Теломерлер .теломерлік белсенділік

Жоспары:
І. Кіріспе
ІІ.Негізгі бөлім:
2.1 ДНҚ . ның теломерлік бөлімдерінің репликацияланбауы
2.2 Хромосомада теломералардың орналасуы
2.3 Теломералардың қызметі.Теломердің қартаю теориясы
2.4 Теломералардың нуклеотидтік қайталану жүйелері
2.5 Теломеразалар әрекетінің механизмі
ІІІ. Қорытынды
Репликация процесінде ДНҚ – ның ,жаңа тізбектері синтезделместен бұрын алдымен РНҚ – праймердің (қоздырғыштың) синтезделіп,қызметін атқарып,соңынан оның шығарылып тасталатыны айтылды.
Эукариоттар репликациясының ерекшелігі,осы синтезделген РНҚ – праймер бөлініп кеткеннен соң,әр репликация аяқталғанда түзілген ДНҚ – ның жаңа тізбектері бастапқы матрицалық тізбектен қысқалау келеді.Жаңадан синтезделген тізбектің жетіспейтін бөлігінің ұзындығы РНҚ – праймердің мөлшеріне (10 - нуклеотидке) сәйкес болады.Былайша айтқанда,бастапқы матрицалық тізбектің 3’ – ұшынан жаңа тізбектің комплементарлы 5’ – ұшы қысқа болып аяқталады.
Өйткені ДНҚ – полимераза ферменті жаңа тізбек синтездеу үшін өзінің алдындағы РНҚ – праймердің 3’ ұшын пайдалануы тиіс.Соңғы праймер алып тасталғандықтан,оның 3’ ұшы да болмайды.Сондықтан РНҚ – праймер жоқ жерде ДНҚ – полимераза жаңа фрагмент синтездей алмайды,нәтижесінде,түзілген тізбек қысқалау болып,репликацияның толық жүрмегенін сипаттайды.ДНҚ – ның мұндай бірі ұзын,бірі қысқа ұштарын үшкір ұштар немесе оверхенгтер деп атайды.Бұл жағдай эукариоттарға тән сызықтық ДНҚ молекуласының репликациясы кезінде артта қалған тізбектің синтезделуі нәтижесінде байқалады.
Шын мәнісінде ДНҚ молекуласының жаңадан синтезделген артта қалған тізбегінің қысқаруы 10 – 20 нуклеотидке емес 50 – 65 нуклеотидтерге шамалас келеді.Өйткені ДНҚ – полимеразалық жиынтықтың аумағы едәуір көлемді болғандықтан жаңа фрагмент синтездеу үшін ол матрицалық тізбектің бірнеше ондаған нуклеотидтерден тұратын учаскесімен байланысуы тиіс.Артта қалған тізбектің репликациясының толық жүрмеуі хромосомалардың теломералары аймағында байқалады.Теломераларда гендер болмайды,сондықтан да толық емес репликация геноиның тұқым қуалаушылығына әсер етпейді.
Теломералардың болуы ДНҚ – ның тұқым қуалау ақпараты жазылған учаскелерінің репликацияланбай қалуынан сақтайды.
Қолданылған әдебиеттер:
1) С. Әбилаев. «Молекулалық биология және генетика», Шымкент, 2008жыл.
2) Қуандықов Е.Ө., Аманжолова Л.Е. «Молекулалық биология негіздері», Алматы, 2008 жыл.
3) П. Қазымбет, Л.Аманжолова, Қ. Нұртаева. «Медициналық биология», Алматы, 2008 жыл
        
        Жоспары:
І. Кіріспе
ІІ.Негізгі бөлім:
2.1 ДНҚ - ның теломерлік бөлімдерінің репликацияланбауы
2.2 Хромосомада теломералардың орналасуы
2.3 Теломералардың қызметі.Теломердің қартаю теориясы
2.4 ... ... ... ... ... ... ... Қорытынды
Репликация процесінде ДНҚ - ның ,жаңа тізбектері синтезделместен бұрын алдымен РНҚ - праймердің (қоздырғыштың) синтезделіп,қызметін атқарып,соңынан оның ... ... ... ... ерекшелігі,осы синтезделген РНҚ - праймер бөлініп кеткеннен соң,әр репликация аяқталғанда түзілген ДНҚ - ның жаңа ... ... ... ... ... келеді.Жаңадан синтезделген тізбектің жетіспейтін бөлігінің ұзындығы РНҚ - праймердің мөлшеріне (10 - ... ... ... ... ... ... 3' - ұшынан жаңа тізбектің комплементарлы 5' - ұшы қысқа ... ... ДНҚ - ... ферменті жаңа тізбек синтездеу үшін өзінің алдындағы РНҚ - праймердің 3' ұшын ... ... ... алып тасталғандықтан,оның 3' ұшы да болмайды.Сондықтан РНҚ - праймер жоқ жерде ДНҚ - полимераза жаңа ... ... ... ... қысқалау болып,репликацияның толық жүрмегенін сипаттайды.ДНҚ - ның мұндай бірі ... ... ... ... ұштар немесе оверхенгтер деп атайды.Бұл жағдай эукариоттарға тән сызықтық ДНҚ молекуласының репликациясы кезінде артта қалған тізбектің ... ... ... ... ДНҚ ... жаңадан синтезделген артта қалған тізбегінің қысқаруы 10 - 20 нуклеотидке емес 50 - 65 ... ... ... ДНҚ - ... ... аумағы едәуір көлемді болғандықтан жаңа фрагмент синтездеу үшін ол матрицалық тізбектің бірнеше ондаған нуклеотидтерден тұратын учаскесімен байланысуы тиіс.Артта қалған ... ... ... ... хромосомалардың теломералары аймағында байқалады.Теломераларда гендер болмайды,сондықтан да толық емес репликация геноиның тұқым ... әсер ... ... ДНҚ - ның ... қуалау ақпараты жазылған учаскелерінің репликацияланбай қалуынан сақтайды.
Жасушаның әр бөлінуі сайын түзілген жас ... ... ... ... ... ... олардың толық жойылып,бірте-бірте ақпараты бар гендердің толық репликацияланбай қалуына себеп болуы мүмкін.Мұндай жағдайда жасуша тіршілігін жойған болар еді.Бірақ,эукариоттарда бұл ... ... ... ... ... репликация аяқталардан бұрын ДНҚ - ның жаңа синтезделген тізбектерінің ... ... 5' - ... ... ... ... жүйесімен немесе теломералармен жалғап ұзартады.
Теломералар қысқа және ұзын болуы мүмкін.Теломера ... ... ... белоктар қысқа теломераларда нуклеосомалық құрылым түзбейді.
Хромосоманың маңызды бөлігі - ... ... - ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Егер центромера болмаса хромосомалар қозғала алмай жойылады. Хромосома иіндерінің ұштарын теломералар деп ... ... ... хромосомалардың тұрақтылығын сақтау, хромосомаларды ядро ламинасына бекіндіру, хромосомаларды жабысып қалудан сақтау, т.б. ... ... ... ... ... кейін хромосома теломералары азды-көпті қысқарып отырады, ал оның ұзындығы минимальды ... ... ... ... ... және бұл ... қартаюына алып келеді.
Теломера -- хромосоманың екі иығының ұшындағы бөлігі, теломерлік ДНҚ мен белоктардан ... ... ... мен ... ... ... ДНҚ TTAGGG ... біртекті (монотонды) қосылысынан тұрады. терминін ғылымға 1932 жылы ... ... Г. ... ... ДНҚ ... ... болғанына қарамастан ерекше жолмен репликацияланады. Бұл процеске ерекше ферменттер теломеразалар қатысады. Теломерлерде ешқандай генетикалық ақпарат болмайды, сондықтанда теломерасыз ... ... ... ... қалған кезде де геном бірқалыпты қызмет ете береді. Теломерлердің негізгі қызметінің өзі де осы болса ... яғни олар ... ... ... толық репликацияланбаудан қорғап, буферлік қызмет атқарады. Сонымен қатар, теломеразалардан біржола бас тартуға болмайды, себебі жасущаның ... ... ... ... ... ... учаскелері қысқарып-қысқарып жойылуы мүмкін. Теломерлер ерекше, арнайы ... ... ... олар ... бір ... дейін қысқарады.
Теломердің қызметі.
1. Механикалық - Теломерлер хромосомалардың ядро матрицасына қосылуына қатысады, бұл ... ... ... ... ... үшін және ... ... үшін өте маңызды, бірдей (сестринские) хроматидтердің соңдары бір-біріне жалғанады.
2. Стабилизаторлық (тұрақтандырушы) - Үзілген хромосомалар соңының тұрақтануы, хромосоманың ... ... ... ... және деградациядан қорғайды.
3. Гендердің экспрессияға әсер етуі. Теломерлердің жанында орналасқан гендер ... әсер ету ... ... немесе төмендеген - сайленсинг деп аталады. Ол ядро ... ... ... ... ... әсерін қамтамасыз ететін - транспозондар үшін тән.
Транспозон - (геном немесе бөлшек ) - ... ... ... ... өз ... ауыстыра беретін ДНҚ фрагменті.
4. қызметі. Теломерлер, клетка бөлінуінің санын санауға қабылетті, яғни әрбір бөлінуде теломерлер 50-65 жұп ... ... ... өте ... ... ... көптеген қызметтерін жоғалтады, клеткалық цикл бұзылады және клетка өледі.
Теломердің қартаю теориясын А.М.Оловников ұсынды.
Қаралған репликация механизмі ДНҚ ... ... ... ... өзгешеленеді. ДНҚ - екі еселенуі кезінде комлементарлық негіздер жұбында орташа 1∙106 ... ... ... ... Репликацияның жоғарғы дәлділігін ұстап тұрушы ролін ДНҚ - полимера атқарады, ол ядро ... (сок) ... ... ... ... және де ДНҚ - матрицалық тізбегіне олардың дәл қослуын және жаңадан құрылған өсуші ... ... ... ... емес ... ... ... бұл кезең 1∙10-5 жұп негізді құрайды. ДНҚ полимеразалардың жұмысындағы бұндай қателер - (А-Г, Т-Т) ... ... ... ... ... ... өзін-өзі қалпына келтіру (самокоррекция) механизмі қосылады, оны ДНҚ-полимераза немесе хабарлаушы (редактирлеуші) эндонуклеаза жүзеге асырады. Өзін-өзі қалпына келтіру (самокоррекция), ДНҚ тізбегіне қате ... яғни ... сай ... ... ... алып тастау.
Бірақ, коррекцияның эффективтілігіне қарамастан репликация барысында, ДНҚ екі ... ... де, ... ... ... Ол ... ... арқасында бастапқы ДНҚ молекуласындағы нуклеотидтік тізбектің қалпына келуі жүзеге асырылады (молекулярлық қайта қалпына келу). ДНҚ ... ... ... яғни теломерлік бөлімдерінің репликацияланбайтының, алғаш рет 1971 жылы А.М.Оловников ... мәні ... ДНҚ ... жүйе ... ДНҚ ... ... 3′ ұшын ... репликацияламайды, яғни жаңадан синтезделген ДНҚ тізбектері 5′ ұшы жағынан ... ... ... ... жаңа ДНҚ ... ... (праймер) басталады. Кейін ол ерекш нуклеазалармен алып тасталынады, бірақ босаған учаске дезоксинуклеотидтермен толтырыла ... ... ДНҚ ... өз ... ДНҚ ... бастай алмайды, ол тек полинуклеотидті 3′ ұшын ... Бұл ... ... ... жоқ, ... жаңа ... ... қысқа болады. ДНҚ молекуласының мұндай ұшын оверхенга немесе үшкір ұшы деп аталады.
Нидерланд және британ ғалымдары кейбір адамдардың басқалардан ерте ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі онкология және жас аурулары табиғатын түсінуде маңызы зор. Адамның стандартты геномынан ерекше 500 мыңнан артық генетикалық ауытқулардың кездесетінін талдап, ... ... ... TERC ... ... ... сағаттардың үш-төрт жылға алда жүретінін байқады. -деп Лондондағы Королдік колледжі Тим Спектор ғылыми зерттеу тобының ... ... ... ... екі түрі ... - ... - жылдармен және биологиялық - жасушалардың жасымен есептелетіні белгілі ... топ ... ... ... ... ... ... Нилеш Самани атап өтті.Ғалымдар хромосома соңындағы қорғаныш -- ... ... ... отырып бір қорытындыға тоқталды. Ескірген немесе қысқарған теломерлер ерте қартаюға және ... ісік ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар теломераза ферментін тапқан американдық үш ғалым 2009 жылы өз жаңалықтары үшін медицина саласы ... ... ... ... ... ұзындығын реттейтін TERC гені қартаю және онкологиялық ... ... ... рөл ... ... болды.
Теломеразанын әрекеті жаңадан синтезделген тізбектерді емес, ДНҚ- нын бастапқы тізбектерін ... ... ... ДНҚ- ның ... ... ... ... әрекеті эндонуклеазаның жаңа синтезделген тізбектің ұшындағы нуклеотидтерді алып ... ... ... ... ... ... ... кұрамына байланысты Г- тізбекті (гуаниндік тізбекті) және Ц- тізбекгі (цитозиндік тізбекті) ажыратады. Бұлардың екеуі де қос ... ДНҚ ... ... ... ... теломераның әрқайсысындағы Г- тізбекті ұзартады.
Теломеразалық РНҚ-нын матрицалық учаскесінің көмегімен теломераза ДНҚ молекуласындағы теломерлік ... ... ... ... одан ары ... РНК - ... ... мына ретіне: 5' - ЦААЦЦЦЦАА - 3' сәйкес теломерлік қайталануда кері бағытта комплементарлы нуклеотндтер жүйесін: 3' ТТГГТТ - У ... ... ... ААЦ ... ... ... оларға ДНҚ-ның ТТГ нуклеотидтері жалғанады. Бұл процесс теломеразаның жылжып ДНК нуклеотидтік жүйесінің ең соңына ауысуымен іске асырылады. Мұның ... ... ... ұшы - ... - нуклеотидтер ретіне ұзарады. Ооы жаңа теломерлік қайталанудың түзілуін элонгация деп ... ... ... ... ... ... (РНҚ - мен бірге) ұзарып жатқан ДНК тізбегінің 3' - ұшына қарай бір ... ... ... ... ... ... жылжып қозғалуын транслокация деп атайды. Олай болса алғашқы хромосоманың теломералык учаскесінің ұзарып өсу ... ... ... және ... ... ... Қорыта айтқанда теломераза ДНҚ тізбегін бірнеше ондаған немесе жұздеген теломералық қайталануларға ұзарта алады. Ұзартылган ДНҚ бөлігіңде ДНҚ-ның жаңа ... ... ... жайт ... РНҚ-да жүрген мутациялар теломеразаның бүкіл активтілігінің жойылуына себепші ... ... ... ... да альтернативтік механизмдері - (АLТ - Alternative Lengthening of Telomeras) кездеседі. АLТ механизмі мысалы, дрозофилада, кейбір ісік ... ... ... Осыңдай механизмлердін бірі - түрлі хромосомалардың теломералық учаскелеріндегі рекомбинацияға байланысты ... ... ... ... ... ... қажетті негізгі жағдай бір ДНҚ молекуласындағы тізбектің басқа ДНҚ-ғы тізбектен ұзындау болуы. Бұл кезде ДНҚ-полимеразалық жүйе ДНҚ-ның ұзын тізбегін ... ... ... ... комплементарлы етіп ДНҚ-ның екінші қысқа тізбегін ұзартады. Түзілген будандық теломераларда ұзарушы тізбек бастаушы, ал ... - ... ... ... ... ...
Олай болса. әр репликация сайын ДНҚ молекуласы бірнеше ... ... ... ... ... ... ... учаскелерін немесе гендерін жанап өтіп, транскрипцияланбайтын теломералық учаскелерінде жүреді.
Ерекше мән беретін жәй ... ... ... ДНҚ молекулаларын қалпына келтіріп қьзмет аткаруы тек генеративті және ісік ... ... ... ... ... ... ... жүреді.
Сомалық жасушаларда теломеразалық активтілік болмайды. Сондықтан әр репликациядан кейін сомалық жасушалардың теломералары біртіндеп кыскарады. Осы себептен жағдайыңда өсірілген жасушалардын ... ... ... әр ... кейінгі ДНҚ теломераларынын қысқаруымен байланыстыратын болжамдар айтылады. Жасушалардьң бөліну санының шектелуі деп аталады. XX -- ... ... ... ... бөлінуінің сан мөлшері адамнын жасына байланысты деп ... Жаңа ... ... ... ... 80-90 рет ... 70 ... адамдарда - тек 20-30 рет бөліну жүреді.Хромосоманың теломералық ұштарының қысқаруын жасушалардын ... ... ... бөліну санының молекулалық индикаторы ретінде түсіну қажет.
Көптеген дифференцияланған сомалық жасушалардағы теломераза жұмысынын. токтауы, ол жасушалардың толық ... ... және ... өлімге (апоптозга) алып келетін процестердің басталуының арнайы белгісі (сигналы) болып табылады.
Теломеразалар әрекетінің ... ... және ... хромосомалардың ұшындағы теломералық учаскелерді айрықша фермент - теломеразаның ... ... ... ... ... Теломераза алғаш рет 1985 ж. тең кірпікшелі Инфузорияларда (Теігаһугпепа іһеппорһііа) табылған. Кейінірек бұл фермент ... ... ... мен ... және ... аналық безінде т.б. табылды. Теломеразаны хромосомалардан сызықтық ДНҚ-ның 3'- ұшын қысқа (6-8 нуклеотид) қайталану жүйелерімен толықтыратын ДНҚ - ... деп ... ... ... және ... ұзарту үшін матрицалық рөл атқаратын РНҚ-дан тұрады.Теломеразалық РНҚ-ның ұзындығы қарапайымдыларда 150 нуклеотид шамасында болса,ашытқы ... 1400, ал ... 450 ... тең келеді.Теломеразалық РНҚ-ны матрица ретінде пайдаланып ДНҚ - ... ... кері ... процесі ретінде қарастырылады.
Қорытынды
Адамның ядролық ДНҚ-ның бір молекуласының орташа ұзындығы 120 миллион нуклеотид жұптарына тең десек, жасушаның әрбір бөлінуінде теломераза белсендігінсіз ДНҚ ... 0,00005% -- ға ... ... Бұл ... ... өте аз. Бірақ, табиғатта теломера ұзындығын қалпына келтіріп отыратын тетіктер болмаса түбінде хромосомалар ... ... ... еді. Тек ... ғана ... теломерлерінің толық репликацияланбау проблемасының биологиялық маңызы орасан зор. Сонымен қатар, бұл құбылыс ағзалардың қартаю, канцерогенез жағдайларымен де тығыз байланысты.
Жасушаның әр ... ... жас ... ... ... ... қысқаруы, ең соңында олардың толық жойылып, бірте - ... ... бар ... ... репликацияланбай қалуына себеп болуы мүмкін. Мұндай жағдайда жасуша тіршілігін жойған болар еді, бірақ бұл мәселе теломера және ... ... ... ... ... ... ядро ... дұрыс бағтта қозғалуына қатынасады. Теломераза ферментінің қатынасуымен ұштары үзіліп қалған ... ... ... ... ... келтіреді. Мысалы α-талассемиямен ауру адамдарда 16 - ... ұзын ... ... ... ұшына теломера жалғану арқылы α- глобиндік геннің қызметі қалпына келтіріледі. Гендер активтілігіне әсер етеді. Теломералармен ... ... ... ... ... ... болады, бірақ теломералардың қысқаруы оларға жақын орналасқан гендердің активтілігін жоғарылатады.
Теломералар осындай қызметтер атқару арқылы хромосомадағы ... ... ... - ұрпаққа берілуіне қатысып, ағза үшін маңызды рөл атқарады.
Қолданылған әдебиеттер:
1) С. Әбилаев. , ... ...
2) ... Е.Ө., Аманжолова Л.Е. , Алматы, 2008 жыл.
3) П. Қазымбет, Л.Аманжолова, Қ. Нұртаева. , ... 2008 жыл

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Теломерлер. Теломеразалы белсенділік5 бет
Теломерлер.Теломеразалы белсенділік3 бет
Теломера16 бет
Қартаюдың молекулалық-генетикалық механизмдері. Қартаю процессі.9 бет
Іскерлік белсенділікті салықтық ретеу114 бет
Іскерлік белсенділікті салықтық реттеу140 бет
Бағалы қағаздар нарығы: инвестициялық белсенділікті көтеру факторы ретінде57 бет
Белсенділік және оның түрлері, тұлға дамуындағы ролі23 бет
Денсаулық және физикалық белсендiлiк18 бет
Интеллектуалдық ойын құралдары арқылы танымдық белсенділікті дамыту технологиясы57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь