаңтардан кейін жасалған қылмысы үшін ... ... ... ... ... үшін тиісті қайталау орын алған жағдайда жазаның ең
жоғары мөлшері ҚК-тің ... ... ... мен көлемдерден
аспауға тиіс [47, 21 б.].
Үкімдердің жиынтығы бойынша жаза тағайындау.
Егер сотталған адам үкім ... ... бір ... ... өтегенге
дейін жаңадан қылмыс жасаса, сот соңғы үкім бойынша сот ... ... ... ... ... ... өтелмеген бөлігін толық немесе ішінара
қосады.
Үкімдердің жиынтығы бойынша түпкілікті жаза, егер бас ... ... ... осы ... ... ... осы ... үшін көзделген жазалардың ең жоғары мерзімінен немесе мөлшерінен
аспауы ... ... ... бас ... ... түріндегі түпкілікті
жаза 25 жылдан аспауы керек. Егер адам үкімдердің жиынтығында осы ... ... ... ... ... біреуін болса да жасаған
деп танылған үкім қамтылатын болса, бас ... ... ... ... бойынша түпкілікті жаза 30 жылдан аспауы керек.
Үкімдердің жиынтығы бойынша түпкілікті жаза қайта жасалған қылмыс ... ... да, ... оның ... ... бойынша тағайындалған
жазаның өтелмеген бөлігінен де артық болуы тиіс.
Үкімдердің жиынтығы ... жаза ... ... ... ... қосу осы ... 58-бабында көзделген ережелер ... ... ... ... айтылған заң нормаларының мазмұны төмендегідей:
Қылмыс жасап үкім бойынша жаза ... ... тағы да ... істеуінің
қоғамға қауіптілігі орасан, сондықтан жаңа Қылмыстық кодекс мұндай
қылмыскерлерге ... ... ... жаза ... ... жаза тағайындау тәртібін белгілеген. Үкімдердің жиынтығы бойынша
жаза ... сот ... ... ауырлығына қарамастан заң
талабына сәйкес бұрынғы үкім бойынша тағайындалған, жазаның өтелмей ... ... я ... ішінара қосып белгілейді. Қылмыстық кодекстің 58-
бабында көрсетілген сіңіру ережесі бұл бапқа қолданылмайды.
Үкімді жинақтап ... ... жаза жаңа ... қылмысқа
тағайындалған жазадан да, сондай-ақ алдыңғы үкім бойынша өтелмей қалған
жазаның бөлігінен де ... ... ... үкім ... жаза өтеу мерзімі соңғы қылмысы үшін үкім ... ... ... Үкімдерді жиынтықтап қосқанда жазаның ... егер ол бас ... ... ... ... жазаның сол
түріне белгіленген ең ұзақ мерзімінен аспауы тиіс. Бас бостандығынан айыру
түріндегі жазаларды ... ... ... ... 25 жылдан аспауы тиіс,
ал заң бойынша бас бостандығынан айыру жазасы 20 ... ... ... ... бойынша — немесе өлім жазасы немесе өмір бойы ... ... ... болатын қылмыстар істегені үшін жазаның жалпы
мерзімі 30 жылдан аспауы тиіс (58-бап, 4-бөлігі). Үкімдерді ... ... ... ... ... белгілейтін бапта көрсетілген
қосымша жазаларды да қосуға құқылы. Әр түрлі түрдегі қосымша жазалар ... ... ... ... Жоғарғы Соты Пленумының «Қылмыстық
жаза тағайындаған кезде соттардың заңдылықты сақтауы туралы» 1999 жылғы 30
сәуірдегі №1 ... ... ... ... ... ... ... алатын мынадай қағидаларды көрсетіп берген.
Үкімдердің жиынтығы бойынша жаза тағайындалғанда, ... ... ... ... ... өтелмеген бөлігінің мөлшері мен түрін
белгілеуге және көрсетуге тиіс, ... ... ... ҚК-тің 60-бабының
негізінде жаңа үкім бойынша тағайындалған жазаға түгелдей немесе ішінара
қосылуы ... ... үкім ... ... өтелмеген бөлігі болып мыналар
саналады:
шартты жазаға сотталған кездегі, сондай-ақ ҚК-тің 72-бабында ... ... ... ... ... ... ... өтеуді орындауды
кейінге қалдырылған кезде немесе ҚІЖК-нің 452-бабында көрсетілген тәртіпте,
73-бабының 3-бөлігін қолданған кезде — ұсталуына ... ... ... ... ... ... немесе медициналық сипаттағы
мәжбүрлеу шараларын қолдануға байланысты емдеу мекемесінде болған уақытты
есептемегенде — жазаның ... ... ... ... ... ... мерзімнен бұрын шартты түрде
босатылған кезде — сотталушы оны өтеуден ... ... ... ... ... ... бостандығын шектеуге, сондай-ақ қоғамдық жұмыстарды атқаруға ...... ... мерзімінің бөлігі және сотталушы жұмыстан жалтарған
кездегі уақыт.
Бұрынғы үкім бойынша тағайындалған жазаның өтелмеген бөлігін ішінара ... ... ... егер ... жаза жазаның осы түріне
белгіленген ең жоғарғы шегінде тағайындалмаса, сот үкімде осындай ... ... ... ... ... жазаның өтелмеген бөлігін
ішінара қосқанда қорытынды жаза ... ... ... ... жасалған
қылмыс үшін тағайындалған жазадан да, бұрынғы үкім бойынша өтелмеген
жазадан да ... ... ... [48, 102 б.].
Егер сотталушы сынақ мерзім ішінде ... ... ... сот ... ... ... ... мәселесін талқылаған кезде ҚК-тің 64-
бап төртінші бөлігінің талаптарын ескеруге міндетгі. Бұл орайда ... ... ... сот жаңа қылмыс үшін жаза тағайындаған кезде ... ... ... жою ... шешім қабылдаған жағдайда ғана
қолданылады. Егерде сот абайсыз немесе онша ауыр емес ... ... істі ... ... ... ... ... соттылықты қалдыру туралы
тұжырымға келсе, онда жаза тек жаңа қылмыс үшін тағайындалады [49, 152 б.].
Жазаларды қылмыстардың жиынтығы ... ... ... ... бойынша
толық не ішінара қосқан кезде соттар ҚК-тің 61-бабында ... қосу ... ... белгілеу тәртібін ескеруі жөн. Бұл баптың
мәніне сай бұрынғы үкім бойынша тағайындалған ... ... ... ... ішінара жаңа үкім бойынша тағайындалған дәл сондай қосымша
жазамен бірігеді, бұл қосымша жаза қосымша ... дәл осы түрі ... ... ... ... ... 61-бап 2-бөлігінде
көрсетілген қосымша жазалар бөлек орындалады. Егер алғашқы үкім ... бас ... ... түзету жұмыстарына немесе орындалуға жататын
басқа да жазалар бойынша сотталса, ал екінші үкім ... жаза ... ... ... отырып тағайындалса, онда сот жазаларды қосқан ... ... ... ... ... ... Бұл ... шартты соттау
қолданылған үкімдегі сынақ мерзімі ... ... жаза қай ... карамастан, үкім күшіне енген кезден бастап есептеледі.
Егер сотталған адам ... ... ... кейінге қалдырған кезде басқа
қылмыс жасап ... сот жаңа ... ... үшін ... жазаға ҚК-
тің 60-бабына сай бұрынғы үкім бойынша өтелмеген ... ... ... ... үкімді орындауды кейінге қалдыруды бұзу туралы қаулы
қабылдаудың керегі жоқ. Егер жаңа ... ... ... ... ... өтіп ... ... және сотталушыны ҚК-тің 72-бап үшінші бөлігіне
сай жазасын өтеу үшін тиісті мекемеге ... ... ... ұйғарымы
заңды күшіне енгеннен кейін жасалса, сот жаңа қылмыстың ... ... ... ... ... жазаны үкімдердің жиынтығы бойынша
тағайындаудың ережелерін қолдануға міндетті. Егер жаңа іс ... ... ... дейін, сот сотталушыны жазасын өтеуден босату немесе оны
жазасын өтеу үшін тиісті ... ... ... ... ... ... болса, онда сот тек жаңа қылмыс үшін жаза тағайындайды. Бұндай
жағдайда орындалмаған үкімдер бола тұра ... ... ... ... КЖК-
нің 453-455-баптарында көзделген тәртіпте шешілуі мүмкін.
Мерзімдерді қосу кезінде оларды ... ... және жаза ... және ... есепке алу [43, 159 б.].
1. Қылмыстардың жиынтығы және үкімдердің жиынтығы бойынша ... ... ... қосу ... бас бостандығынан айырудың бір күніне:
а) қамаудың немесе тәртіптік әскери бөлімде ... бір ... бас ... ... екі ... ... ... немесе әскери қызмет бойынша шектеудің үш күні;
г) қоғамдық жұмыстарға тартудың төрт сағаты сәйкес келеді.
Айыппұл салу белгілі бір ... ... ... ... бір ... ... ... арнаулы, әскери немесе құрметті атақтан, сыныптық
шеннен, ... ... ... ... және ... айыру, сондай-ақ мүлікті тәркілеу оларды бас бостандығын
шектеу мен түзеу жұмыстарымен, қамаумен, тәртіптік әскери ... ... ... ... ... ... ... орындалады (Қылмыстық
кодекстің 61-бабы).
Белгілі бір лауазымдарды ... ... ... бір ... ... айырудың, түзеу жұмыстарының, әскери қызмет бойынша шектеудің,
бас бостандығын шектеудің, қамаудың, тәртіптік әскери бөлімде ұстаудың, бас
бостандығынан ... ... ... және ... ал ... ... мерзімі сағатпен есептеледі [51, 15-16 б.].
Осы баптың бірінші бөлігінде көрсетілген жазаларды ауыстыру ... ... ... ... ... алу ... ... күндермен есептелуі
мүмкін.
Үкім заңды күшіне енгенге дейін ... ... бас ... ... ... ... ... ұстау түріндегі жаза мерзімінің бір күніне
бір күн есебімен, бас бостандығын шектеу түрінде ұстауға — екі ... ... ... ... ... ... бойынша шектеуге — үш күнге бір күн,
ал қоғамдық жұмыстарға тарту ... ... ... ... 4 ... қамауға ұсталған бір күн есебімен есептеледі [42, ... ... ... күшіне енгенге дейін адамды ... ... ... мен
Қазақстан Республикасы шегінен тыс жерлерге жасалған қылмыс үшін сот
үкімімен тағайындалған бас ... ... ... өтеу ... адам ... 8-бабының негізінде ұстап берілген жағдайда бір ... бір ... ... ... ... ... ұсталған, сотталушы адамға айыппұл, белгілі бір
лауазымдарды ... ... ... бір қызметпен айналысу құқығынан айыру
түріндегі жазаны тағайындау кезінде сот қамауда ұсталған ... ... ... ... жеңілдетеді немесе оны осы ... ... ... [48, 162 ... ... ... ... аурумен науқастанған адамға медициналық
сипаттағы мәжбүрлеу шаралары қолданылған уақыт жаза мерзіміне ... ... ... бір ... үшін ... ... гөрі жеңілірек жаза тағайындау
[52, 34-36 б.].
Сот жаза тағайындағанда жаза ... ... ... ... отырып, Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінің бабы ... ... ... ... ... жазаның түрі мен шегінен шықпай жаза
белгілейді. ... ... ... түрі мен шегінен шығушылық тек
қылмыстық ... ... ... ... ғана орын алады. Яғни,
қылмыстық заңда көрсетілгеннен гөрі жеңілірек жаза ... ... ... ... ... ... ... ерекше жағдайларын,
кінәлінің жеке басының кім екендігін коса есептей отырып және сол ... ... ... ... ең ... ... де ... етіп
тағайындайды. Немесе жазаның басқа бір жеңілірек түрін қолдануды қажет деп
тапса, жеңілдетудің дәлелдерін міндетті ... ... ... ... ... Осындай негіздер мен сот істелген қылмыс үшін заң бойынша
міндетті ретінде көрсетілген қосымша жазаны тағайындамауына болады (55-бап,
1 ... ... ... үшін ... ... жазаның төменгі
мөлшерінен төмен немесе сол қылмыс үшін көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... жағдайды қоса есептей отырып жүзеге
асырылады. Ол жағдайлар қылмыстық заңда: ... ... ... ... ... оның ... ... кезіндегі немесе одан
кейінгі мінез-құлқына байланысты ерекше мән-жайлар және әрекеттің қоғамдық
қауіптілігі дәрежесін едәуір азайтатын ... да ... ... ... ... ... қатысушы топ жасаған қылмыстарды ашуға белсене
жәрдемдескен кезде жаза осы ... ... ... ... ... ең ... ... төмен тағайындалуы мүмкін, не сот жазаның осы
бапта көзделгенінен неғұрлым жеңіл түрін ... не ... ... ... қосымша жаза түрін қолданбауы мүмкін" — делінген.
Істің ерекше мән-жайлары және әрекеттің қоғамдық кауіптілігі ... ... ... да ... ... ... заң ... түсінік
берген. Оларды сот әрбір істің ерекшелігіне, ... жеке ... ... ... ... Қазақстан Республикасы ... ... 1999 ... 30 ... ... жаза ... ... заңдылықты сақтауы туралы» қаулысының 6,7-тармақтарында:
Егер адамды кінәлі деп ... заң ... ... әр ... ... ... онда соттар ҚК-тің 52-бабының ... ... ... ... үшін ... ... ... ауыр түрі
тек, егер оның жеңіл түрі ... ... ... ете алмаса немесе
жазаның ең ауыр ... ... ... ... көзделсе ғана
тағайындалатынын ... ... ... ... ... ... ... тағайындау туралы мәселені ... және ... ... дәлелдеуі тиіс.
ҚК-тің 55-бабына сәйкес жазаны осы қылмыс үшін тиісті ... (бап ... ... ... ... ... ... сараланған ҚК бабының (бап
бөлігінің) санкциясында көрсетілмеген жазаның ... ... ... ... ... ... ... косымша жазаны қолданбау тек
әрекеттің қоғамдық қауіптілігі дәрежесін едәуір азайтатын ерекше мән-жайлар
анықталған ... ... ... ... ... топ жасаған
қылмыстарды ашуға белсене жәрдемдескен жағдайда ғана ... ... ... ... мән-жайларда, сондай мән-жайлар жиынтығы да ... деп ... ... Сот ... 55-бабын қолданғанда, іс бойынша
анықталған ... ... ... деп ... және оларды
айыпталушының жеке басы ... ... ... бірге негізге алғанын
үкімде көрсетуге міндетті.
Бірнеше қылмыс жасаған кінәлі ... ... ... көзделген неғұрлым жеңіл
түрін тағайындаған кезде, әуелі бір немесе бірнеше қылмыстың әрқайсысына ҚК-
тің 55-бабын қолдану арқылы жаза ... ... ... ҚК-тің 58-
бабының ережелері бойынша түпкілікті жаза белгіленеді [47, 156 б.].
Ауыр немесе аса ауыр қылмыстың жасалуы өздігінен ... ... ... кінәлі адамға төменгі шектен төмен жаза тағайындауға кедергі болып
табыла алмайды. ҚК-тің 55-бабын қолданып жаза ... ... ... ... ... немесе аса қауіпті қайталануы
болған жағдайда ҚК-тің 59-бабы ... ... ... ҚК ... ... белгіленген жазасының мөлшері қандай жағдайда
да заңмен белгіленген осы жаза түрінің ең ... ... ... ... — деп ... Осы ... сәйкес белгілі бір қылмыс үшін
заңда көрсетілген жазаның төменгі шегінен де ... жаза ... ... ... жаза ... ... іс ... және
кінәлі адамның жеке басын сипаттайтын деректер анықталғанда ғана ... Бұл ... ... ... деп ... ... қоғамға
қауіптілік дәрежесін кемітетін жағдайлар да, оның ішінде заңда ... ... ... да, ... ... мен себептері,
айыпкердің қылмыс жасаудағы және одан кейінгі ролі, қылмыскердің топ ... ... ... белсене араласуы, т. б. танылуы мүмкін. Қандай
жағдайларда ... деп ... және ... ... ... айыпкердің жеке
басының қандай мәліметтерімен байланыстыруға болатынын сот ... ... ... міндетті. Мұндай жағдайларда ауыр ... ... ... ең ... шегінен де төмен жаза тағайындауға
кедергі бола алмайды [48, 30 б.]. Заңда көрсетілген жазадан гөрі ... ... ... ... ... ... ... сот ондай
жазаны солардың біреуіне, я болмаса әрқайсысына жеке-жеке тағайындай алады,
содан кейін оны ... ... ... ... ... ... ... белгілейді. Сот тәжірибесі ерекше жағдайларға заңда
көрсетілген жауаптылықты жеңілдететін ... ... ... ... ... ... рет ... қылмысты басқа біреудің
корқытып, зорлауы нәтижесінде істеуі, тұрмыста және жұмыстағы мінсіз мінез-
құлқы, ... жас ... мен кәрі ... болуы сияқты мән-жайлар
да жатады.
Ерекше жағдайларға кейбір реттерде істелген қылмыстың қауіптілік дәрежесін
шұғыл түрде төмендететін бір ғана жағдай да ... ... ... заңсыз
әрекет жасаған ерінің теріс қылығына шыдамай, жүкті әйелінің оған ... ... ... болады [49, 56 б.].
3 ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТАҒЫ ҚЫЛМЫСҚА ҚАТЫСУШЫЛЫҚТЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 Қылмыстық құқықтағы ... ... ... ... қатысушылықтың заңда көрсетілген анықтамасын зерттеуге кіріспестен
бұрын, ... ... ... түсінігін анықтау қажет. Себебі,
бұл термин қылмыстық құқықтық әдебиетте екі түрлі мағынада қолданылады.
Біріншіден, бұл ... бір ... ... ... ... ... ... қатысушылар арасында орындайтын рөлдерді бөлу
жүргізілетін бірлесіп жасалатын ... ... [1, 78 ... ... ... түсінігіне байланысты «қылмысқа қатысушылық
терминін қолданудың ... ... ... ... мақсатында
қылмыстық құқықта тар [2, 54 б.] және кең [3, 43 б.] ... ... ... бұл ... ... бір ... екі ... мағынада-кең және
тар қолдану қарсылық ... ... тар ... қылмысқа
қатысушылық бір бөлімі болып кетеді. Қатысушылық түсінігінің осы ... ... ... болып, екі жағдайда да қылмысқа екі немесе оданда
көп адамдардың қатысуы саналады. Тар мағынадағы ... ... ... ... бөлу, олардың әрекеттерінің біртектес
болмауында. Осы ... ... заң ... арнайы заң-техникалық
әдісін қолданады: ұйымдастырушының, айдап салушының, көмектесушінің әртүрлі
қылмыстарындағы рөлдері ... ... ... ... ... ... кодекстің жалпы бөлімінде реттейді.
Біздің пікірімізше, ... ... ... ... ... ... ... бөлімнің бабында көрсетілген
қылмыстық құрам болса, олардын, әрекеттерін саралауда қылмысқа қатысушылық
институтына сілтеме жасаудың ... жоқ - ... ... ... деп ... [4, 93 ... жоғарыда көрсетілген жағдайларды нақтылай келе профессор ... ... ... ... ... ғана туындайды деп
көрсетеді:заңда көрсетілген қылмыстық әрекет екі немесе бірнеше адамдардың
әрекеттерінің жиынтығымен жасалады; қылмыстық зардап ... ... ... субъектінің (қатысушының) қоғамға қауіптілігі және
кінәлі ... ... оның ... ... байланысқан басқа
адамдардың (орындаушының) қылмыстық әрекетімен ... ... ... ... институтының әрекетін тар ... ғана ... ... ... ... ... жеке-жеке
әрекеттер жасаған жағдайда да қолданады. ... ... ... ... тиым ... әрекетті немесе ортақ қылмыстық
нәтижеге әкелетін әрекеттерді құрайды [5, 67 б.]. Бұл ... ... ... ... деп ... оны бірге орындаушылыққа қарсы қояды.
Шаргородскийдің пікірінше бірге орындаушылыққа қатысушылық мүлде жоқ.
Профессор М.Д.Шаргородский бірге орындаушылықты ... ... ... бұл ... ... ... жатқызады, яғни, мұндай
ұйымдарға қатысушылардың әрекеттерін саралауда Жалпы бөлімге ... ... жоқ [4, 76 ... ... да қатысушылықтың тар және кең мағынадағы түсініктерін нақты
ажыратып көрсетпейді. Мысалы, Ковалев М.И. қатысушылық ... ... ... ... ... деп ... ... анықтауда қылмыстық құқық теориясында ғалымдар әлі де
бір ... ... ... ... ... концепциясын
топтастырып, үш бағытта бөледі [6, 105 б.]:
1. Қасақаналық қылмысқа екі немесе оданда көп адамдардың ... ... ... ... басым көпшілігі ұсынады.
2. Себепті байланысты қатысушылықтың міндетті ... ... ... ... Бұл ... ... А.Я., ... П.Г.
қолдайды.
3. Абайсызда жасалатын қылмыстарда қатысушылықтың болуы. ... ... ... ... бір ... жасаған
қылмыстарында да орын алады - дейді. Кейбір зерттеушілер қатысушылықтың
қасақаналық ... ... ... ... алдын-ала келісім болу
қажеттілігін көрсетеді.
Өз еңбегінде Лаптев: «Кеңестік қылмыстық құқыққа ... бір ... ... ... ... ... ... адамдардың қатысуы деп
көрсетеді. Бірақ, бұл ... ... ... ... ... рөлдеріне қарамастан қатысушылардың әрекеттерін алдын-ала
келісімен ... ... ... ... ... ... үшін «қылмысқа қатысушылардың арасында субъективті байланыстың
болуын қажет ... [7, 89 ... ... ... ... салушы мен көмектесушінің өз әрекеттерімен
орындаушыға қылмыс ... ... ... ... ... ... ... әрекет жасағандары үшін бәрі бірге қылмысқа қатысушылық
ережесі бойынша ... ... ... тиіс [8, 12 ... анықтама бергенде Ковалев бір қыллмысты жүзеге асыруда барлық
қатысушылардың бірлесіп жасаған әрекеттерін көрсетіп, қажетті шарт ретінде
қылмысқа қатысушының есі ... және ... ... ... ... алғаш рет заң жүзінде 1959 жылғы Қылмыстық Кодексте
орын алды. Осы кодекске сай, екі ... одан көп ... ... ... ... ... қатысуы деп танылды. Қылмысты екі
немесе одан көп адамдардың ... ... ... ... арасында
осындай қылмысты қатысушылардың бәріне ортақ деп табуға мүмкіндік беретін
байланыс орнайды [9, 34 б.]. ... ... ... Кодексіне
сәйкес (27-бап) екі немесе одан да көп адамдардың қасақана ... ... ... ... ... деп ... 3 б.].
Осы мәтінен көрініп тұрғандай, қылмысқа екі ... одан да көп ... ... ... ... қылмысқа қасақана қатысқанда ғана
қатысушылық туралы айтуға болады. Бұлардың алғашқы екеуі объективті белгі
де, соңғысы субъективті белгі ... ... ... жасалатын қылмыстардың қоғамға қауіптілік дәрежесі
қатысушылық ... ... ізін ... және ... ... ... жоғарылауына да тәуелді.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 27-31 ... ... ... ... ... ... нақты қатысушыларды
сипаттайтын белгілер, оларға жаза тағайындаудың жалпы ережелері көрсетілген
[10, 11 б.].
Қылмыстық құқық қылмысқа қатысушылықты ... ... ... жоғары,
қылмыс жасаудың ерекше түрі деп қарастырады. Мұндай қылмыстардың қоғамға
қауіптілік ... ... ... ... элементтердің жай ғана
бірігуі емес, олардың ... жаңа сапа ... ... ... топ ... ... қылмыс жасауы кезінде, әдетте, жалғыз адамның
қылмысына қарағанда ауырырақ зардаптар ... ... ... ... ... ... бір емес, бір топ адам қайшылыққа түседі. Осы
жағдай қылмысқа қатысушылықтың қоғамға өте қауіпті қылмыстық әрекет екенін
көрсетеді [11, 97 ... ... ... ... жүріп істей алмаған қылмыстарды
қатысушылық арқылы жасау мүмкіндігі ... ... ... ... адам
өзін бүкіл қоғамға қарсы қоя отырып, басқа тараптан көмектің болмайтынын
біледі. Өзінің қоғамнан ... ... ... ... бір ... ... бас тартуға, қылмыстық ниетін жүзеге асыруының ... ... Ал, ... бір топ адам ... ... жағдай басқаша.
Мұнда әрбір қатысушы басқа қатысушылардан көмек және ... ... ... ... қылмысқа өз үлесін қосу шешімін бекітеді.
Қатысушылық арқылы жасалатын қылмыстардың ... ... ... ... қылмыс ізін жасыру және қылмыстық жауапкершіліктен
құтылу мүмкіндігінің жоғарылауына да тәуелді [12, 79 ... ... ... ... қылмыстық құқық қоғамдық қатынастардың
ерекше саласын қорғайды. Оның міндеті жеке адам мен ... ... мен ... мүдделерін, меншікті, ұйымдардың
құқықтары мен занды мүдделерін, қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздікті, ... ... ... ... ... мен ... қоғам мен мемлекеттің заңмен қорғалатын ... ... ... ... ... адамзаттың қауіпсіздігін қорғау,
сондай-ақ, қылмыстың алдын-алу болып табылады [13, 23 ... ... ... бір адам ... ... нәтижеге жету жолында өз
күштерін біріктірген адамдар тобы жасайды. Топ болып қылмыс жасағанда олар
орындайтын ... ... алуы ... ... топ ... ... қылмыс
қылмыстық әрекеттің ерекше нысаны болып табылады да, қылмыс жасауды ... ізін ... ... ... ... қылмыстардың қоғамға
қауіптілік дәрежесін күшейтеді. Осыған байланысты бірлесіп ... үшін ... ... адамдар тобын, олардың ... мен ... кінә ... мен ... заң ... ... ... белгілерінің өзін объективтік жене субъективтік белгілер деп
жіктеуге болады. Қылмысқа қатысушылықтың ең жалпы белгісі болып бір ... ... ... ... саналады.
Бұл сандық белгі болмай қатысушылықты көзге елестету мүмкін емес, бірақ,
бір ғана сандық белгінің ... ... ... ... болуы
мүмкін.
Қатысушылық болу үшін бір қылмысты жасағанда қатысушылардың әрқайсысы нақты
қылмыстық нәтижеге жету жолында ... ... ... ... ... ... ... болмағанда біреуі қылмыстық нәтижеге елеулі
түрде әсер ететін әрекеттер жасамаса, бұл ... ... ... [14, 60 ... қатысушының әрекеттері объективтік жағынан әрекетсіздікпен
сипатталған кезде де қылмысқа қатысушылықтын, болуы мүмкін ... ... ... қатысушылық әрқашан белсенді әрекетпен көрінеді ... сөз ... 54 ... ... ... қылмысқа қатысушылық-«қатысушылар тек белсенді әрекет
етіп, қылмыстық нәтижеге жетуге ... ғана ... ... ... ... ... білдіре отырып, «қатысушы нәтижеге
жету жолында әрекетсіздікпен де қатысуы мүмкін,- деп ... ... үшін ... ... жету ... ... ... жасау міндетті емес деген пікірді ... ... ... керек. Бірақ әрбір қатысушы «қылмыстық нәтижеге жетуге әрекетсіздік
арқылы қатысадың деген пікір қате. Бұл пікір орындаушы мен көмектесуші ... ... ... өйткені, орындаушылық әрекет етумен қатар,
әрекетсіздікпен де көрінуі мүмкін. Айдап ... ішкі ... ... салушылықты жүзеге асыру тек белсенді әрекет ету арқылы ғана мүмкін
болады, сондықтан әрекетсіздікпен ... ... ... ... ... ... Ұйымдастырушының да қылмысқа қатысуы тек белсенді
әрекетпен сипатталады.
Сонымен, қылмысқа қатысушылық үшін ... ... жету ... екі
немесе оданда көп адамдардың әрекет етуі қажет әрі ... ... ... ... елеулі түрде үлес қосуы тиіс [16, 15
б.]. Бірақ, тек сандық ... ... ... үшін ... ... ... үшін ... басқа екі ... көп ... ... ... тоғысу жағдайларынан
ажырататын белгі қажет. Мұндай белгі болып қатысушылардың әрекеттерінің
бірлесуі саналады [17, 81 б.]. ... ... үшін бір ... ... әрекет еткендігі қажет. Кеңестік заң әдебиеттерінде
әрекет бірлесімі мәселесі ... ... ... ... ... Г.А мен Кригер П.И ... ... ... төрт
элементтен тұрады деп көрсетеді: қылмысты бірнеше адам ... ... ... бұл ... үшін ... біртұтас болады; әр қатысушының
әрекеті басқа қатысушының әрекеті үшін ... шарт ... ... ... ... ... факті қатысушылардың әрқайсысының
әрекетімен себепті байланысты [12, 63 б.].
Бірлесім белгісін осылайша ... ... бір ... ... болып
табылады, өйткені, біріншіден, әрекет бірлесімі түсінігіне басқа объективті
моменттерді қосу ... ... тыс ... ... бұл ... субъективтік мазмұнын жоққа шығарады.
Кейбір Кеңестік криминалистер әрекет бірлесімі-қатысушылардың қол сұғу
объектісінің бір болуынан көрінеді ... ... ... «Қылмыс жасауға
қатысқан адамдардың әрекеттері бір объектіге бағытталса, ... орын ... ... бір ... ... зиян келтіреді
немесе осындай қауіп төндіреді» -дейді.
Қатысушылық арқылы жасалынатын көп ... ... бір ... қол
сұғатындығына қарамастан, қатысушылардың әрекет бірлесімін ... ... ... екі адам бір ... қол сұғуы мүмкін,
бірақ оларды қатысушылар деп табуға болмайтын жағдайлар да ... ... ... бірлесімі түсінігін ашу үшін ... бір ... зиян ... ... ... қатысушылардың әрекет бірлесімін бір объектіге қол ... ... ... ... ... ... бір ... ортақтылық
болуын қамтиды. Бұл мәселе қылмысқа қатысушылардың бар ... ... ... ... ... немесе қылмыстық ұйым нысанындағы
қатысушылықта әрекет бірлесімін анықтау қиын ... ... ... ... ... ... да қиын ... Мұндай келісім жоқ
болғанда әрекет бірлесімін анықтау ... ... 1. Бұл ... бір қылмыстық нәтиженің тууына әсер ететін ... ... ... ... бар немесе жоқтығын зерттеу
мәселесі сыртқы, объективті сферадан ішкі сфераға, қатысушының ... ... ... зерттеу сферасына өтеді.
Өз әрекетімен ортақ нәтижеге әсер ететін адамдардың мінез-құлқы олардың
арасындағы ... ... ... мүмкіндік береді.
Өзара келісіммен әрекет ететін адамдар арасындағы психикалық ... қиын да ... ... ... ... міндеті қатысушылар
арасындағы психикалық байланысты абстрактылы зерттеуде емес, әрекет
бірлесімі ... ... ... ... ... ... ... минимальды байланысты анықтаудың критерийлерін Бурчак адамның мінез
құлқындағы екі ... ... ... ... әрекет етуші
адамдарға ортақ белгілі бір ... ... ... осы ... нәтижеге
үмтылған басқа адамдардың әрекеттері туралы білуі және ескеруі.
Осыған байланысты бір қылмыс жасайтын бірнеше ... ... ... ... басқа-нәтижеге бірлескен әрекет ... ... ... ... қосылғанын білу және нақты бір
нәтижеге күштерді біріктіру арқылы жетуге ұмтылу қамтиды.
Осы жерде: «Қатысушылардың қылмысқа ... ... да ... ... ... білуі, қатысушылар арасында ішкі психологиялық бірлесімнің
болуы, алдын-ала келісім мен ... ... ... ... бола ... - ... ... пікірін толық қолдауға болады.
Қатысушылардың бір-бірінің әрекеттері туралы білуі мәселесін ... ... ... ... ... ... қатысушының
әрекеттері арасында біршама уақыт өтуі мүмкін. Ал ... ... ... ... сырт көзге көріне бермейді. Кейде орындаушының
өзі де олардың әрекеттерінен ешқандай қылмыс ... ... ... ... ... өзі ... қалып, жауаптылықтан қашып құтылу
мақсатында орындаушының көмегіне жүгінеді [18, 74 б.].
Орындаушының басқа адамдарды ... ... ... ... ... бермеуі-олар бірлесіп әрекет жасаған жоқ деген сөз емес. Бұл жерде
айдап салушының орындаушыны ... ... ... ... ... ... ... ниетін жүзеге асыруға көмектескендігін
білуі маңызды.
Көмектесуші мен айдап салушының орындаушының қылмыстық әрекеті туралы ... ... ... ... ... ... әрекет еткендігін көрсетеді,
яғни, қылмысқа қатысушылық туралы айтуға мүмкідік береді. ... мен ... ... ... ... әрекеті туралы
білмеуі, қылмысқы қатысушылықты жоққа шығарады.
Кейбір авторлар қатысушылықты біржақты байланыс, яғни, айдап салушы ... ... ... ниеті туралы білуі, болғанда ғана мүмкін
дейді.
Екінші бір авторлар қатысушылық үшін екі жақты байланыстың, болуын міндетті
деп табады.
Басқа ... ... ... білмеуі орындаушының айдап салушы мен
көмектесушінің әрекеттеріне ғана ... ... ... бірге соңғы
екеуінің, өзара білмеуіне де қатысты мәселе. Айдап салушы мен ... ... ... ... білмеуі мүмкін, бірақ, олар ... ... ... ... ... ... бір ... қатысуы
біріктірсе, субъективтік жағынан-орындаушының ... ... ... ... ... келе мына шешімге тоқтауға болады: қылмысқа
қатысушылық-бір қылмыс жасаудағы екі немесе одан да көп ... ... ... ... ... ... ... байланыс
ретінде қатысушылардың әрқайсысының басқа адамдардың әрекеттері туралы
білуін; ... ... ... ... ... ... мен
көмектесушінің орындаушының әрекеті туралы міндетті түде білуін ... 99 б.]. ... ... ... ... ... ... объективті және субъективті белгілердің жиынтығынан ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асады.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 20-бабының 1-бөліміне сәйкес,
тікелей немесе жанама ниетпен жасалған ... ... ... ... ... Абайсызда жасалатын қылмыстарда қатысушылық болмайды. ... ... ... ... ... ... ... түрде жол
берудің болмауымен сипатталады. Мұндай жағдайларда қылмысқа қатысушылыққа
тән қылмыстық ниеттің біртұтастығы туралы айта ... ... ... ... салдарға саналы түрде жол берудің болмауы қылмыстық
ниеттің біртұтастығын ... әрі ... ... ... ... ... ... ниеттің біртұтас болуымен ғана, қылмысқа қатысушылар арасында
келісімнің болуымен ғана қылмысқа ... ... ... ... жоғары нысаны болып табылады. Сондықтан, кейбір ... ... ... ... ... ... пікірін
дұрыс деп айтуға болмайды [20, 83 б.].
Кеңестік қылмыстық құқықта көптеген авторлар ... тек ... ... мүмкін деп есептесе, енді біреулері, абайсызда
жасалатын қылмыстарда да қатысушылықтың болуын ... ... ... үшін ... жауапкершілік мүмкіндігін тану туралы
Вышинский мынадай пікір айтты: «Азғырушылық үшін адам ... ... ... ... ... және ... мүмкін жағдайда
жауапкершілікке тартылуы тиіс.
Абайсызда жасалатын қылмыстарда қатысушылықтың болу мүмкіндігін Трайнин ... Ол ... ... ... ... ... деген пікірді
жоққа шығардық. Осы мәселелерді аша отырып профессор Трайнин ... ... ... ... ... ... ... көндіру; қасақана
қылмыс жасауға абайсызда көмектесу немесе көндіру; абайсызда жасалатын
қылмысқа абайсызда көмектесу ... ... ... ... қылмысқа қатысушылық жоқ деп есептеу себебін
«тікелей қылмыс жасаушы адам абайсыз әрекет етеді, ал оның ... ... ... ... ... ... ... басқа адамдар
арқылы туындайды» деп түсіндіреді. Екінші жағдайда қылмысқа қатысушылықтың
болмауын ... ... ... жоспарымен әрекетін
білмеуімен байланыстырады».
Трайниннің бұл көзқарасын Шаргородский қолдайды. «Біздің ойымызша-дейді ол,
- Трайниннің «бірнеше ... бір ... ... жасауында қылмысқа
қатысушылық бар» ... ... ... ... мен ... соң, дұрыс болып табылады да, осындай абайсыз зиян келтіру
жағдайында жауапкершілікті дұрыс негіздейді.
Толықтырулар мен түзетулердің ... аша ... ... ... «әрекет
қасақаналықпен жасалып, ал нәтиже абайсызда туатын ... ... ... ... ... ... ... өйткені, ... ... ... ... ... деп ... Шаргородскийдің осы пікірін Филановский де қолдайды. ... ... ... жасалса қылмысқа қатысушылық жоқ, - дейді ол,-
ал, олардың әрекеттері қасақана жасалса ... ... ... ... тек ... ғана ... ... [4, 78 б.].
Абайсызда жасалатын қылмыстарда қылмысқа ... ... ... ... ... ... ... қылмыстар әрекет және нәтижеден
тұрады, олардың субъективтік жағының анализін жеке-жеке көрсету керек».
Абайсызда және ... ... ... ... ... ... ... жасаған адамның өз әрекетінің зардабына көзқарасы саналады.
Бұл белгі, әсіресе, ... екі ... ... жерде-жанама
қасақаналық және қылмыстық өзіне-өзі сенушілік-жақсы ... ... да адам өз ... ... ... ... ... қоғамға
қауіпті зардаптарын алдын-ала болжайды, бірақ, бірінші ... ... ... ... ... жол ... екінші жағдайда оның тууына жол
бермеймін деп сенеді. Осыған орай, адам қылмыс ... ... ... ... әрекет туралы айтамыз да, абайсыз әрекет ... ... ... ... кезде айтамыз.
Бірақ, бұл абайсызда қылмыс жасаған адамның әрекетінде ... ... ... ... ... сөз ... Абайсыз әрекет ете отырып адам өз
ісінің мәнін әрқашан түсінеді, оны саналы түрде және ... ... ... мұндай адам ешқашан қоғамға қауіпті зардаптар келтіруге ұмтылмайды,
осындай зардаптардың туу ... ... ... ... де, оны ... Дәл осы қоғамға қауіпті зардаптарды болдырмау мүмкін деп есептей
отырып, адам белгілі бір әрекеттер жасайды.
Абайсызда ... ... ... ... ... және ... ... құқықтық мағынада оның әрекетінің қасақаналығы туралы айтуға
негіз емес. Абайсызда ... ... адам ... ... әрекет етсе де,
белгілі бір әрекетті жүзеге асырғысы келсе де, ол ... ... етті ... алмаймыз. Тұрмыстық мағынада саналы және ерікті әрекет туралы қасақана
жасалды деп айтуға болса да, ... ... ... олай ... «Қасақаналық» - жәй ғана сөз ... заң ... ... ... берген арнайы термин [21, 90 б.].
Осыған орай, Бурчак әрекет пен оның нәтиженің субъективті ... ... беру ... ... деп табады. Оның пікірінше мұндай анализ
беру қасақаналық және ... ... заң ... ... ... ... ... қылмысқа қатысу орындаушыға қылмыстық ниетін жүзеге асыру
жолында қасақана көмек ... ... ... деп табу ... орындаушыға көмектесуге бағытталған қасақаналық ниетті анықтау
қажет, яғни, көмектесуші болып, қылмыс жасауға тікелей ... ... ... Мысалы, КСРО Жоғарғы соттың Пленумы 1962 жылғы 30 ... ... ... X. ... азаматтың өліміне әкеліп соққан Г-нің
жол қауіпсіздігі ережесін бұзуына К. деген азамат қатысушы ретінде ... ... ... абайсызда жасалған. Пленумның бұл ... ... ... ... ... ... ... емес
деген тезиспен жарық көрді [8, 67 б.].
Осыған сай, сот тәжірибесіне жүгінсек айдап салушылық пен ... ... ... Бұл ... ... жасалатын қылмыстарда
қатысушылық болу мүмкіндігін қолдаушылардың көзқарасы қылмыстық құқықтық
теорияға қайшы болумен қатар, сот ... ... де ... ... ... ... қылмысқа қатысушылық екі немесе одан да көп адамдардың
қасақана бірлесіп қылмыс жасауы кезінде ... Егер ... ... ... абайсыз әрекет етсе, қылмысқа қатысушылық болмайды, ... ... ... ... әрекет еткенде қылмысқа қатысушылық
мүлдем жоқ.
Кейбір криминалистер ... ... ... ... келісімге
келген адамдардың қасақана бірлесіп әрекет етуін көрсетеді. Басқа авторлар
керісінше, қылмысқа қатысушылықтың субъективті ... ... ... осы ... институтын негізсіз шектейді де, ... ... ... ерекше нысаны ретінде жауапкершіліктің ерекше негізіне
айналдырады деп түсіндіреді [22, 75 б.].
Кейбір ... ... ... ... ... ... басқа
қатысушының қылмыстық ниеті мен әрекеттері туралы білуін ... ... ... ... ... ниетімен түсіндіреді. Келісім
кездейсоқ, табан ... ... ... ... ұзақ ... ... ... барлық қатысушылар арасында келісімнің болуы қылмысқа қатысушылықтың
міндетті белгісі емес. Кей ... ... ... мен ... ... мен ... ... сипатын білсе де, бір-бірі
туралы білмеуі де мүмкін. Сондай-ақ ... да ... ... ... ... жасауы туралы ниетін біле бермеуі мүмкін.
Тіпті кей жағдайларда ... ... ... ... ... көмектесуші орындаушының біреудің азғыруы мен әрекет етіп отырғанын
біле бермеуі мүмкін. ... ... ... ... ... ... және жанама-сипатталады.
Әрбір қылмысқа қатысушы келесі ... ... ... тиіс.
орындаушының әрекеті мен ниетінің қылмыстық ... өз ... ... ... ... ... ол ... жасаудың нақты жағдайында
орындаушы мен басқада қатысушылардың әрекет етуі үшін ... ... оның ... ... ... жасауға не қылмыстық нәтижеге
жетуге қажетті шарт екендігі [23, 91 б.].
Орындаушы екеуіне ортақ қылмыстық нәтижеге ... ... ... және
орындаушының әрекетінің қоғамға қауіпті сипатын сезіне отырып, ... осы ... ... ... ... оған ... түрде жол береді.
Түйіндей келе, ... ... тек ... ... қылмыстарда
болуы Қазақстан Републикасының Қылмыстық Кодексінің 27-бабында орын алды ... ... ... үшін ... пен ниеттің маңызын айтпасақ,
қылмысқа қатысушылықтың субъективті жағының ... ... ... еді. ... мақсаты мен ниеті ерік пен әрекет сипатын ... олар ... ... ... ... ... міндетті белгісі
бола бермейді. Кейбір қылмыстық құрамдарда ғана мақсат пен ниет ... ... ... ... ... ... ... құрамның субективті
жағын анықтау мүмкін болмай қалады.
Мақсат пен ниет субъективті жақтың міндетті белгісі болатын қылмыстарда тек
орындаушы мен ... үшін ғана ... ... ... ... ... ... не басқа қылмыстық мақсаттарды көздеуі мүмкін.
Сондықтан бір қылмыс ... ... ... ... ... мақсатпен ниеттерді көздесе де қылмысқа қатысушылық орын ... Бұл ... айта ... жәй, егер ... қатысушылардың
диспозицияда көрсетілген қылмыстық мақсатқа жетуге деген саналы әрекеттері
болмаса, онда олардың әрекеттері осы ... ... деп ... ... ... [24, 91 ... сәйкес, қылмыстық заң барлық қылмысқа қатысушылардың бір мақсатқа
ұмтылуын не ниетпен әрекет етуін ... ... ... ... мен ... біртұтастығы қылмысқа қатысушылықтың
субъективтік жағының ... ... ... ... Қылмыстык заң бойынша катысушылардың түрлері, олардың заңды сипаттамасы
Қылмысқа қатысудың нысандары және ... ... ... ... ... ... ... сипаты мен дәрежесіне, олардың
әрекеттерін ... ... ... ... ... ... мәніне, қылмысқа қатысушылардың ... ... және ... ... ... ... ... катысушылардың әрекеттерінің келісушілік ... ... ... екі ... ... ... ала келіспей қылмысқа қатысу және
алдын ала келісіп кылмысқа ... ... ... ... ҚР ҚК ... бөлімінде әр түрлі көрініс тапқан. Бұлар алдын
ала келісіп қылмысқа жай ... ... топ ... және ... ... қылмысқа қатысу болып көрсетілген.
Қылмысты бірлесіп жасаудың барлық түрлерін белгілі бір жүйеге келтірсек,
қылмысқа қатысушылық ... ... ... ... мүмкіндік туар
еді, әрі сот органдарының осындай қылмыстық әрекеттермен күресін жеңілдетер
еді. Сот пен заң алдында барлғы тең ... ... ... ала ... ... ... қылмыстары үшін тиісті қылмыстық жазаға
тартылуы тиіс [25, 4 б.].
Кеңестік қылмыстық құқықтық ... ... ... ... криминалистердің түгел дерлігі қылмысқа ... ... көп ... ... ... ... ... әдебиетте бұл
мәселеге біркелкі көзқарас жоқ [26, 70 б.]. Трайнин қылмысқа ... ашып ... ... ... (жай ... қатысу,
алдын-ала келісіммен қатысу және ерекше түрдегі қатысушылық (қылмыстық ұйым
мен қылмыстық сыбайластық).
Кейнірек Трайнин бұл ... 4-ші ... ... Осы ... ... Трайнин «қатысушылардың субъективті
байланысының сипатын және дәрежесін алды».
Дәл осындай пікірді Гришаев пен Кригер де ... ... ... ... ... ... «қылмыскердің ұйымдасу
дәрежесінң көрсетуді көздейді. Авторлар қылмысқа қатысушылықтың 4 ... ... ... қатысу; алдын-ала келісіммен қатысу;
ұйымдасқан топ және қылмыстық сыбайластық [27, 53 ... ... ... ... ... ... түрлі рөлдерді
орындаумен қатысу, қылмыстық топ және қылмыстық ұйым деп топтастырады.
Ал, Пионтковскийдің топтастыруы бойынша ... ... ... ... ... ... ... және алдын-ала келісіммен
қатысушылыққа бөлінеді. Алдын-ала келісіммен қатысушылық өз кезегінде ... ... топ және ... ұйым ... ... ... бөлінеді
.
Қылмысқа қатысушылықты нысандарға бөлуде Пионтковскийдің көзқарасын Ковалев
та қолдады. ... ... ... және ішкі жақтарының ескере
отырып, ол қылмысқа қатысушылықты топтауды «қылмысқа қатысушылықтың ... осы ... ... ... қажет деп табады. Осы
айтылғандарды қорыта отырып Ковалев қылмысқа ... екі ... ... ... ... және алдын-ала келісімсіз қатысу.
Қылмысқа қатысушылықтың соңғы нысанын ... тағы екі ... бөлу ... ... келісіммен жай қатысушылық және қылмыстық ұйым сипатындағы
алдын-ала келісіммен қатысушылық.
Қылмыстық құқықтық ... ... ... ... бөлудің
басқа да критерилері көрсетіледі. Мысалы, Смирнов «қылмыс жасаған адамдар
арасындағы субъективті ... ... ... ... 3 нысанын көрсетеді: жай қатысушылық (немесе ортақ кінә);
біржақты субъективті ... ... ... қатысушылық және орындаушы
мен қатысушылар арасында екіжақты келісім болган жағдайда ... ... ... бірге орындаушылықты қылмысқа қатысушылық институтының шегінен
шығара отырып, қылмысқа ... ... ... ... ... жай
қатысушылық және қылмыстық ұйымды ұсынады .
Шнейдер қылмысқа ... жай ... ... кінә ... ... ... қатысушылық және қылмыстық сыбайластық деп бөледі.
Бірақ, «қылмысқа қатысушылықты нысандарға топтау ... ... ... ... олардың жауапкершіліктерінің шарттарына,
тәртібімен шектеріне байланысты анықталады. Кез-келген ... ... ... ... сипатталады. Осы белгілердің әрқайсысы бойынша
логика заңдарына ... ... ... жүргізуге болады. Қылмысқа
қатысушылықты құрайтын бірнеше адамның бірлесіп жасаған қоғамға ... ... ... Осы ... ... ала ... ... қатысушылықты 3 нысандарға бөледі: бірге орындаушылық,
орындайтын рөлдерді бөлу арқылы қатысушылық және ерекше ... ... [23, 45 ... ... ... келісім дәрежесіне
байланысты бірлесіп қылмыс ... ... ... және ... ... қатысушылықтың түрлі нысандарын бөліп шығаруды басқа
топтастырумен-қылмысқа ... ... ... ... ... ... ... бөлу қылмыскердің ұйымдасу дәрежесін
және бірлесіп жасаған қылмыс ... ... ... ал ... қатысушылардың әрекеттерінің қылмыстық сипатын көрсетуді мақсат етіп
қояды. Қылмысқа қатысушылықтың барлық жағдайларын екі түрге бөлуге ... ... бұл ... барлық қатысушылардың әрекеттері біртектес және
қылмыс құрамын жүзеге асыруға тікелей қатысады(бірге орындаушылық); күрделі
қатысушылық, бұл ... ... ... бөлу ... ... әртүрлі әрекеттерді жүзеге асырады. ... ... ... ... ... тек ... тән мақсаттары бар, әртүрлі
негіздерде құралады.
Жоғарыдағы көрсетілген анықтамадан көріп ... ... ... бөлуде көптеген ғалымдар ұйымдасқан топты атамай
кетеді немесе алдын-ала ... ... ... ... ... қылмысқа қатысушылықтың жеке нысаны ретінде қарау мәселесі
жөнінде Бородин; «Ұйымдасқан топ» - қылмысқа ... жеке ... ... ... емес және теория мен тәжірибеде шатастыруға әкеліп
соғуы мүмкін. ... топ ... - ... ... қылмысқа
қатысушылықтың бір түрі -деп жазады [53, 25 б.].
Ұйымдасқан топты қылмысқа қатысушылықтың жеке ... ... ... ... пен ... қолдады: «Ұйымдасқан топ» қылмысқа
қатысушылықтың ерекше нысаны бола ... ... ... ... ала келісіммен қатысушылықпен ерекше түрдегі қатысушылық
арасында жеке орын алуы тиіс.
Дәл осындай пікірді Трайнин де ұстанады: 1947 ... КСРО ... ... ... ... ... авторлар ұйымдасқан топтың алдын-ала
келісіммен қатысуға немесе қылмысқа қатысушылықтың ерекше түрі- ... шын ... ... топ қылмысқа қатысушылықтың жаңа жеке
нысаны болып табылады [27, 83 ... ала ... ... ала ... ... ... ... ерекше нысанын-қылмыстық ұйым (сыбайластық).
Қылмысқа қатысушылықтың нысандарының осы жүйесі 1997 жылы ... ... ... ... ... орын ... ... алдын ала сөз ... ... ... топтың немесе
қылмыстық сыбайластық құрамында қылмыс жасау Қылмыстық кодекстің 54-бабының
1-бөлімінің в тармағына ... ... ... пен ... ... болып табылады.
Қылмысқа алдын ала келісімсіз қатысу. Қазақстан Республикасы Қылмыстық
кодексінің 31-бабының 1-бөліміне ... ... ... екі ... ... ... күні бұрын сөз байланыспай қатысса, ол адамдар тобы жасаған
қылмыс деп ... ... бұл ... ... қылмыстық әрекетінің
келісім дәрежесі елеусіз немесе ... жоқ, ... ... ... төмен және бір қатысушының екінші адамның қылмысқа қатысатынын
қылмысты бастаған кезде немесе қылмыс ... ... ... ... ... бұл ... қатысушылықтың басқа нысандарына
қарағанда қоғамға қауіптілік дәрежесі төмен болуымен сипатталады.
«Жай ... бір ... ... ... ... қатысуының
қауіптілігі төмен түрі. Мұнда әрекет ... ... ... ... ... ... ... жеке қатысушылар арасында қылмыс жасау
туралы алдын ала келісім жоқ. ... ... жай ... айдап салушы мен көмектесушінің рөлін белгілемеген жағдайлар да
жатады [29, 14 б.].
Көп жағдайда бірнеше адамның алдын ала ... ... ... ... ... қатысушылардың қылмыстық әрекеттері біртектес ... әр ... ... ... жүзеге асыруға тікелей қатысады.
Алдын ала келісімнің болмау фактісі қылмысқа қатысушылардың өз әрекеттерін
келісуге, ... ізін ... ... қолдану мүмкідігінен айырады.
Сондықтан, алдын ала келісімсіз қылмысқа ... ... ... барлық жағдайларда жалғыз адам жасаған қылмыстың қауіптілігінен
жоғары бола бермейді. Кейбір қылмыстарды жасағанда ... ... ... ... уақытын ескере отырып, алдын ала келісімсіз
қылмысқа қатысу ... ... ... ... ... ... да мүмкін. Осыған байланысты қылмыстық заң алдын ала ... ... ... ... ... ... ... деп таба бермейді.
Бірақ, көрсетілген жағдай ... ... ... ... ... ... бермейді деген сөз емес. Кейбір қылмыстарды топ болып
жасау қатысушылардың арасында келісім ... ... ... де, ... қылмысынан әлдеқайда қауіпті болатыны белгілі, өйткені белгілі бір
қылмыстық нәтижеге бағытталған бірнеше адамның ... ... ... және т.б. ... ... ... ... оңайлатады, сондай-ақ,
заңмен қорғалатын объектіге елеулі зиян келтіруі мүмкін.
Сондықтан ... ала ... ... ... ... ... заң ... осы белгілердің негізінде осындай ... ... ... ... ... бөліміне (120-бап;121-
бап; 257-бап) енгізген. Бұл баптарда жауаптылықты ауырлататын мән-жағдай
ретінде алдын ала ... ... да, ... ... ... жағын
тікелей орындаған адамдар тобының қылмысы көрсетілген.
Кейбір жағдайларда, қылмысқа ... осы ... ... әрекет етуі қоғамға елеулі ... ... ... ... Республикасы Қылмыстық кодексінің 241-бабында көрсетілген жаппай
тәртіпсіздіктер. Әрине, жаппай тәртіпсіздікке қатысатын ... ... ... ... туралы алдын ала келіскен адамдар да ... ... осы ... ... ... ... кеткен. Бірақ, жаппай
тәртіпсіздікке ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы ретінде, алдын ала ... ... ... ... ала ... қатысушылықтың белгілері болмағанымен, қылмысты бір
топ адамдар жасады деп айта ... ... ... яғни,
көмектесушілік әрекет орындаушының қылмыс жасау үстінде болуы мүмкін, бірақ
бұл туралы орындаушы білмейді. Мысалы, екі адамның төбелесіп ... ... адам ... ... көмектесу мақсатында ешкімге байқатпай пышақ
тастайды. Бұл жерде алдын ала келісімсіз қылмысқа қатысушылыққа тән қоғамға
қауіптілігі ... ... ... жоқ ... жауаптылықты
ауырлататын мән-жағдай-қылмыстық топтың жасауы-туралы айта алмаймыз[30, 44
б.].
Қылмысқа алдын ала келісіммен ... ... ... ... ... ... байланысты егер қылмысқа бірлесіп ... күні ... ... ... қатысса, ол адамдар тобын алдын ала
сөз байласып ... ... деп ... ... ала келісіммен қатысу бірнеше адамдардың бірлесіп қылмыс
жасау туралы қылмыс жасамастан бұрын келісім ... ... орын ... ... ... ... ... тек жалпы сипаттамасы
ғана емес, сонымен бірге қылмыстық әрекеттің басқада мән-жағдайлары белгілі
болады. Қылмысқа қатысушылықтың осы ... ... ... ... ... болады (салыстырмалы түрде), олардың қылмыстық
әрекетінің ұйымдастырылуы да жоғары, сондықтан қылмысқа ... ... ... де ... ... арасындағы алдын ала келісім сипаттамасы бойынша
әртүрлі болады. Келісім қылмыс жасаудың ... ... ... ... ... дейін жасалуы мүмкін. Бірнеше адамдар бірқатар
қылмыстарды бірлесіп ... ... ... ... ... онда әрбір
қылмыстың жоспары жеке-жеке жасалады.
Кейбір жағдайларда ... ... ... ... ... қамтып, бірнеше адамдардың ұйымдасуы елеулі түрде болмайды. Бұл
жерде бірге ... ... ... ... қатысушылық орын алуы
мүмкін. Алдын ала ... ... ... ... ... байланыс және қылмыстық әрекет туралы елеулі келісім болмаған
айдап салушы мен орындаушымен ... ... ... ... қатысушылық
көп жағдайларда бірлескен қылмыстық әрекеттің ... ... ... ... ... ... үшін ... ауырлататын мән-
жағдай болып санала бермейді.Алдын ала ... ... ... ... ... ... ... тікелей қатысқан жағдай да
басқаша болады. Осындай бірлескен ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде алдын ала келісіммен
қылмысқа қатысушылықтың барлық жағдайларын жауапкершілікті ауырлататын ... ... ... болмайды.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде алдын ала келісіммен
қатысушылық жауапкершілікті ауырлататын мән-жағдай ... ... ... ... ... ... ... адамдардың алдын ала келісіммен қылмыс жасауы
қорғалатын объектінің ... ... ... ... қылмысына
қарағанда қауіптілігі жоғары болып саналады. Сондықтан, ... ... ... ... ... дұрыс деп есептеу
керек.
Қорытып айтқанда, алдын ала келісіммен ... ... ... ... ... ... белгілі болады, бірақ олардың
арасында қылмыстық ... ... ... ғана ... бұл
дегеніміз, олардың арасында тұрақты байланыс ... деп ... ... ... ... ала келісіммен қылмысқа қатысушылықта қылмысты
дайындау мен оны ... ... ... ... орындаушы атқарады.
Ұйымдасқан топ жасаған қылмыс. Қазақстан Республикасы Қылмыстық ... ... 3 ... ... егер ... бір ... бірнеше қылмыс
жасау үшін күні ... ... ... ... тобы жасаса, ол
ұйымдасқан топ ... ... деп ... ... ... дербес нысаны болып табылады.
Ұйымдасқан топ ... ... ... ... ... орындайтын өзара бөлісуге, қылмыс жасаудың орны, уақыты, тәсілі
және ... ізін ... ... ... ... ... ... әрекеттерін жүзеге асыруға мүмкіндік беретін тұрақты байланыс
орнайды. Ұйымдасқан топ ... ала ... ... ... ... сәйкес әрекет етеді, осыған байланысты қылмыс жасау мен оның ізін
жасыру ... ... [31, 61 ... ... топ ... қатысушылықтың қауіпті нысаны болып
табылады. Қатысушылардың өзара әрекет етуі бұл жерде ... ... ... ... басқа қатысушылардың қылмыстық әрекет туралы біліп
қана қоймай, оны бірлесіп жасауға келісім береді. Қылмыстық ... ... ... алады-бұл топтың ұйымдасу белгісін көрсетеді. Топтың қол
сұғушылық нысанының еркешелігі осында.
Ұйымдасқан топ ... және оны ... ... ... ... мәселесі 1947 жылғы КСРО Жоғарғы кеңесінің «мемлекеттік және қоғамдық
мүлікті ... үшін ... ... туралы Жарлығынан кейін жоғары
маңызға ие болады. Осы ... ... ... ... топ ... ала ... ... ортақ мақсатқа жету жолында рөлдермен
әрекеттерді бөлісуге ... ... ... жасаған екі немесе оданда көп
адамдардың тобын түсіну керек. Мұндай келісім қылмыскерлерге өз ... ... ... ала жоюға, басқа да дайындықтар жүргізуге,
қылмыс жасауға және қылмыс ізін жасыруға ... ... Дәл ... ... ... ... ұйымдасқандығын көрсетеді, ал осындай
топтың қылмыс жасауы бір адам жасаған немесе бірнеше адамдардың ... ... ... ... қарағанда әлде қайда ... ... топ ... ... ... ... толық тізімін беру
мүмкін емес, өйткені әрбір қылмыстың тек өзіне тән ерекшелігі болады, ... ... ... ... ... алғы-шарттар әртүрлі.
Белгілі бір адамды ұйымдасқан топтың мүшесі деп табу үшін оның ... ... ... немесе ол туралы білуі және өзінің әрекетімен қылмыс
жоспарының орындалуына ... ... ... Егер ол адам ... сипаты
туралы білсе де, тіпті белгілі бір мөлшерде оны жүзеге асыруға немес ... ... ... де, ... қылмыс жоспарын жасауға ... ол ... ... ... ... ... топтың мүшелері болып
табылмайды, олар тек ... ... ... ... ізін немесе қылмыскерді жасыруға уәде беру фактісі қылмыс
ізін жасырушы адамды барлық ... ... топ ... деп табуға негіз
болады» деген Меркушевпен келісуге болмайды. Осы ... ... ... топ ... ... ала ... ... қатысушылыққа
теңестіріледі де, ұйымдасу ерекшелігін көрсетпейді. Қылмыс жасауға ... ізін ... ... ... ... ... уәде беру
жеткіліксіз, жоспар жасауға қатысу немесе қылмыстық ниет туралы білу ... ... ... нысаны ретінде ұйымдасқан топ ... ... ... ... ... ... келесі түде
ескерілген: біріншіден, ... ... ... ... ... ... ... (54 бап І бөлім в-тармақ); екіншіден, Ерекше
бөлімнің бірқатар баптарында (96; 103; 104; 120; 121) ... ... ... ... ... 235 ... ... қылмыстық топты құру, сондай-ақ оны басқару үшін жауапкершілік
бекітілген. Ұйымдасқан топ көп ... ... ... табу ... ... ... ... жасап тонау, қорқытып алушылық); жеке
адамға қарсы қылмыстар ... ... кісі ... денеге түрлі жарақаттар
салу) және қару-жарақ, оқ дәрі, жарылатын ... ... ... ... ... ... ... кеткен қылмысқа қатысушылық нысандарынан
негізгі айыру белгісі-оның тұрақтылығы болып ... топ ... ... бір ... ... ... қылмыстарды (ұқсас және
әртүрлі) бірлесіп жасау мақсаты біріктіреді деген сөз. ... ... ... ... ... және оның ... ... әрекеттерін
басқаратын, дайындықты, қылмыстық жоспарды ... топ ... ... рөлдерді бөлуді ... ... ... ... талап етеді. Ұйымдасқан топты салыстырмалы түрде
бірлесіп қылмыстық әрекет ету ... ... ... ... десе де болады. Бірақ, ұйымдасқан топ арнайы дайындықты қажет
ететін бір ғана қылмыстық әрекетті жүзеге ... үшін де ... ... ... ... ... міндетті белгісі болып табылмайды
[32, 81 б.].
Қазақстан Республикасы ... ... ... 1996 ... 25 ... ... ... саралаудың кейбір мәселелері туралы 9-шы
қаулысының 4,5 және 8 ... ... ... топтың және
қылмыстық сыбайластықтың алдын ала келісіммен қылмыс жасаған ... ... ең ... ... ... ... ... деп көрсетілген.
Сондықтан, қылмысқа қатысушылықтың ұйымдасқан топ және алдын ала келісіммен
қатысу сияқты нысандарының айыру негізінде тұрақтылық белгісі жатыр. ... ... ... ... ... орындаушылар қандайда бір
қылмысты бірлесіп жасауға келіседі де, олардың ниеті өз әрекеттерін ... ... ... Бірақ, бұл дегеніміз, ... ... ... ... топтың құрамында әрекет еткен адамдар кейін қайта
бірігіп, дәл сондай ... ... ... ... ... сөз ... жекелеген қатысушылар арасында тұрақты байланыс және өздерінің
бірлескен әрекеттерін ... ... ... ... ... ... тобы
ұйымдасқан топ болып табылмайды. Белгілі бір уақыт өткен соң алдын ... ... ... жасаған адамдар тобы тұрақты болып, ұйымдасқан
қылмыстық топқа айналуы мүмкін.
Ұйымдасқан топ бірге ... ... ... ... ... құрамның объективті жағын жүзеге асыруға тікелей қатысады. Бірақ,
көп жағдайларда өзара ... ... ... топ ... бойынша топ мүшелері әртүрлі рөлдерді орындай береді; біреулері топ
ұйымдастырушысына топ мүшелерінің әрекеттерін бағыттауға ... ... бір ... ... ... ... көмектеседі; төртіншілері, қылмыстық жолмен табылған ... ... ... топ ... ... бір жағдайларға байланысты
орындайтын рөлдерімен ауысуы ... ... ... ... ... ... ... орындаушы болып табылады да, ... ... ... ... қатысқан қылмыстары үшін жауап береді. ... ... ... ... ... табылмайтын, бірақ, олардың құқыққа
қарсы әрекеттеріне көмектескен адамдар жекелеген қылмыстарға көмектесуші
ретінде жауапқа тартылады [33, 29 б.]. ... ... ... топтың
қатысушыларының, әрқайсысының әрекеті туралы, қылмыс жасаудың дәл уақыты
мен жағдайы туралы топтың ... ... біле ... ... ... ... туралы, қылмыстың жалпы жоспарын, орындаушының белгілі бір
қылмыстың, құрамды жүзеге асыратынын және ... ... ... ... қылмыс ізін жасыруда белгілі бір көмектесу әрекетін жүзеге
асыратындығын ғана білуімен шектелуі мүмкін. Сондықтан, ұйымдасқан ... ... ... ... ... ... ... бұл
жағдай сот жаза тағайындағанда ұйымдасқан топтың барлық мүшелері үшін
жауаптылықты ... ... ... ... тиіс. Трайнин
«ұйымдасқан топтың топтасу дәрежесі алдын ала ... ... ... ... деп көрсетсе, Пинчук «Трайнин ұйымдасқан топ
туралы анықтамасы тәжірибеде ... деп ... ... ... негізгі белгісі ретінде оның ұйымдасу дәрежесін көрсете
отырып Пинчук, өз ойын былай жалғастырады: «Ұйымдастыру-алдын ала ... ... ... ... ... ... ... жинағы, яғни, қылмыс жасауға қолайлы жағдайлар тұғызу: қылмыс
жасаудың жоспарын ... ... ... ... ... ... ... уақытын белгілеу, қылмыс жасау барысында қолданылатын
құрал-саймандар дайындау, жалған іс құжаттар дайындау т.б.
Топтың ұйымдасуын сипаттайтын мән-жағдайларға топ ... ... ... ... ... ... таңдау, қатал
тәртіп, сатқындарға қолданатын жазалардын ... ... ... ... ... топ ... жалған, лақап аттары болады.
Қылмыстық сыбайластық жасаған қылмыс. ... ... ... 31 бабының 4 бөлігіне сәйкес, егер қылмысты ауыр немесе ... ... ... үшін ... бірігіп ұйымдасқан топ (ұйым) не нақ
сондай мақсатпен құрылған ... ... ... ... ол ... (қылмыстық ұйым) жасаған қылмыс деп танылады.
Қылмыстық сыбайластық қылмысқа ... ең ... ... ... ... бірнеше адамдардың бірлесіп қылмыс жасау туралы жай ғана
келісімі емес, қылмыскердің байланысының ... бір ... ... ... ... болып табылатын ұйымдасқан қылмыстық сыбайластықтың
негізі қаланады. Ұйымдасу мен ... ... ... ... топтан айыру белгілері болып табылады [34, 50 б.].
Ұйымдасқан топ ... ... бір ... бірнеше қылмыстар жасау
үшін біріктіретін алдын ала ... ... ... ... әрекет етуші адамдар арасында алдын ала келісімнің болуымен қатар
(жай қатысушылықтың айырмасы), тұрақты ұйымдасқан ... ... ... ... қылмысқа қатысушылық белгілі бір ауыр немесе өте ауыр
қылмыстар жасауға дайындалған ұзақ ... ... ... ... ... ... болу фактісінің өзі қоғамға қауіпті болып
табылады.
Осы анықтама қылмыстық сыбайластығының түсінігін ... ... ... көпшілігі қылмыстық сыбайластықтың анықтамасын көрсетуде
қылмысқа қатысушылықтың осы ... ... ... ... ... ... Оған ... кеңестік қылмыстық құқықта біршама
уақыт ішінде қылмыстық сыбайластық ... ... ... ... ... ... міндетті белгісі болып
саналды.
Бірнеше ауыр емес қылмыстар жасаған адамдар тобы ... ... әрі олар ... ... топ ... мүмкін, сондықтан
мұндай топтар қылмысқа сыбайластық ... ... [33, 50 ... ... арасындағы байланыс сипатын, олардың мақсаттарын
қылмыстық әрекеттердің тәсілдерін ескермей, бір ғана «қылмыстың ... ... ... ... ... бірлескен қылмыстық
әрекеттің кейбір нысандарының қоғамға ... ... ... ... ұйымдасқан қылмыстық әрекеттің қауіпті нысандарымен күресуді
қиындатты.
Сыбайластықтың қылмыстық әрекеті көп ... ... ... мен ... ... ... ... кейде қылмыстық әрекет бір ғана
өте ауыр ... ... ... ... ... ... ... топ
мүшелерінің арасында берік байланыс орнайды, белгілі бір ұйымдасу нысандары
анықталады.
Жалпы айтқанда, қылмыстық ... бір ... ... ... ... ... ... мақсатында біріккен екі немесе оданда көп
адамдардың ұйымдасқан тұрақты тобы деп көрсетуге болады.
Қылмыстық ... ... ... табылатын адамдардың шегін
анықтаудық ... және ... ... зор. ... заң ... мәселеге аз көңіл бөлді, кей жағдайда қылмыстық сыбайластықтың мүшелері
мен қылмысқа қатысушылар арасында айырмашылық көрсету мүмкін болмады. ... ... ... сыбайластық мүшелері болып сыбайластық
қатарына кіруге келісім берген адамдар мен қатар, мұндай келісім бермеген,
бірақ ... ... ... немесе сыбайластық жиналыстарына
қатысқан адамдарда ... ... ... ... ... қате деуіміз керек, өйткені, қылмыстық сыбайластықтың мүшелері
болып табылмайтын, тек ... ... ... ... ... адамдарды қылмыстық сыбайластықтың мүшелері деп табуға мүмкіндік
береді. Қылмыскерлердің әсерінен кездейсоқ түсіп қалған ... ... ... ... деп қарау жауапкершілікті бөлуден
(дифференциация) бас тартуды білдіреді, бұл ... ... ... бұзу ... ... да, шын ... ... күресті
қиындатады.
«Ұйымдасқан қылмыстық топқа ... ... ... ... ... ... жасаған қылмыстарға тікелей қатысуды ғана
емес, сонымен қатар қылмыстық ұйымдардың мүддесіне сай келетін ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
ету және т.б әрекеттерді жасауды түсіну ... - деп ... ... Жоғарғы Соты Пленумы 1996 жылғы 25 шілдедегі 9 қаулысының 9
тармағында.
Жоғарыда айтылғандай, қылмыстық ... ... бір ... ... бар және ... ... бірлесіп айналысуды мақсат етіп
қойған ұйымдасқан адамдар тобы болып табылады. Осыған байланысты қылмыстық
сыбайластыққа мүше болу ... ... оның ... ... ... білу мен ... осы ... құрамында
қылмыстық әрекетпен айналысуға тілек білдіруді көрсетеді. Сыбайластықтың
жекелеген мүшелері сыбайластық жасайтын барлық қылмыстарға ... ... ... мүшелері мен басшыларын тани бермеуі мүмкін, бірақ ... ... ... ... біле ... ... бір
нысанда оның мүшелігіне кіруге тілек білдіреді. Қылмыстық ... ... ... ... ол ... ... мен оның
әрекеттерінің жағдайлары мен шарттарына байланысты анықталады. Әрине,
мүшелікке қабылдау белгілі бір ... ... ... міндетті емес.
Бұл жерде қылмыстық сыбайластық мүшелігіне ... адам ... ... қылмыстық әрекеттерімен байланысын сезінуі ... ... ... мүшелеріне сыбайластықтың қылмыстық ... ... ... жаңа мүшенің белсенді көмегіне сенім білдіреді.
Сондықтан, сыбайластық жиналысына қатысу немесе оның қылмыстық әрекеттеріне
кей ... ... ... тек ... ізін ... ... ... немесе қылмысқа қатысушылар деп жауапқа тартуға негіз
болады [35, 67 ... ... ... ... ... кем ... екі ... мүмкін. Бірақ, басым жағдайларда қылмыстық сыбайластыққа көптеген
адамдардың қатысуы тән. Тіпті көп ... ... ... ... ... ... ... етпейтін, бірақ бір орталықтан басқарылатын
жекелеген автономиялы топтардан ... ... ... ... ... ... әсер ету ауданы тұтас бір салаларды
қамтуы, тіпті республикалық, халықаралық дәрежеде болуы мүмкін.
Сыбайластықтың белсенді және ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық сыбайластықтың барлық
мүшелері бірге орындаушылар болып ... ... ... ... 235 бабына байланысты қылмыстық сыбайластыққа мүше
болудың өзі дербес ... ... ... ... ... ... ... немесе жүзеге асыруға өзі тікелей қатысқан нақты ... ... бап 5 ... жауап береді. Сыбайластық мүшелігіне кіруге келісім
бермеген, бірақ ... ... ... ... ... ... ... адамдар сыбайластықтың мүшелері ретінде ... ... ... бір рет ғана орындау ... ... ... табылмайды да, Қылмыстық кодекстің 28 бабының 5 бөліміне
сәйкес өзінің ниетімен ... ... ... ... ... ... тиіс. Қылмысты ұйымдастырушы ұйымдастырушы-қылмысқа
қатысушылардың ішіндегі ең қауіпті ... Ол ... ... ... ... ... ерік жігерін қоғамға зиян келтіру мақсатында бағыттайды.
Ұйымдастырушы қылмысқа қатысушылардың қылмыстық әрекетіне белгілі бір ... ... ... ішінде басқа қатысушыларға қарағанда аз
мөлшерде кездесе ... олар ... ... ... ... ... ... бағыттап отырады [36, 75 б.].
Алғашқы қылмыстық кодекстерде ... ... ... еді. ... ... ... ... қатысушылардың ішінде
басқа қатысушылардың іс-әрекеттерінен жоғары тұратын және қылмыс ... өз ... ... ... бар ... көрсетті. Осындай
адамдардың әрекеттерінің шын мәніндегі қауіптілігін танып, сот ... ... ... қылмысқа қатыспаған күннің өзінде де
тікелей орындаушы деп саралау жолын ұстады.
Орыс криминалисі А.В. Лохвицкий ... ... ... ... қосатын машинист» деп атады.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 28 ... 3 ... ... ... ... ... оның орындалуына басшылық еткен адам,
сол сияқты ұйымдасқан қылмыстық топ немесе қылмыстық қауымдастық (қылмыстық
ұйым) құрған немесе ... ... ... адам ... деп ... ... ұйымдастырушы түсінігіне бірқатар анықтамалар берілген.
Ковалев ұйымдастырушы деп: қылмысты ұйымдастырған, ... ... ... ... ... қана ... сол ... бірге
қылмысты тікелей орындаған адамды; қылмыс ... ... ... қылмыс құрамын орындауға ... ... ... ... ... ... да әрекеттер ... ... ... ... ... ... Ковалевтің анықтамасының екінші бөлігі ешқандай қарсылық тудырмаса,
бірінші бөлігімен ... ... ... бұл ... әңгіме қылмысты
орындауға тікелей қатысқан айдап салушы жайында.
Дурманов ұйымдастырушының әрекетін сипаттай ... ... ... ... ... қылмыс құрамын орындаған адам деп қарастыруымыз
керек» -деді [37, 18 б.].
Ал, Трайнин ... ... ... рөлі ... сыбайластық
қорудан, оған мүшелерді тартудан, қылмыстық ... ... және ... ... ... ... Бұл анықтаманың басты
кемшілігі ұйымдастырушы болу үшін көрсетілген белгілердің ... ... ... ... ... ... пікірінше «ұйымдастырушы болып қылмыстық сыбайластық немесе шайка
құрған немесе олардың әрекеттеріне басшылық ... ... ... ... және оны ... ... басшылық жасаған адам
саналады».
Осы анықтамаға қарсылық ... ... ... өз ... ... ... ... әрекеті Ерекше бөлімнің белгілі бір
баптарында көрсетілген қылмыс болып саналатын әрекеттерге ... ... ... ... ... ... ... айтудың қажеті жоқ»- деп дәлелдейді.
Ұйымдастырушының ұйымдасқан қылмыстық топты немесе ... ... ... құру және оны ... ... үшін жауапкершілік
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 235 бабына сай ... осы ... ... кодекске енгізу туралы пікірге Галыерин
қарсылық білдірген еді. «Бұл ... ... ... ... ... ... бірлесіп жасаған нақты қылмысы үшін ... ... ... ... ... инициаторы ретінде қылмыстық әрекетке басқа
адамдарды тартқанда айдап салушы ретінде әрекет ... Көп ... ... ... ... ... ... кейін, қылмыстың объективтік
жағын жасауға тікелей қатысады. Бұл жағдайда ол ... ... ... ... оның ... салушылық әрекетін сот жаза мөлшерін
тағайындағанда ескеруі тиіс. Бірақ, ... ... ... ... ... ... әрекетінен әлдеқайда ... ... ... ... ... [38, 39 ... болу үшін ... адамдардың қылмыс жасауға ниетін тудырып қана
қоймай немесе қылмысты жүзеге асыруға ... ... қана ... ... ... ... ... Заңда көрсетілгендей ұйымдастырушы, қылмыс жасауды
үйымдастыруы тиіс, яғни ... ... ... ... ... көрсету немесе тіпті бір орындаушының ... ... ... айтқанда, үйымдастырушы орындаушының қылмыс жасауға
ниетін тудырып қана қоймай, ол үшін ойлап әрекет ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға қатыспауы
да мүмкін.
Кейбір ғалымдар ұйымдастырушы мен ... ... ... ... ... ... ... әрекеті қылмыс жасауға ... яғни ... ... ... ... мен шешімін тудырғанда өз
қызметін аяқталды деп есептейді. ... ... ... ... жасап, орындаушының қылмыс жасау ниетін тудырып қана
қоймай, өзі жасаған жоспар ... ... ... ... сенімін
тудырады. Қылмысты ұйымдастыру барысында ұйымдастырушының атқаратын рөлдері
мен функциялары алуан түрлі болады: қылмысқа ... ... ... ... арасында үшжақты байланыс орнату және қылмыстық эрекет
тәсілдерін белгілеу; қылмысқа қатысушыларды болашақ қылмыстық ... ... ... қатысушылар арасында рөлдермен
функцияларды бөлу; қылмыс ... ... - ... ... қылмыс жоспарын жасау және т.б. көптеген әрекеттер. Ұйымдастырушының
әрекетінің ... және ... да ... ... әртүрлі қылмыстарда
араласып келе береді, әрбір қылмыс үшін ... ... ... ... ... жағдайларда адамның қылмысты үйымдастырушы екені, яғни басқа
қатысушылардың ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыру кезеңінде бірлескен қылмыстық әрекетті бағыттап отыратындығы шешуші
рөл атқаруы тиіс. Бұл жерде ұйымдастырушы ... ... ... ... адамның жауапкершілігі мен қылмыс жасауға тікелей қатыспаса да,
қылмыстық топ құрып оған басшылық ... ... ... ... ... ... ... адамның бірлесіп жасаған қылмыстық әрекетінің басшы бола отырып,
ұйымдастырушы қатардағы қатысушылар ... ... ... ... ... ... өзі құрған қылмыстық топтың құрамы белгілі,
оның ... ... ... ... ... адамдар арқылы байланыс жасап
тұрады және қылмыстық ниетті жүзеге ... ... ... ... мен ... ... ... Осылардың бәрі ұйымдастырушыға
басшылықты жүзеге ... және ... ... ... ... ... ... мақсатқа жетуге бағыттауға мүмкіндік береді.
Қылмыстық сыбайластық немесе ... топ құру ... және ... ... ... ... ... сақтау мақсатында
немесе қылмыстық топ мүшелерінің көп болуына ... ... ... ... олар жасаған нақты қылмыстар туралы білмеуі
мүмкін, бірақ, ол қылмыстық сыбайластықтың немесе ұйымдасқан топ ... ... ... ... ... ... әрекеттерін,
нысандары мен тәсілдерін, олар жасайтын қылмыстардың сипаттамасын білуі
тиіс. Ұйымдастырушы қылмыстық сыбайластық не қылмыстық ... шын ... ... ол осы мәселелер туралы білмеуі мүмкін емес.
Қылмысты ұйымдастырушының жауапкершілігі туралы айта отырып, оның әрекетін
саралау ... ... ... Кей ... ... ... ... әрекеті сияқты тек Ерекше бөлімнің
баптарымен саралау керек дейді.
Бірақ, Бурчак бүл ... ... ... ... бұл көз қарасты бұрынғы
сот тәжірибесіне тән деп ... яғни ... ... ... ... ... бөлім баптарына сілтеме жасау мүмкін
емес еді.
Қазақстан ... ... ... ... ... қылмыстық жауапкершілігін бекітетін арнайы бап болуына
байланысты біз Бурчактың көзқарасын қолдауымыз керек.
Қылмыстық ұйымдастырушының әрекетін Ерекше ... ... ... ... ... ... ... қатысып отырады,
сондықтан Жалпы бөлімге сілтеме жасаудың қажеті жоқ. Бірақ, айдап салушымен
көмектесуші ... ... ... ... ... әрекеті Жалпы
бөлімнің баптарына ... ... ... айдап салушымен
көмектесушінің орындаушылық ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушының да жағдайы дәл осындай.
Ұйымдастырушы басқа адамдармен бірге Ерекше бөлімнің белгілі бір баптарында
көрсетілген ... ... ... жағын жүзеге асырғанда, оның
әрекетін саралауда Жалпы бөлімге сілтеме ... ... жоқ. Бұл ... ... қызметі жаза тағайындағанда кінәні ауырлататын мән-
жағдай болып саналады. Ұйымдастырушылық қызмет ұйымдастырушының ... ... мен ... ... ... Ерекше бөлімнің нақты бір бабында көрсетілген қылмыстың
объективті жағын жүзеге асыруға тікелей қатыспаса, оның ... ... ... ... ... ... ... саралау мүмкін емес.
Сыртқы, объективті белгілерден басқа ұйымдастырушының, әрекетіне ішкі
субъективті белгілер тән. Ұйымдастырушы деп ... ... ... ... ... ... өзінің басшылығымен жасалатын қол
сұғушылықтың сипатымен түсінген қатысушыларға ... ... ... ... ... оның келуін тілеген адамды айтуға болады [39, 94
б.].
Ұйымдастырушының ниеті қылмысқа ... ... ... және
жасалған қылмыстардың сипатының алуан түрлілігіне байланысты бірдей бола
бермейді. Ұйымдастырушылық әрекеті үшін ... ... адам ... және өзі ... ... ... ... жасағанын
білгендігін дәлелдеу керек [39, 51 б.].
Қылмысты орындаушы. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 28 бабының
1-бөлігіне ... ... ... ... ... ... ... қылмысқа қатысушылар деп танылады.
Қылмысқа қатысушылық тарихы жағынан біртұтас және біртектес түсінік болып
отырып, алғашқыда қылмысқа қатысушы ... ... бір ... ... ... адам саналады. Уақыт өте келе ... ... ... ... ие ... ... қатысушылардың жекелеген
түрлері анықтала бастады.
Қылмысқа қатысушылардың ... ... және ... және ... ... ... Осы ... қылмысқа
қатысушылар өзара тең. Бірақ бұдан қатысушылардың теңдігі туралы тұжырым
жасау-екі түсінікті араластыру болар еді: ... ... және ... ... ... бірдей негіздері әрбір ... ... ... ... рөліне байланысты өзіне тән
ерекшелігі болады. Әрбір қатысушының ... ... ... бір
істі қарайтын сот қана бағалай алады. Бірақ сот ... ... ... ... істеген әрекеттеріне байланысты саралау
қажет [40, 51 б.].
Қылмысқа қатысушылық кезінде ... ... ... ... ... ... оның осы адамдардың қоғамға қауіптілік
дәрежесін анықтауда елеулі маңызы ... ... ... ... ... ... жағы ... түрлерге бөлудің негізі болып табылады. Сондықтан, ... ... пен ... қауіптілік дәрежесін шешуші факті ретінде
адамның ішкі ойларын емес, белгілі бір қылмыстық ... ... ... іс әрекетін айтады. Осыған байланысты бірнеше адамның қылмыс жасауы
кезінде ... ... және ... ... ... ... Осындай бөлудің негізінде ең алдымен белгілі бір қылмысқа қатысқан
адамдардың сипаты рөлімен қатысу дәрежесі жатыр.
«Қылмысқа қатысушылық» - деп ... ... ... ... ... мен рөлі ... бірнеше адамдардың бірлестігі. Қылмысқа
қатысушыларды ... ... осы ... ... ... ... ... отырып құрылуы тиіс. Қатысушылардың
орындайтын рөлдері әртүрлі және көп болуына ... олар ... ... қатысушыларды бөле отырып, ... ... ... негізгі және қосалқы дәрежедегі қатысушылар деп бөлді. ... ... ... қылмысқа қатысушылық кезінде
қатысушылардың әрқайсысының кінәсінің ... ... ... ... заң ... формальды белгілермен емес, әрбір адамның қылмыс
жасау кезіндегі нақты рөлін анықтаумен байланыстырады. Осы ... ... ... ... және ... дәрежедегі
кінәлілерді бөлу негізі ретінде кінә дәрежесін көрсетеді.
Бірқатар қылмыстардың ұйымдастырушылары қылмыстық құрамның белгілері бар
әрекеттерді ... ... ... ... ... ... ... кінәлілер ұйымдастырушылар. Заң ұйымдастырушыны,
орындаушыны, айдапсалушыны, көмектесушіні қылмыс ... ... ... ... ажырататын» - деп көрсетті. Жекелеген қылмысқа
қатысушылардың арасындағы айырмашылықты олардың әрекеттерінен іздеу керек
[3, 68 б.].
Қазіргі ... ... ... ... қылмысқа қатысушыларды
орындаушы, ұйымдастырушы, айдап салушы және ... деп ... ... ... ... қатысушылардың әрекетінің сипатын,
рөлімен қылмысқа қатысу дәрежесін дұрыс бағалауға мүмкіндік береді.
Объективті негіздерге сүйенген осы ... заң, ... ... ... ... ... мүмкіндік беріп, қылмысқа
қатысушылық үшін жауапкершілік және ... ... әділ жаза ... ... ... ... ... түрлері туралы айта отырып, нақты бір қылмыстарда
өзінің орындайтын рөліне байланысты қылмысқа қатысушылардың бір ... айта кету ... Бұл ... ... ... инициаторы,
көмектесушіден басқа қатысушыларға тән. Орындаушы мен көмектесуші жасайтын
қылмыстарда инициатор, ... ... ... Айдап салушы әрекет ететін
қылмыстарда инициатор айдап салушы болады. Қылмысты ұйымдастырушы айдап
салушымен ... ... ... ... ... авторлар қылмысқа қатысушыларды бөлу тар ... ... ... ... ... ... тән деп ... Бұл
авторлардың пікірінше бірге орындаушылықта жеке қатысушылардың әрекетінің
сипатын, рөлімен қылмысқа қатысу дәрежесін қараудың ... жоқ, ... ... ... ... қылмыс құрамын тікелей
орындаумен байланысты. Бұл пікірмен Гришаев пен ... ... ... ... ... ... тек тар ... ғана емес, сонымен бірге жалпы қатысушылықта да болуы тиіс
[12, 83 б.].
Бірге қылмыс жасаған адамдардың бір ... ... ... ... тікелей орындауға қатыспаса, мұндай адамдар ешбір ... ... ... ... ... ... Керісінше, қылмыс жасаған
адамдар бірігіп ... ... ... ... ... ... ... сонан соң бұдан ... ... ... бір ... ... қылмыстың объективті жағын орындауға
тікелей қатысса, олар қылмысты орындаушылар болып табылуы ... ... ... әрекет қылмысқа қатысушылардың басқа әрекеттерін
сіңіреді. Бірақ, бұл басқа адамдармен бірлесіп ... ... ... ... айдап салушылық рөлі ескерілмей қалады деген сөз
емес. Керісінше, осындай әрекеттер бірге орындаушылардың рөлі мен ... ... ... ... ... ... оны ... айыпкері ретінде тануға мүмкідік береді әрі сот кінә ... және жаза ... ... ... орындаушының рөлі маңызды орын алады: айдап салушы мен
көмектесушінің қылмыстық ниетінің ... ... ... ... ... байланысты. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... қарастырады.
«Акцессорлық концепцияның мәні-қылмысқа қатысушылардың жауапкершілігінің
ерекше шарттары мен нысандары ... ... ... ... ... ... ... Қылмысқа қатысушылардың ортақ жауапкершілігінің негізі
болып қылмысқа қатысушы адамдардың әрекеттерінің біртұтастығы алынады. Бұл
біртұтастықтың қозғаушы ... ... ол ... ... болып табылатын қылмыс құрамын жүзеге ... Егер бұл ... күш ... ... ... та жоқ. ... ... табиғаты осы, әрі ол дұрыс»[12, 83 б.]. Шын
мәнінде орындаушы болмаса, қылмысқа қатысушылық та жоқ, ... ... жоқ. ... ... ... ... біреуі болмаса, қылмысқа
қатысушылық болуы мүмкін, бірақ орындаушы болмаса қылмысқа қатысушылық ... Олай ... ... ... ... мәні бойынша акцессорлы ... ... ... ... ... ... ... кісі өлтіруге оқталып, бірақ ... ... ... үшін айдап салушы мен көмектесуші жауап бермейді, - ... ... ... ... ... бас ... ... жеке басының
ерекшеліктеріне байланысты жазадан босатылған жағдайда басқа қатысушылар
жауапқа тартыла ... ... ... ... ... деп ... қылмысты қатысушылардың бәрі жасайды. Олардың бірі Ерекше бөлімде
қарастырылған қылмыстық әрекеттерді ... ... ... ... ... ... функцияларды атқарады. Трайнин орындаушыны
«қылмыстың тікелей авторы» деп атайды. Осы анықтамаға ... ... үшін ... ... ... өз ... ... орындау керек деген
қате пікір туындауы мүмкін. Бұл ... емес ... ... ... адамның
көмегін пайдаланып, сол арқылы қылмыс ... ... Бұл ... ... ... ... да, өз ... орындатып отырған адам орындаушы
болып табылады. Қылмысты басқа адамдардың қолымен жасау түсінігі қылмыстық
қол сұғушылықтын, ... ... ... емес ... осындай әрекетті
абайсызда жасаған адамның қолымен жасауды білдіреді. Қылмысты басқа адамдар
арқылы орындаушы қылмыс құралы ретінде жасы толмаған адамды ... есі ... ... сонымен қатар қылмыстық жауаптылықтан ... ... ... ... ... ... абайсыздық үшін жауаптылыққа
тартылатын адамды қолдануы мүмкін. Мысалы, егер ... ... ... ... дәрі бер деп у ... ... ... адам орындаушы болып, алданған
адам егер берілген препараттың дәрі ретінде жарамайтындығын білуге тиіс
болса ... ... ... ... ... ... үшыратқаны үшін
жауап береді. Сыртқы белгі бойынша - ортақ зиян келтірудегі екі адамның
өзара әрекеті - ... ... ... ... ... қылмысқа қатысушылыққа
ұқсас. Басқа белгілері бойынша ол қылмысқа қатысушылыққа мүлдем ұқсамайды.
Басқа адамдардың қылмыстық ниетін жүзеге асырудағы ... ... ... ... ... ... білдірмейді немесе олардың қоғамға
қауіпті емес әрекеттерін қамтиды. Ішкі ... ... ... жағы
бойынша қылмыстың құралы болып отырған адам өзінің әрекеттерінің ... ... ... ... салдардың келуін тілемейді немесе
оған жол бермейді, демек психикалық ... ... ... ... кірмейді. Осы жағдайда орындаушы болып ... ... ... адамдардың қолымен жүзеге асырған адам табылуы тиіс. Басқа сөздермен
айтқанда өзара әрекет ... екі ... бірі ... ... ... жүзеге асырудағы құралы болса-қылмысқа қатысушылық жоқ деп
саналады [42, 67 б.].
Екі не оданда көп ... ... ... ... ... ... немесе кінәлі емес адамды (жасының ... ... ... дұрыс
еместігіне байланысты) немесе абайсызда әрекет еткен адамды қолданса ... ... Егер екі адам жасы ... жасөспірім баланы бөтеннің
мүлкін ұрлауға көндірсе онда ... ... ... адам ... ... ... ... орындаушылар деп тану ... Егер ... бірі ... ... айдап салса, ал ол ниетін жүзеге
асыруға жас өспірім ... ... ... адам ... ... жасаушы
ретінде тек екінші қатысушы жатады.
Кейбір қылмыстарды тікелей орындаушылық үшін ... ... ... ... ... ғана қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... үшін тек ... ... ғана ... береді. Әскери
қызметке шақырудан жалтару қылмысы үшін тек ... ... ... ... ғана ... ... Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімініқ бір қатар
баптары бойынша орындаушылар ... ... Бұл ... ... бұл ... ... үшін ... шеңбері тарылған.
Қылмыстық кодекстің арнайы субъектілі қылмыстар туралы нормалары
мемлекетті, ... ... тек ... ... мен ... ... ғана ... алатын қылмыстық қол сұғушылықтан қорғауды көздейді.
Басқа адамдар қылмыстық заңның осы нормаларды қорғайтын ... ... ... ... олар тек ... ... ... рөлдерін
орындай отырып, орындаушыға көмектесе алады. Арнайы субъектілі қылмыстарға
қатысушылық үшін жауапкершіліктің, шектелуінің мәні сол, орындаушы ... ... ... ... көрсетілген арнайы адамдар ғана
танылады, ал қатысушылар ретінде (ұйымдастырушы, айдап салушы, көмектесуші)
қылмыстық жауаптылық жасына толған есі ... ... адам ... адам ... ... ... ... қылмыс құрамының бірі үшін
жауаптылыққа тартылып, оның арнайы субъект ... ... ол ... бір ... ... объективтік жағына кіретін әрекеттерді жасаған
күннің өзінде де мұндай қылмыстың, орындаушысы болып табылмайды.
Қоғамға қауіпті зардаптар келтірген адамның тек ... ... ... ... ... ... ... субъект болып табылуға қажетті белгілері
болмаса ... ... есі ... ... ол адам ... ... ... көмегінсіз келтірсе, мұндай адам орындаушы болып
табылмайды, өйткені бұл ... ... бола ... ... жауапкершілікке тартылмайды.
Қорыта айтқанда, қылмыстың орындаушысы болып, ... ... ... ... ... ... ... құрамның объективтік жағын
тікелей орындаған адаммен қатар, қылмыс ... ... ... ... ... ... ... пайдалану жолымен қоғамға ... ... ... ... ... салушы. Қылмысқа қатысушылардың арасында айдап салушы-сыртқы
көзге елеусіз тұлға. Оның ... ... ... ... ... адамдарға әсер ету дәрежесімен сипатталады.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 28 бабының 4 ... ... ... ... ... алу, ... жолымен немесе өзге де жолмен
қылмыс жасауға көндірген адам айдап салушы деп танылады.
Трайнин ... ... ... айта ... былай деді: «Айдап салушы
қылмыстың интеллектуалды авторы. Ол қылмысты жүзеге ... ... оның рөлі ... өзі шетте қалуға тырыса отырып, айдап салушы
қылмысқа басқа адамды итермелейді».
Заңда ... ... ... ... ... ... ... белгілі
бір қылмыс жасауға шешімін тудыру» деп түсінуге болады.
Айдап салушының қылмыс құрамын ... ... оны ... ... ... кедергі болмайды. Бұл жағдайда айдап салушы бір мезгілде бірге
орындаушы, кей кездерде бұл айдап ... ... ... әсер ... ... ... барлық уақытта қасақаналықпен көрінеді, яғни, айдап
салушы болып өзі көндірген адам жасаған қылмыс ... ... ... қылмыстық зардаптарды алдын ала болжаған және олардың келуін
тілеген (немесе оған ... ... жол ... адам ... Айдап
салушының кінәсі көп жағдайда тікелей қасақаналыққа тән.
Басқа адамдарды қылмысқа ... ... ... ... өзінің қылмыстық ниетін
жүзеге асыруға ұмтылады, сондықтан, қылмыстық зардаптың келуін тілейді.
Бірақ, бұл ... ... ... ... әрекет етуін жоққа
шығармайды [43, 82 б.]. Осыған байланысты айдап салушының ... ... ... айыратын белгісі айдап салушы қылмыстық
ниеттің тууына себепкер бола отырып, ... ... ... ... ... ... ... жалпы түсінігі ғана көрсетілгендіктен ... ... ... ... айдап салушы деп табуды ... ... ... кезінде қолданатын нақты құрал тәсілдері де көрсетілуі
тиіс. Әрине, ... ... ... ... ... құралдардың ғылыми
топтарын көрсету мүмкін емес, өйткені кейбір құралдар белгілі бір жағдайда
нақты адамды қылмыс жасауға көндіруге жеткілікті болса, дәл сол ... ... ... адамға әсер етпеуі мүмкін. Профессор Ковалев ... ... оның ... ... ... ... ... көндіру»
кезінде кейде өте қатал құралдар қолданылады. ... олар ... міз ... ... ... ... Ал кей жағдайларда жай
ғана көздің қозғалысы айтылған сөз ... өте ауыр ... ... келісуіне жеткілікті болып табылады.
Бірақ қандайда болмасын құралдар адамның ... ... ... ... ... тиіс ... оның ниетін тудыруы, яғни ең болмағанда белгілі ... ... ... ... ... ... көндіруі тиіс [44, 42 б.].
Кеңестік заң әдебиетінде айдап салушы қолданатын құрал ... ... ... берді: сатып алу, өтініш, тапсырма, сендіру және
көндіру, бұйрық, күштеу және алдау, мәжбүрлеу.
Бұлардың ... ... ... ... әсер ... ... мен қорқыту
десек те болады. Көп жағдайларда бұл тәсілдер психикасы тұрақсыз адамдардың
санасында қылмыс ... ... ... ... ... ... бос, өзімшіл немесе қорқақ адамдарды қорқыту ... ... ... ... үшін заң қорғайтын басқа мүдделерге зиян келтіруге ниетін
тудыруы мүмкін.
Айдап салушының тиімді тәсілдерінің бірі болып бұйрық та ... ... ... тек ... бабы ... ... адамдарға қолданылуы мүмкін.
Бұйрықтың орындалуы міндетті және ... ... ... ... ... Орындалуы міндетті бұйрықтарда қылмысты бұйрықты орындаған
қызмет бабы бойынша бағынышты адамдар жауаптылықтан босатылып, қылмыстық
бұйрық ... адам ... ... ... зиян ... адам ... тартылады. Егер бұйрықтың орындалуы қатал түрде міндетті болмаса,
осы бұйрықты орындаған адам қылмысты орындаушы ретінде, ал ... ... ... ... ... ... ... қорқыту, бүйрық беру айдап салушылықтың тиімді тәсілдері деген
тұжырымнан олар кең тараған деген пікір ... ... ... салушы
тиімділігі төменірек, бірақ қолданылуы оңай тәсілдерді де қолданады әрі бұл
тәсілдер айдап салушының ... ... және ... ... мүмкіндік береді. Мұндай тәсілдерге сендіру және өтінішті жатқызуға
болады.
Сендіру айдап салушының ... ... ... ... мотиві бола алатын мән-жайларды хабарлаудан көрінеді, бірақ
сендіру олардың арасындағы қарым-қатынасты талап ... ұзақ ... ... кезінде айдап салушы орындаушының шешімін қабылдауына
әсер ... ... ... ... ... ... ... шешімге кедергі келтіретін мотивтерді жоюға тырысады.
Айдап салушылықтың бір тәсілі ретінде сендірудің өзіне тән белгісі ... сырт ... ... ... ... болмауы. Орындаушының
психикасына әсер ете отырып айдап салушының белгілі бір әрекеттерді жасау
қажеттілігіне, осы ... ... ... ... ... ... ... ұмтылады, сендірудің ерекшелігі осында.
Сендіруге айдап салушылықтың бір ... ... ... ... бұл ... де ... салушы өзінің мүддесін сыртқа көрсете бермейді.
Бірақ, сендіруден бір айырмашылығы кеңес беру айдап ... бір рет ... ... ... ... [45, 23 ... мен кеңес беруге қарағанда-өтініш негізінде айдап салушының мүддесі
жатыр. Өтініш ... ... ... ... ... немесе үшінші
біреулердің мүддесіне сай әрекеттерді жасауға көндіруге ұмтылады. Бірақ,
өтініштің әсері ... ... ... ... мен ... ... тәуелді.
Көндіру айдап салушылықтың бір тәсілі ретінде өтініштің бір түрі деуге
болады, айырмасы тек оның ... бұл ... ... ... ету ... ... бір уақытқа созылған сендіруді
еске салады. Бірақ, сендіруде айдап салушы адамның ақыл-ойына әсер ... ... ... ... ... ... адам ... бірнеше
рет қайталап, адамды көндіруге тырысады. Сендіруде айдап ... ... ... ... ... ... ... өзінің де
мүддесін жасырмайды.
Айдап салушылықтың тәсілдерінің ішінде сыйлық беру мен оны беру туралы уәде
жайында, жасалатын қылмыстан ... көру ... уәде ... ... пайдалану туралы айта кету керек. Көп жағдайларда ... ... ... ... ... көру ... уәде етуді қылмыскерлер екі
мақсатпен жүзеге асырады: біріншіден, өздерінің қылмыстық әрекет шеңберіне
басқа адамдарды ... ... ... ... ... ету. ... беру ... адаға қатысты қолданылса, ол ... ... ... ... ... ... пара ... адамның мүддесіне сай
белгілі бір әрекеттерді ... ... ... үшін беріледі. Мұндай
әрекеттер құқыққа ... емес ... ... ... адам пара ... ... міндетті) және құқыққа қайшы әрекеттер өз кезегінде ... және ... ... ... ... ... белгілі бір заттай сыйлықтарды тікелей ... ... ... ... ... беруге уәде етумен де әсер етеді(ұрлық,
тонау т.б.)- Жоғарыда айтылғандай айдап салушы қолданатын ... ... бір ... ... ... ... қылмыс жасауға бағыттау
үшін пайдалану және адамды сол мақсатқа ... бір ... ... ... ,нақты бір жағдайда негізсіз қызғанышты қоздыру-кісі өлтіруге
бағытталған айдап ... ... ... мүмкін.
Айдап салушы өзі көзге түспеу үшін жасырын әрекеттерге де жүгінуі мүмкін.
Бұл кезде айдап салушы «қылмыс жасауға үгіттедіңдеп ... ... ... ... ... ... ол ... қылмыс жасаудан немесе жалпы
нақты бір әрекеттер жасаудан ... ... ... ... ... ... кейін ол адам керісінше белгілі бір ... ... ... ... қайсібірін қолданбасын айдап салушы оның
бәрін сөзбен жеткізеді. Ауызша ... ... ... ... салушы адамның
психикасына, санасына ықпал жасайды, оның қоғамға қауіпті әрекеттерінің
себептері болып табылатын ... ... ... ойлар келуіне себепкер
болады. Кейбір жағдайларда айдап салушы адамның санасына оның ... ... ... ... ... айдап салушы сөз қолданбауы мүмкін, онда ол өзінің ... ... ... ... ... қолданады. Қылмыстық
құқықта конклюдентті әрекеттер деп аталатын іс-қимылдар, көп ... ... ... ... ... ... жағдайларда байланысты мұндай
іс-қимылдар орындаушыға түсінікті болады. Айдап салушы ... ... ... ... ... ... объективті белгілерін
орындауға тікелей қатыспайды. Бұл әрекеттерді жасауға ... ... ... ... ... жасы ... есі ... емес немесе
абайсызда әрекет ... ... ... ... ... ... кезінде қылмысты тікелей жасау осы іс-әрекеттің ... ... және өз ... ... ... ... ... адамға
жүктеледі. Басқа адамдардың санасы мен еркіне әсер ... ... ... ... ... бірақ қылмысқа қатысу дәрежелері әртүрлі
болады. Ұйымдастырушы кінәлілерді ... де ... ... Ал айдап
салушы басқа қатысушылардан жоғары тұрмайды, оларды басқармайды, ол ... ... ... ... ... [46, 57-58 б.].
Қылмыстық әрекетке жалпы шақырудан айдап салушылық ... ... ... бір ... ... бір ... ... көндіруі. Кез-
келген адамды белгісіз бір қылмыстық әрекеттер жасауға ... ... тән ... бір ... ... мен еркіне әсер ету, олар жасауы
мүмкін қылмыстың сипатын түсіну жоқ. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... көмектесуші. Көмектесуші қылмысқа қатысушылардың ішінде ең көп
тараған түрі.Екі немесе одан да көп ... ... ... өзінің,
объективті рөлі жағынан көмектесуші басқа қатысушыларға қарағанда
қауіптілігі ... ... Шын ... ... ... туралы ойды ол
бастамаған, басқа адамдардың қылмыстық әрекетіне басшылық жасамайды. ... ... бір ... ... ... ... ... жүзеге асыруға қатыспайды. Көмектесуші тек орындаушыға оның қылмыстық
ниетін жүзеге асыруға көмек береді.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық ... ... 5 ... ... ... ... ... жасайтын қару немесе құрал
берумен не ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ, қылмыскерді, қаруды немесе қылмыс ... ... ... ізін не ... ... заттарды жасыруға
күні бұрын уәде берген адам, сол сияқты осындай заттарды сатып алуға немесе
өткізуге күні бұрын уәде берген адам ... деп ... заң ... ... ... ... түрде болса да
көмектесушіліктің тәсілдері мен құралдарының ... ... ... ... ... ... байланысты екі түрге бөлінеді; ... ... оның ... ... ... ... көмектесу,
яғни, орындаушының қылмыстық құрамының объективтік жағын жүзеге асыруға
мүмкіндік беретін әрекеттерді ... ... ... ... қылмыстық
ниетті жүзеге асыруға құралдар беру, орындаушының қылмыстық ... ... ... ... бермейтін кедергілерді жою,
қылмыстың жасалуын қамтамасыз ететін жағдайларды туғызу, және тағы ... ... ... ... ... бір ... жасамасын,
Ерекше бөлім баптарында көрсетілген қылмыстық құрамдардың объективті жағын
жасамауы тиіс, өйткені орындаушыға қылмыстық ... ... ... ол бірге орындаушы болып табылады.
Көмектесушінің екінші түрі-интеллектуальды жәрдемдесу. Ол орындаушының
қылмыс ... ... ... нығайтудан, ойын жинақтап, ниетін нақтылаудан
көрінеді. Бұл жәрдемдесудің құралдары болып кеңес, ... ... ... және ... ... ... ... іздерін және
қылмыстық жолмен табылған заттарды жасыру туралы күні ... ... ... ... [47, 39 б.].
«Қылмысқа қатысушылықты қылмыс жасауға қасақана ... ... ... зардаптарды бірлесіп қасақана келтіру, деп түсіне ... ... ... өзін ... қылмыс іздерін қылмыс жасау
құралдары мен қылмыстық ... ... ... ... ... қылмыс
жасаушы адамға күні бұрын уәде ... ... тиіс деп ... ... адам ... ... жету ... қасақана әрекет
етуі тиіс, бірақ мұндай қатысушылықтың өзіне тән ... ... ... сол ... бір ... ... ... ниетпен
әрекет етуші адамға өзінің қылмыстық әрекетін қоса отырып, көмектесуші ол
адамның қылмыс ... ... ... ... ... ... жасамастан бұрын орындалады,
тіпті уақыты бойынша сай келсе де, ... ... ... ... ... ... оның қылмыс жасаудағы объективті рөлін түсіну үшін
себепті байланыс мәселесін түсіну керек. Көмектесуші ... ... ... ... ... ... ... ғана көмектесе алады. Егер
көмектесушінің әрекеті ... ... ... ... яғни ... себепті байланыс болмаса, онда мұндай әрекеттер көмектесушілік
болып табылмайды. Бірақ, бұл пікірге қарсылық білдіргендер болды. ... ... ... ... үшін ... ... емес,
жалпы осы адамның жасалған қылмыспен байланысы қажет» деп ... ... ... ... ... ... ... ниетін жүзеге
асыруға қажетті құралдар ... ... ... ... орындауға
мүмкіндік бермейтін кедергілерді жоюдан, қылмыстың жасалуын қамтамасыз
ететін ... ... ... [48, 28 б.]. ... ... ... оның қылмыстық ниетін жүзеге асуын қамтамасыз
ететін материалдық заттарды беруді түсінуіміз керек. Мұндай заттар ... ... ... құралдары және т.б. заттар болуы ... ... ... ... ... орындауына мүмкіндік
бермейтін кедергілерді жоюға бағытталған ойын білетін болса және бұл кеңес
пен нұсқау осындай ниетті тек ... ... ... ... ... нұсқау беруші адам көмектесуші ретінде қарастырылуы керек. ... ... ... ... ... ... ... жасау
туралы ниетті нығайтуға бағытталса көмектесушілік құралдары болып табылады.
Қылмысты жасыру, қылмыс туралы хабарламау және қылмысқа жол беру ... ... уәде беру де ... жәрдемдесу болып табылады, өйткені
көмектесуші уәде бере ... ... ... ... ... ... Осындай уәде беру орындаушыны қылмыс жасауға көндіруге қосымша
факті болады, өйткені ... ... ... ... оның ... оның ... туралы хабарламайтынына, қылмыс жасауға кедергі
келтірмейтініне сенімі туады. Сондықтан, орындаушыға ... ізін ... ... ... органдарына хабарламауға немесе оның жасауына кедергі
келтірмеуге күні ... уәде ... ... ... ... жауапқа тарту үшін, ол өзінің осы уәделерін орындағанын ... ... ... ... ... өз рөлін орындап қойды-
орындаушының қылмыс жасау туралы шешімін ... [49, 31 ... ... ... айта ... оның ... пен
әрекетсіздікпен жүзеге асыратынын ұмытпау керек. ... ... үшін ... оның ... етуге міндеттілігі заңмен бекітілген
жағдайда ғана мүмкін. Адамның әрекетсіздігін көмектесушілік деп табу үшін
бір ғана ар-ұят міндеттілігі ... ... ... бір ... ... қылмыс бола отырып, басқа
бір қылмысқа көмектесушілік болуы мүмкін (мысалы, қаруды зақсыз жасап, оны
кісі өлтірушіге ... ... заң ... 17 ... ... ... ... қатысушылардың әрекеті сияқты, қасақаналық
нысанда болуы тиіс. Көмектесушінің ... ... ... ... ... ... ... қамтуы керек». Заңның осындай құрылымына
байланысты сот ... ... ... қылмыс жасауға объективті
түрде көмектессе де, оның ... ... ... ... болмағандықтан
қылмыстық жауаптылыққа тартуға болмайды.
Көмектесуші көп жағдайда тікелей қасақаналықпен кейде жанама қасақаналықпен
әрекет етеді». Тікелей ... ... үшін ... ... ... ... сезінген, қылмыстың
зардаптарын алдын ала болжаған және олардың келуін тілеген ... ... ... ... ... үшін өзі көмектесетін қылмыстың
сипатын түсінетін, мүмкін болатын қылмыстық зардаптарды алдын ала болжаған,
олардың келуін тілемесе де, оған ... ... жол ... адам ... ҚЫЛМЫСҚА ҚАТЫСУШЫЛЫРДЫҢ ЖАУАПТЫЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
4.1 Қылмысқа ... ... ... ... және
ауырлататын мән-жайлар
Қылмыстық құқықтағы жауаптылық пен ... ... ... ... ... ... теориясындағы қылмыстық жаза
тағайындау институтындағы ең ... ... ... ... ... ғылым саласында да, тәжірибе саласында да ... ... ... де ... ... ... адамның тәжірибелік қызметінде
қалыптасқан ұғым.
Қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... деп ... жеке ... және ол ... ... қатысты, қылмыс құрамынан
тысқары тұратын қылмыс пен қылмыскердің ... ... ... оның ... мен ... ... ... түрлі
факторларды түсіну қажет [29, 31 ... ... ... мән-жайлардың бар болуы ... ... ... жеңілдеу түрін тағайындауға, ... ... ... ... ... не ... ... қолдануға мүмкіндік береді.
Қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... деп – ... көтеруге әсер ететін ауырлататын ... ... ... нақты қылмыс сараланып бап санкциясы ... ең ... ... ... ... ... тағайындауды айтамыз [27, 31
б.]. Қылмыстық жауаптылық пен жазаны ... және ... ... мен ... қысқаша тоқталып кетсек,
төмендегідей баптарда орын ... ... 1960 ... 1-қаңтарында заңды күшіне ... ... ... ... 1959 ... ... ... Осы
аталған қылмыстық заңның төртінші ... ... ... ... ... алты ... олар ... баптары
болды. Қылмыстық кодекстің 35-36 –баптарында қылмыстық жауаптылық пен
жазаны ... және ... ... ... ... ... ... кодекске сәйкес қылмыстық жауаптылық пен жазаны
жеңілдететін мән-жайлар болып мына ... ... ... зиянды салдарын ... жоюы ... ... ... ... орнын толтыруы немесе келтірілген залалды
жоюы;
ауыр жеке басылық немесе отбасылық ... ... ... ... ... ... ... не материалдық немесе ... ... ... ... ... ... әрекетін тудырған, күшті жан күйзелісі
әсерінен қылмыс ... ... ... ... шыға отырып, қоғамдық
қауіпті қол ... ... ... ... ... толмағандардың қылмыс жасауы;
жүктілік жағдайында әйелдердің ... ... ... ... ... айыбын мойындап келу.
ғы ҚазССР-нің ... ... ... ... қылмыстық
жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән-жайлар болып мына төмендегілер
танылды: бұрын ... да ... ... ... адамның қылмыс
жасауы;
ұйымдасқан топтың қылмыс жасауы;
пайдақорлық ... өзге де ... ... ... ... ... ауыр ... келтіру;
жас балаға, қарт адамға ... ... ... ... ... жасау;
кәмелетке толмағандарды қылмыс жасауға азғыру ... ... ... ... тарту;
аса қатыгездікпен немесе жәбірленушіні қинап қылмыс ... ... ... ... ... ... қауіпті әдіспен қылмыс жасау;
мастық күйдегі ... ... ... жаза ... барысында заңда көрсетілмеген жеңілдететін ... да ... ала ... ... ... ... жасаған адамның
қылмысының сипатын қарастыру барысында сот оны ... ... ... да ... ... ... ... мастық күйдегі
адамның қылмыс жасауын да сот қылмыстың ... ... бұл ... ... жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән-жай деп те
танымауға ... ... 31 б]. Осы ... ішінде Ерекше бөлімнің,
сол сияқты Жалпы ... ... ... ... ... ... ... ал жаза тағайындауға байланысты
мәселелерін реттейтін ... анау ... ... ... ... қатар қылмыстық құқық ... жаза ... ... ... ... ... болып жатты, ... ... орай ... ... болған жоқ [46, 31 б.].
Қазіргі Қазақстан Республикасының заң ... ... ... ... ... жаза тағайындау кезінде соттар қылмыстық жауаптылық пен
жазаны жеңілдететін ... мен ... ... ... пен ... жеңілдететін мән-жайларды ескеру қылмыс жасаған
кінәлі адамға сот ... жаза ... ... ... ... сақталғандығын көрсетеді. Соттар жаза тағайындау кезінде заңда
көзделгеннен гөрі ... ... жаза ... құқылы.Қылмыстық
жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайлардың тізімі ... ... ... 53-бабының 1-бөлімінде көрсетілген. Онда
қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайлар деп – ... ... және ол ... ... ... ... ... құрамынан
тысқары тұратын қылмыс пен қылмыскердің қоғамға қауіптілігін азайтатын және
оның жауаптылығы мен ... ... ... ... ... ... ... қылмыста жеңілдетілген жағдайлардың бар болуы, ... ... ... ... ... тағайындауға, сонымен бірге
қылмыстық жауаптылықтан толықтай босатуды не шартты соттауды қолдануға
мүмкіндік ... ... ... 53-бабының 1-бөліміндегі тізімді
талдау арқылы қарастырылып отырған мән-жайлардың жасалған қылмысқа ... ... ... ... жеке ... ... екенін де көреміз. Біз
қарастырып отырған қылмыстық кодекстің 53-бабының 1-бөліміндегі ... пен ... ... мән-жайлардың үлгі тізбегі ғана берілген
өйткені, жаза тағайындағанда қылмыстық жауаптылық пен жазаны ... ... ... да ... да ... еске ... ... жауаптылық пен жазаны жеңілдететін жағдайларға – ... ... жеке ... ... ... ... ... қоғамға
қауіптілікті азайтатын және соған сәйкес қылмыстық ... пен ... ... қылмыс құрамының шегіндегі және оның шегінен тыс жағдайлар да
жатады [16, 31 б.].
Қылмыстық ... пен ... ... мән-жайларды ескерудің
маңыздылығы тек арнаулы заң ... ғана ... ... қатар
Жоғарғы Сот Пленумының қаулыларында да көрініс табады. ... ... ... жаза ... әрқашанда Қылмыстық Кодекстің жалпы
бөлімінің ережелерін басшылыққа ала отырып, Қылмыстық ... ... ... ... ... ... жаза ... Бірақ
та, тек осы ережелерді ескеріп қана қоймай басқа да мән-жайларды ескеріп
жаза тағайындаған да ... ... ... ... Кодекстің 53-
бабының 1-бөлімінде көрсетілген мән-жайларды заң шығарушы қылмыс құрамының
шегінен ... ... да ... ... жаңа ... ... Қылмыстық Кодексіндегі қылмыстық
жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайлар Қылмыстық Кодекстің ... ... ... тапқан. Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... пен жазаны жеңілдететін мән-жайлар
деп мына төмендегі көрсетілген топтағылар танылады:
а) мән-жайлардың ... ... ... ... рет ... қылмыс жасау;
б) айыпкердің кәмелетке толмауы;
в) жүктілік;
г) айыпкердің жас балалары болуы;
д) қылмыс жасағаннан кейін зардап шегушіге тікелей медициналық және өзге ... ... ... ... ... мүліктік залал мен моральдық
зиянның ... өз ... ... қылмыспен келтірілген зиянды жоюға
бағытталған өзге де іс-әрекеттер;
е) жеке басындық, ... ... өзге де ауыр ... ... не жаны ... себебімен қылмыс жасау;
ж) күштен немесе психикалық мәжбүрлеу салдарынан не ... ... өзге де ... ... ... ... қажетті қорғанудың құқықтық дұрыстығының шартын бұзу, аса қажеттілік
қылмыс жасаған ... ... ... ... ... ... ... жағдайында қылмыс жасау;
и) қылмыс жасау үшін түрткі ... ... ... ... ... адамгершілікке жатпайтын қылығы;
к) шын жүректен өкіну, айыбын мойындап келу, қылмысты ашуға, қылмысқа басқа
қатысушыларды әшкерелеуге және ... ... ... алынған мүлікті
іздеуге белсенді жәрдемдесу.
Қылмыстық заңда сонымен қатар жеңілдететін ... ... ... Қылмыстық Кодексінің Ерекше бөліміндегі көрініс тапқан
қылмыс құрамдарына ... ... ... ... ... ... ... 99-бабы бойынша, яғни қажетті қорғаныс
шегінен шығу кезінде жасалған кісі өлтіру қылмысы бойынша жаза ... сот ... ... ... ... ... 1-
бөлімінің “з” тармақшасына жеңілдететін мән-жай ретінде сілтеме жасай
алмайды, себебі ... ... ... шығу ... ... ... қылмыс құрамының негізгі белгісі болып табылады және ... ... ... ... ескеруге тыйым салады. Ал Қазақстан
Республикасының Қылмыстық ... ... ... яғни ... қорғаныс
шегінен шығу кезінде жасалған кісі өлтіру қылмысы бойынша жаза тағайындау
кезінде соттар салыстырмалы және онша қатаң емес жаза ... ... де заң ... бұл ... ... ... салады [23, 91 б.].
Қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... ... ... мына төмендегідей құқықтарды береді:
а) балама санкция болса жазаның неғұрлым ... ... ... ... ... сол қылмыс ... ... ... ең аз ... ... ... ... тағайындауға;
в) Қылмыстық Кодекстің 55-бабын пайдаланып, сол қылмыс үшін көзделгеннен
жеңілдеу жаза қолдануға;
г) шартты түрде соттауды немесе ... ... ... ... ... жауаптылық пен жазаның жеңілдететін және ауырлататын мән-
жайлардың ... тек жаза ... ... ғана ... ... ... ... жауаптылыққа тарту-тарпау немесе
жауапкершіліктен мүлдем ... ... ... қарастырғанда да
ескерілуі тиіс.
Ал, қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... ... Қылмыстық Кодексінің 54-бабының 1- бөлімінде көрініс тапқан.
Қылмыстық кодекстің 54-бабының 1-бөліміне сәкес, қылмыстық жауаптылық пен
жазаны ... ... ... ... деп ... а)
қылмыстарды әлденеше рет жасау, қылмыстардың қайталануы; б) ... ... ... ... в) адамдар тобының, алдын ала сөз байласқан ... ... ... немесе қылмыстық қауымдастықтың (қылмыстық
ұйымының) құрамында қылмыс жасау; г) ... ... ... ... ... д) ... үшін психикасы бұзылуының ауыр түрінен зардап шегетіні
алдын ала ... ... не ... ... ... ... қылмыс жасауға тарту; е) ұлттық, нәсілдік және діни ... ... ... ... басқа адамдардың заңды іс-әрекеті үшін
кектенушіліктен, ... ... ... ... ... оны жасауды
оңайлату мақсатында қылмыс жасау;
ж) жүктілік ... ... үшін ... ала ... ... ... сондай-
ақ жас балаға, басқа да қорғансыз немесе ... ... не ... ... ... ... жасау;
з) белгілі бір адамның өзінің қызметтік, кәсіби немесе қоғамдық ... ... оған ... оның ... ... ... жасау;
и) аса қатыгездікпен, садизммен, қорлаумен, сондай-ақ жәбірленушіні қинап
қылмыс жасау;
к) қару, оқ-дәрі ... ... ... ... оларды бейнелеуші
құрылғылар, арнайы дайындаған техникалық құралдар, тез тұтынатын ... ... улы және ... ... ... және өзге ... дәрі-дәрмектер пайдаланып, сондай-ақ күш көрсетіп
немесе психикалық мәжбүрлеу не жалпы қауіпті әдіс ... ... ... төтенше жағдайды, табиғи немесе өзге де ... ... ... ... ... ... ... кезінде қылмыс жасау;
м) алкогольдік, есірткілік немесе уытқылық еліту жағдайында қылмыс жасау.
Сот қылмыстың ... ... бұл ... ... деп ... құқылы;
н) адамдардың өзі қабылдаған антын немесе кәсіби антын бұза отырып қылмыс
жасауы;
о) ... ... ... ... ... байланысты өзіне
көрсетілген сенімді пайдаланып қылмыс жасауы;
п) өкімет өкілінің нысанды киімін немесе құжатын пайдаланып ... ... ... ... ... ... пен жазаны ауырлататын мән-
жайлардың тізімі Қылмыстық Кодекстің ... ... ... ... тұрғыда қарағанда, Қылмыстық Кодекстің 54-
бабының 1-бөліміндегі ... ... ... және ... ... Өйткені, сот жаза тағайындағанда қылмыстық жауаптылық пен жазаны
жеңілдететін мән-жайлар ретінде заңда көрсетілген ... да ... ... ... ... ... бұл дегеніміз – соттар жаза
тағайындағанда ... ... пен ... ... ... ретінде
Қылмыстық Кодекстің 54-бабының 1-бөліміндегі көрсетілген мән-жайлардан
басқа қылмыс құрамын ауырлататын мән-жайлар ретінде тани ... ... және бұл ... ... ... заңнамасында
гуманизмнің бар екендігіне тағы да бір куәлік етеді. ... жаза ... ... ... пен ... ... мән-жайлар болған
жағдайда соттарға мына ... ... ... беріледі: а)
Белгілі бір қылмыс құрамында санкциясы баламалы болған кезде, осы қылмыс
құрамында ... ... ең ... ... тағайындауға; б)
Айыпкердің істеген іс-әрекетін ... ... ... ... ... ... ... ең жоғарғы жазаға теңестіріп
не соған жақынырақ етіп жаза тағайындауға; в) Қылмыстық Кодекстің ... ... алып ... г) ... ... ... ... болып табылады. Қылмыс белгісі ретінде ... ... ... жаза ... ... ... ескерілмеуі керек. Сонымен
қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән-жайлар ...... ... жасалған қылмыстың және кінәлінің жеке басының
жоғарғы қауіпті екендігін ... ... ... күшейтуге негіз береді. Жазаның мөлшерін көтеруге әсер ... ... ... ... соттар нақты қылмыс сараланып отырған
бап санкциясы шегіндегі ең ... ... ... ... ... ... Заңда көрсетілген бұл ауырлататын жағдайлар сотқа кінәлінің
жеке басы мен ол жасаған қылмысты ... ... ... жеке ... ... көрсетілген қылмыстық жауаптылық пен жазаны ... кез ... егер ол ... ... ... бөлімінің
белгілі бір бабында ауырлататын белгі ретінде көрсетілген ... ... үшін жаза ... ... ... ... мән-жай ретінде
ескерілмеуі тиіс. Қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын ... ... ... түпкілікті болып табылады сондықтан да соттар жаза
тағайындау кезінде осы тізімде көрсетілген ... бір ... ... ... ... ... және олардың қатарын кеңейтуіне болмайды
дегенді білдіреді . ... бола ... сот ... ... ол ... ... ... сипаттайтын жоғарыдағы тізімге кірмейтін
жағдайларды анықтаған жағдайда жаза тағайындау ... сот ... ... ... ... ... жаза ... барысында шешілетін мән-
жайлар
Қылмысқа қатысушылардың қылмыстық жауаптылығы туралы негізгі екі позиция
болды. Бірі - ... ... ... ... де ... ... ... үшін жауап береді десе, екінші позицияға сәйкес ... ... ... онда өзге ... да ... ... ... аяғына жеткізілмесе, онда өзге қатысушылар не оқталу немесе дайындалу
үшін жауап береді немесе ... ... ... ... қылмыстан өз еркімен бас тартқанда) деп есептеді. Осы ... ... ... ... ... қатысушылардың жауаптылығы туралы әр түрлі көзқарастар болса да ҚР
Қылмыстық кодексі соңғы акцессорлық позицияны ұстанды.
Әлбетте, ... ... ... ... яғни ... ... қамтылмаған, олар білмейтін әрекетті жасағандығы үшін
өзге қатысшылар жауап бермейді.
Бұрын Кеңес Одағында одақтас Республикалардың қайсысын ... да ... ... ... де ... ... эксцесі" деп атайтын болса,
ҚР 1997 жылғы жаңа Қылмыстық кодексі оны "қатысушының эксцесі" деп атайды,
яғни шектен шығушылықтың аясын ... ... ... жауаптылығынын, объективті және ... және ... ... ... [48, 28 ... ... ... қатысушылар өзара тең. Бірақ ... ... ... ... жасау-екі түсінікті араластыру болар еді: жауаптылық
негіздері және жазалау негіздері.
Кұкылық жауапкершіліктің ішіндегі ең ... түрі ... ... ... ... өз ... ... көрсетілген белгілі бір
әлеуметтік талаптарды қатаң орындауды талап ... оны ... ... ... көрсетілген негізде ... ... ... ... ... жауаптылык мемлекеттің заң шығарушы
органы арқылы қылмыстық жазалау ... ... ... ... ... ... ... үшін ғана белгіленеді. Адам қылмыстық
жауаптылыққа істеген іс-әрекеттерінде қылмыстық заңда ... ... ... ... ... ... ғана тартылады. Мысалы: тонау, ұрып-
соғу, денсаулыққа қасақана орташа зиян ... ... т. б. ... ... ... оның ... ... қылмыс құрамын түзейтін
қылмыстық құқылық нормаларды кінәлі түрде ғана бұзғанда жүзеге асырылады.
Яғни, қылмыстық жауаптылық бұл қылмыстык құкықтық норманы ... ... ... іс-әрекеттің көрінісі болып табылады. Қылмыс істелмесе
қылмыстық жауаптылықта болмайды. Қылмыстық заң ... ... ... ... қоғамға қауіпті іс-әрекеттер үшін қылмыстық жауаптылық тек
қана қылмыс істеу ... ... ... көлеміне, қылмыстың жасау
тәсіліне, кінәнің нысанына, қылмыскердің тұлғасының ерекшеліктерін еске ... ... ... жауаптылық өзіне тән ... ... ... бір түрі болып табылады. Қылмыстық жауаптылық — өзінің
нысаны, мазмұны жағынан мемлекеттік күштеу мәні бар ... ... ... ... ... заңы ... қылмыс деп
белгіленген нақты ... ... ... ... ... оның ... арқылы мінеушілігін (айыптаушылығын) айтамыз. Яғни, нақты қылмыс
жасалмаса ... ... ... құқылық қатынас та жоқ.
Екіншіден, нақты қылмыс жасалған уақыттан ... ... ... ... бірге бір мезетте істелген қылмыстың салдарынан қылмыстык құбылыс,
яғни қылмыстық құқтық қатынас ... ... Бұл ... ... ... факт болып табылады. Тараптардың арасында қылмыстың субъектісімен
(қылмыс жасағам адаммен) мемлекеттің атынан ... ... ... ... ... ... ... болады. Қылмыстық құқылық
қатынас бір жағынан ... ... әділ ... ... ... ... ... сот органдарымен, екінші жағынан қылмыс
істеген субъектінің (қылмыскердің) арасындағы қатынас болып табылады. Бұл
қатынастар ... ... ие ... ... ... ... ... құқық қолдану органдары
қызметінің заңдылықты қатаң сақтауының кепілі ... ... ... бойынша қылмыстық жауаптылықтың негізі болып қылмыстық заңда
көрсетілген қылмыс ... ... ... бар іс әрекетті істеу болып
табылады (3 бап). Яғни, бұл ... ... ... және ... тек ... істегенге, яғни қылмыстық заңда көрсетілген қоғамға ... ... ... ... ... істегенге айыпты адамға ғана
тағайындалатынын көрсетеді. ... ... ... ... іс әрекетте
қылмыс құрамының болуы болып табылады. Қылмыстық заң ... ... ... ... ашып көрсетпейді. Бұл мәселе қылмыстық құқық теориясында
ғана ашып көрсетіледі. Адамның (қылмыс субъектісінің) ... ... ... ... іс ... ... ... жағы)
кінәлі түрде қасақана немесе абайсыздықпен істеуі (қылмыстың субъективтік
жағы) қылмыс құрамының белгілері болып табылады. ... ... ... ... заң ... ... қатынастардың жиынтығы Қылмыстық
кодекстің 2-бабында көрсетілген. Сонымен, қылмыстық жауаптылықтың негізі
болып қылмыс құрамы ... ... ... қылмыс құрамының ең кем
дегенде бір белгісі жоқ болса ол адамды қылмыстық жауаптылыққа тартатын
негіз жоқ [50, 61 ... ... ... ... ... ілімдердін жиынтығы
кылмыстың объективтік жағын ... ... ... ... ... ... қауіпті не құқық актісінін сыртқы көрінісі — адамның
әрекеті ... ... ... ... ... ... немесе
әрекетсіздіктің нысандары мен түрлері қылмыстық заң тұжырымрында Әр түрлі
және жан-жақты ... жою ... ... емірді жою, кауіпті жағдайда
қалдыру, ... ... ... ... ... ішкі жағын құрайтын
белгілері, яғни адам ... ... ... ... ... ... белгілеріне кінә, ниет және мақсат жатады. Кінә екі
түрлі нысанда: қасақаналық және ... ... (ҚР ҚК 20, ... табады.
Субъективтік жағынан бір қылмыстар қасақаналықпен (ұрлық), екінші біреулер
абайсыздықпен (абайсызда кісі ... ... ... де ... ... ... ... көпшілігі қылмыстық
заңның өзінде тікелей ашып көрсетіледі. Ал көрсетілмеген ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Кейбір
қылмыс құрамының субъективтік жағының белгілеріне кылмыстың ... ... да ... Қылмыстық зан бойынша қылмыстың субъектісі болып,
қылмыстық ... ... кез ... адам ... ... есі дұрыс, қылмыс жасаған уақытта 16-ға, кейбір қылмыстар ... ... (ҚР ҚК ... жеке ... жатады.
Соныменкез келген қылмыс құрамының субъектісінін жалпы белгілері болып:
жеке адам, есі ... ... ... ... ... ... ... қылмыс
құрамдары үшін жауаптылыққа осы жалпы белгілерден бөтен қосымша ... ғана жол ... ... ... ... ... ... осы
қылмыс үшін жауап беруі мүмкін адамдардың шеңберін шектейді. Мысалы, пара
алудың субъектісі болып тек кана мемлекеттік ... ... ... ... ... субъектісі, болып әскери қызметшілердің болуы қылмыстың
субъектісін белгілейтін белгілердің кылмысты ... ... ... ... ... және жаза ... ... маңызы зор.
Қылмыс құрамының факультативті нышандары дегеніміз бұл заң ... ... ... ... үшін ... белгілері болып табылады.
Факультативтік белгілерге жататындар: уақыт, ... ... ... ... ... ... заты, қылмыстың арнаулы субъектісі, қылмыстың
зардабы, ... ... ... белгі сол немесе басқа бір құрамда атап ... ол ... мәні ... осы ... ... ... белгісіне айналып
кетеді.
Қылмысқа бірге қатысуда да, жеке адамның ... ... да ... негізі болып қылмыстық заңда көрсетілген қылмыс құрамының
барлық белгілері бар ... ... ... табылады. ҚК-тің Ерекше
бөлімінің ... жеке ... ... істегені үшін жауаптылығы
белгіленген. Ал Қылмыстык кодекстің жалпы ... ... кез ... ... ... бірге қатысушылықтын орын алатындығының
заңдылық ... ... ... ... ... бөлімінде
көрсетілген жекеленген қылмыс құрамдарында көрсетілген ... ... ... адам ... жасау арқылы істесе, онда ... ... ... ... ... қатысу туралы баптың (28-бап) ережелері
басшылыққа алына отырып шешіледі. Қылмысқа ... ... ... ... ... ... ... кылмыс істеуге накты үлестерін
косады. Бұл үлес одан туындайтын ... ... ... ... да ... ... ... бойынша қылмысқа қоса қатысқандардың
барлыга да бірдей негізде және Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... ... ... тартылады. Бұл туралы
Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... ... ... ... қылмысы үшін осы Кодекстің ... ... осы ... нақ бір бабы ... жауап береді», — деп тура
көрсетілген.
Осы принципке ... ... ... ... ҚК-тің Ерекше
бөліміндегі істелген қылмыс үшін жауаптылықты белгілейтін бап ... ... ал ... ... ... салушылардың
әрекеттері егер олар қылмысты тікелей орындауға бірге ... ... ... ... жауаптылықты белгілейтін баппен және оған қосымша
міндетті түрде ҚК-тің 28-бабының тиісті тармағына сілтеме жасалына отырып
сараланады.
Осыған ... ... ... ... ... ... осы ... қатысу мәнісімен бірге қылмысқа қатысудың түрін
есепке алудың да ... зор. ... ... кодекстің Ерекше бөліміндегі
жекелеген баптарда қылмысқа қатысудың нақты нысандары белгілі бір ... ... ... ... ... мүмкін, мысалы: 237-баптағы
бандитизм құрамының бір белгісі болып банда, 175, 177-баптардағы құрамның
жетілген белгісі ... бір топ адам ... ... салу болып
табылады. Осы жағдайларда банда мүшелерінің ... осы ... ... өз рөлдерін бөліспеуі немесе олардың ... ... ... ... мүмкін. Соған қарамастан барлық қылмыстық ұйымның
немесе топтың мүшелерінін ... ... ... ... ... қылмысқа қатысудың түрі тікелей көрсетілген баппен саралануы керек.
Ұйымдасқан топтың немесе қылмыстык ... ... ... қатысуымен қылмыс істелгенде олардың әрқайсысына тағылатын кінә
мөлшерін анықтаудың, ... ... жаза ... үшін ... ерекше,
Қылмыстық заңның қағидасына сәйкес ұйымдасқан топ немесе қылмыстық
сыбайластыкқа ... ... ... ... істеген нақты қылмысына
немесе қылмыстың жеке эптизодтарын істеуге қатысуына байланысты ғана кінә
тағылуы ... ... ... үшін жаза ... ... ... қоғамға
қауіптілігінің дәрежесін және жазаны даралау үшін жауаптылықты жеңілдететін
немесе ауырлататын мән-жайларды анықтауға міңдетті. ... ... ... ... ... ... істің мән-жайын, кінәлінің жеке басын
және оның жауаптылығын жеңілдететін немесе ауырлататын ... ... жаза ... кезінде соттар оған жеке тұрғыдан қарау жөнінде ... ... ... ... Жаза ... ... және әділ ... Қылмыстық кодекстің 53,54-баптарында көрсетілген жауаптылықты
жеңілдететін де, ауырлататын да мән-жайлар ... ... ... керек.
Жауаптылықты жеңіддететін немесе ауырлататын мән-жайлар қылмыстық заң
аркылы белгіленеді. ... ... (ҚР ҚК ... ... ... үлгі ... ғана ... өйткені жаза
тағайындағанда жауаптылықты ... ... ... ... мән-
жайларды да соттың еске алуына болады. Ал жауаптылықты ауырлататын мән-
жайлардың (ҚР ҚК 54-бап) ... ... ... ... сот осы ... ... басқаларды жауаптылықты ауырлататын мән-жай деп
тануға құқылы емес.
Жауаптылықты жеңілдететін немесе ауырлататын мән-жайларды қылмыс ... ... ... ... ... шатастыруға болмайды.
Мазмұны немесе атауы жөнінен олар бір-біріне сәйкес болады. Мысалы, басқа
біреудің мүлкін ... ... ... топ ... ... осы
қылмыстың жетілдірілген құрамының белгісін көрсетеді [51, 48 б.]. Сонымен
бірге ұйымдасқан топ ... ... ... ... ... ... жатады. Сондықтан да мұндай мән-жай қылмыстың құрамының белгісі
ретінде көрсетілсе, ол тағы да ... ... ... ... ... есепке алынбайды. Ол туралы Қылмыстық кодекстің ... "бір ... үшін ... де ... ... ... ... — деп көрсетілген [10, 15 б.].
Егер ҚР ҚК-тің 53 немесе 54-баптарында көрсетілген мән-жайлар қылмыстың бір
белгісі ретінде ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген болса, онда ол сол қылмыс
үшін жаза тағайындаған ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің
53-бабыңда қылмыстық ... пен ... ... мән-жайлар
көрсетілген олардың кейбіреулері мыналар:
а)мән-жайлардың кездейсоқ тоғысуы ... ... рет ... қылмыс жасау;
б) айыпкердің кәмелетке толмауы;
в) ... ... жас ... ... Республикасы жаңа қылмыстық ... ... ... қылмысты істеген адамды ұстаудан, орынды тәуекелдің заңдылық
шарттарын бұзу жағдайында істеу жауаптылықты жеңілдететін мән-жайға ... ... рет ... ... ... ... ... арқылы істелсе, онда оны істеген адамның әрекеті жауаптылықты
жеңілдететін мән-жайға жатуы ... ... ... ... ... ... жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән-жайлар деп
танылады:
а) қылмыстарды ... рет ... ... ... ... ... ауыр зардаптар келтіру;
в) адамдар тобының, алдын ала сөз ... ... ... ... ... қылмыстық қауымдастықтың (қылмыстық ұйымның) құрамында қылмыс
жасау;
г) қылмыс ... ... ... рөл ... да ... кодекстің 31-бабының 5 және 6-бөліктерінде:
«Ұйымдасқан топты немесе қылмысқа байласты (қылмыстық ұйымды) ... ... ... ... адам осы ... ... ... тиісті баптарында
көзделген жағдайларда оларды ұйымдастырғаны және оларға басшылық ... ... оның ... ... ... ұйымдасқан топ
немесе қылмыстық сыбайластық (қылмыстық ұйым) жасаған барлық қылмыс үшін
қылмыстық жауапқа тартылуға ... ... ... ... ... (қылмыстық ұйымның) басқа қатысушылары осы Кодекстің Ерекше
бөлімінің тиісті баптарында көзделген жағдайларда оларға қатысқаны үшін,
сондай-ақ ... ... ... ... ... ... үшін
қылмыстық жауапқа тартылады.
Қылмысқа бірге келісіп қатысушылықтың жауаптылығының арнаулы мәселелерін
шешудің теориялык және практикалық маңызы ... ... ... ... ... шығушылығы) туралы
мәселе. Қылмысқа қатысушының эксцессі деп ... ... ... ... қылмысты жасауын айтамыз (ҚР ҚК 30-бап). ... ... ... ала ... деп ... келісімнің шегінен
шығып өз бетінше басқа бір қылмысты қосымша істеуі мүмкін. Мұндай ... ... ... ... үшін ... ... қылмыстық
жауапқа тартылмайды. Бұл жағдайда қылмысқа қатысушылардың ... ... ... ... немесе орындаушы басқа қылмысқа
қатысушылармен ... ... ала ... келісілген қылмыс істеудің
орнына мүлдем басқа қылмысты немесе бірнеше қылысты ... ... ... ... ... асырудың орнына, орындаушы қарақшылық
жасайды немесе келісілген тонауды да, онын ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Орындаушының эксцессі тар мағынадағы және бірге ... ... орын ... ... ... ... әрбір қатысушының бірлесіп жасаған
қылмыстарда атқаратын рөліне байланысты өзіне тән ... ... ... жекелеген ерекшеліктерін нақты бір істі ... сот ... ... ... сот жұмысын жеңілдету мақсатында қылмысқа
қатысушыларды істеген әрекеттеріне байланысты саралау ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін, оның осы адамдардың қоғамға ... ... ... ... ... ҚК Жалпы бөлімінде ұйымдастырушының қылмыстық жауапкершілігін ... бап бар [34, 68 ... ... ... ... бөлімнің баптарымен саралауды
қолдаушылардың пікірінше ұйымдастырушы қылмысқа тікелей ... ... ... оның ... ... жаза ... кінәні
ауырлататын мән-жағдай ... ... ... қызмет
ұйымдастырушының қылмысқа қатысуының дәрежесі мен сипатын анықтайды.
Егер де ұйымдастырушы ... ... ... бір ... көрсетілген
қылмыстың объективті жағын жүзеге асыруға ... ... ... ... қатысушылардың қылмыстық құрамын анықтайтын Жалпы
бөлімге сілтемесіз саралау мүмкін ... ... ... қылмыс жасауға тікелей қатысқанда олардың
әрекеті Жалпы бөлімнің баптарына ... ... ... айдап
салушымен көмектесушінің орындаушылық әрекеттері ... ... ... басым болады.
Ұйымдасқан топты немесе қылмыстық сыбайластықты (қылмыстық ұйымды) құрған
не оларға ... ... адам осы ... ... ... ... ... жағдайларда оларды ұйымдастырғаны және оларға басшылық
еткенi, сондай-ақ қылмыстар оның қаскүнемдiк ниетiмен қамтылса, ұйымдасқан
топ немесе ... ... ... ... ... барлық қылмыс
үшiн қылмыстық жауапқа тартылуға тиiс.
Ұйымдасқан топтың немесе қылмыстық сыбайластықтың (қылмыстық ұйымның) басқа
қатысушылары осы Кодекстiң ... ... ... ... ... оларға қатысқаны үшiн, сондай-ақ өздерi дайындауға немесе
жасауға қатысқан ... үшiн ... ... ... ... ... қылмысқа қатысушылардың жауаптылығы туралы
ғана айтылған. Бұл жерде қатысудың түріне байланысты жазаны ауырлату немесе
жеңілдету мәселесі сөз ... ... ... ... үшін ... ... кодекстің 57-бабында арнайы қарастырылған. Осы бапқа
сәйкес: Қатысып жасалған қылмыс үшін жаза тағайыңдау кезінде оны ... іс ... ... сипаты мен дәрежесі, осы қатысудың кылмыс
мақсатына жету жөніндегі мәні, онын келтірілген ... ... ... ... мен мөлшеріне ықпалы ескеріледі.
Қатысып жасалған қылмыс үшін жаза олардың іс-әрекеті сараланған Қылмыстық
кодекстің Ерекше ... ... ... көрсетілген санкция шеңберінде
катысудың нысаны мен түрінекарамастан ... ... жаза ... жаза тағайындаудың жалпы бастамаларын
(52-бап) және 57-баптың шарттарын басшылыққа ... ... ... жаза тағайындау кезінде оны жасауға қатысқан адамның
1) қатысу сипатын және дәрежесін; 2) кылмыс ... ... ... 3)
келтірілген немесе келтірілуі мүмкін зиянның сипаты мен мөлшерін ... ... ... сипаты қатысушының атқарған рөлімен сипатталады. ... ... кім ... рөл ...... ма, ... салушы ма,
орындаушы ма әлде көмектесуші ме? Әдетте, ұйымдастырушыларға, айдап
салушыларға, ... ... ... қарағанда жаза
қаталырақ тағайындалады. Катысу дәрежесі қылмысты мақсатқа ... ... ... ... ... белгіленеді. Ал қылмыс
мақсатына жетудін. мәні — алға қойған мақсаты толық орындалды ма, жоқ ... ... ... ... ... ... ... сияқаты мен
мөлшерін анықтағанда оларды туғызуға істелген ... ... ... ... ... ... ... кодекстің 57-
бабының 2-бөлігінде "Қатысушылардың біреуінің жеке ... ... пен ... ... ... ... ... тек сол
катысушыға жаза тағайындау кезінде ғана ескеріледі"— делінген. Яғни, мұндай
ретте ересектерге қарағанда жасы ... ... ... ... ... да ... Республикасы Президенті мен Үкіметі құқықтық тәртіп және
қылмыстылықпен ... ... көп ... ... ... 1995 жылғы 22
наурыздағы қылмыстылықпен күресу бағдарламасында ... ... ... ... ... ... қылмысқа соққы беру
екендігін атап көрсетті. Қазақстан Республикасы Үкіметі 1996-1998 жылдарда
реформа жүргізуді тереңдету ... 5 ... ... ... ... нарықтық қоғам құру қүқық тәртібін
күшейтпей, ұйымдасқан қылмыс және ... ... ... ... ... ... қылмысқа қарсы күресте 1997 жылы 16 шілдеде қабылдаған Қазақстан
Республикасы Қылмыстық ... ... зор. Осы ... адамдар тобы,
алдын ала сөз байласқан адамдар тобы, ұйымдасқан топ, қылмыстық ... ... ... (31 бап) ... ... ... ... сыбайластықты құру және оны басқару, қылмыстық сыбайластыққа
қатысу үшін ... ... ... ... ... ... қатысушылардың әрекетін саралау ережелері (28
бап) қылмысқа қатысушылардың бұзақылығы (30 бап) туралы ... ... ... ... бола отырып, қылмыстық құқық бойынша ... ... ... етіп адаммен ... ... мен ... ... меншікті үйымдардың құқықтары мен заңды
мүдделерін, қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздікті, қоршаған ортаны, ... ... ... мен ... ... ... ... заңмен қорғалатын мүдделерін қылмыстық қол сұғушылықтан қорғау
бейбітшілік пен адамзаттың қауіпсіздігін қорғау, сондай-ақ қылмыстың алдын-
алуды қояды, қылмысқа ... ... ... жауапкершілікке тартуды
көздейді, жазаны нақтылауға мүмкіндік береді, ... ... ... ... және ... ... тәртіпті күшейтудің
қылмыстың құқықтық құралдарының бірі болып табылады.
Қатысушылықтың объектитік белгілерінің өзі ... яғни ... ... ... ... ... адамдардан тұруы
керек. Егер ол қылмыстық жауаптылаққа тартыла ... ... есі ... ... жасы он төртке жетпеген) адаммен бірігіп жасайтын ... ... ... ... жалғыз адамның жасаған қылмысы болып есептеледі: оның
орындаушысы жасы ... есі ... адам ... ... тартыла алмайтын
тұлғалар оның "құралы" болып табылады.
Қатысушылықтың екінші объектитвік белгісі - ол ... ... ... ... және ол жай ... ... ... көрініс таба алатын бірлесішілік болуға тиісті. Ол үшін:
1) барлық әрекет етуші адамдарға ортақ белгілі бір нәтижеге жетуге ... осы ... ... ... ... ... әрекеттері туралы білуі
және ескеруі қажет. Қылмысқа ... ... ... ... тек қана ... қылмысқа қатысу жатады, екіншіден, қатысушылардың
ортақ ниеті болуға тиісті. Егер де адам абайсызда ... ... оны ... одан да көп адам ... да, ... әрқайсысы жеке-жеке абайсызда
қылмысқа жауап бере алады (мысалға, өзге жануар екен деп ойлап, екі адамның
адам өлтіруі ... ... ... тигізем ғой деп ойлап атып, кісі
өлтірген мергеннің мылтығын өзге ... ... ... ... атуы ... ... ортақ ниет болуға тиісті. Ол үшін әрбір ... ... ... ... ... ... әрекеті мен ниетінің қылмыстық сипатын;
өз әрекетінің де ... ... ... ... ол ... ... ... орындаушы мен басқада қатысушылардың әрекет етуі үшін
қолайлы жағдай туғызады:
оның әрекеті ... ... ... не қылмыстық
нәтижеге жетуге қажетті шарт екендігі.
Қылмысқа ... ... ... ... олар екі ... бойынша
топтастырыла алады. Бірінші, күрделілігіне қарай: қарапайым, яғни бірге
орындаушылық (рөлдерді бөлмей) және күрделі, яғни рөлдерді бөле ... ... - ол ... ала сөз ... ... ... екіге
бөлінеді: алдын ала келісімсіз және алдын ала келісіммен. Соңғысының ... ... ... ала ... ... топ;
қылмысқа қатысушылықтың ерекше нысанын-қылмыстық ұйым (сыбайластық).
ҚК-те бұлардың барлығы алдан ала келісімсіз қатысу мен ... ... бірі ... ... ... ... ... қатысушылықтың
нысандарының осы жүйесі 1997 жылы ... ... ... ... 31-бабында орын алды. Адамдар тобының, алдын ала сөз
байласқан тобымен, ұйымдасқан ... ... ... сыбайластық
құрамында қылмыс жасау Қылмыстық кодекстің 54-бабының 1-бөлімінің ... ... ... ... пен ... ... мән-жайлар
болып табылады.
Қатысушылардың түрлері - орындаушы, ұйымдастырушы, көмектесуші және ... ... ... ... ... ... бөлімінің нақты
бабында қарастырылған қылмыстық құрамның обьективтік ... ... ... қатар, қылмыс субьектісі болып табылмайтын немесе
абайсызда әрекет ... ... ... ... қоғамға қауіпті
зардаптар келтірген ... ... ... ... ... ретінде қылмыс қүрамын орындауға немесе
қылмыстық әрекеттің жеткілікті ... ... ... да ... ... тәуелсіз, тікелей басшылық жасаған адамды үйымдастырушы ... ... ... ... ұйымдастырушының атқаратын рөлдері
мен функциялары алуан түрлі болады: қылмысқа ... ... ... ... арасында түрақты байланыс орнату және қылмыстың ... ... ... ... болашақ қылмыстық әрекет
қылмыстарымен таныстыру; қатардағы қатысушылар ... ... ... ... жасаушыларды құрал-саймандарымен қамтамасыз ету;
қылмыс жоспарын жасау және т. б. көптеген әрекеттер.
Әр түрлі ... ... ... жасау ниетін тудырған адам айдап салушы
деп танылады. Оның заңда келтірілген ... ... ... ... да ... ... да ... мүмкін: сөзбен, қимылмен, ыммен т.б.
Басқа адамдардық санасы мен ... әсер ... ... ... қылмысты
ұйымдастырушыға ұқсайды, бірақ қылмысқа қатысу дәрежелері әртүрлі ... ... ... де оларды басқарады. Ал айдап салушы
басқа қатысушылардан жоғары ... ... ... ол ... ... ... көндірумен шектеледі.
Қылмыстық әрекетке жалпы шақырудан айдап салушылық өзінің нақтылығымен
ерекшеленеді; нақты бір ... ... бір ... ... ... ... ... белгісіз бір қылмыстық ... ... ... ... тән ... бір ... санасы мен еркіне әсер ету, олар жасауы
мүмкін қылмыстың сипатын ... жоқ. ... ... ... ... ... болып табылмайды.
Көмектесушінің де екі түрі болады. Біріншісі - физикалық көмектесуші, яғни
қару-жарақ, құрал ... ... ... т.б. ... - ... ... ол тек ... нұсқауларымен немесе
уәделерімен ғана көмектеседі.
Осы жерде оны ... ... яғни ... ... (ҚК ... мен ... хабарламау қылмысынан (ҚК 364-бабы) ажыратып алу
керек. Егер де ол ... ала ... не ... уәде ... онда ... көмектесуші (инттелектуалдық), ал егер ... ала уәде ... ... ... қойғаннан кейін жасырса, не
хабарламаса, онда қылмысқа жанасушы (прикосновенность).
Көмектесушінің мәнін, онын, қылмыс жасаудағы обьективті ... ... ... ... мәселесін түсіну керек. Көмектесуші орындаушыға қылмыс
жасамастан бұрын немесе қылмыс жасау барысында ғана ... ... ... ... қылмыс біткеннен кейін орындалса, яғни орындаушының
әрекетімен себепті байланыс болмаса, онда ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылығы туралы
негізгі екі позиция болды. Бірі - ... ... ... жеткібесе де
қалған қатысушылар аяқталған қылмыс үшін жауап береді ... ... ... ... қылмысты аяғына жеткізсе, онда өзге қатысушылар
да аяқталған қылмыс ... ал ... ... онда өзге қатысушылар не
оқталу немесе дайындалу үшін жауап ... ... ... қылмыстық
жауаптылықтан босатылады (орындаушы қылмыстан өз еркімен бас ... ... Осы ... ... ... ... концепциясы дейді.
Қылмысқа қатысушылардың жауаптылығы турадлы әр түрлі көзқарастар ... ... ... ... ... ... позицияны ұстанды. Әлбетте,
орындаушының эксцесі (шектен шығушылығы), яғни ... ... ... олар ... әрекетті жасағандығы үшін өзге қатысшылар жауап
бермейді.
Бұрын Кеңес Одағында одаөтас Республикалардың қайсысын болса да Қылмыстық
заңдары (қазір ... де ... ... ... деп ... болса,
ҚР 1997 жылғы жаңа Қылмыстық кодексі оны "қатысушының эксцесі" деп атайды,
яғни шектен шығушылықтың аясын кеңейтіп көрсетеді.
Ұйымдасқан ... ... ... 1997 жылы 16 ... ... ... Қылмыстық кодексінің маңызы зор. Осы кодексте ... ... ала сөз ... адамдар тобы, ұйымдасқан топ, қылмыстық сыбайластық
жасаған қылмыстың, түсінігі (31 бап) ... ... ... ... ... құру және оны ... ... сыбайластыққа
қатысу үшін қылмыстық жаупакершілік ... ... ... ... ... ... саралау ережелері (28
бап) қылмысқа қатысушылардың бұзақылығы (30 бап) туралы ереже бекітілген.
Қылмыстық құқық институты бола отырып, ... ... ... ... ... ... етіп ... азаматтардың құқықтарын,
бостандықтары мен заңды мүдделерін, меншікті ұйымдардың құқықтары мен заңды
мүдделерін, ... ... пен ... қоршаған ортаны, Қазақстан
Республикасы Конституциясының құрылысы мен аумақтық тұтастығын, қоғам мен
мемлекеттің заңмен қорғалатын ... ... қол ... қорғау
бейбітшілік пен адамзаттың қауіпсіздігін қорғау, сондай-ақ қылмыстың алдын-
алуды қояды, қылмысқа кінәлі ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді, сондықтан, ... ... ... және қоғамдық құқықтық тәртіпті күшейтудің
қылмыстың құқықтық құралдарының бірі болып табылады.
Қазақстан Республикасы ... мен ... ... ... ... күресті күшейтуге көп көңіл бөліп отыр. 1995 жылғы ... ... ... ... ... Республикасы
Президенті бүгінгі тандағы басты мақсат-ұйымдасқан қылмысқа соққы ... атап ... ... ... ... ... жылдарда
реформа жүргізуді тереңдету бағдарламасының 5 ... ... ... ... ... ... құру құқық тәртібін
күшейтпей, ұйымдасқан қылмыс және ... ... ... ... ... ... объективтік белгілерінің өзі екеу, яғни ... ... ... ... ... адамдардан тұруы
керек. Егер ол қылмыстық жауаптылаққа тартыла алмайтын (мысалға, есі дұрыс
емес немесе жасы он төртке ... ... ... ... ... ... ... емес, жалғыз адамның жасаған қылмысы болып есептеледі: оның
орындаушысы жасы ... есі ... адам ... ... ... ... оның ... болып табылады.
Қатысушылықтың екінші объектитвік белгісі - ол ... ... ... болуы және ол жай бірлесушілік емес, себепті
байлыныстан ... таба ... ... ... ... Ол ... ... әрекет етуші адамдарға ортақ белгілі бір нәтижеге жетуге ұмтылу;
2) осы ортақ ... ... ... ... ... ... білуі
және ескеруі қажет.
Қылмысқа қатысушылықтың субъектитвік белгілеріне ең ... тек ... ... ... жатады, екіншіден, қатысушылардың ортақ ниеті
болуға ... Егер де адам ... ... ... оны екі ... одан ... адам орындаса да, олардың әрқайсысы жеке-жеке абайсызда ... ... ... ... өзге ... екен деп ... екі ... адам өлтіруі
немесе қолындағы нәрсесіне тигізем ғой деп ... ... кісі ... ... өзге ... ... сүйеп қойып атуы тб.).
Екіншіден, қатысушыларды ортақ ниет болуға тиісті. Ол үшін ... ... ... жағдайларды біліп, түсінуі тиіс. Орындаушының әрекеті мен
ниетінің қылмыстық сипатын; өз ... де ... ... ... ол ... ... нақты жағдайында ... ... ... ... етуі үшін ... ... туғызады: оның
әрекеті орындаушының қылмыс жасауға не ... ... ... шарт екендігі.
Қылмысқа қатысушылық нысандарына келетін болсақ, олар екі негіз ... ... ... күрделілігіне қарай: қарапайым, яғни бірге
орындаушылық (рөлдерді бөлмей) және күрделі, яғни рөлдерді бөле отырып.
Келесі критерий - ол ... ала сөз ... ... ... ... ... ала ... және алдын ала келісіммен. Соңғысының өзін
үшке ... ҚК: ... ала ... ... ... топ; ... ерекше нысанын-қылмыстық ұйым (сыбайластық).
ҚР ҚК-те бұлардың барлығы алдан ала ... ... мен ... ... ... бөлінбей қатар қарастырылады. ... ... осы ... 1997 жылы ... Қазақстан
Республикасы Қылмыстық кодексінің 31-бабында орын алды. Адамдар тобының,
алдын ала сөз ... ... ... ... немесе қылмыстық
сыбайластық құрамында қылмыс жасау Қылмыстық кодекстің 54-бабының ... «в» ... ... ... ... пен ... мән-жайлар болып табылады.
Қатысушылардың түрлері - орындаушы, ұйымдастырушы, көмектесуші және айдап
салушы.
Қылмыстың ... ... ... кодекстің Ерекше бөлімінің нақты
бабында қарастырылған қылмыстық құрамның ... ... ... ... қатар, қылмыс субъектісі болып табылмайтын немесе
абайсызда әрекет еткен адамдарды ... ... ... ... ... ... саналады.
Қылмыс жасауға басшы, жетекші ретінде қылмыс қүрамын ... ... ... ... ... ... ... да әрекеттер жасау-
жасамауына тәуелсіз, тікелей басшылық жасаған адамды үйымдастырушы деп
атайды. Қылмысты ұйымдастыру барысында ... ... ... ... алуан түрлі болады: қылмысқа қатысушыларды қылмыс жасауга
көндіру; қатысушылар арасында түрақты байланыс орнату және ... ... ... ... ... ... ... әрекет
қылмыстарымен таныстыру; ... ... ... ... ... ... ... құрал-саймандарымен қамтамасыз ету;
қылмыс жоспарын жасау және т. б. ... ... ... ... ... қылмыс жасау ниетін тудырған адам айдап салушы
деп танылады. Оның ... ... ... сатып алудан басқа да әр
түрлі жолдары да болуы мүмкін: сөзбен, қимылмен, ыммен т.б.
Басқа ... ... мен ... әсер етуде айдап салушы ... ... ... ... қатысу дәрежелері әртүрлі болады.
Ұйымдастырушы кінәлілерді біріктіреді де оларды басқарады. Ал айдап ... ... ... ... ... ... ол басқа
адамдарды қылмыс жасауға көндірумен шектеледі.
Қылмыстық әрекетке жалпы шақырудан айдап ... ... ... ... бір ... ... бір қылмыс жасауға көндіруі. ... ... ... бір қылмыстық әрекеттер жасауға шақыруда ... тән ... бір ... ... мен ... әсер ету, олар ... қылмыстың сипатын түсіну жоқ. Сондықтан, осындай жалпы шақырулар
айдап салушылық болып табылмайды.
Көмектесушінің де екі түрі ... ... - ... ... яғни
қару-жарақ, құрал беруші, қылмыс ... т.б. ... - ... ... ол тек ... ... немесе
уәделерімен ғана көмектеседі.
Осы жерде оны қылмысқа жансшалықтан, яғни қылмысты жасыру (ҚР ҚК 363-бабы)
қылмысы мен қылмысты хабарламау ... (ҚР ҚК ... ... ... Егер де ол ... ала ... не ... уәде берген
болса, онда ... ... ... ал егер ... ала уәде бермей, қылмыс жасалып қойғаннан кейін жасырса, не
хабарламаса, онда ... ... ... ... оның ... ... ... рөлін түсіну үшін
себепті байланыс мәселесін ... ... ... ... ... бұрын немесе қылмыс жасау барысында ғана көмектесе алады. Егер
көмектесушінің әрекеті қылмыс біткеннен ... ... яғни ... ... ... болмаса, онда мұндай әрекеттер көмектесушілік
болып табылмайды.
Қылмысқа бірге келісіп ... ... ... ... ... және практикалық маңызы зор.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазақстан Республикасынын Қылмыстық кодексі (1997 ж. 16 ... ... ... ... ... ... ... Түсінік. – Алматы ... ... 2008. – 11 ... Е.И. ... ... Республики Казахстан. Общая часть (изд. 3-е,
дополн.). Алматы, 2003. С. ... Ф.Г. ... о ... по советскому уголовному праву. Киев ... ... А.А. ... о ... М.:1961 С. ... П.И., ... Г.А. ... по уголовному праву. М.:1959. С.
220,112
Шаргородский Н.Д. Некоторые ... ... ... о ... ... 1965 .№1 . С. ... А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлiмi. Оқулық. – Алматы: Жетi жарғы,
2008. – 56 ... М.И. ... в ... ... С. ... А.С. Учение о личности преступника в советском уголовном праве. М.
1990. стр – ... Г.А. ... ... в ... ... ... Советская
юстиция N1. 1999- С. 76.
Қазақ ССР-нің Қылмыстық кодексі (1971 жылдың 1 ... ... ... мен ... ... ресми текст) Алматы – 1972 . 211 б
Указ Президента Республики ... «О ... по ... борьбы с
организованными формами преступности и коррупцией» от 17 ... 1992 ... Жети ... 1995 С. ... ... ... Казахстан «О дополнительных мерах по
обеспечению законности и ... от 9 июня 1994 ... 1994 № 5 С. ... Е. Қылмыстық құқық (ерекше бөлім) оқу құралы- Алматы Жеті жарғы
2007- 51 ... ... ... құқығы Оқулық – Қарағанды Болашақ- Баспа
2008 – 39 бет
Бапанов Т.Ә., Әбілезов Е.Т.Қазақстан Республикасы Қылмыстық құқығы ... ... ... ... Дәнекер 1998.- 58 бет.
Уголовное право РФ. Общая часть. Под.ред В.Н.Кудряцева., А.В. Наумова. М.
БЕК 2001. 68 с.
Борчашвили И.Ш., ... Г.К. ... к ... РК Караганда. 1999г. С.59.
Наумов А.В. ... ... ... ... ... курсы – 2- ... - ... ... 2002. ... Е.И. ... право РК. Учеб. пос. Особен. ... - ... С. ... М.И. ... ... по ... ... и
совокупности приговоров. Харьков, 1977, С.143
Шаргородский М.Д. Вопросы общей ... ... ... Л.:1955 С. 56-52
Комментарий уголовному кодексу РК. Под ред. И.И. Рогова, С.М. Рахметова. -
Алматы. 1999. С. 808
Кауфман М.А. ... ... ... ... ... МВД ... С. 214
Дурманов Н.Д. Обстоятельство, исключающие преступность и пративоправность
деяния.-М.,1991 С. 236
Учебное и ... ... ... ... ... 1999 С. ... Х.М. Обстоятельство, исключающие преступность и пративоправность
деяния.-М.,1998. С. 420
Чубаров В.А. Общественная ... ... и ... ... изучения).-М.,1992.С. 118
Беккариа Ч. О преступлениях и наказаниях. –М.,1999. С. 102
Лохвицкий А.В. Курс русского уголовного ... ... М.И. ... в ... Свердловск.1962. С. 420
Калишева Ж.Г. Уголовное право РК. Альбом схем.-Алматы,2003. С. 320
Дурманов Н.Д. Вопросы соучастие в судебной практике Верховного Суда ... ... ... ... ... ... и ... ... ... 1999 ... ... қатысу туралы түсінік және оның түрлері мен ... ... ... 1995ж №5. 35б.
Ковалев М.И. Соучастие в преступлении. Свердловск. 1992 М.С.132
Уголовное право РФ. Общая часть.Под.ред.В.Н.Кудряцева и А.В. ... С. ... Н.Г ... ... и ... уголовного
законодательства о соучастии. «Советское государства и право» 1990 №7 С. 27
Программа действии Правительства Республики Казахстан по ... ... ... гг. ... ... от 21 ... 1995 года.
Постановление Пленума Верховного Суда от 30 ноября 1962 года.По делу ... ВС ... 1963 ... А.Н. ... о соучастии. М.:1941.С. 61,26
Пионковский А.А.Учение о престулении.М.1961.С.65
Указ Президента Республики Казахстан «Об ... ... по ... ... от 11 ... 1994 ... М.А. ... уголовное право. Общая часть. Выпуск 11.
Тельнов П.Ф. Соучастие в преступлении М.: 1992. С. ... П.Ф. Кто ... за ... в ... М.:1981 С. ... А.Я. ... теории государства и права. М.: 1989. С. 126
Постановление Пленума Верховного Суда ... ... «О ... ... ... ... ... от 25 июля 1996 года.
Сахаров А.Б. Некоторые вопросы соучастия и прекосновенности в связи ... ... ... ... ... и ... № 2 С. ... Республикасының Конституциясы- Алматы: Жеті жарғы, 2010.–136 б.
Трайнин А.Н. «Некоторые вопросы учении о ... ... ... С. ... С. «Еще раз о соучастии» «Социалистическая ... П.Ф. ... за ... в ... М.: 1974.С. 12
Указ Президента Республики Казахстан «Об образовании ... по ... с ... ... и коррупцией» от 21
сентября 1994 года.
Меркушев М.Н. Ответственность за ... ... 1955. №1.С. ... Шайка-вид преступной организаци. «Правоведение» 1959.№4.С.32.
Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Ерекше бөлiмi. – Алматы: Жетi ... 2008 ... б.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 147 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыстық құқықтағы қылмысқа қатысушылардың түрлері және олардың жауапкершіліктері30 бет
Қылмысқа қатысу39 бет
Қылмысқа қатысудың мәні, түрлері және нысандары32 бет
«Қылмыс» ұғымы және оның белгіері қылмыстық жауапкершілік және оның құрамы17 бет
Істің мән-жайын жан-жақты, толық және объективті зерттеу принципі76 бет
Абайсызда жасалатын қылмыстар52 бет
Алдын ала тергеу барысында кылмыстык істі қысқарту40 бет
Басқару тәртібіне қарсы қылмыстардың құрамы18 бет
Дәлелдемелерді жинақтау және зерттеуге бағытталған қылмыстық іс жүргізудің мәжбүрлеу шараларын қолдану кезінде тұрғын үйдің қол сұқпаушылығы жағдайлары91 бет
Ежелгі және ортағасырлық қылмыстық құқықта талионды қолдану тәжірибесі19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь