Қаржылық есептілік

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1 ҚАРЖЫЛЫҚ ЕСЕПТІЛІКТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН МАҢЫЗЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1 Қаржылық есептіліктің сипаттамасы және оны құру принциптері ... ...
1.2 Қаржылық есептілік элементтерін тану және оларды бағалау ... ... ... ..

2 БАЛАНСТЫ ҚҰРАСТЫРУ ТӘРТІБІ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ («KAZ.ROSS GROUP» ЖШС.НЫҢ материалдары бойынша)
2.1 Баланстың актив бөлімі және оны құру тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2 Баланстың пассив бөлімі және құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.3 Бухгалтерлік балансты жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

3 БАЛАНСТЫҢ НЕГІЗГІ КӨРСЕТКІШТЕРІН ТАЛДАУ ЖӘНЕ БАНКРОТҚА ҰШЫРАУ МҮМКІНДІГІН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.1 Баланс құрамы мен құрылымын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.2 Баланс өтімділігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.3 Кәсіпорынның банкротқа ұшырау мүмкіндігін бағалау ... ... ... ... ... ...

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

А.ҚОСЫМШАСЫ Бухгалтерлік баланс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 4
КІРІСПЕ

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2012 жылғы 27 қаңтардағы «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында еліміздегі кәсіпорындардың бизнесті жауапкершілікпен жүргізудің қағидаттарын сақтауын ынталандырудың стратегиясын жасап, жүзеге асыру бойынша ұлттық байланыс орталықтарын құру қажеттігін атап айтты. 2012 жылы Қазақстанның БСҰ-ға өтуі туралы келіссөздер аяқталуы тиіс» делінген. 1
БСҰ-ға кіруде еліміздегі отандық кәсіпорындар өз өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру қажет. Бұл өз кезегінде кәсіпорынның нарықта белгілі бір стратегияны ұстауды және кәсіпорынның қаржылық талдауын жүргізуді талап етеді. Стратегиялық саясаты жоқ кәсіпорын өз кезеінде банкроттылыққа алып келуі мұмкін.
Банкроттық — кәсіпорындардың төлем қабілетсіздігі салдарынан өз жұмысын мәжбүрлі тоқтатуы. Әдетте, фирманың банкроттығы, көбінесе, олардың шығыны кірісінен асып кетуі салдарынан туындайды.
Сондықтан, дипломдық жұмыстың бұл тақырыбы нарықтық экономика жағдайында маңызды болып табылады. Қаржылық есептiлiк ұйым қызметінің қаржы жағдайы мен қаржы нәтижелерінің құрылымдалған ұсынуы болып табылады. Жалпы мақсаттағы қаржы есептiлiгiнiң мақсаты экономикалық шешiмдер қабылдау кезiнде пайдаланушылардың қалың тобы үшiн пайдалы ұйымның қаржы жағдайы, қызмет нәтижелерi мен ақшалай қаражатының қозғалысы туралы ақпарат беру болып табылады.
Кәсіпорында басқару жүйесін жетілдіру, шығындарды төмендету, қаржы ресурстарын тиімді пайдалануды басқарудың басты қайнар көзі - қаржылық есептілікті, оның ішінде бухалтерлік балансты ХҚЕС немесе ҰҚЕС-ке сәйкесті құрастыру қажеттілігін кәсіпорын басшылары мен менеджерлері тез түсінеді. Бұл жерде туындайтын мәселе біреу ғана, ол осы шараларды қалай жүзеге асыру жолдарын қарастыруды талап ету, есептеу жолдарын жетілдіру.
Бухгалтерлік баланстың кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудағы рөлі және оның банкротқа ұшырау мүмкіндігін бағалау – дипломдық жұмыстың басты мақсаты болып табылады.
Дипломдық жұмысты жазуда алдыға қойылған мақсатқа сәйкес зерттеуге мына міндеттер қойылды:
 қаржылық есептіліктің сипаттамасы мен маңызын ашу; шаруашылық субъектілерінің қаржылық есептілікті тиімді құрастыру арқылы жоғарғы пайданы алу мен рентабельділікті көтеру жолдарын нақтылау;
 кәсіпорынның қаржылық есептілігінің теориялық аспектісін зерттеу және оның қаржылық қызметіндегі мағынасын анықтау;
 бухгалтерлік баланстың элеметтеріне сипаттама беру және оларды құрастыру тәртібін ашып көрсету;
 бухгалтерлік баланстың негізгі көрсеткіштерін талдау;
1 Қазақстан Республикасының Президенті-Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың 2012 жылғы 27 қаңтардағы «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы
2 №1 «Қаржылық есептілікті ұсыну» ХҚЕС-ы
3 «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» 28.02.2007ж. №234-ІІІ Қазақстан Республикасының Заңы
4 Толпаков Ж.С. Бухалтерский учет. Учебник. Караганда, 2004 год
5 №7 «Ақша қаражатының қозғалысы туралы есептер» ХҚЕС-ы
6 ҚР Қаржы министрінің 2007 жылғы 21 маусымдағы № 217 бұйрығымен бекітілген Ұлттық қаржылық есептіліктің № 2 стандарты
7 №2 «Қорлар» Халықаралық қаржылық есептілік стандарты
8 Алекс Фосетт. Нужны ли МСФО предприятим малого и среднего бизнеса в Казахстане? //Баланс, август 2011, №2
9 Кеулімжаев Қ.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп принциптері: Оқу құралы. - Алматы, ЭкономикС, 2003
10 №10 «Есепті күннен кейінгі оқиғалар» ХҚЕС-ы
11 ҚР Қаржы министрінің 25.05.07 ж. № 185 бұйрығымен бекітілген "Бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспарын бекіту туралы"
12 «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» (Салық Кодексі) ҚР-ның 10 желтоқсан 2008 жылғы № 95-IV Заңы
13 №5 «Сатуға арналған ұзақ мерзімді активтер және қысқартылған қызмет» Халықаралық қаржылық есептілік стандарты
14 18 «Түсім» Халықаралық қаржылық есептілік стандарты
15 Серикбаев М.С. Принципы составления финансовой отчетности //Бюллетень бухгалтера. Алматы, 2011, №1, 21-29 бет
16 Модеров С. Составление бухгалтерскоо баланса с МСФО //Бухгалтерская наука. Алматы, 2011, №3, 14-18 бет
17 Василенко П.О. Составления отчета о движении денежных средств //Евразийский вестник аудитора. Алматы, 2010, №6, 37-51 бет
18 «Қосымша және жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер туралы» ҚР 22 ақпан 1998 жылғы Заңы
19 Толпаков Ж.С. Бухгалтерлік есеп 1, 2 том, Қарағанды, 2009 ж.
20 Специалисты компании «Джон Эшворт». Отчет об изменениях в собственном капитале //ББ-МСФО. Алматы, январь 2009, №1 (407)
21 Айрих Н. Пояснительная записка к финансовой отчетности по МСФО //ББ-МСФО. Алматы, 2010, №1, 35-42 бет
22 «KAZ-ROSS GROUP» ЖШС-ның 2011 жылға арналған қаржылық есептілігіне түсіндірме жазба
23 Миржакипова С.Т, Асанова А.Б. Финансовая отчетность про МСФО – обоснованный уровень развития компании //Аль Пари, 2007, №3-4, 121-123 бет
24 Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау \ Оқу құралы. - Алматы: Экономика, 2001 ж
25 Сейдуллина Н.К. Анализ финансовой отчетности. Алматы.: Қаржы – қаражат, 2009 ж.
26 Шеремет А.Д. Методика финансового анализа деятельности коммерческих организации: М., 2004г
27 Копжасаров Г.С., Составление и представление финансовой отчетности //Файл бухгалтера //Файл бухгалтера, 2009, №51, 10-11 бет
28 Супрун В.В., Дастанова П.Р. Компанияны ХҚЕС немесе ҰҚЕС пішіміндегі есеп жүйесіне ауыстыру әдістемесі //Қаржы қаражат. Алматы, 2010, №1, 8-13 бет
        
        мазмұны
|Кіріспе...............................................................|4 |
|................................................ | |
| | |
|1 ... ... ... мәні мен |6 ... ... |14 ... ... ... ... және оны құру | ... | ... ... ... ... тану және ... |19 ... |19 |
| |29 |
|2 ... ... ... және оны ... ... ... |35 ... ЖШС-ның материалдары бойынша) | ... ... ... ... және оны құру | ... |39 ... Баланстың пассив бөлімі және |39 ... |54 ... ... балансты жетілдіру |59 ... | |
| |62 |
|3 ... ... ... ... және ... ұшырау | |
|мүмкіндігін талдау..................................... |64 ... ... ... мен ... | ... |66 ... Баланс өтімділігін талдау | ... ... | ... ... ... ... ... | ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... ... | ... | |
| | ... Бухгалтерлік | ... | ... ... ... ... 2012 жылғы 27
қаңтардағы «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту – ... ... ... атты ... ... ... еліміздегі кәсіпорындардың
бизнесті жауапкершілікпен жүргізудің қағидаттарын сақтауын ынталандырудың
стратегиясын жасап, жүзеге ... ... ... ... ... ... атап ... 2012 жылы Қазақстанның БСҰ-ға өтуі ... ... ... ... (1(
БСҰ-ға кіруде еліміздегі отандық кәсіпорындар өз өнімдерінің бәсекеге
қабілеттілігін арттыру қажет. Бұл өз кезегінде кәсіпорынның нарықта белгілі
бір стратегияны ... және ... ... ... ... ... ... саясаты жоқ кәсіпорын өз кезеінде банкроттылыққа алып
келуі ... ... өз ... ... ... көбінесе, олардың шығыны
кірісінен асып кетуі салдарынан туындайды.
Сондықтан, дипломдық жұмыстың бұл тақырыбы ... ... ... ... ... ... ... ұйым қызметінің қаржы
жағдайы мен қаржы нәтижелерінің құрылымдалған ұсынуы болып табылады. Жалпы
мақсаттағы қаржы ... ... ... шешiмдер қабылдау
кезiнде пайдаланушылардың қалың тобы үшiн ... ... ... жағдайы,
қызмет нәтижелерi мен ақшалай қаражатының ... ... ... беру
болып табылады.
Кәсіпорында басқару жүйесін жетілдіру, шығындарды төмендету, қаржы
ресурстарын ... ... ... ... ... көзі - ... оның ... бухалтерлік балансты ХҚЕС немесе ҰҚЕС-ке сәйкесті
құрастыру қажеттілігін кәсіпорын басшылары мен менеджерлері тез ... ... ... ... ... ... ол осы ... қалай жүзеге асыру
жолдарын қарастыруды талап ету, есептеу жолдарын жетілдіру.
Бухгалтерлік баланстың кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудағы ... оның ... ... ... ... – дипломдық жұмыстың басты
мақсаты болып ... ... ... ... қойылған мақсатқа сәйкес зерттеуге мына
міндеттер қойылды:
– қаржылық есептіліктің ... ... ашу; ... субъектілерінің
қаржылық есептілікті тиімді құрастыру
арқылы ... ... алу ... көтеру жолдарын нақтылау;
– кәсіпорынның қаржылық есептілігінің
теориялық аспектісін зерттеу және ... ... ... ... ... ... элеметтеріне
сипаттама беру және ... ... ашып ... бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... жұмысты жазу барысында ақпараттық база ... ... жыл ... ... ... ҚР ... ҚР ... ҚР
Үкіметінің, ҚР Қаржы министрлігінің ... ... ... ... ... ... ... мен ұлттық қаржылық
есептіліктің стандарттары (ҰҚЕС) және ҚР Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... әдістемелік нұсқау болып бухгалтерлік есеп
және талдау облысындағы шетелдік және отандық ғалымдар мен мамандардың ... мен ... ... ... ... мақалалар
бухгалтерлік есептің үлгілік шот жоспары мен зерттелген тақырып бойынша
бухгалтерлер мен ... ... ... ... ... ... ... «KAZ-ROSS GROUP» ЖШС-ның
материалы алынған.
Зерттеу жұмысының басты мақсаты – «KAZ-ROSS GROUP» ЖШС ... ... ... ... ... негізгі
көрсеткіштеріне талдау жасаудың экономикалық механизмдері мен ... ... ... ... тиімділігін кешенді зерттеу және оны
ХҚЕС немесе ҰҚЕС–ке сәйкесті құрастырудағы негізгі мәселелерді анықтау мен
бірқатар ... ... ... ... ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН МАҢЫЗЫ
.
1.1 Қаржылық есептіліктің ... және оны құру ... деп ... ... кезеңдегі қаржылық шаруашылық қызметін
кешенді түрде сипаттайтын барлық ... ... ... ... ... есеп ... соңғы сатысы болып табылады. ... ... өз ... ... тұлғаның қаржылық жағдайы
туралы сенімді, мәнді және пайдалы ақпараттарды беру болып табылады.
Қаржылық есептiлiк – бұл ... ... ... ... ... ... ... талап етуге мүмкiндiгi жоқ
пайдаланушылардың ... ... ... ... ... ... ... есептiлiгi жеке өзi немесе жылдық есеп немесе бағалы
қағаздар проспекті сияқты басқа ... ... ... құрамында
ұсынылатын құжаттарды қамтиды[2].
Қаржылық есептіліктің мақсаты өз ... ... ... ... туралы сенімді, мәнді және пайдалы ақпараттарды беру болып
табылады. ... ... ... ... потенциалды
инвесторлар, кредиторлар, жабдықтаушылар, сатып алушылар, ... ... ... т.б. ... ... ... есеп ... соңғы сатысы болып табылады.
«Бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк ... ... ... жылғы 28 ақпандағы N 234 Заңына сәйкес жылдық қаржылық ... ... ... 1 ... ... 31 ... қоса ... жыл болып
табылады. Жаңадан құрылған ұйым үшiн ... ... жыл ол ... ... ... басталып сол жылдың 31 желтоқсанын қоса қамтиды.
Әдетте қаржы есептілігі бір жыл ішінде ... үшін ... ... Алайда
кейбiр ұйымдар практикалық тұрғыдан алғанда есептерді, мысалы, ұзақтығы 52
апталық кезең үшін ... ... ... ... күні ... және ... жылдық қаржы есептiлiгi бiр жылға қарағанда ұзағырақ немесе
қысқарақ ұсынылған ... ұйым ... ... ... кезеңге
қосымша мыналарды ашып көрсетуге міндетті:
– неғұрлым ұзағырақ немесе неғұрлым қысқарақ ... ... ... мен ... ... есептегі, капиталдағы өзгерiстер
туралы есептегі, ақша ... ... ... және ... ... салыстырма сомалардың
толық дәрежеде салыстырмалы емес екендігінің фактiсi.
Бұрмаланған есептілік үшін кәсіпорынның басшысы мен бас бухгалтері ҚР-
ның әрекет етіп ... ... ... ... ... ... есеп пен қаржылық есептілік» заңына сәйкес
қаржылық есептіліктің негізгі ... ... ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттардың қозғалысы туралы ақпаратты
қоспағанда, есептеу әдісі бойынша есепке алу ... ... ... ... ... Соған сәйкес өнім жөнелтілген, жұмыс
атқарылған ... ... ... ... ... ... ... болып
танылады (көрініс табады), ал шығысы мен зияны орын алынған кезден ... ... ... ... ... ... осы баптар үшін
белгіленген тану анықтамалары мен өлшеуіне сәйкес ... ... ... ... пайда мен зияндар (қаржылық ... ... ... ... ... ... ... ұйымның басшылығы
ұйымның өз қызметiн жалғастыру қабiлетiн бағалауға міндетті. ... егер ... ... не ... таратуға немесе оның қызметiн
тоқтатуға өзі ниет ... не ... ... басқа нақты баламасы
болмағандықтан, осындай іс-әрекет тәсілін таңдауға ... ... ... ... ... қызметтiң үздiксiздiгi негiзiнде жасалуға тиiс.
Егер ұйымның басшылығы бағалау барысында бұдан ... ... ... ... қабiлетiне едәуiр күмән туғызуы мүмкiн оқиғаларға
немесе жағдайларға байланысты ... ... ... оған ... бұл ... қаржы есептілігінде міндетті ... ... тиiс. Егер ... есептiлiгi қызметтiң үздiксiздiгiне жол беру
негізінде жасалмаса, бұл факт ... ... ... және ... ... ... деп есептелмейтiн себеппен қатар, міндетті түрде
ашып көрсетiлуге тиiс.
Сондай-ақ, қаржылық есептілікті жасау мынандай ... ... ... ... берілетін ақпарат бизнес,
экономикалық қызмет пен бухгалтерлік есеп туралы жеткілікті білімі бар ... ... ... ... ниет білдірген пайдаланушыларға
түсінікті болатындай етіп ұсынылуға тиіс.
Орындылық. Қаржылық ... ... ... ... тиіс. Қаржылық, шаруашылық, жедел жағдайларын бағалаған кезде
олардың қабылдаған шешіміне ... ... өз ... ... ... есептілікте берілетін ақпарат шешімдер қабылдау ... ... ... отырып, орынды болуға тиіс.
Салыстыру. Пайдаланушыларға компанияның әр түрлі есепті кезеңінің
қаржылық есептіліктерін ұйымның ... ... мен ... қызметінің
нәтижелерінің өзгеру тенденциясын анықтау үшін ... ... ... ... ... қатар, есеп саясатындағы өзгерістер
туралы ақпар беру керек. Кейбiр реттерде алдыңғы ... ... ... ... ... ... ағымдағы кезеңде де
мәнділігін сақтайды.
Сақтық. Ұйымның қызметі барысында ... ... мен ... әр түрлі сипаттағы белгісіздіктер туындамай тұрмайды. Мұндай
белгісіздіктердің ... мен ... ... ... сақтық мәніне
сәйкес ашқан жөн. ... – бұл ... ... ... ... ал ... ... шығыстар тым төмендетілмеуі үшін
белгісіздік жағдайында есептік ... ... ... үшін ... бағаларды қолдану кезінде белгілі бір сақтық дәрежесін сақтау.
Жүйелілік. Пайдаланушы субъекттің ... ... оның ... ... ... ... ... керек, өйткені оның
көмегімен қаржылық жағдайдың тенденциялық өзгерістерін анықтай алады, демек
қабылданатын ... ... ... ... ... есепке алу. Активтер мен мiндеттемелер және кірістер мен шығыстар
өзара есепке алынбауға тиiс, бұған ол ... ... ... ... ... ... немесе түсіндірме талап ететін реттер кірмейді.
Активтер мен міндеттемелердің, кiрiстер мен ... ... ... ... мен зияндар ... ... ... ... өзге ... ... ... реттерді қоспағанда,
жүргізілген өзара есепке алу ... ... ... ... мен жағдайларды түсіну бөлігінде де, болашақта ұйымның ақшалай
қаражаттарының қозғалысын ... ... де ... төмендетеді. Бағалау ... ... ... ... арналған резерв және дебиторлық берешек бойынша күмәнді
борыштарға арналған резерв шегерілген активтерді бағалау - ... ... ... ... және ... Ұқсас баптардың әрбiр елеулi сыныбы қаржы
есептiлiгiнде ... ... жеке ... тиiс. ... емес сипаттағы
немесе мақсаттағы баптар, егер олар елеулі болып табылмайтын ретте ... ... жеке ... ... есептiлiгi операциялардың көп санын немесе сипатына немесе
мақсатына сәйкес құрылымы жағынан топтарға бiрiктiрiлген өзге де ... ... ... табылады. Біріктіру және сыныптау процесінің ... жеке ... не ... ... пайдалар мен зияндар туралы
есепте, ... ... ... есепте және ақша қаражатының
қозғалысы туралы есепте, түсіндірме жазбада ... ... ... деректердi ұсынудан тұрады. Егер қандай да болсын жеке баптың
өзі ... ... ... ол тікелей қаржы есептiлiгiнде, не ескертулерде
басқа баптармен бiрiктiрiледi. Қаржы есептiлiгiнің өзінде оны жеке ұсынуды
талап ету үшiн бап ... ... ... ... бап, ... де, ... ... ұсыну үшiн жеткiлiктi түрде елеулi болуы мүмкiн[2].
Алғашқыда айтылғандай есептілікке қойылатын ... ... ... мен ... ... табылады, яғни акционерлер мен инвесторларға
есептіліктің ... ... ... тиіс. Есептілік белгіленген
мәліметтердің мерзімінде жасалғаны жөн.
Қаржылық есептiлiк ҚР-ның ұлттық ... ... ... ... ... ... жылдан кейінгі келесі жылдың ... ... ... Қаржылық есептiлiкке ұйымның басшысы және бас
бухгалтерi немесе дара кәсiпкер қол қояды. Бухгалтерлiк есебiн бухгалтерлiк
ұйым немесе кәсiби ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлiк ұйымның басшысы немесе ... қол ... ... шаруашылық қызметін жедел басқару үшін ... ол ... ... ... мен болжау үшін басты (бастапқы) база
болып табылады. Есеп беруге қойылатын негізгі ... ... ... ... анық және ... барлық көрсеткіштерді бір-бірімен қатаң түрде үйлестіру;
– бухгалтерлік пен жедел-статистикалық есеп ... ... ... және ... да ережелерді сақтау болып
табылады.
Қаржылық есептілік кәсіпорындардың өндірістік және ... ... ... және ... алу жазбаларымен расталып жинақталған
деректерден жасалады. Қандай кезең үшін ... ... есеп ... ... ... берілетін есептер болып бөлінеді. Балансты және басқа да
берілетін есептерді уақытында әрі сапалы жасау үшін бухгалтерия ... ... ... ... ... ... ... да есептерін толық көлемде берілуін қамтамасыз етуі керек.
Қаржылық есептің ақпараттары балансқа дейін ... ... ... Бұл
өңдеу процесі төрт кезеңнен тұрады:
Бірінші кезең. Әр түрлі шаруашылық фактілері құжатталады.
Екінші кезең. Есеп ... есеп ... ... ... соң ... есеп шоттарында көрсетіледі: ... ... ... Бас ... ... Есеп жиынтығы есептілік нысандарына көшіріледі: баланс,
пайда мен зияндар туралы есеп, ақша ... ... ... ... ... ... есеп.
Төртінші кезең. Кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық қызметі талданады.
Есептілік жөніндегі жұмыстарды мүлтіксіз ұйымдастыру ісінде бухгалтер
қызметкерлердің ... ... ... ... және есеп жұмыстарының
кестесін белгілеудің маңызы зор. ... ... ... ... саралау парақтарында және белгіленген көлемдерде есептік
тізімдемесінде жасалынады. Аталған деректердің негізінде талдау жасалынады.
Жасалған ... және ... ... есептердің көрсеткіштерінің
дәлдігін қамтамасыз ету үшін арифметикалық және логикалық тұрғыдан мұқият
тексеру керек. Баланстық ... ... ... ... баланс
баптарының деректерін ... ... осы ... ... жыл ... ... әрбір жолы анықталады.
Жылдық қаржылық есептілік ҚР «Бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк
туралы» Заңының 19 бабына сәйкес мыналарға ұсынылады:
1. Құрылтай ... ... ... ... ... статистика органдарында тiркелу орны бойынша ҚР-ның
мемлекеттiк статистика органдарына;
3. ҚР-ның мемлекеттiк бақылау және қадағалау ... ... ... ... жазбаларға өзгеріс енгізу жағдайы туындаса, осы
жылға және өткен жылға қатысты берілген есептер мен ... ... ... ... деп ... онда ... ... көрініс береді.
Өткен жыл үшін берілген ... мен ... ... ... жыл үшін берілген есептер мен баланстар бекітілгенге дейін жасалады.
Мұндайда өткен жылғы желтоқсан ... ... ... ... ... ... ... 486-б].
ҚР-ның 2007 жылдың 28 ақпандағы ... есеп пен ... ... ... сәйкес шаруашылық субъектілер қаржылық есептілікті
ұлттық қаржылық ... ... және ... ... стандартарына сәйкес құрады.
Ұлттық қаржылық есептіліктің № 1 стандарты «Жеке кәсіпкерлік туралы» ҚР-
ның 2006 жылғы 31 қаңтардағы № 124 ... ... ... ... салық
заңнамасына сәйкес, сондай-ақ жеңілдетілген декларацияның негізінде шаруа
немесе фермерлік қожалықтарға, ауыл ... ... ... ... арналған арнайы салық режимдерін қолданатын шағын кәсіпкерлік
субъектілерінің бухгалтерлік есепті жүргізу және қаржылық есептілікті ... ... ... ... есеп пен ... ... ҚР-ның Заңына сәйкес әзірленді.
Ұлттық қаржылық есептіліктің № 2 стандартының ... ... ... жүзеге асыруы және қаржылық есептілікті жасауы болып
табылады:
– «Жеке кәсіпкерлік туралы» ҚР-ның 2006 жылғы 31 қаңтардағы ... ... ... ... ... және орта ... ҚР-ның заңнамасына сәйкес ҚР-ның аумағында тіркелген
шетелдік заңды тұлғалардың коммерциялық емес ... мен ... ... ... құқығына негізделген мемлекеттік
кәсіпорындардың (қазыналық кәсіпорындар).
Ал халықаралық стандартқа байланысты қаржылық ... ... ... ... кәсіпкерлікпен айналысатын ұйым мен мекеме
субъектілері ... ... ... ... ... ... халықаралық стандарттары комитетi Қорының ... ... және ... ... жариялауға жазбаша рұқсаты бар ... ... ... орыс ... жариялаған халықаралық стандарттарға
сәйкес жүзеге асырады. Сонымен, яғни бүгінгі заман талабына ... ... ... және орта ... ... ҚР ... министрінің 2007
жылғы 21 маусымдағы № 218 ... ... ... ... № 1 ... және ... ... есептіліктің № 2
стандартына сәйкес жүргізіледі, ал үлкен кәсіпкерлікпен ... ... ... субъектілері №1 «Қаржы есептiлiгiн ұсыну», №7 ... ... ... ... №10 ... ... кейінгі
оқиғалар», №8 «Есеп саясаты, есептік бухгалтерлік бағалаулардағы ... ... ... ... жүргізіледі.
Қаржылық есептiлiк дара кәсiпкердiң немесе ұйымның қаржылық жағдайы,
қызметiнiң нәтижелерi және ... ... ... ... бiлдiредi. Мемлекеттiк мекемелердiң қаржылық ... ... ... ... ... ... ... пайда мен зияндар туралы есеп;
3) ақша қаражатының қозғалысы туралы есеп;
4) капиталдағы өзгерістер туралы есеп;
5) түсіндірме ... ... ... болып бухгалтерлік баланс саналады. Оны
жасауға дейін есеп ... ... ... ... ... ... айналым аналитикалық есеп ... ... ... және ... ... ... салыстыру үшін жыл
басындағы бекітілген баланс баптарының номенклатурасы жыл ... ... ... және ... ... ... ... тиіс. Баланс Бас кітапта көрсетілген шоттардың
қалдығының негізінде ... Ол ... ... капитал
(меншікті) деген бөлімдерден ... ... мен ... ... ұзақ және ... ... ... мерзімді және ұзақ мерзімді активтер, меншік капиталы, қысқа
мерзімді және ұзақ мерзімді ... ... ... ... Жыл соңында белгіленген тәртіп бойынша ... ... ... ... ... ... Түгендеу – бұл бухгалтерлік есеп
әдісінің басты элементтерінің бірі, ол есеп айырысудың, ақша қаражатарының,
аяқталмаған өндірістің, ТМҚ-дың, МЕА-дің, ... ... ... ... ... және олардың есеп мәліметтерімен салыстыруын ... ... ... ... ... және ... істеу тәртібіне
қарамастан, оны барлық кәсіпорын жүргізеді. Ол ... ... ... ... Тек ... ... шаруашылықта болатын әрі
жасалатын барлық шаруашылық құбылыстар бухгалтерлік есепте көрініс табады.
Бухгалтерлік балансқа субъекті ... ... ... ... сипатына қарай қосымша баптар, бөлімдер мен ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы
талданады[4, 488-б].
Пайда мен зияндар туралы есеп субъектінің кезеңдегі кірістері мен
шығыстарын көрсетеді. ... мен ... ... ... ... ... ... ішінде мынадай сомаларды көрсететін кем дегенде мынадай желілік
баптар болуға тиіс:
– табыс;
– қаржыландыру жөніндегі шығындар;
– қауымдасқан компаниялар мен ... ... мен ... үлес ... ... ... әдісіне сәйкес ескерілген ұйымның үлесі;
– салық бойынша шығыстар;
– қысқартылған қызметтен алынған салық салудан ... ... ... ... ... шығындарын шегергенде
әділ құны бойынша бағалау нәтижелері бойынша танылған салық
салудан ... ... ... зиян ... ... құрайтын активтердің немесе шығу ... ... ... ... ... ... пайда немесе зиян.
Ұйым қызметінің қаржы нәтижелерін түсіну үшін осылайша ұсыну маңызды
болған кезде пайдалар мен ... ... ... ... міндетті түрде
қосымша желілік баптар, бөлімдердің ... және ... ... ... мен ... ... есеп нәтижелері: ҚР Бухгалтерлік есеп
шоттарының үлгілік жоспарындағы 6 «Кірістер» және 7 ... ... ... ... негізінде шығарылады. Басқаша айтқанда,
есеп беруге қажетті барлық деректері бухгалтерлік есеп шоттарында көрініс
тапқан мәліметтерден тікелей ... мен ... өз ... ... ... заңды және жеке
тұлғаларымен қарым-қатынас жасау нәтижесінде туындаған ... ... есеп ... ... ... Ақша ... ... және ағымдағы банктік шотындағы ақша кіреді. ХҚЕС
бойынша қаржылық есептілікті ұсынатын ұйымдар үшін ақша ... ... ... және осыған байланысты ақпаратты ашып көрсетулерді
ұсынуға ... ... №7 ... ... ... ... ... атап көрсетілген.
Ақша қаражатының қозғалысы туралы есепте операциондық, инвестициялық
және қаржылық қызметін жүзеге асыру нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... қаржы қызметінде пайдаланылатын
таза ақшалай қаражаты, ... ... және ... эквивалеттерінің
таза көбеюі, жылдың бойындағы және ағымдағы ақшалақ қаражатпен оның
эквивалеттері ... ... ... ... ... түсімдерінің және төлемдерінің мөлшері ұйым ... ... ... мүмкіндіктерді сақтау, дивидендтер төлеу және
қаржыландырудың сыртқы көздеріне ... жаңа ... ... ... ... ақша қаражаттарының түсімін қамтамасыз ... ... ... ... ... Операциялық қызметтен түсетін
ақша қаражаттарының бастапқы операциялық түсімдер мен төлемдерінің негізгі
құрамдас бөлігі туралы ақпарат ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының болашақ қозғалысын болжау ... ... ... туралы есеп кезеңдегі пайда немесе зиянды,
кезеңде капиталдың құрамында танылған ... мен ... ... есеп ... ... ... мен өзгерістердің әсері және
есеп форматына байланысты ... ... ... ... туралы
есепті – субъект капиталының иелері жүргізген соманы және оларға ... ... мен өзге де ... сомасын қамтиды. Субъект
тікелей есептің өзінде ... ... ... ... өзгерістер
туралы ұсынуға тиіс:
1) кезеңдегі пайда немесе зиян;
2) тікелей ... ... ... ... ... ... ... бабын және мұндай баптардың жиынтық сомасын;
3) кезеңдегі кірістер мен шығыстардың жалпы сомасы (басты ұйымның
үлестік ... ... және ... ... ... ... жеке ... осы тармақтың 1) және 2)
тармақшаларын сомалау жолымен есептелген);
4) капиталдың әрбір ... ... ... есеп ... ... ... ... – кәсіпорында жасалған негізгі аналитикалық ... ... ... ... ... тауарлары бойынша негізгі
себептерімен қоса, орындалу жайына қысқаша баға ... және ... ... ... оң және теріс әсер еткен жақтары да ашылады.
Қаржылық есептілікке ... ... ... ... ... қосымша ақпаратты қамтиды. Ескертпелерде осы есептерде ұсынылған
баптарды баяндау сипаты мен осы есептерде танылуға жататын баптар ... ... ... түсіндірме жазба және ескерту реттелген тәртіппен
берілуі тиіс. Баланстың, пайда немесе зияндар ... ... ... ... оған қатысты кез келген ақпаратқа қиылысты сілтемелер, ... ... ... ... бірақ, толық және дұрыс ұсыну
үшін ... ... ... ... ... ... құрамында ҚР-ның аймағында және онан
тысқары жерлерде ... ... ... ... ... бар болса,
өзінің қаржылық есептілікпен қоса консалидацияланған есеп беруді ... ... ... ... есеп ... біріктіреді.
Заңды тұлға егер де басқа негізгі заңды тұлғаның өзінің ... ... ... ... ... иеленсе және қабылданатын шешімдердің
басым бөлігін анықтау мүмкіндігіне ие болса, онда олар ... ... ... ... егер де ... ... ... бар заңды тұлғаның бар
болғаны 20% дауыс беретін акциясына ие болса және ... ... ... бар ... тәуелді серіктестік ретінде танылады.
Бас кәсіпорындарда және барлық еншілес кәсіпорындары бірігіп, біріккен
заңды ... ... ... және ... ... бойынша
консолидацияланған есеп беруін жасайды.
Қаржылық есептіліктің пайдаланушылар олардың топтасқан бөлігін ғана
емес, ... ... ... ... ... ... ... қажеттілік
консолидацияланған есептілікке қойылатын талапты күшейтеді.
Консолидацияланған есептілік құрамына консолидацияланған бухгалтерлік
баланс, ... ... мен ... ... ... ақша ... ... туралы есеп және түсіндірме
жазба кіреді.
Негізгі заңды тұлға және оның ... ... ... ... келесі жолмен консолидациялайды, яғни біріктіреді:
– есеп беруді өзара сәйкестендіреді, есеп беру ... ... ... ... ... активтер, міндеттемелер, меншікті капитал, табысы, шығысы
туралы ... әр ... жолы мен бабы ... ... баптар бойынша қайталауға жол берілмейді және кейбір
баптар жойылуы мүмкін.
1.2 ... ... ... тану және ... ... есептілік мәміленің және басқа да оқиғаның нәтижесін классқа
топтастырып, экономикалық мазмұнына сәйкес көрсетіледі. Экономикалық мазмұн
қаржылық есептіліктің ... ... ... ... элементтерін тану – бұл бухгалтерлік балансқа енгізу
процесі немесе пайда мен зияндар туралы есептің ... ал ол ... ... ... келеді және мынадай тану ... кез ... ... ... осы ... ... ... бар, оның түсуі де, шығып кетуі де ... ... құны бар, ол ... дәлдікпен өлшенуі мүмкін.
Тану бухгалтерлік баланста немесе пайда мен зияндар туралы есепте
элементтердің ... ... ... келетін және мынадай өлшеулерді
қанағаттандыратын бапты көрсету ... ... ... байланысты болашақтағы кез келген экономикалық пайданы субъект
алатын немесе жоғалтатын ықтималдық бар; және
2. Іс жүзіндегі шығындар ... ... құны ... ... ... ... танымау пайдаланылатын есеп саясатын ашумен де,
ескертпелермен немесе түсіндірме материалдармен де түзетілмейді.
Болашақтағы ... ... ... ... ... баппен ассоциацияланатын болашақтағы экономикалық пайданы
алуының немесе жоғалтуының ... ... ... ... ... ... ... экономикалық пайда ағынына
қолданылатын белгісіздік дәрежесін бағалаулар қаржылық ... ... бар ... ... ... ... ... дәлелдемелер
негізінде жүргізіледі. Мұндай бағалаулар жеке мәнді баптар үшін дара ... ... ... мәні аз ірі жиынтықтар үшін топтап жүргізіледі.
Мысал келтіретін болсақ, егер дебиторлық ... ... ... онда ... ... ... ... танылуына күмән жоқ және ол
ақталған. Егер ... ... ... берешектің бір бөлігі өтелуі
күмәнді болса, онда өтелмеуі тиіс күмәнді соманы шығын ретінде тану ... ... ... бір ... сақталу мерзімі өтіп кеткен жағдайда,
яғни ол қор тікелей қолдануға немесе өндіріске ... ... ... ... жағдайда қордан тек ескі-құсқы ... қор ... ғана ... ... ... ... ... қордың баланстық
сомасын азайта отырып, қорлардың құнсыздануы бойынша резерв ... ... есеп пен ... ... ... Заңының 13
бабына сәйкес қаржылық жағдайын ... ... ... ... ... ... табылады: активтер, міндеттемелер және меншік
капиталы[3].
Актив – бұл ... ... бар ... ... мен жеке ... ... емес ... Активтер болашақта жүзеге асатын экономикалық олжа
ретінде көрсетіледі. Ол өткен активтің ... ... ... Актив
өнімді (жұмысты, қызметті) өндіру үшін, сондай-ақ өндірісті ... ... ... үшін пайдаланылады. Болашақ экономикалық олжа ретінде
жүзеге асатын активтер өндірісте және ... ... ... ... ... ... ... міндеттемесін өтеу үшін
қолданылуы, меншік иелерінің ... ... ... ... ... ... ... табиғи нысанда болады.
Солай бола ... да, ... ... ... ... ... ... Кейбір активтер материалдық емес болып табылады.
Активтің болуын ... ... ... ... міндетті болып
табылмайды. ... ... ... ... ... мүлкі, егер
субъект осы мүліктен түседі деп күтілетін пайданы бақылайтын жағдайда актив
болып ... – бұл ... ... ... ол ... ... ... пайда болғанын, белгілі бір әрекеттің
кредитор пайдасына ... ... ... ... ... одан ... ал ... қарызданушыдан өз міндетемесінің пайда болғанын, белгілі
бір әрекеттің кредитор пайдасына жасалатындығын көрсетеді: ... ... одан бас ... ал кредитор қарызданушында өз ... ... ... ... ... ... сипаттамасы субъектіде нені болмасын қандай да
болмасын белгілі бір түрде әрекет ететін немесе ... ... ... ... ... Міндеттеме қандай да болмасын заңды тұлғадан
шыққан, сол сияқты практикадан алынған ... ... ... ... шарттан немесе заңнамалық шарттан шығады және мәжбүрлі тәртіппен
орындалуы мүмкін. Практикадан шығатын ... ... ... ... туындайтын міндеттеме:
1) саясат ... ... ... ... ағымдағы өтініш деп
жарияланған өткен қызметтің орныққан практикасында субъект басқа тараптарға
ол өзіне белгілі бір ... ... ... нәтижесінде субъект осы тараптарда өзіне қабылдаған міндеттерді
орындайтындығына қатысты негізделген күтулер жасаса.
Қолданыстағы міндеттемені ... ... ақша ... төлеуді, өзге
де активтерді беруді, қызметтер көрсетуді, қолданыстағы міндеттемені басқа
міндеттемемен ауыстыруды ... ... жеке ... ... ... сондай-ақ кредит берушінің өзінің құқықтарынан ерікті
немесе ... бас ... ... ... да ... ... ... капиталы – бұл субъектінің міндеттемесі ... ... ... ол бірнеше классқа бөлінеді: жарғылық капитал, төленген
капитал, ... ... ... үлес ... ... ... бөлінбеген пайда (жабылмаған залал). Қаржылық есептілікте
пайдаланушылар үшін бұндай ... ... ... ... ... ... де баланс пассивінің құрылымында меншік капиталының үлес ... ... ол ... қаржылық жағдайының тұрақтылығын көрсетеді.
ҚР «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» Заңының 13 бабына
сәйкес қаржылық-шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... кiрiстер мен шығыстар болып
табылады.
Қызмет нәтижесі пайда немесе ... ... ... ... ... мен шығыстарының өзара байланысы ... ... ... ... ... нәтижелерінің өлшеуі ретінде немесе инвестицияларға кіріс
немесе ... ... ... ... ... үшін ... ... Пайданы өлшеуге тікелей байланысты қаржылық есептіліктің
элементтері ... мен ... ... ... Олар ... ... – активтердің ағыны немесе өсімі нысанындағы есепті кезең
ішіндегі экономикалық пайданың ұлғаюы немесе ... ... ... ... ... ... капиталдың ұлғаюына әкелетін
міндеттемелердің азаюы. Кірістер қатарына: өнімді сатудан және қызметтер
көрсетуден түсетін ... ... ... ... ... ... түсетін табыстары жатады. Кірістер өзіне субъектінің қарапайым
қызметінің түрлерінен ... ... ... оның ... өнім ... көрсетуді, сыйақыны, пайыздар, дивидентер мен роялтиді сатудан
түскен кірістерді қамтуы мүмкін.
Кірісті тану активтің ... ... ... ... ... ... сатудан активтің таза өсуі. Кейбір үкіметтік субсидиялар
компанияға заем ретінде беріледі. Компания ... ... ... ... белгілі бір жұмыс орнын ашқан кезде) ... ... ... заем ... ... деп ... ... рақымшылық компания үшін
табыс болып табылады және шығынды ...... ... немесе азаюы нысанындағы есепті кезең
ішінде экономикалық пайданың азаюы ... ... ... ... байланысты азаюдан ерекшеленетін капиталдың азаюына ... ... ... ... ... ... туындайтын шығыстар, мысалы,
сатылған өнімнің және көрсетілген қызметтердің өзіндік құнын, жалақыны ... ... ... ... ... әдетте, активтердің,
мысалы ақша қаражатының және олардың ... ... ... ... немесе азаюы нысанын қабылдайды.
Қаржылық есептіліктің ... ... ... ... ... – ақша ... анықтау, ол бойынша осы элементтер
танылады және бухгалтерлiк есепте және ... ... ... ... ... ... және олар бойынша ... ... ... валютасымен жүргiзiледi. Шетел валютасымен жасалған
операциялар мен оқиғалар ҚР-ның ... есеп және ... ... ... және ... белгiленген тәртiппен, валюта айырбасының
нарықтық бағамы қолданыла отырып, ҚР-ның ұлттық валютасымен есептеледi.
Бағалаудың көмегімен элементтердің құны ... ... ... ... мен ... танылады. Бағалаудың қолдану тәртібі мен
әдісі ... және ... 2007 ... 28 ақпанындағы «Бухгалтерлік есеп пен
қаржылық есептілік туралы» ... ... ... ... әр ... ... және әр түрлі деңгейлерде
қаржылық есептіліктің элементтерін бағалауда бірнеше ... ... ... элементтерін бағалауды №2 ҰҚЕС-да өлшеу деген ұғыммен
ауыстырған. Осы №2 ҰҚЕС бойынша екі өлшеу базасы қарастырылған: бұл ... мен әділ құн. Ал ХҚЕС ... ... ... ... ... тарихи құн
– ағымдағы құн
– өткізудің мүмкін болатын таза құны
– дисконтталған (өтелетін) құн
1) активтер үшін тарихи (бастапқы) құн – ол ... ... ... ... ... ... кеткен шығындардан, сондай-ақ сатып алу
барысында төленген салық сомаларынан, ... салу ... ... ... ... ... ... мен бұл құралды белгілі мақсатқа ... ... ... ... ... байланысты кез келген шығындардың
жиынтығынан тұрады. Міндеттемелер үшін тарихи құн – бұл ақша қаражатының
түсімдерінің немесе ақша ... ... ... немесе міндеттеме
туындаған сәтте міндеттемеге айырбастауға алынған ... ... әділ құны ... ... әділ ... құн – бұл актив айырбасталуы ... ... ... ниет білдірген жақсы мәлімделген, ... ... ... бойынша есептеме жүргізілуі мүмкін сома. Ағымдағы құн
– бұл шаруашылық субъектінің белгілі бір уақыттағы, яғни ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелер есептілікте
дисконтталмаған бағасы бойынша көрініс табады және тап осы сомада ... ... ... ... шетел валютасында активі және міндеттемесі
бар. Есеп беру күні ұйым сол ... курс ... ... актив пен
міндеттемеге қайта бағалау жүргізеді. Осы кездегі анықталған құн – әділетті
құн болып есептеледі.
3) өткізудің мүмкін болатын таза құны – бұл ... ... ... ... ... түсуі мүмкін ақшалай бірліктер болып табылады.
Активтер зақымдалған болса, егер олар толығымен ішінара ескірген ... ... сату ... төмендесе, активтердің өзіндік құны өтелмеуі
мүмкін. ... қоса ... ... ... ... ... ... ықтимал
шығындар ұлғайған жағдайда, активтердің өзіндік құны ... ... ... ... төмен ықтимал таза сату бағасына дейін есептен
шығару тәжірибесі активтер алынуы сатудан немесе ... ... ... ... ... ... ... сай келеді.
4) дисконтталған (өтелетін) құн – бұл инвестицияның қазіргі сомасын
алдағы белгілі бір ... ... ... ... Дисконттау нақты
қазіргі сома мен дисконт ставкасы арқылы есептеледі.
Көбіне ұйымдарда, кәсіпорындарда қаржылық ... ... ... құн әдісі пайдаланылады. Сонымен қатар, ХҚЕС-қа ауысумен
байланысты №2 «Қорлар» стандартында айтылғандай кейбір жағдайларда қаржылық
есептіліктің элементтерін бағалаудан ... құн ... ... ... ... ... мүмкін. Мысалы, тауарлы-материалды қорлар өзіндік
құнынан төмен бастапқы құнымен және сатудағы ... ... ... ... ... ... және оны жетілдіру жолдары («KAZ-ROSS
GROUP» ЖШС-ның материалдары бойынша)
2.1 Баланстың актив ... және оны құру ... ... ... және ... ... ... мәліметтерді уақытында жеткізіп беріп отыратын ақпараттық
мәліметтің негізгі қайнар көзі - ... ... – бұл ... ... ... мен ... ... жағдайын ақшалай формада және белгілі бір уақыт сәтінде ... ... ... ... есеп ... ... бұл екі
категория – ресурстар мен көздер, яғни актив пен ... ... ... ... бойынша ұйым таяудағы уақыттарда үшінші тұлғалар – акционерлер,
инвесторлар, кредиторлар, сатып алушылар, сатушылар және т.б алдындағы ... ... ... ... оны ... ... ... тұрғанын немесе күтіп тұрмағананы анықтай алады.
Сырт көзбен қарағанда кәсіпорынның бухгалтерлік балансы актив ... деп ... екі ... ... болып табылады. Баланстың актив
бөлігінде кәсіпорынның қаржылары, заттай және ақшалай шығындары көрсетілсе,
ал пассив бөлімінде активтердің ... ... ... ХҚЕС және
ҰҚЕС-на сәйкес бухгалтерлік баланстың актив бөлімінде кәсіпорынның өзіне
тиісті қолда бар мүліктері ... ... ... ... ғана ... ... табыс таба алатындықтан бұл мүліктерді
кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... меншікті капитал және тартылған капитал деп екіге бөлінеді. Мұндағы
тартылған капитал дегеніміз кәсіпорынның міндеттемелері, яғни ... ... ... ... ... активтері инвесторлар мен кредиторлардың меншігінде
болады. Сондықтан бухгалтерлік баланстағы мына ... ... ... ... = меншік капитал + міндеттеме
Субъект бухгалтерлік баланстың өзінде тікелей беруге тиіс ақпарат өзіне
ең болмағанда ... ... ... ... қамтуға тиіс:
1. ақша қаражаты мен ақша қаражатының баламалары;
2. сауда және өзге де дебиторлық берешек;
3. қаржылық активтер;
4. қорлар;
5. негізгі құралдар;
6. материалдық емес ... ... ... ... ... ... бойынша ескерілген инвестициялар;
9. сатуға арналғандар ретінде сыныпталған ұзақ мерзімді активтердің
және істен шығуға ... ... ... және ... ... ... активтердің қорытынды сомасы;
10. сауда және өзге де кредиторлық берешек;
11. қаржылық міндеттемелер;
12. ағымдағы ... ... ... мен ... кейінге қалдырылған салықтық ... мен ... ... активтер (бұл активтер барлық уақытта ұзақ
мерзімді активтер ретінде сыныпталуға тиіс);
14. сату үшін ... ... ... ... ... енгізілгендер;
15. бағалау міндеттемелері;
16. басты ұйым акционерлерінің капиталынан жеке берілген азшылықтың
үлесі;
17. басты ұйым акционерлеріне жататын капитал(2(.
Сурет 1. ... ... ... ... ... және ұзақ мерзімді активтер деп екіге бөлінеді.
№1 «Қаржы есептілігін ұсыну» ХҚЕС-на сәйкес ... ... ... кез ... ... ... түрде қысқа мерзімді
ретінде сыныптайды:
– оны өткiзу ... не ол ... ... ... ... сатуға немесе пайдалануға
арналса;
– ол негiзiнен сауда мақсаттарына арналса;
– оны ... ... ... он екі ... ... сату
ұйғарылса;
– ол ақшалай қаражаттар немесе ... ... ... ... (№7 ... қаражатының қозғалысы
туралы есептер» ХҚЕС-да анықталғандай), бұған есепті
күннен кейін, ең ... он екі ... ... ... ... ... орнын толтыру үшін оны айырбастауға
немесе пайдалануға тиым салынған ... ... ... барлығы міндетті түрде ұзақ мерзiмдi активтер
ретiнде сыныпталуға тиiс.
Ұйымның операциялық кезеңi активтерді өңдеу үшін сатып алу және оларды
ақшалай ... ... ... ... ... ... кезеңді бiлдiредi. Ұйымның әдеттегі операциялық кезеңі дәл
анықтауға ... оның ... он екі ай ... деп болжанады. Қысқа
мерзімді активтер тіпті оларды есепті күннен кейін он екі айдың ішінде ... ... ... ... ... ... бір ... ретінде
сатылатын, тұтынылатын және өткiзiлетiн ... ... ... ... ... ... мен ... берешегі сияқтылар)
қамтиды. Қысқа ... ... ... ... сату ... ... (осы ... шеңберіндегі қаржы активтері №39 «Қаржы
құралдары - тану және ... ... ... ... ... ... сондай-ақ, ұзақ мерзімді активтердің айналымдық бөлігін
қамтиды.
Ал баланстың пассив ... ... ... яғни
кредиторлық берешек борыштары болып табылады. Міндеттемелер қысқа және ... ... деп ... ... ... егер ол мынадай
өлшемдердің кез келгенін қанағаттандырса, ... ... ... мерзімді
міндеттеме ретінде сыныпталуға тиіс:
– оны ұйымның ... ... ... ... ... ол ... сату мақсаттарына арналса;
– ол есепті күннен кейiн он екi ... ... ... ... ... күннен кейін ең аз дегенде он екі айдың ... ... ... ... ... ұйымның
сөзсіз құқығы болмаса.
Қалған мiндеттемелердiң барлығы ұзақ ... ... ... ... мен мердiгерлердiң алдындағы кредиторлық берешек сияқты
кейбiр қысқа мерзiмдi ... ... ... ... ... да ... ... ұйымның әдеттегі операциялық кезеңiнде
пайдаланылатын айналымдық капиталдың бiр бөлiгiн құрайды. ... ... тiптi олар ... ... ... он екi айдан астам уақыт өткен соң
өтелуге тиiс болса да, қысқа мерзiмдi мiндеттемелер ретiнде сыныпталады.
Ұйымның ... ... ... дәл ... ... оның ұзақтығы он
екі айды құрайды деп көзделеді(2(.
Басқа қысқа мерзiмдi мiндеттемелер әдеттегі операциялық ... ... ... ... ... ... ... кейiн он екi айдың iшiнде
өтеуді талап етеді немесе негізінен сату ... ... ... 39
ІAS Халықаралық стандартына сәйкес сатуға арналғандар ... ... ... банктік овердрафтар, ұзақ ... ... ... бөлігі, төлеуге дивидендтер, пайдаға салынатын
салықтар және басқа сауда-саттық емес кредиторлық берешектер. Ұзақ мерзімді
негізде ... ... ... ... ... әдеттегі операциялық
кезеңінде пайдаланылатын айналым капиталының бір бөлігі болып табылмайды)
және баланстан ... он екi ... ... ... жатпайтын қаржы
мiндеттемелері ұзақ мерзiмдi мiндеттемелер болып табылады.
Ұйым өзiнiң қаржы мiндеттемелерiн, олар ... ... ... он ... ... өтелуге тиiстi болса, қысқа мерзімді ретінде сыныптайды, егер
тіпті:
– олардың бастапқы мерзiмi он екi айдан асатын ... ... ... ... ... және қаржы есептілігі бекітілгенге
дейін қайта қаржыландыруға немесе ұзақ мерзімді негізде
төлем кестесін ... шарт ... ... ... ... ... ... күнге дейін ұзақ мерзімді қарыз
шарты бойынша келісімді ... ... ... ... ... ... ақы ... санатына ауысса, бұл міндеттеме, тіпті егер қарыз ... ... ... және ... ... жариялауға бекітілгенге дейін
бұзушылыққа жол берілуі салдарынан ... ... ... ... болса да,
қысқа мерзімді міндеттеме ретінде сыныпталады. Бұл міндеттеме ... ... ... ... ... ... күні осы ... ең аз дегенде он екі ... ... оны ... ... ... ... құқығы жоқ.
Алайда, егер қарыз беруші баланс күні ... ... ... ... ... жоя алатын және қарыз ... ... ... ... ете
алмайтын, ең аз дегенде он екі ... ... ... ... ... келіссе, бұл міндеттеме ұзақ ... ... ...... ... танылған активтердің құнынан шегеру
нәтижесінде пайда болатын қалдық. Бухгалтерлік есепте «Капитал» бөлімі кіші
санаттарға ... ... ... капитал мынадай баптарға бөлінеді:
жарияланған капитал, эмиссиялық кіріс, сатып ... ... ... ... ... пайда (жабылмаған залал), азшылық үлесі.
Әдетте кәсіпорынның бухгалтерлік балансы есеп беретін уақытқа ... ... ... ... ... ... Осы дипломдық
жұмысымда зерттеу ... ... ... GROUP» ... қаржылық
есептілігін пайдаландым. Зерттеу жұмысымды «KAZ-ROSS GROUP» ... ... ... ... ... ... ... дипломдық жұмыстың
А-қосымшасында көрсетілген.
Баланстың актив бөлігі екіге бөлінгендіктен, оның ішінде қысқа мерзімді
активтерді қарастырамыз. Сонымен баланстың алғашқы бабы – ақша ... ... ... GROUP» ... ... ... ... жүргізгендіктен, ақша қаражаттарының есепке алу ерекшеліктері,
тәртібі және ақша ... ... ... ... ... №7 ... қозғалысы туралы есептер» ХҚЕС-на сәйкес жүргізіледі. №7 «Ақша
қаражатының қозғалысы туралы есептер» ХҚЕС-на сәйкес ақша ... оның ... мен ақша ... мынадай анықтама берген: Ақша
қаражатының баламалары – ақша қаражатының бұрын белгілі болған сомаға жеңіл
айналатын және құны ... ... ... ... ... ... тиімді салымдар.
Меншік капиталына салынған инвестициялар, егер олар, негізінен, ақша
қаражаттарының баламалары болып ... ... ... ... өтеу
күніне дейін көп ұзамастан сатып алынған артықшылықты акциялары болған және
сатып алудың нақты күні ... ... ақша ... ... тасталады.
«KAZ-ROSS GROUP» ЖШС балансының 010 жолында ақша қаражаттары мен
эквиваленттері есепті ... ... 3065974 ... ... ... ... 25035 теңгені құрады.
Бухгалтерлік баланстың 011 жолында қысқа мерзімді қаржы инвестициялары
бабы орналасқан. Осы баптың мәліметтері үлгілік ... ... ... ... 1110 ... мерзімді ұсынылған қарыздар», 1120 «Саудаға
арналған қысқа мерзімді қаржы активтері», онда ... ... ... ... алу ... ... ... қысқа мерзімді активтер
есепке алынады. 1130 «Өтеуге ... ... ... ... онда ұйым ... ... мен ... берешекті
қоспағанда өтеу мерзімі басталғанға дейін ұйым ... ... ... ниетті
және қабілетті тіркелген немесе анықталатын төлемдері және тіркелген ... бар ... ... ... ... есепке алынады. Бұл активтерге
негізінен облигациялар жатады. Келесі шот 1140 «Сату үшін қолда бар ... ... ... онда ... санаттарға кірмеген қысқа
мерзімді қаржы инвестициялары есепке алынады: ұйым ... ... ... ... ... ... ... инвестициялар, саудаға арналған
қаржы активтері. Осы баптың соңғы шоты 1150 ... ... ... ... онда ... ... көрсетілмеген өзге қысқа мерзімді
қаржы ... ... ... осы ... ... ... инвестициялар жоқ болғандықтан,
баланстың осы бабында еш мәлімет көрсетілмеген.
Баланстың 012 жолы қысқа мерзімді дебиторлық ... деп ... ... «KAZ-ROSS GROUP» ЖШС-ның қысқа мерзімді дебиторлық ... ... – бұл ... ету құқығын қоса отырып, заңды құқықтармен
байланысты активте жүзеге асатын ... ... ... Дебиторлық
борыш шотын басқаша алынуға тиісті шот деп атайды.
Алынуға тиісті шотта ұйымның өнеркәсіптік қызметі ... ... ... мен ... сатқандағы клиент берешегінің сомасы
есептеледі. Басқаша бұл ... ... ... ... деп атауға
болады. Бұл шоттар шот-фактура, накладной және т.б ... ... ... ... осы жылы, баланстан тыс күндегі келесі жылғы немесе
компанияның операциондық циклі кезіндегі алынуға тиісті сома ... ... ... өтеу ... ... 60 күнге дейін. Осы мерзімнен
асып кеткен алынуға тиісті шоттар мерзімі аяқталған берешек деп саналады.
Дебиторлық ... ... ... ғана ... ... ... құнынан күмәнді қарыз, ақшалық жеңілдіктер, кері ... алып ... ... ... GROUP» ЖШС-ның бухгалтерлік балансының осы бабында ... ... ... ұзақ мерзімді дебиторлық берешектің ағымдағы
бөлігі (негізгі берешек, ҚҚС ... ... жал ... сыйақы)
көрсетілген.
Баланстың 012 «Қысқа мерзімді дебиторлық берешек» жолында есепті кезең
басында 27203272 ... ... ... ... ... 50895195 ... ... потенциалының негізгі көрсеткіші – қорлар деңгейіне
байланысты. Қорлар баланстың 013 жолында көрсетіледі. №2 «Қорлар» ХҚЕС-ның
4-ші пунктіне сәйкес қорлар:
... ... ... сатуға арналған
– осындай сату үшін өндіріс процесіндегі немесе
– өндіріс ... ... ... көрсетулері кезінде
пайдалануға арналған шикізат немесе материалдар нысанындағы
активтер жатады(7(.
ХҚЕС-на сәйкес «KAZ-ROSS GROUP» ... ... 013 ... ... ... ... 28477603 теңгені құраса, есепті кезең соңында 77535240
теңгені құраған.
«KAZ-ROSS GROUP» ЖШС-ның есеп саясатына сәйкес ТМҚ-дың өзіндік ... ... құн ... ... ... ... есепке алудың
үздіксіз жүйесі қолданылады, яғни ТМҚ-дың баланстық шотында ТМҚ-дың келіп
түсуі мен шығуы анық ... ... 014 ... ... ... ... ... Үлгілік шоттар жоспарындағы осы кіші ... ... есеп ... ... ... және ... төленетін басқа да
төлемдердің артық төленген ... ... ... ... ... алуға жататын қосылған құн салығының сомасын ... ... ... ... ... ... кейбір ұзақ
мерзімді активтер белгілі бір себептермен сатуға ұсынылуы мүмкін. ... ... 015 ... ... Ол ... арналған ұзақ
мерзімді активтер деп аталады. ... ... №5 ... ... ... ... және тоқтатылған қызмет» ХҚЕС-на сәйкес есепке алынады.
Осы активтерді есепке алу үшін үлгілік шоттар жоспарында ... ... ... ұзақ мерзімді активтер» кіші ... ... Егер ... ... құны жалғастыратын пайдалану
жолымен емес, негізінен сату есебінен ... ... ... арналған
ретінде жіктелетін ұзақ мерзімді активтерді ... ... ... ... сату ықтималдығы жоғары болып табылады.
Есепті кезең соңында ұйымда ... ... ұзақ ... ... осы ... еш ... ... қысқа мерзімді активтер бөлімінің соңғы бабы - өзге қысқа
мерзімді активтер деп ... Ол ... 016 ... ... ... №1 ... есептілікті ұсыну» ХҚЕС-ы бойынша 016 жолда басқа да
қысқа мерзімді активтер көрсетіледі. Оларға мыналар кіреді:
... ... ... онда ... ... ішінде қазіргі
кезеңде жүргізілген, бірақ алдағы кезеңдерге қатысты
шығыстар (сақтандыру ... ... ... ... ... мерзімдік басылымдарға төлем
және т.б.) ... ... ... жеткізу үшін берілген аванстар;
– Қызмет көрсету және жұмыс орындауға берілген аванстар;
31.12.2010 және ... ... ... өзге ... ... ... 16897928 ... және 520139 теңгені құрады. Өзге қысқа мерзімді
активтердің құрылымы ... ... ... ... мерзімді активтер
|Шот атауы ... ... |
| ... ... ... ... ... |1001360 |163176 ... ... ... ... ... |356963 ... 013 ... қорытындысы |16897928 |520139 |
|Е с к е р т у – ... GROUP» ... 2011 ... ... ... ... түсіндірме жазба ... ... ... ... ... мерзімді активтердің
жиынтығы есепті жылдың басында 78509363 теңгені ... ... ... ... ... ... Яғни, 2011 жыл бойы қысқа мерзімді
активтер 59300147 ... ... Бұл ... ... ... ... ... баланстың актив жағының екінші үлкен бөлімі ұзақ ... деп ... ... ... ... тұрады. Бөлімнің алғашқы бабы
– ұзақ мерзімді қаржылық инвестициялар деп ... Бұл ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді дебиторлық
берешекті қоспағанда, ұзақ мерзімді қаржылық инвестицияларды ... ... ... ұзақ ... ... ... бұл ... ақпараттар берілмейді.
Ұзақ мерзімді активтер бөлімінің екінші жолында ұйымның ұзақ мерзімді
дебиторлық ... ... ... ... Осы бап ... шоттар жоспарындағы 2100 «Ұзақ мерзімді дебиторлық берешек» кіші
бөліміндегі шоттар мәліметтерінен ... 2110, 2210, 2130, ... ... ... мен бір ... асатын мерзімде көрсетілген
қызметтер үшін сатып алушылармен және тапсырысшылармен есеп айырысу бойынша
операциялар көрсетіледі. Сонымен қатар, 2150 «Қызметкерлерге ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді
қарыздар бойынша қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... ұйымға бір жылдан асатын
мерзімде келтірген материалдық зиянды (кемшін шығу, ұрлау, ... ... өтеу ... есеп айырысу көрсетіледі, 2160 «Жалдау бойынша
ұзақ мерзімді дебиторлық берешек» ... ... ... үшін операциялық
және қаржылық жалдау бойынша жалдау төлемдерін жүзеге асыру жөніндегі
шығыстар және ... ... өзге де ұзақ ... ... ... алынады, 2170 «Алуға арналған ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... алынған қаржылық инвестициялар,
сенімгерлік басқару бойынша есептелген сыйақылар ... ұзақ ... ... ... ... ... және өзге ... арналған ұзақ мерзімді сыйақылар көрсетіледі және 2180 «Өзге ... ... ... ... ... ... GROUP» ЖШС-да ұзақ мерзімді дебиторлық берешек ... ... және ... да ... GROUP» ЖШС-ның бухгалтерлік балансының 022 жолында үлестік
қатысу әдісімен есепке алынатын инвестициялар көрсетіледі. ... ... 2210 ... ... ... есепке алынатын инвестициялар»
шотында үлестік қатысу әдісімен есепке алынатын қауымдастырылған ... ... ... инвестициялар бойынша операциялар көрсетіледі.
Үлестік қатысу әдісі дегеніміз – ... ... бұл ... ... ... ... іс жүзіндегі шығындар бойынша есепке алынады,
ал содан соң инвестордың инвестиция объектісіндегі таза ... ... ... ... ... ... ... мерзімді активтер бөлімінің 023 жолында жылжымайтын мүлікке
инвестициялар бабы орналасқан. Үлгілік шоттар ... 2300 ... ... кіші ... ... ... ... есепке
алуға арналған. Осы кіші бөлім мынадай шоттардың топтарын қамтиды: 2310
«Жылжымайтын мүлікке инвестициялар», онда ... ... ... алуға арналған; 2320 ... ... ... онда ... жылжымайтын мүлік амортизациясының
сомасы шоғырландырылады; 2330 «Жылжымайтын мүлікке ... ... онда егер ұйым ... ... мүлікті
бастапқы танығаннан кейін жылжымайтын мүліктің барлық объектілері ... ... ... ... және ... жинақталған шығындарын қоспай өлшенетін іс жүзіндегі шығындар
бойынша есепке алудың моделін таңдаған жағдайда ... ... ... инвестициялық жылжымайтын мүлік есепті кезең ... ... ... ... ... ... ... жұмыс күшімен қоса материалдық
факторлар немесе өндіріс құралдары – негізгі құралдар ... ... ... 2410 ... ... ... таңда «KAZ-ROSS GROUP» ЖШС-
дағы негізгі құралдар есебі №16 ... ... ... ... ХҚЕС-ның талаптары бойынша реттеледі. Стандарттың 6-шы пунктіне
сәйкес негізгі құралдарға тауарлар мен қызмет көрсетулерді ... ... ... үшінші тұлғаларға жалға өткізуге немесе әкімшілік
мақсаттарға арналған, бір жылдан ... ... ... ... кіреді. Объектіні негізгі құрал ретінде тану үшін №16 «Жылжымайтын
мүлік, үйлер мен жабдықтар» ХҚЕС-ның 7-ші пунктіне сәйкес ... 2 ... осы ... ... болашақ экономикалық пайдалардың
ұйымға келіп түсуі ықтимал ... осы ... ... ... ... ... ... мүмкін
болса.
Актив ретінде бастапқы танығаннан кейін жылжымайтын мүлік барлық
жинақталған амортизацияны және ... ... ... ... ... ... оның ... құны бойынша немесе ... ... және ... ... ... ... ... қоспай қайта бағалау күніне дұрыс құны болып
табылатын қайта бағаланған құны ... ... ... ... амортизациясын шоғырландыру үшін 2420 «Негізгі
құралдардың ... ... тобы ... ... құралдардың
құнсыздануынан болатын шығындарды шоғырландыру үшін 2430 ... ... ... ... шоты ... ... бағалау және есепке алу ... ... ... ... ... құралдары ретінде жер, ғимарат, жабдықтар,
көлік құралы және т.б ... ... ... ... ... баланстың 024 «Негізгі құралдар» жолында негізгі құралдар:
31.12.2010 – 13654372 ... – 22877887 ... ... құралдардың азаюы жабдықтардың бір бөлігінің қаржылық лизингке
берілуіне сәйкес келеді. ... есеп ... ... амортизацияны
бір сызықты (бірқалыпты) әдіспен есептейді. Амортизация – ... ... ... ... ... ... ... өтімділік құнына таратылған
негізгі құрал–жабдықтың құны.
Баланстың биологиялық активтер 026 жолында ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... активтерге
үлгілік шоттар жоспарындағы 2510 «Өсімдіктер», 2520 ... ... ... «KAZ-ROSS GROUP» ЖШС-да биологиялық активтер жоқ.
Келесі актив – барлау және бағалау активтері деп аталады. Осы 026 жолда
минералдық ... ... мен ... ... қызмет барысында,
сондай-ақ минералдық ресурстарды өндірудің техникалық жағынан ... және ... ... ... ... ... ... қоспағанда минералдық ресурстарды барлау мен бағалауға ... ... ... ... №6 «Минералдық ресурстарды барлау мен
бағалау» ХҚЕС-на сәйкес есепке алынады. Осы активтерге де ... ... ... құны амортизация мен құнсызданудан болатын
шығындарға шегеріледі. Ұйымда осындай актив түрі жоқ.
Материалдық емес активтер ұйымның бухгалтерлік ... ... бірі ... ... Ол ... 027 жолында орналасқан. МЕА-
дің есебін жүргізу тәртібі №38 ... емес ... ... ... емес активтер – бұлар натуралдық-физикалық
формасы жоқ, алайда ... ... ... ... сәйкес субъектіге ұзақ
уақыттар бойында немесе үнемі ... ... ... активтер. МЕА-тер
үлгілік шоттар жоспарының 2700 «Материалдық емес активтер» кіші бөлімінің
шоттарында есепке ... емес ... ... ... ... лицензиялау, жалға беру ... үшін ... жеке ... не ... ... ... немесе міндеттемемен бірге ... ... ... ... ... немесе бұл ұйымнан не болмаса өзге
құқықтар мен міндеттемелерден бөліне алатынына қарамастан,
шарттық немесе өзге заңды құқықтардан ... ... емес ... анықтамасы тұрғысында
бірегейлендірілу ... ... ... ... 2730 ... емес ... шотында есепке алынады
және онда мынадай МЕА ... ... ... ... да ... емес ... GROUP» ... есеп саясатына сәйкес МЕА-тің амортизация
сомасын есептен ... тік ... әдіс ... 2009 ... ... ... МЕА №38 «Материалдық емес активтер» ... ... 027 ... ... амортизациясы шегерілген сомасы
жазылған. ... ... ... ... ... ... 85678 теңгені
құраса, есепті кезең соңында 121363 теңгені құраған.
Ұзақ мерзімді активтер бөлімінің келесі 028 бабы – кейінге қалдырылған
салықтық ... ... 028 ... кейінге қалдырылған корпорациялық
табыс салығы сомасы көрсетіледі. ... ... ... ... ... ... ... кейінге қалдырылған салықтық активтер»
шотында мыналарға: шегерілетін мезгілдік (уақытша) айырмаға, алдағы кезеңге
пайдаланылмаған салық залалдарын ... ... ... ... кредиттерін көшіруге байланысты ... ... ... ... ... ... ... есепке алынады.
Басқа да ұзақ мерзімді активтер бабы 029 жолда орналасқан. Осы жолдың
мәліметтері үлгілік ... ... 2900 ... да ұзақ ... ... шоттар мәліметтерінен қалыптасады. Осы бапта
алдыңғы бөлімшелерде көрсетілмеген өзге де ұзақ ... ... ... ... және ... 2930 ... ... бөлімшесі кіреді.
2930 шотта болашақта шаруашылық қызметте пайдаланылатын және пайда әкелетін
объектінің құрылысы мен ... ... ... ... құрылысқа
кеткен шығындар есепке алынады. Кәсіпорында аяқталмаған құрылыс, берілген
ұзақ мерзімді ... ... бұл ... ... ... мәліметтерге сәйкес «KAZ-ROSS GROUP» ЖШС-дағы ұзақ мерзімді
активтердің жиынтығы есепті кезең басында 13740050 ... ... ... соңында 22999250 теңгені құраған. Жалпы активтердің жиынтығы, баланс
сомасы есепті ... ... 92249413 ... болса, есепті кезең соңында
160808760 теңгені құраған.
2. Баланстың пассив бөлімі және құрамы
Енді келесі кезекте біз баланстың пассив ... ... ... ... ... ... болу көздері көрсетілген. Пассив 3
бөлімнен тұрады. Кезек бойынша ... ... ... ... жолдарын қарастырамыз. Тағайындалған нысан бойынша осы бөлім ... ... ... ... ... ... өтейік.
Пассивтің бірінші бөлімінің алғашқы жолында қысқа мерзімді қаржылық
міндеттемелер бабы орналасқан. 030 ... ... ... шоттар
жоспарының 3000 «Қысқа мерзімді қаржы міндеттемелері» кіші ... ... ... Онда ... мерзімді кредиторлық
берешекті алып тастағанда, бір жылға дейінгі мерзіммен ... ... ... ... алу ... Кіші бөлім мынадай шоттардан
тұрады: 3010 «Қысқа мерзімді ... ... ... ... ... банктерден бір жылға дейінгі төлеу мерзіммен алған ... осы ... ... 3020 «Уәкілетті органның және (немесе)
Ұлттық Банктің лицензиясыз банктік операцияларды жүзеге асыратын ұйымдардан
алынатын қысқа мерзімді ... ... Бұл ... ... ... ... Ұлттық Банктің лицензиясыз банктік операцияларды жүзеге асыратын
ұйымдардан ... ... ... ... ... алынады. 3030
«Қатысушылардың дивидендтері және кірістері ... ... ... ... ... ... капиталда үлесі бар заңды тұлға
қатысушыларына акциялар бойынша дивидендтерді және кірістерді есептеу ... ... ... ... табады. Келесі 3040 «Ұзақ мерзімді қаржы
міндеттемелерінің ағымдағы ... ... ұзақ ... ... ... бөлігі, мысалы қаржылық жал, қарыздар бойынша
міндеттемелері көрсетіледі. ... 3050 ... ... мерзімді қаржы
міндеттемелері» шотында алдағы топтарда көрсетілмеген өзге ... ... ... ... ... «KAZ-ROSS GROUP» ЖШС-ның балансының
осы жолында ұзақ мерзімді банктік несиенің ... ... ... ... ... ... 030 ... мерзімді қаржылық
міндеттемелер» жолында ... ... ... 62100000 ... ... мерзім соңында 63060258 теңгені құраған.
Бөлімнің екінші жолында салық ... ... ... ... ... ... ... да міндетті төлемдер туралы» ҚР-ның Салық
Кодексі серіктестікнан ... бір ... ... ... етеді. Салықтарды
есептегеннен кейін олар міндеттеме ретінде танылады, ал төлеген кезде
міндетеме есептен ... ... ... ... 3100 «Салық бойынша
міндеттемелер» кіші бөлімі ұйымның салық төлеу жөніндегі міндеттемелерін
есепке алуға арналған және оған мына ... ... 3110 ... ... ... салығы» шоты. Бұл шотта төлеуге жататын корпорациялық
табыс салығы есепке ... ... жыл ... ... сол ... төленуге
тиісті КТС сомасы анықталады. Анықталған КТС ... 3110 ... ... ... шот 3120 ... ... ... шоты. Мұнда жеке табыс салығын
есептеумен және төлеумен байланысты ... ... ... ... құн ... ... осы шотта қосылған құн салығын есептеумен және
төлеумен байланысты операциялар есепке алынады. ... ... түрі ... ... шоты. ҚР Салық кодексіне сәйкес әлеуметтік салықты жұмыс
беруші төлейді және осы салықтың бір ... ... ... ... ... Анықталған әлеуметтік салық сомасы 3150 шотта
көрініс табады. ... ... ... ... ... ... ... 3160 «Жер салығы», 3170 «Көлік құралдары салығы», 3180 ... 3190 ... ... ... ... ... 031 «Салық бойынша міндеттемелер» жолында есепті
кезең басында және есепті кезең ... ... ... ... түрі - ... ... және ... төлемдер бойынша
міндеттемелер деп аталады. Міндеттеме үлгілік шоттар жоспарының 3200 «Басқа
міндетті және ерікті ... ... ... кіші ... ... алынады. Бұл шоттарда салықты алып ... ... ... төлеуге тиісті міндетті және ерікті төлемдерді есепке
алуға ... ... осы ... ... ... қорларына
міндетті зейнетақы аударымдары бойынша міндеттемелер және әлеуметтік
сақтандыру бойынша ... ... ... ... ... 032
«Басқа міндетті және ерікті төлемдер бойынша міндеттемелер» ... ... ... және есепті кезең соңында ешқандай мәлімет жоқ.
Баланстың келесі 033 жолы ... ... ... ... ... Үлгілік шоттар жоспарының 3300 «Қысқа мерзімді кредиторлық
берешек» кіші бөлімі бір ... ... ... ... ... ... арналған. Кіші бөлім мынадай шоттар ... ... ... мен ... ... ... ... берешек» шоты.
Мұнда бір жылдан кем төлеу мерзімімен қорларды жеткізу немесе қайта өңдеу
бойынша шығыстарды қоса ... ... ... активтер мен пайдаланылған
қызметтер үшін жеткізушілермен және мердігерлермен есеп айырысулар ... және ... ... өзге қысқа мерзімді берешегі
көрініс табады.
Серіктестікның қызметкерлер мен жұмыскерлерге есептелген ... ... ... осы ... 3350 ... ... бойынша қысқа
мерзімді берешек» шотында көрсетіледі, яғни ... ... ... қызметтерді көрсеткен кезең аяқталғаннан кейін он екі
ай ішінде толық көлемде төлеуге жататын сыйақылар ... ... ... ... ... ... ... және еңбекақы
төлеу бойынша өзге қысқа мерзімді берешектер есепке алынады. Бөлімшеге
бұдан басқа 3380 ... ... ... ... шоты ... ... мерзімді сыйақылар шотында алынған қарыздар, берілген ... ... ... және ... ... шарттары бойынша
төлеуге есептелген сыйақылардың болуымен және қозғалысымен байланысты
операциялар және өзге ... ... ... ... ... табады.
Бөлімшенің соңғы 3390 «Өзге қысқа ... ... ... ... ... көрсетілмеген өзге қысқа мерзімді кредиторлық берешек
есепке алынады. Қорытындысында баланстың 033 ... ... ... жолында есепті кезең басында 28713606 теңге болса, есепті кезең
соңында 78679861 ... ... ... 034 ... қысқа мерзімді бағалау
міндеттемелері бабы орналасқан. Міндеттемені есепке алу үшін ... ... 3400 ... ... ... ... кіші ... қарастырылған. Осы бөлімше белгісіз уақытпен және ... ... ... ... ... бағалау міндеттемелерін
есептеуге арналған. Бағалау міндеттемелері мынадай жағдайларда мойындалады,
егер:
... ... ... нәтижесінде ағымдағы міндеттемелері
(заңды және тәжірибеден туындайтын) болса;
– Міндеттемені өтеу үшін ... ... ... ... ... етілмейді деген ықтималдылықтан жоғары қамтитын
ресурстарды істен шығару талап етілу ықтималдығы;
– Міндеттеме ... ... есеп ... жасалуы мүмкін.
«KAZ-ROSS GROUP» ЖШС-і №19 «Қызметкерлерге ... ... ... ... ... еңбек демалысына төлем үшін резерв)
құрған.
Қысқа мерзімді міндеттемелер бөлімінің соңғы 035 ... өзге ... ... бабы ... ... ... ... 3500
«Өзге қысқа мерзімді міндеттемелер» кіші бөліміндегі шоттары алдағы ... ... өзге ... ... ... ... алуға
арналған және оған мынадай шоттар кірген: 3510 «Алынған қысқа ... ... ... ... ... жеткізу, қызметтер
көрсету негізінде, сондай-ақ тапсырысшыларға ішінара дайындық ... ... ақы ... ... ... ... есепке алынады. Келесі
3520 «Алдағы кезеңдердің кірістері» шотында ағымдағы айда алынған, ... ... ... ... жатқызылатын кірістер көрініс және ... ... ... ... есепке алынады.
Бухгалтерлік баланстың осы 035 жолында есепті кезең басында 555964
теңге көрсетілсе, есепті кезең соңында 15178850 ... ... ... ... бөлімінің жалпы сомасы есепті кезең
басында 91422980 теңгені құраса, есепті кезең соңында ... ... ... ... ... бір ... ... – ұзақ мерзімді
міндеттемелер деп аталады. Бөлім 5 жолдан немесе 5 баптан тұрады. Бөлімнің
алғашқы бабы – ұзақ ... ... ... деп аталады.
Бухгалтерлік баланстың осы жолы ұзақ мерзімді кредиторлық берешекті ... ұзақ ... ... ... ... алуға арналған.
Бұл бапта алдында жазылған қысқа мерзімді қаржылық ... яғни ... ... төлену мерзімі 12 айдан асатын ... ... ұзақ ... ... ... жоқ ... ... ешқандай мәлімет жоқ
Бөлімнің 041 жолында ұзақ мерзімді кредиторлық берешек сомасы жазылады.
Осы ... ... 023 ... ... ... ... ... бөлімінің шоттары сияқты, бірақ бір ... ... ... ... көрсетіледі. 042 жол «Ұзақ ... ... деп ... ... 041 және 042 ... ... кезең
басында және соңында ешқандай мәлімет жоқ, яғни компанияда есепті балансты
құрастыру кезінде мұндай міндеттемелер болмаған.
Келесі бап 043 ... ... Ол ... ... ... деп ... Бухгалтерлік баланстың бұл жолында ... ... ... ... ... ... төлеуге жататын
пайдаға салынатын корпорациялық табыс ... ... ... қалдырылған
салықтық міндеттемелер сомасы есепке алынады.
Есепті кезеңге мынадай корпоративтік табыс салығы есептелген.
№12 «Пайдаға салық» ХҚЕС-на сәйкес «KAZ-ROSS GROUP» ... ... ... ... салығы жоқ.
Кейінге қалдырылған салық активі мен міндеттемесі барлық ... ... ... ... қалдырылған пайдаға салық
қаржылық есептіліктегі ... ... ... ... ... құны ... мен ... салықтық базасы арасындағы айырмашылық.
Кейінге қалдырылған салықтық актив шегерілетін уақытша айырмалар сомасына
азайтылатын ... ... ... алу мүмкіндігі болғанда ғана танылады.
Кейінге қалдырылған салықтық активтер мен міндеттемелер салық ставкасы
бойынша ... Осы ... ... күндегі қолданылатын салық
ставкасы негізінде активті сату мен міндеттемелерді төлеу кезінде қолдану
күтіледі(12(.
Екінші ... ... жолы – өзге ұзақ ... міндеттемелер деп
аталады. Үлгілік шоттар жоспарында 4400 «Өзге ұзақ ... ... ... ... ... ... өзге ұзақ мерзімді
міндеттемелерді есепке алуға арналған және оған 4420 ... ... шоты ... 4420 ... болашақ есепті кезеңге жатпайтын,
ағымдағы ... ... ... ... көрініс табады. Ұйымның балансында
ұзақ мерзімді кредиторлық ... ... ... ... бір ... ... капитал деп аталады.
Кәсіпорынның меншік капиталы инвесторлардың мүдделілігін танытады және ... ... ... ... ... ... ... тең болады. Капитал бөлімі 6 баптан тұрады. Кәсіпорынның капмиталын
есепке алу үшін үлгілік шоттар жоспарында «Капитал және ... ... ... ... кіші ... ... ... Осы шоттар
мәліметі баланстың капитал бөлімінің мәліметтерін қалыптастырады.
«KAZ-ROSS GROUP» ЖШС-і серіктестік ... ... ... құрылу, қызмет, қайта ұйымдастырылу және ... ... ... мен ... ... ... ... мен
мүдделерін қорғау жөніндегі шаралары, серіктестік органдарының құзыретін,
құрылу және ... ... ... оның лауазымды адамдарының өкілеттігі,
сайлану ... және ... ҚР ... және ... серіктестіктер туралы» Заңына сәйкес жүзеге асады. «Қосымша және
жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер туралы» ... ... ... ... қызметін іске асыруда заңды тұлға болып табылады.
Серіктестіктің ... ... ... ... құрылтайшының
жарияланған сомасына тең болуы керек және ол серіктестіктің жарғысында
көрсетіледі.
Капитал бөлімінің ... ... ... капитал бабы орналасқан.
Бап мәліметі ... ... ... 5000 ... ... ... ... негізінде қалыптасады. «Жарғылық капитал»
бөлімшесі 5010 ... ... 5020 ... ... және ... мен ... шоттарынан тұрады. ... ... ... ... салымының жиынтық атаулы құны, сондай-
ақ, серіктестіктің жарғылық капиталына ... мен ... ... 5110 ... ... шотында ұйымның жарғылық капиталына
салымдар төлеу, салымдарды ... ... ... ... сондай-ақ ұйымдардың жарғылық капиталына ... ... ... жеке ... мен ... ... ... (мүліктік жарналарды) енгізу жөніндегі құрылтайшылардың берешегі
көрсетіледі.
Құрылтайшылардың нақты төлеген салымдар сомасы 91900 теңге ... ... ... ... есепті кезең басында және соңында
91900 теңге көрсетілген. Яғни жыл ішінде осы бап бойынша ... ... ... ... ... қозғалысы болған жоқ.
Капитал бөлімінің екінші жолында эмиссиялық кіріс бабы орналасқан.
Эмиссиялық ... ... ... ... бойынша 5310 шотта есепке алынады.
Бұл шотта шығарылған акциялар ... ... ... есепке алынады.
Эмиссиялық кіріс – жеке ... ... ... құны мен ... ... ... олардың атаулы құны арасындағы айырма. Жыл ... ... ... ... осы ... ... ... жоқ.
Капитал бөлімінің келесі үшінші жолында – сатып алынған меншікті үлес
құралдары бабы ... Бұл ... ... GROUP» ... ... үлес ... сатып алу кезінде ұйым ... ... және ол 5210 ... алынған меншікті үлес құралдары» шотында
есепке ... GROUP» ... ... 052 ... ... ... ... жолында есепті кезеңнің басында және аяғында сатып алынған
құралдар ... ... ... жоқ. Егер бар ... жағдайда
мәлімет бухгалтерлік баланста минуспен көрсетіледі.
Ұйымның меншікті құралдарының бірден бір ... көзі – ... ... ... құрылған резерв залалдарды жабу, сондай-ақ
акционерлерге дивидендтер төлеу үшін ... және ... ... ... ... 053 жолында көрсетіледі. Резервтер үлгілік
шоттар жоспарына сәйкес 5400 «Резервтер» кіші бөлімі шоттарында ... ... ... ... шоттар қарастырылған: 5410 «Құрылтайшы
құжаттармен белгіленген ... ... ... ... ... ... ... құжаттарға сәйкес белгіленген резервтік капитал
көрсетіледі. 5420 «Негізгі ... ... ... ... ... ... емес ... қайта бағалауға арналған резерв»
шоттарында негізгі құралдарды және ... емес ... ... жөніндегі операциялар көрсетіледі. Келесі резерв түрі 5440 «Сатуға
арналған қаржы активтерін қайта бағалауға ... ... ... ... Бұл ... ... арналған қаржы активтерін (мысалы, ... ... ... жөніндегі операциялар көрсетіледі. Сонымен қатар,
5450 «Шетелдік қызмет ... ... ... ... есептеуге арналған
резерв» шотында монетарлық бап ... ... ... ... ол мәні ... ... ұйымға ұйымның таза инвестицияларының
бір бөлігін құрайды және ұйымның ... ... таза ... ... ... жеке ... ретінде жіктеледі, одан кейін кіріс
немесе шығыс ретінде танылады.
Резерв шоттары қаржылық есептілік стандарттарының талаптарына сәйкес,
сондай-ақ ... ... және ... есеп ... ... шоттарында көрсетілетін резервтерді есепке алуға арналған.
Баланстың 053 «Резервтер» ... ... ... басында және есепті кезең
соңында заңнамамен бекітілген резерв сомасы жоқ. ... ... ... ... ... ... ... қызметінің негізгі көрсеткіші – ұйымның жыл ішінде
алған таза пайдасы болып табылады. ... ... ... да ... ... ... ... Жыл соңында кірістер мен шығыстар шоттары
жабылып, осы ... 5610 ... ... ... ... шотына
аударылады. Операцияға бухгалтерлік есепте ... ... ... ... 6-шы ... ... шоты дебеттелініп, 5610 шоты
кредиттеледі, содан кейін барлық 7-ші ... ... шоты ... шоты дебеттелінеді. Осы 5610 шоттың дебеттік қалдығы ұйымның есепті
жылды таза ... ... ... ... ... ... ... таза пайдамен аяқтағанын көрсетеді. Кейін осы шоттағы мәлімет 5510
«Есепті ... ... ... ... ... ... аударылады.
Бөлінбеген пайда (жабылмаған залал) акционерлер арасында дивиденд ретінде
бөлінбеген ... ... бір ... ... ... ... (жабылмаған залал) есепке алу үшін 5500 ... ... ... кіші ... шоттары қарастырылған.
Баланстың 054 «Бөлінбеген пайда (жабылмаған залал)» жолына есепті ... 3063358 ... ... ... сомасы қосылып көрсетілген. Сонымен
бухгалтерлік баланста 2010 жылдың басында өткен жылы ... ... 734533 ... құраса және 2011 жылдың соңында 3797891 теңгені
құраған.
Сонымен баланстың капитал ... ... ... ... есепті кезең
басында 826433 теңгені құраса, ... ... ... 3889791 ... 2011 жылы ... бөлімінің сомасы +3063358 теңгеге, яғни 370,6 %-
ға артқан. Бұл жақсы көрсеткіш болып есептеледі.
Жалпы баланс мәліметтерін қорытындылайтын ... ... ... ... ... басында 922494413 теңге болса, есепті кезең ... ... ... ... Баланс баптары бойынша актив бөлігінде есепті
кезеңде қысқа мерзімді ... ... ... ұзақ ... ... ... құралдардың, МЕА-дің елеулі түрде ... ... ... ақша қаражаттары мен олардың эквиваленттері, басқа
да қысқа мерзімді активтер баптарының сомалары біршама керісінше ... ... ... ... ... ... ішінде +68559347 теңгеге, пайызбен
айтқанда 74,31 %-ға артқан.
Ал пассив бөлігінің жалпы балансы да активтің жалпы сомасына тең, ... ... ... ... ... болса, есепті кезең соңында ол
160808760 теңгені құраған. Пассив бөлігінде салық бойынша ... да ... және ... ... ... ... сомасының
біршама төмендегенін байқаймыз. Сонымен қатар, бөлінбеген ... ... яғни 3063358 ... ... Бұл ... үшін ... ... баптар бойынша жағымсыз өзгерістерді байқаймыз. ... ... ... ... ... ... мерзімді кредиторлық берешектер
сомалары есепті кезең ішінде ... ... ... ... ... орындалды: Актив = Пассив.
Баланстың пассив бөліміндегі меншік капиталдың үлес салмағы ... ... 0,9 %-ды ... ... кезең соңында 2,41 %-ды құраған. Жыл
ішінде меншікті капиталдың үлес салмағы әжептеуір азайған.
2.3 Бухгалтерлік балансты жетілдіру ... ... ... мен ... ... есептілік
жөніндегі ақпараттық қызметі ұйымның өз ... де, ... одан ... ... пен ... ... ... тобы үшін де өте маңызды
болып ... Бұл ... ... ... жағдайын дәл
айқындап, өмірлік маңызды шешімдер қабылдаумен ... ... ... жасыру немесе бұрмалап ... ... ... күресуге және инвестициялар тартуға қолайлы жағдай туғызуда
шешуші рөл ойнайды.
Демек, бүгінгі таңда бухгалтерлік есеп пен аудит жүйесін заман ... ... ... ... ие ... ... ... бухгалтер мен
аудитор кәсібінің маңызын біздің қоғамымыз уақыт өткен ... ... ... ... ... ... нақты жағдайымен сәйкес
келуі керек. Дәлдікпен ... ... ... әрқашан кәсіпорын
басшысына болашаққа жоспарларды құруға, маңызды шешімдерді қабылдауда
сенімді әрі маңызды ... ... GROUP» ... орта ... ... ... ... штат саны 8. Бухгалтерияда бас бухгалтер және ... ... бар. ... бухгалтерлер саны 6 адам. Әрбір
қатардағы бухгалтердің өзінің ... ... ... бар. Яғни,
материалдық бухгалтер, есеп айырысу бухгалтер және ... ... GROUP» ... ... ... ... оның аналитикалық дәрежесін көрсетеді, яғни ... ... ... онда ол ... ... ... Сондықтан баланс
мәліметтерінің күрделілік деңгейі, баптардың нақты ... ... ... ... шетелдік мамандардың назарында болып келеді.
Аталмыш мәселелер бойынша әр түрлі қөзқарастар ... ... ... елдерде әр түрлі қолданушыларға бірнеше баланс формаларын толтыру
қабылданған. Осы жағдайда қаржылық есептіліктің ... ... ... стандарттарында жеке баптардың тізімі мен экономикалық мазмұны
сипатталған[23, 121-123-б].
Біздің елде баланстың дамуының негізгі тенденциясы ... оның ... ... ... ... кері процесс – баланс құрамының
жеңілдетілуі жүргізілуде. Соңғы 5 жылда ... GROUP» ... ... саны ... екі ... ... ... Бұдан басқа, баланс
шаруашылықтың барлық саласында бірыңғайланған. ... ... ... ... ... соңғы кезде нарықтық экономика жағдайына сәйкес
реформаланса да әлі де жүргізіліп келеді. Болашақта одан әрі ... ... ... тиіс:
– Салық салу жүйесі мен қаржылық есеп ... ... ... ... қалыптастыруды аяқтау;
– Шаруашылық субъектісі қызметінің қаржылық нәтижесінің
қалыптасу тәртібінің өзгеруін аяқтау;
– Инфляцияға ... ... ... ... ... ... есеп ережелерін сақтаудың бақылау жүйесін
қалпына келтіру;
Осы бағыттар бойынша ... ... ... ... есеп
жүйесін халықаралық есеп жүйесімен жақындатуға мүмкіндік береді.
ҚР Үкіметі ... салу ... ... ... ... ... бір ... атқарған. Бірақ, сонда да салық салу жүйесінің
салмақты әсер етуі ... ... Бұл ... ... ... ақпараттар сапасына және қолданушының пайдалылығына кері әсерін
тигізуде.
«KAZ-ROSS GROUP» ЖШС-ның қаржылық ... ... ... ... ... ... ... көптеген ұсыныстар бар. Менің ойымша
қаржылық есеп пен салық салудың қатар өмір сүріне мынадай ... ... ... ақпарат ретінде қаржылық есеп мәліметтері қолданылуы тиіс, ал
салық есептілігі оның мәліметтері базасында ... ... ...... өзіндік құнына кіретін шығындар құрамын заңдық
түрде ... ... құн ... нақты шығындар арқылы ғана емес, сонымен
қатар құжат түрінде рәсімделмеген, бірақ өндірістік келісім, есеп ... ... ... ... жұмсалуға кететін шығындармен анықталуы
тиіс. Өзіндік құнға нормативті іскерлік шығындардың жеке түрлерін ... алып ... ... (мысалы, әлеуметтік шығындар, сақтандыру
бойынша шығындар, несе үшін сыйақы және т.б).
Қаржылық есептілікте ұсынылатын ... ... ... үшін алдымен инфляция нәтижесін есепке алу ... кері ... ... үшін ... кезде негізгі құралдарды
әрдайым қайта бағалау жүргізіп, сонымен қатар шетелдік ... ... ... мен пассивтерді сол уақыттағы бағаммен ... ... ... ... ... кері әсері толық бәсеңдетілмейді. Себебі,
шаруашылық субъектінің ағымдағы ... ... ... ... мен ... және ... кезеңге апарылатын залалдар
түзетуден тыс ... ... ... ... ... ... пайдалы
ақпаратты қалыптастырудың бірнеше тәжірибелері бар. Бразилия, Аргентина,
Израиль, Голландия мемлекеттері №29 ... ... ... ... негізінде осыған сәйкес ережелер ... ... ... ... ... ... біздің
елімізде де осындай іс-шаралар атқарған дұрыс болар еді.
Халық шаруашылығын басқарудың қайта құрылу ... ... ... есеп және ... ... ... ... сақтауын бақылау әлсіреп кеткен. Нәтижесінде қаржылық есептілікті
дайындау сапасы төмендеген. Осыған байланысты реформалаудың ...... есеп ... ... ... бақылауды
қайта қалпына келтіру.
Сонымен қатар, ХҚЕС-ға көшумен байланысты бірқатар қиындықтар айналып
өтпегені мәлім, ауру ... да әдет ... ... бұрыңғы ҚБЕС
жіберілген қателіктер ХҚЕС-мен ... ... ... ... ... ... қаржылық есептілігін жасаған кезде неғұрлым жиі ... ... атап ... ... ... GROUP» ... есептілігін қарастыра отырып күмәнді дебиторлық берешектер бар
болған ретте ... ... ... ... ... ... ... баланс көрсеткіштерінің шынайлығына әсер ететіні айқын. Басқа
жағдайларда күмәнді қарыздар бойынша дебиторлық берешек пен резевті көрсету
ережелерінен ... ... ... ... ... ... күмәнді қарыздар бойынша резервті шегере отырып ашып көрсетуге
тиіс. Осы ... ... ... ... ... қалай ықпал ететіні ойландыратын мәселе.
Қаржы есептігін жасаудағы және ... ... ... ... ... қателік негізгі құралдарды қайта бағалау түріндегі қосымша
төленбеген капиталды есепке алу ережелерінен бас ... ... ... ... есеп ... ... ... кездесетін
жағдайларды қоспағанда, бухгалтерлік есепте қосымша төленбеген капитал
бөлінбеген ... ... ... ... нәтижесінде көптеген жылдар
бойы өзгеріссіз 5420 шотта қайта ... ... ... ... ... керісінше – есептен шығарылады, бірақ бұл сомалар пайда мен
зияндар туралы есепте көрсетіледі, ... өзі ... ... ... ... ... «KAZ-ROSS GROUP» ЖШС-де осы мәселе шешімін
тапқан. Яғни, 2008 ... 1 ... ... кәсіпорында негізгі
құралдарды қайта бағалау бойынша резерв құрылмайды. Қайта бағалаудан шыққан
нәтиже бірден ... ... мен ... ... ... көрсетіледі.
Жоғарыда айтылып өткен мәселелерді жетілдіру барысында шетелдік
тәжірибелерді пайдалану ... ... ... ... ... керек, яғни егер шетелдік тәжірибелерді жетік біле тұра оларды
өзіміздің дәстүрімізге бейімдей ... ... ... ... ... ... ... сезінетінімізге толық
сенімдімін.
Сонымен қатар шетел тәжірибесінде ХҚЕС талаптарына сай есеп жүргізуді
мемлекет және ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі таңда жүзеге асыру біз үшін өте тиімді болады. Мемлекет
тарапынан реттейтін ... ... ... ... ҚР Қаржы
Министірлігі, ҚР статистика агенттігі, ҚР Ұлттық банкі, ал ... ... ҚР ... ... ... кәсіби
бухгалтерлер институты, аудиторлар және бухгалтерлер ассоциациясы және т.б.
3 ... ... ... ... және банкротұа ұшырау
мүмкіндігін талдау
3.1 ... ... мен ... ... баланс қаржылық есептіліктің негізгі нысаны ретінде есепті
күнде кәсіпорын мүлкінің құрамы мен ... ... ... ... айналымдылығын, меншікті капитал мен міндеттеменің болуын, дебиторлық
және ... ... ... мен жағдайын, ... мен ... ... ... ... ... мәліметтері кәсіпорын капиталын орналастыру ... ... және ... ... ... жеткіліктігін, қарыз құралдарының
мөлшері мен құрылымын, сонымен қатар ... ... ... ... ... Оның мәні өте ... ... қаржылық жағдайды талдау
арнайы әдебиеттерде балансты талдау деп жиі аталады(24, 59-б(.
Дипломдық жұмыс негізінен ... ... ... ... ... ... баланс баптарындағы көрсеткіштерді
алынды.
Баланс активтерінің құрамы мен құрылымын талдау – ... ... және оның ... түрлерінің абсолютті және салыстырмалы
арту немесе кему ... ... ... ... ... ... ... болып саналатын активтерді талдау
барысында, осы активтердің нақты ... ... ... ... және ... ... ... Активтердің жалпы құрылымын және оның жеке
топтарын талдау, олардың рационалды таратылуын талқылауға мүмкіндік береді.
Активтердің өсуі ... ... ... көрсететін
болғандықтан, ол осы кәсіпорын жұмысының оң нәтижесін сипаттайды.
Алайда, кәсіпорын мүлік құнының өсу ... ... ... ... ... ... ... нақты көрсеткіштерден
айтарлықтай ауытқуына әкеліп соқтыратын инфляция ... ... ... ... инфляцияны есепке алу тек негізгі құралдардың баланстық
құнын құру барысында жүргізіледі.
Отандық әрі халықаралық есептік-аналитикалық ... ... ... өнім және ... қайта бағалау жүргізілмейді. Сондықтан
да олардың құнының өсуі инфляциялық фактор әсерінен болатыны күмәнсіз.
Баланс мәліметтері бойынша ... ... мен ... таратылуына
талдау жасау үшін келесі 1-аналитикалық кесте құрылады.
«KAZ-ROSS GROUP» ... ... ... ... ... ... GROUP» ... 2011 жылғы активтерінің құрамы мен
құрылуы 2-кестеде ... ... GROUP» ... 2011 ... ... ... мен ... ... ... ... GROUP» ЖШС активтерінің нақты құнын
көрсететін баланс валютасының есепті жылы + 68 559 347 ... яғни ... ... ... ... Бұл ... әрі ... дамуын
көрсететіндіктен, оның жұмысының оң нәтижесін сипаттайды. ... ... ... ... ... ... және есепті жылы неге көбірек
көңіл бөлінгенін, сондай-ақ кәсіпорынның өндірістік ... мен ... ... ... және ... ... мобильділігін (іске
тартылу деңгейін) анықтау қажет. Ол ... ең ... ... ... ... ... ... ол туралы ... ... ... ... ... ... бойынша оның
құнына негізгі құралдардың, өндірістік қорлардың, ... ... ... Осы ... әдістеме бойынша «KAZ-ROSS GROUP» ЖШС-ның
өндірістік потенциалын анықтайтын болсақ, жыл басындағы негізгі ... 13654372 ... және ... ... ... ... ... қосамыз, яғни қосынды өндірістік потенциалын суммасы 42131975 теңге
болып табылады, ал енді жыл ... ... ... негізгі құралдар
суммасы 22877887 теңгені және өндірістік қорлар суммасы 77535240 теңгені
қосамыз, осыдан ... ... ... Бұл жыл соңынағы кәсіпорынның
өндірістік потенциалы болып табылады.
Екінші әдістемеде кәсіпорынның өндірістік потенциалын ... ... ... ... ... ... күрделі
қаржылар және қондырылатын ... құны ... Бұл ... ... ... даму процесін әлдеқайда дәл сипаттайды.
Шаруашылық тәжірибесінің мәліметтері негізінде, өндірістік мақсаттағы ... ... ... яғни Кп > 0,5 ... ... ... мәні ең ... мәннен аз болған жағдайда, кәсіпорынның
есепті кезеңдегі қызметінің қаржылық нәтижелері активтерді ... ... ... ... бермейтін болса, өндірістік
мақсаттағы мүлікті арттыру үшін ұзақ ... ... ... тартқан
жөн[25, 51-б].
Бірінші әдістеме бойынша анықталған өндірістік потенциал құны ... ... ... ... жыл ... 42131975 ... ... 100413127 теңгені құрайды, яғни есепті жылы кәсіпорынның өндірістік
потенциалы +58281152 теңгеге немесе 7,11 %-ға ... ... ... ... ... потенциал үлесі есепті жылы кемігенмен жыл
соңында 138,32 %-ды құрады, бұл ... ... ... коэффициентінің
қалыпты мәніне сай келеді.
2-кесте мәліметтері көрсеткендей қаражаттарды ұзақ мерзімді және ... ... ... ... жыл ... соңғылардың пайдасына шешілді.
Егер қысқа мерзімді активтердің үлесі жыл басында 70,21 ... көп ... жыл ... да ол ұзақ мерзімді активтер үлесінен 71,39
пунктке ... ... Ұзақ ... ... өсуі ... активтердің өсуінен 1,069 есеге артық (43,03:40,25) болып отыр.
Осы көрсеткіштен кейін баланс валютасындағы ... ... ... ... ... ... ... активтер құнының кәсіпорынның барлық
мүлкінің құнына қатынасымен ... ... ... ... өсуі. Ол қарызды өтеуге арналған қаражат үлесін сипаттайды.
Коэффициент мағынасы артқан сайын кәсіпорынның үздіксіз ... ... ... есеп ... мүмкіндігі де арта түседі. Қаржы тұрғысынан
алғанда оның өсуі актив құрылымындағы ... ... ... ... ... ... ... болады, бұл оның айналымдылығының жылдамдығын және
оны пайдалану тиімділігінің өскендігін көрсетеді.
Талдау жүргізіп отырған «KAZ-ROSS GROUP» ЖШС-де бұл ... жыл ... 0,851 ... ал жыл ... ... ... ... таратудың тиімділігін сипаттайтын келесі көрсеткіш
– мобильді және ... ... ... ... Ол ... ... ... ұзақ мерзімді активтер құнына бөлу арқылы
анықталады.
Бұл ... ... және ... ... ... ... ... Өндірістік кәсіпорындарда берілген көрсеткіштің
деңгейі 0,5-тен төмен болмауы тиіс.
Талданып отырған ... GROUP» ... бұл ... ... ... 5,71 (78509363:13740050), ал жыл аяғында 5,99 (137809510:22999250)
құрайды. Бұл ... ... ... ... өсу қарқыны
иммобильді қаражаттардың өсу қарқынан артуының нәтижесінде артып отыр.
Кәсіпорын ең төменгі қаржылық тұрақтылыққа, ... ... ... қысқа мерзімді активтермен өтелген жағдайда қол
жеткізеді және ... ... ... осы ... ... болып
табылады: ағымдағы және ұзақ мерзімді активтер қатынасының ... ... мен ... ... ... ... ... болуы
керек.
Әрі қарай кәсіпорынның мүліктік жай күйінде қандай сапалық өзгерістер
болғанын зерттеу қажет. Бұл ... ... ... және ... ... болып саналатын, оның ... ... ... ... ... ... ... жалпы құнындағы негізгі құралдардың нақты
құнының үлес ... ... ... ... ... ... бұл
көрсеткіш кәсіпорынның кәсіпкерлік қызметінің көлемін анықтаудағы басты
бағыт болып табылады. ... ... ... жиынындағы негізгі
құралдардың нақты құнының коэффициентінің мөлшері ... ... ... 50 % - нан кем ... ... мысалымыз «KAZ-ROSS GROUP» ЖШС бойынша баланс валютасындағы
негізгі құралдардың қалдық құнының үлесі жыл басында 14,80 %-ды, ал ... 14,22 %-ды ... Жыл ... үлес ... ... ... ... активтерінің үлкен қарқынмен артуынан туындап отыр. ... ... ... оның ... ... ... машиналарының
құны, өндірістік жабдықтар мен тасымал құралдарының құны) үлесін анықтау
өте маңызды және де бұл ... ... ... ... ... ... ... Оның үлес салмағының өсуі қор
қайтарымдылығының өсуіне әкеледі.
Негізгі құралдардың техникалық жағдайын сипаттайтын маңызды ... ... осы ... ... тозу ... оның ... бір ... құнына қатынасы арқылы анықталатын тозу коэффициенті. «KAZ-ROSS
GROUP» ЖШС негізгі құралдардың тозу коэффициенті жыл ... 13,03 %, ... ... 24 %-ды ... яғни тозу ... ... артқан. Бұл
мәліметтер негізгі құралдардың сапалық (моральды) тозуын айтпай-ақ, олардың
2/3-ден көбі табиғи, физикалық тозғандығын және ... ... ... ... ... ... жоғары тозу коэффициенті
жағымсыз құбылыс болып табылады. ... ... ... ... ... ... базасын нығайтуға және жаңартуға қатаң
көңіл аударуы тиіс.
Әрі қарай, келесі 3-ші аналитикалық кестені ... ... ... ... мен ... ... ... мәліметтер кәсіпорын активтерінің жалпы алғанда ... ... ... жеке ... ... ... келесідей
қорытындыларды жасауға мүмкіндік береді. Бірақ, ең мобильды активтер - ... ... мен ... ... ... инвестициялар қалдығы жыл
соңына -3040939 теңгеге ... ... ... ... GROUP» ЖШС-ның қысқа мерзімді активтерінің ... ... | |1 ... 2011ж |31 ... 2011ж ... (+),|
|№| |Жыл ... |Жыл ... ... ... | | |(-), есе |
| | | | | |
| ... ... ... сомасының азаюы және ... ... ... ... ... кәсіпорынның төлеу қабілетінің
нашарлағанын сипаттайды деп айтуға да болар еді. Алайда, нарық жағдайында
айналым ... ... ... ... ... ... ... жөн. Есеп айырысу шотында қаражаттар қалдығының аздаған
сомасының бар ... ... ... ... әлі де болса кәсіпорынның төлем
қабілетсіздігін көрсетпейді.
«KAZ-ROSS GROUP» ЖШС материалдық айналым қаражаттары ... жылы ... 172,26 %-ға өсті және ол жыл ... 77535240 теңгені құрады.
Олардың үлесі 20 пунктке көбейген. Осыған ... оның ... ... ... өте жоғары 56,27 %-ды құрап отыр. Бұл жағдай, материалды
айналым қаражаттарының ... ... жоқ ... ... ... ... және де сол себептен өтімділігі төмен болып ... басы ... ... ... материалдық құндылықтар, дайын өнімдер, ... ... ... ... ... ... жоқ па, соны ... олардың құрамы мен құрылымына тереңдетілген талдау жүргізуді қажет
етеді.
Есепті жылы ... ... ... борыш та әжептеуір өскен. Егер
оның көлемі жыл басында 27203272 теңгені құраса, жыл ... ол ... ... ... 46,55 %-ға ... борыш неге мұнша көп өскендігін және бұл бапты не үшін
түсіндіру керектігін ... ... ... болашағын бағалау және
егер болған жағдайда олардың құрамындағы күмәнді қарыздарды анықтау қажет.
Кейбір қолма қол ақшалардың кемуі ... өсуі ... ... ... ... ... ... өтімділігі төмен тауарлы-материалдық құндылықтардың бар
болуы, дебиторлық борыштың әсіресе, оның күмәнді бөлігінің үлкен ... ... ... ... ... әкеліп соқтырады
және кәсіпорынның қаржылық жағдайына кері әсерін тигізеді.
Осылайша, ... және ... ... ... ... кәсіпорын басшылығы оның құрамындағы өзгерістердің негізділігін
және оның ... ... ... ... кәсіпорынның ағымдағы
активтерінің жалпы сомасында маңызды көрсеткіштердің бірі ... ... оның ... ... сипаттайтын дебиторлық борышты талдауға
басты назар аударуы қажет[26, 215-б].
Айта кеткен жөн, кәсіпорынның қаржы ... ... ... ... ... емес, оның көлемі, қозғалысы және түрі, яғни бұл борыштың ... ... әсер ... ... ... пайда болуы кредиторлық борыш
сияқты ақшаны аудару арқылы есеп айырысу жүйесі ... ... ... ... ... табылады. Дебиторлық борыш барлық
уақытта есептеулер тәртібінің бұзылуы нәтижесінде туындап, барлық уақытта
да ... ... ... деуге болмайды. Сондықтан да оны
меншікті қаражатты ... ... ... деп ... ... оның бір бөлігі банктік несиелендірудің нысаны болып табылады да
кәсіпорынның төлем қабілеттілігіне ешбір ықпал етпейді.
Кәсіпорынның дебиторлық ... ... және ... ... ... ... дебиторлық борышқа, төлеу мерзімі өтіп кеткен ... ... ... тиеліп жіберілген тауарлар үшін қарыздар жатады.
Өтелмеген дебиторлық борыш айналым қаражаттарының ... ... ... тәртібінің бұзылуын көрсетеді. Осыған ... ... ... ... ... өтелмеген дебиторлық борышты анықтауы тиіс.
Дебиторлық борыштың құрамы және құрылымымен толық танысып ... оны ... құны ... бағалау керек. Себебі дебиторлық борыштың
барлығы ... ... ... мүмкін. Оның ... ... ... ... ... ... анықталады.
Бухгалтерлік тәуекелдің мәні, сол өткен кезең тәжірибесі болашақтағы зиянға
сай келмеуі мүмкін немесе ағымдағы жағдайлар ... ... ... ... зияндар елеулі дәрежеде болады. Талдаушы ... ... ... ... және оны ... ... нақтылығын білуі керек.
Қарыздардың қайтарылмау пайызы бірнеше ... ... ... ... ... ... үшін 3 ... мәліметтері алынған,
олар: 1,9%, 3,3% және 6,8%-ды құрайды. Үш жыл үшін ... ... ... пайызының 4,0%-ға тең. Алайда оны зерттеліп отырған
кезеңдерге ұғынбай таратуға болмайды. ... ... ... ... ... ... байқалған өсу бағытын. ... ... ... бір ... ... ... қарыз тұлғалардың үлесіне
қайтарылмайтын дебиторлық борыштың ... ... ... ... қайтарылмайтын қарыздың шоғырлануын сипаттайды);
– негізгі қарыз ... ... ... ... кәсіпорынның қаржы жағдайына әсер ете ме;
– қалыптасу мерзімі бойынша дебиторлық борышты қалай бөледі;
– ескі вексельдерді ұзарту дебиторлық борыштағы вексельдердің
қандай ... ... ... ... ... ... кеміту) мен
басқа да жағдайлар есепке алынған ба, мысалы, оның ... ... ... ... және ... ... зерттеу
маңызды болып табылады.
Сапа дегеніміз - бұл осы ... ... ... алу ... ол
қарыздың қалыптасу мерзіміне байланысты болады. Тәжірибе көрсеткендей,
дебиторлық ... ... ... ұзақ ... оны ... ... ... төмен болады. Дебиторлық борыштың мөлшерлі
мезгілін сипаттау үшін, оларды пайда болу мерзімі бойынша ... ... ... ... ... ... болу ... зерттеу қажет.
Баланс активтерінің құрылу көздерін талдау кезінде кәсіпорын мүлкінің келіп
түсуі, оны ... алу және оның ... да, ... ... ... ... капиталының да есебінен жүргізілуі мүмкін екендігін есте
сақтау керек. Ал ... ... мен ... ... ... ... оның қаржылық тұрақтылығын көрсетеді.
Нарық қатынасы жағдайында кәсіпорынның қызметі және оның ... ... ... яғни ... ... ... ... Тек ол капитал жетпегенде ғана шеттен капитал тартылады. Бұл
кезде қиын болса да сырттан ... ... ... ... ... орын алады, бірақ онсыз әрине мүмкін емес. ... да ... ... ... ... көздерін шектеу керек. Оның
ең аз бөлігі өндірістік бағдарламаны қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... әдеттегіден жоғары, яғни қосымша
қажеттілік туғанда, ол банктердің қысқа ... ... ... несиелерімен жабылады.
Активтердің қорлану көздерін талдау кезінде меншікті және қатыстырылған
капиталдың көрсетілген көлемі белгіленіп, есептілік ... ... ... ... оларға баға беріледі. Бұл кезде өз меншігіндегі
капиталға басты назар аударылады, себебі өз қаражаттарының қоры ... ... ... бар ... ... ... ... ғана анықтап қоймай, сонымен ... ... ... оның үлес ... да ... ... ... – тәуелсіздік коэффициенті. Бұл ... ... ... ... ... ... ... екендігін және өз
қаражаттарын ... ... ... көруге болады. Осы көрсеткішті
басқаша автономия коэффициенті деп те атайды. ... ... ... ... ... валютасына бөлу арқылы анықтайды, 1-формула
(1)
Мұндағы: Ктс – тәуелсіздік коэффициенті; Мк – меншікті ...... ... валютасының жиыны, яғни
қаржыландырылған жылдың сомасы).
Бұл коэффициенттің өсуі кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... қиындықтардың азаятындығын
көрсетеді.
Батыс экономистері тәуелсіздік коэффициентінің неғұрлым жоғары деңгейде
болғаны дұрыс деп санайды. Себебі бұл қаржы ... ... ... ... ... Инвесторлар, несие берушілер дәл осындай
құрылымды таңдайды, себебі: ол ... ... ... ... Неғұрлым кәсіпорынның қаражаты көп болса, соғұрлым
үздіксіз жұмыс қамтамасыз етіліп, нарық жағдайында алға шығуға көмектеседі.
Сондықтан ... әр ... ... құру ... және ... ... табысты тікелей қосу арқылы өзіндік капиталды ... ... ... бірқатар авторлары инвесторлар мен несие
берушілерді қамтамасыз ететін, меншікті капиталдың оның ... ... ең аз мәні 0,6 ... табылады деп есептейді. Ал А.Д. Шеремет,
А.М. ... В.П. ... О.В. ... және тағы ... ... 0,5 ... мәні ... барлық міндеттемелерін өз
қаражатымен жабуды қамтамасыз ете алатын ең төменгі көрсеткіш бола ... ... АҚШ және ... ... ... коэффициентінің жоғары
жетерлік деңгейі болып, 0,5-0,6 тең болатын меншікті капиталдың ... ... ... Бұл ... ... ... тәуекелдігі
төмен болады: өз қаражаттарынан қалыптастырылған мүліктің жартысын ... ... ... міндеттемелерін жабуына болады[24, 61-б].
Жабдықтаушылар мен сатып алушылар ... ... ... ... және кәсіпорынның атағына үлкен мән берілген
нарықтық экономикасы ... ... ... коэффициентіне мұндай
жоғары талаптарды қоймайды. Мысалы, ... 0,2-ге ... ... келтірілген меншікті коэффициентін 0,5-0,6 деңгейінде шектеуді
орындау, қарызға берушілер үшін ғана ... ... ... де маңызды.
Сондықтан талдаушыға, қаражат көздерін орналастырудың ... ... ... құрылымына зерттеу жүргізіп баға беру қажет.
Нарық жағдайында ол ... ішкі және ... ... ... ... берушілер меншік капиталдың авансталған капиталдың ... ... ... ... отырған кездегі қаржылық
тәуекелділік жағынан баға ... ... ... үлесі төмендегенде
тәуекелділік өседі. Коммерциялық банктер несие берерде осы көрсеткішке база
назар аударады. Кәсіпорын капиталының құрылымын ... ... ... кеңейгені немесе қысқарғаны жайлы айтуына мүмкіндік береді.
Қысқа ... ... ... және ... ... ... қызметінің қысқарғанын көрсетеді. Бірақ, ... ... ... ... ... бұл ... ... басқа
факторлардың үлесі үшін және дивидентке пайыздық мөлшерлер ... ... Егер ... үшін пайыздық ... ... ... ... онда ... ... өсірген дұрыс, ал
егер керісінше болса онда ... ... ... жоғарыда
қарастырылған жағдайларға тәуелді болады. Қаржылық ... ... ... құрылымын зерттеу үшін келесідей 4-кесте
құрылады.
Кесте 4
«KAZ-ROSS GROUP» ЖШС 2011 жылдың басы мен ... ... ... ... ... құрамы мен құрылымы
|№ |Көрсеткшіштер |1 қаңтар 2011ж|31желтоқсан |Жыл бойындағы ... | |Жыл ... |2011ж жыл ... (+-) |-ның |
| | | ... | ... | | | | ... | | | | |г.р) |
| ... ... GROUP» ... тәуелсіздік коэффициентін
қарастырайық. Ол жыл басында 0,00089 (826433: ... ... жыл ... ... құраған. Нәтижені байқап отырғандай, ... GROUP» ... ... ... төмен деген тұжырымға келуге
болады.
Жалпы кәсіпорынның есеп беру жылындағы пассивтерінің қалыптасу көзі
+68559347 ... ... 74,31 %-ға ... ... тұр. Бұны ... кері көрсеткіш болып табылатын қатыстырылған капиталдың
барлық капиталдағы үлес салмағы да ... ... ... ... ... ... бөлу арқылы анықталады. Ол тәуелділік
коэффициенті деп аталады.
(2)
Мұндағы: Кт – ... ... Қк – ... ...... ... валютасы); Ктс – тәуелсіздік
коэффициенті.
Талданып отырған «KAZ-ROSS GROUP» ЖШС көрсеткіштеріне сәйкес ... ... ... ... 91422980 тг болса, жыл соңында ол
156918969 ... тең. ... ... ... ... ... ... кезең басында 0,991-ді құраса, есепті кезең ... ... ... ... жалпы сомасындағы ... ... Бұл үлес ... ... ... ... ... қаржыландыру
көздерінен тәуелділігі жоғарылайды.
Келесі, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын меншікті
капиталдың қатыстырылған ... ... ... қаржыландыру
коэффициенті болып табылады.
(3)
Мұндағы: Кқ – қаржыландыру коэффициенті; Мк – меншікті капитал;
Қк – қатыстырылған капитал.
Бұл коэффициент ... ... ... ... ... мен ... соғұрлым сенімді кіріседі. «KAZ-ROSS GROUP» ... ... ... ... ... ... тең
болса, кезең соңында 0,0247-ні (3889791/156918969) құраған. Коэффициент жыл
ішінде +0,0157 пунктке артқан. Әрі қарай арту ... ... ... коэффициент кәсіпорын қызметінің қандай бөлігі аз қаражатымен, ал
қандай бөлігі қарыз қаражатымен қаржыландырылатынын көрсетеді. Қаржыландыру
коэффициенті 1-ден ... ... ... (кәсіпорын мүлкінің көп бөлігі
қарыз қаражатымен ... ... ... өте ... жағдайға
жеткендігін және несие алудың қиындатқанын көрсетеді.
Кейбір ... ... ... орнын жалпы көлеміндегі үлесі
жартысынан да аз болуы мүмкін, ... ... да ... ... жоғары
қаржылық тұрақтылығын сақтай алады. Бұл, бірінші кезекте, қызметі активінің
жоғары айналымдылығымен, сатылатын өнімге тұрақты ... ... және ... арналары бар, тұрақты шығындардың төмендегі
деңгейімен сипатталатын ... ... ... ... бағытталған активтерінің айтарлықтай үлес
салмағы қаражаттар ... ұзақ ... көп ... ... ... ... қаражатының үлесі 40-50% болуы олардың ... ... ... ... ... ... қаржыландыру коэффициентінің кері көрсеткіші кеңінен
қолданылады, қатыстырылатын капиталдың меншіктік ... ... ... және ... ... ... ... Кқ/м – қарыз және меншікті қаражаттар қатынасының
коэффициенті
Бұл коэффициент кәсіпорын активтеріне салынған ... ... ... ... ... қаражатын тартқанын ... ... бұл ... ... кезең басында 110,62-ге
(91422980/826433) тең болса, кезең соңында ... ... ... үшін ... ... Кқ/м ( 1 ... Егер оның мәні ... асып кетсе, онда кәсіпорынның қаржылық тәуелсіздігі мен тұрақтылығы
қауіпті нүктеге жетеді, бірақ жауап әр ... бір ... бола ... және ... қаражаттар қатынасының коэффициенті салалық
ерекшеліктерге, кәсіпорынның шаруашылық ... ... және ... ... жылдамдығына байланысты болады. Материалдық айналым
қаражатының ... ... ... және ... ... да жоғары айналымдылығы кезінде коэффициенттің қауіпті мәні 1-ден де
асып кетуі ... ол ... да ... ... ... ешқандай
әсерін тигізбейді.
Кәсіпорынның ең төменгі қаржылық тұрақтылығын сақтау үшін ... ... және ұзақ ... ... қатынас коэффициентінің
мәнімен шектелуі қажет.
Кәсіпорынның тәуелсіздік дәрежесін сипаттайтын ең бір ... бірі – ... ... коэффициенті болып табылады
немесе оны басқаша инвестицияларды жабу ... деп ... ... және ұзақ мерзімді ... ... ... ... үлесін сипаттайды және келесі формуламен анықталады:
(5)
Мұндағы: Кқт – қаржылық тұрақтылық коэффициенті;
Мк – меншікті капитал; Ұм – ұзақ ... ...... ... ... ... ... коэффициентімен салыстырғанда анағұрлым жұмсақ көрсеткіш.
Батыс тәжірибесінде бұл коэффициенттің қалыпты мәні 0,9-ға тең болуы керек,
ал оның ... ... ... отырған кәсіпорнымызда ұзақ ... ... бұл ... ... ... сай болып
табылады.
«KAZ-ROSS GROUP» ЖШС-ның қаржылық тұрақтылық коэффициенті есепті кезең
басында 0,00089 болса, есепті кезең соңында 0,0241-ді ... Жыл ... ... ... 27 ... дейін артқан. Бұл кәсіпорын үшін
өте жағымды құбылыс. Яғни кәсіпорын жыл сайын қаржылық ... ... ... ... ... ... капиталының
құрылымын сипаттай отырып, бөлек топтар мен ... ... әр ... ... бірінші кезекте қарыз қаражаттарының
ұзақ мерзімге тарту коэффициенті меншік ... мен ұзақ ... ... ... ... Көрсеткішті есептеу
формуласы келесідей:
(6)
Мұндағы: Кұ/м – қарыз қаражаттарын ұзақ мерзімді тарту коэффициенті
немесе ұзақ мерзімді ... ... ұзақ ... ... ... ... GROUP»
ЖШС көрсеткіштері бойынша ұзақ мерзімді міндеттемелер ... ... және жыл ... 0-ге тең. Бұл ... ... есептіліктің
активтерін қаржыландыру үшін меншік капиталымен қатар тартылған ұзақ
мерзімді несиелер мен ... ... ... ... ... мен ... үшін қарыз қаражаттарының қаншалықты ... ... баға ... ... ... тиімділігін анықтау үшін жоғарыда
келтірілген көрсеткіштермен қатар инвестициялау коэффициентін де ... Ол ... ... ... қолданылады және меншік капиталдың
негізгі құралдарға қатынасымен анықталады. ... ... ... жыл ... 0,060-қа тең (826433:13654372), жыл соңында 0,170-
ке (3889791:22877887) тең болды. Бұл берілгендерге қарап меншік капитал тек
қана негізгі ... ... ... ... деуге болады. Яғни негізгі
құралдың құны меншікті капиталдың құнынан көп. ... жыл ... ... ... ... ... ... құралды сатып алуға көптеп
жұмсалды деген мағына.
Активтерді құрудың ең дұрыс жолы болып, меншік капитал барлық ... ... тыс ... және ... ... бір ... ... жол саналады. Кәсіпорын барлық қарыз қаражаттары ... ... да өмір сүре ... ... ... капиталын пайдалану
туралы ой - меншік капиталды тек қана ... ... ... ... ал ... қаражаттары (ағымдағы активтер) келесі жолмен қалыптасуы
керек: 1/4 - ұзақ ... ... ... 3/4 - қысқа мерзімді
қарыздар есебінен. Кәсіпкер, егер өзінің капиталы аз, ал ... ... ... жұмыс істейтін болады. Нарықтық қарым-қатынас осы принцип
бойынша ... Аз ғана ... бола ... көп ... алуға болады.
Меншікті, қарыз (қатыстырылған) және жалпы (авансталған) капиталдың
қатынасы әр түрлі тұрғыдан сипаттайтын ... ... ... және қатыстырылған капиталдың құрылымын және оның
есептілік ... ... ... ... ... ... зерттегенде өзіндік айналым қаражаттарындағы болған
өзгерістерге ерекше назар аударылады, яғни ... ... ... ... ... ... оның ... негізгі құралдарда
бекітілмегендігін және осы қаражаттарды неғұрлым азды-көпті еркін жұмсауға
мүмкіндік беретін ... ... ... Жыл басында меншік айналым
қаражаттарының көлемі -12 827 939 тг-ні (826433-13654372) құрады, жыл
аяғына -18 988 096 ... ... ... ... күрделі салымдар қаржыландыру және негізгі құралдарды
сатып алу үшін, меншікті капиталға теңестіріліп қосылатын, ұзақ ... мен ... ... ... осы ... көзі
ескеріліп, алдағы көрсеткіштердің мөлшері анықталады. Бұл көрсеткіш
абсолютті болып ... оның ... өсуі - оң, ал ... - теріс
бағыты ретінде қарастырылады. Осыны ... ... ... ... ... ... Онда ... айналым қаражаттарының көлемі де жыл
басында -12 827 939 тг-ні ... ... жыл ... ... ... ... Яғни жыл ішінде бұл
көрсеткіш + 6 160 157 тг-ге ... +48,02 %-ға ... ... меншікті айналым капиталының абсолюттік мөлшерін
анықтаумен қатар, оның ... ... ... үлес ... табу керек.
Бұл көрсеткіш кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының ... ... ... ... ... әдебиеттерде оны іс жүзінде жұмсау
коэффициенті деп атайды.
Ол кәсіпорынның меншікті ... ... ... осы ... жұмсауға болатын, мобильді нысанда екендігін көрсетеді және ... ... Кж – ... ... Мак – ... айналым капиталы;
Мк – меншікті капитал;
Ұзақ мерзімді қарыз қаражаттары негізгі ... ... және ... ... ... ... бұл ... меншікті
капиталға ұзақ мерзімді ... ... ... Жұмсау
коэффициентінің төмен мәні кәсіпорынның меншікті қаражатының көп бөлігі
иммобильді сипаттағы құндылықтарда бекітілгендігін ... ал олар ... ... ... яғни ақшаға тез айнала алмайды. Қаржылық
көзқарас ... оның өсуі және ... ... кәсіпорынның қаржылық
жағдайы онды деп ... бұл ... ... ... ... көп бөлігі негізгі құралдарға да, айналымнан тыс ... ... ... ... салынған. Сондықтан жұмсау коэффициентінің өсуі
кәіпорын мүлкінің нақты құрылымындағы мүмкін болатын шектеріне ғана тиімді.
Егер коэффициент негізгі ... ... ... ... ... ... меншікті қаражат көздерінің тез ... ... онда ... ... ... кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығының артқанын дәлелдейді.
«KAZ-ROSS GROUP» ЖШС-да жыл соңындағы жұмсау коэффициенті ... 889 791) ... ... ... ... ... қаржылық
жағдайының оңды екенін көріп отырмыз.
Оптимальді мөлшері ретінде ... ... ... ... деп
алынуы мүмкін, бірақ іс жүзінде көрсеткіштің тұрақты қалыптасқан мәндері
жоқ. Бұл көрсеткіштің ... ... ... ... ... ... меншік иелері өз қаражатарын мобильді және иммобильді ... ... ... ... ... екендігін көрсетеді, бұл баланс
өтімділігін қамтамасыз етеді.
Жұмсау коэффициентінің мәні, ... ... ... оның ... ... ... сыйымдылығы жоғары өндірістерге
қарағанда қор сыйымдылығы жоғары өндірістерде төмен болуы керек. Себебі қор
сыйымдылығы жоғары ... ... ... ... ... ... қорларды жабудың көзі болып табылады.
Кәсіпорынның ТМҚ-лары мен шығындарының қалыптасу көздерімен қамтамасыз
етілуінің абсолютті көрсеткіштері қаржылық тұрақтылықты талдау үшін ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығының басты
көрсеткіштерінің бірі болып қорларды қалыптастырудың өз ... ... ... ... ол ... айналым қаражаттарының
ТМҚ-лар мен шығындардың құнына қатынасымен анықталады. Бұл көрсеткішті ... мен ... жабу ... деп атайды, келесідей формуламен
есептейді:
(8)
Мұндағы: Кқ/к – ТМҚ-лардың қамтамасыз етілу коэффициенті;
Мак – меншікті айналым капиталы; Қтм ... ... ... GROUP» ... ... қамтамасыз етілу
коэффициенті жыл соңында 0,244-ке тең (18 988 096:77 535 240). ... ... деп ... ... ... қаражаттарын жабу коэффициенті қандай дәрежеде ТМҚ-
лар мен шығындар ... ... ... және ... ... ... етпейтінін көрсетеді.
Шаруашылық тәжірибені статистикалық орташаланған мәліметтерінің
негізінде ... оның ... мәні ... ... ... Кқ/к> 0,6-0,8
Қорлар мен шығындардың меншікті айналым қаражатымен қамтамасыз етудің
қалыпты ... ... ... ... ... ... ... қалғандарын қысқа мерзімді қарыздармен жабу назарға алынып
анықталады. Бірақ, бұл ... ... мен ... көлемі, олардың айналу
жылдамдығы жоғарылаған кезде негізделген ... ... болу ... ... ... негізгі қажеттіліктен асып кетсе, онда меншікті
айналым қаражаттары материалдық қорлардың бір бөлігін ғана жаба ... ... 1-ден ... болады. Керісінше кәсіпорынның материалдық қорлары
үздіксіз жұмыс жасауға жеткіліксіз болғанда көрсеткіш 1-ден ... ... ... бұл ... ... жағдайы жақсы екендігін
көрсетпейді. ... ... ... ... ... ... ... көрсеткішінің деңгейін ең бірінші
материалдық қорлардың жағдайына байланысты бағалап қарастыру керек.
Кәсіпорынның ... ... тек қана ... ... ғана ... сонымен бірге қаржылық есептіліктің активтеріне
салудың ... де ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның қарыз қаражаттарының құрылымы ... ... үшін ... ... ... ... есеп ... топтық қорытындылармен сәйкестендіру қажет, олардың базистік
көрсеткіштерден ауытқуларын ... ... ... ... ... ... кәсіпорында есепті жылы ұзақ мерзімді, қысқа мерзімді
несиелер бар. Басқа сөзбен ... ... ... ... және кредиторлық борыштан тұрады.
Жыл ішінде ... ... ... ... ... ... ... өзге қысқа мерзімді міндеттемелер сомасы артқан. Ал
салықтар бойынша міндеттемелер, басқа да ... және ... ... ... ... ... ... дебиторлық борыштың кредиторлық берешектің ара
қатынасын анықтау де маңызды. Дебиторлық және ... ... ... 2:1 болуы керек деп ұсынылған. Егер кредиторлық борыш дебиторлық
борышпен ... ... ... онда бұндай жағдайды жағымсыз деп
айтуға болады, себебі ол өзіндік ... ... ... ... айналуын бәсеңдетуі мүмкін.
Біздің кәсіпорнымызда кредиторлық борыш жыл басында дебиторлық ... есе ... көп ... жыл ... да ... ... ... 1,545 есе (78679861:50895195( көп болған.
Кредиторлық борыштың дебиторлық борышпен өте төмен дәрежеде ... ... де ... де арақатынасы тиімсіз болуы да
олардың өзара қарыздарын төлемеуінен ... ... ... ... ... ... нашарлатпайды, себебі кәсіпорын бұл ... ... ... ... ... көздері ретінде пайдаланып
жатыр деп айтуға болар еді. Бірақ, тауар, ... және ... үшін ... ... пен еңбекақы бойынша есеп айырысуда да үлкен кредиторлық
борыштың болуы кәсіпорынның ... мен ... оның ... ... ... ... ... өтімділігін талдау
Активтер кәсіпорынның бақылауында болатын және болашақта кәсіпорынға
пайда әкелетін экономикалық ресурс болып табылады.
Өтімділік дәрежесіне, яғни ақша ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
А1. Ең өтімді активтер. Әлемдік тәжірибеде бұларға кәсіпорынның ақша
қаражаттарының барлық баптары мен ... ... ... ... мен ... ... ... мерзімді қаржылық
инвестициялар) - айналым қаражатының ең мобильді бөлігі. ... ... ... ... ал ... қағаздар қолма-қол ақшаға тез айналады.
А2. Тез өткізілетін активтер. Бұларға қысқа мерзімді ... ... ... да активтерді жатқызады. Дебиторлық борыш сомалары есеп айырысу
шотына белгілі бір уақытта келіп түсіп, бұлар да өз ... ... ... Есеп ... ... ... ... сатып алушылар
уақытында төленбеген тауарлар бойынша, ... ... ... ... ... ... ... себебі төлемнің қашан келіп түскені
белгісіз. Бірақ нарықтық ... ... ... ... ... себебі оны қайтарып алуға алдын ала ... ... ... ... айыппұл төлеу қаупінен тіпті банкрот болып жарияланудан
қорқып, өзінің қарыздарын уақытында ... ... ... ... ... жұмыс істеп жатқан кәсіпорынның өтімді қаражаттарын
есептегенде ақша қаражаттарына қысқа мерзімді дебиторлық ... да ... әлі ... ... ... ... ... арасында
шаруашылық байланыстар бұзылған жағдайларда дебиторлық ... ... ақша ... тез ... алмайды. Күмәнді дебиторлық борыштың
үлесінің көп болуы кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ... өнім және материалдық құндылықтар қорының
өтімділігі бұдан да төмен болады.
А3. Баяу өткізілетін активтер. Баланс ... I ... ... және ... ... II ... "Ұзақ мерзімді инвестициялар"
жарғылық қорға басқа кәсіпорындардың салған салымдар ... ... ... бұл кезде "Алдағы кезең шығындары" бабы есепке ... ... ... ... ... ... ... сатып алушыны тауып
алу қажет, ал бұл оңай емес және ... бір ... ... етеді. Әсіресе
бұл аяқталмаған өндіріске тиісті: егер, мысалы, темір ... ... табу оңай ... одан ... ... ... өнімді сатып
алушыны табу анағұрлым қиын. Бұл белгілі бір бұйымды дайындауға арналған
жартылай өнім ... ... ... ... емес ... ... Сондықтан
немістер өтімді активтерді есепке алғанда ... ... ... ... ... ... аяқталмаған өндіріс құнын өтімді
активтердің құнына қосуға жол беріледі.
А4. Қиын өткізілетін активтер - баланс активінің II ... ... ... ... топтарға еңгізілген баптарынан басқа барлық
баптары. II ... ... ... ... ... ... ... соманың бір бөлігі ғана алынып тасталынғандықтан, қиын ... ... ... ... ... ... ... ғана есепке алынады.
Баланс активінің баптары оларды өтімділік дәрежесі бойынша топтағанда,
басты орынды ең өтімді және әр ... ... ... ... ... есеп ... ... және ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары.
Бұдан кейін ... ... ... ... ... ... дебиторлармен есеп айырысулар тұрады. Активтің ... ... ... кәсіпорынның "өтімділігін" өтімді
капиталын, яғни активтің ... ... ... төлеу үшін
қаражаттар алынатын бөлігін керсетеді. Өтімділігі бұдан төмен элементтер
ТМҚ-лар мен ... ... ... ... ... ... ... төлеу уақытының мерзіміне байланысты топтастырылады.
П1 Неғұрлым тезірек төленуге тиісті міндеттемелер – бұларға ... ... ... ... ... да ... мерзімді
міндеттемелер, жұмыскерлермен олардың алған қарыздары бойынша есеп айырысу
көлемінен асқан ... ... ... ... жатады. Бұл
берілген мөлшерден асу банктің мақсатты ... ... өз ... ... білдіреді және сондықтан тезірек өтеу ... ... ... ... етілуі тиіс.
П2. Қысқа мерзімді міндеттемелер - қысқа мерзімді несиелер мен заемдар
және жұмыскерлерге арналған қарыздар.
Пз. Ұзақ мерзімді міндеттемелер - ұзақ ... ... мен ... ... ... - ... III ... "Капитал" баптары.
Актив пен пассивтің балансын сақтау үшін бұл топтың жиыны баланс активінің
«Алдағы кезең шығындары» бабы ... ... ... ... ... үшін ... пен пассив бойынша келтірілген
топтар жиындарын салыстыру керек. Баланс толық ... деп ... ... А1>П1, А2>П2, А3>П3, А4

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аралық қаржылық есептілік22 бет
Басқарушлық және қаржылық есептіліктер айырмашылықтары5 бет
Компанияны басқарудағы қаржылық есептілік9 бет
Қазіргі таңдағы қаржылық жәнe салықтық eсeптіліктің экономикалық мәні мeн маңызы77 бет
Қазақстан Республикасының бухгалтерлік және қаржылық есептілік туралы заңы38 бет
Қаржылық есептілік туралы26 бет
Қаржылық есептілікті талдау74 бет
Қаржылық есептіліктің Италияда дамуы және Қазақстан Республикасындағы қаржылық есептілікпен салыстыру5 бет
Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарына сай бухгалтерлік есеп7 бет
«Қаржылық жағдайы» категориясын талдау объектісі ретінде теориялық зерттеу; қаржылық жағдайын талдау көрсеткіштерін жетілдіру бойынша тәжірибелік ұсыныстар. «Kazakhstan Trading Company» ЖШС мысалында70 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь