Неміс және қазақ тілдерінің құрамында “ақ” және “қара”атаулары бар фразеологиялық бірліктер (салыстырмалы-салғастырмалы тұрғыда)

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1 ФРАЗЕОЛОГИЯ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК 7
1.1 Неміс және қазақ тілдерінде фразеологияның зерттелу жайы 7
1.1.1 Неміс фразеологиясының зерттелу жайы 7
1.1.2 Қазақ фразеологиясының зерттелу жайы 11
1.2 Фразеология және оның өзіндік белгілері 15
1.3 Фразеологизмдердің түрлері 17
1.4 Фразеологизмдердің сөз табына қатысы 19
1.5 Фразеологизмдердің шығу арналары 20

2 НЕМІС ЖӘНЕ ҚАЗАҚ ТІЛДЕРІНІҢ ҚҰРАМЫНДАҒЫ “АҚ”
ЖӘНЕ “ҚАРА” АТАУЛАРЫ БАР ФРАЗЕОЛОГИЯЛЫҚ
БІРЛІКТЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ. СЕМАНТИКАЛЫҚ СИПАТЫ 23
2.1 Неміс және қазақ тілдеріндегі құрамында “ақ” және “қара”
атаулары бар фразеологиялық бірліктерді салыстыра.салғастыра
зерттеу 23
2.2 Түр.түстің адам өмірінде алатын орны 24
2.3 Неміс және қазақ тілдеріндегі құрамында “ақ” және “қара”
атаулары бар фразеологиялық бірліктердің морфологиялық сипаты 25
2.4 Неміс және қазақ тілдеріндегі құрамында “ақ” және “қара”
атаулары бар фразеологиялық бірліктердің семантикалық табиғаты 30

ҚОРЫТЫНДЫ 32

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 34
КІРІСПЕ

Бүгінгі таңда адамзат тарихының шексіз өрлеп, кемелденген заманында мәдениет пен өнер, саясат пен тіл салаларында халықаралық қатынастың дамып, жанданған уакытында салыстырмалы және салғастырмалы тіл білімі ең өзекті де көкейтесті мәселенің бірі болып отыр. Олай дейтініміз, тілдерді салыстыра-салғастыра зерттеу әр тілдің өрнек бояуын, ұлттық ерекшелігін, қайталанбас қасиетін танып білуге жол ашады. Салғастырмалы тіл білімі мәдениетаралық қатынастың төрінен орын алып, халықтардың бір-бірімен түсінісу барысын жүзеге асыруға кеңінен ат салысады.
Еліміздің өркениетті, экономикасы жоғары дамыған елдер қатарына косылуының бір кепілі - ана тіл тағдырына камқорлық.
Қазақ тілін басқа да шетел тілдерімен салғастыра карастыруды дамыту - ана тіліміздің қолданылу аясының кеңейіп, мемлекеттік тіл ретіндегі статусы мерейінің үстем болуына үлкен әсер ететіні сөзсіз.
Өркениет заманы қаншалықты шарықтау шынына шықса да, ұлт мәдениетін ұлт тілінен бөліп алып, дамыту мүмкін емес. Ұлт мәдениетінің қай түрін алсаңыз да, онда сол ұлттың бүкіл таным болмысы мен тұрмыс-тіршілік суреті сақталған. Ұлттың тарихынан, мәдениетінен, таным болмысынан, түрмыс-тіршілігінен хабардар ететін фразеологизмдер болып табылады.
Фразеологизмдер - тіл атаулының бәріне тән құбылыс. Тілдердің, әсіресе, құрылымы әр түрлі туыстас емес тілдердің фразеологизмдерін кешенді түрде салғастыра зерттеу - салыстырмалы және салғастырмалы тіл білімінің қызықты, әрі келешегі мол саласы.
Фразеология саласын тіл білімінің жеке пәні ретінде қалыптастыруда, оның нысандарын, тілдегі орны мен табиғатын зерттеу әдістерін анықтауда, маңызды теориялық тұжырымдар жасауда көптеген отандық және шетелдік ғалым лингвистердің енбектері ерекше орын алады. Олардың ішінде Копыленко М.М., Кеңесбаев I., Қайдаров А.Т., Сәбитова М.Т., Чернышева И.И., Флейшер В., Добровольский Д., Исабеков С.Е., Сәтенова С.К., Смағұлова Г.Н., т.б. атақты ғалымдардың жалпы және салыстырмалы-салғастырмалы фразеология саласының дамуына қосқан үлестері орасан зор.
Тілдерді салыстыра-салғастыра зерттеу олардың бір-бірімен ұқсастық, бір-бірінен айырмашылық заңдылығын анықтауға, тілдің ұлттық қасиеттерін тереңірек түсінуге, жалпы және жеке аударма теориясының қалыптасуына зор мүмкіндіктер береді.
Тілдерді, әсіресе, үнді-еуропа тілдерінің фонетикалық, грамматикалық, лексикалық, т.б. жүйелерін типологиялық салғастырмалы әдісімен зерттеу XX ғасырдын екінші жартысынан басталып, бүгінгі таңда бұл бағыт салыстырмалы және салғастырмалы тіл білімі ретінде өз алдына лингвистикалық жеке сала ретінде қалыптасып отыр. Осы саланың басты бір тармағы ретінде түркі және герман тілдерін салғастыра зерттеу енді ғана өз бастауын тауып келеді. Сондықтан да түркі-герман, оның ішінде неміс және қазақ тілдерін салғастыра зерттеуде әлі шешуін таппаған мәселелер, міндеттер тұр. Осы мәселелердің бірі - неміс және қазақ тілдеріндегі түр-түс табиғатымен байланысты фразеологиялық тіркестерді кешенді түрде салғастыра зерттеу.
Түр-түстер халық өнерінде, ауыз әдебиетінде, халықтың ой-пікірінде, абстрактылы ұғымдар мен көңіл-күй сезімдерін бейнелі түрде беруде кеңінен қолданылады. Түр-түс фразеологизмдері - халықтың тарихын, салт-дәстүрін, адамгершілік заңдылықтарын, кәсібі мен тұрмыс-тіршілігін, мінез-құлқын, ой-жүйесін, жан сарайын бейнелейтін ең қысқа формадағы болмыс пен тұрмыс ережелері.
Зерттеудің өзектілігі. Неміс және қазақ тілдерінің құрамында түр-түс атаулары бар фразеологизмдерін салғастыра зерттеу отандық тіл білімінде әлі қолға алына қоймаған тың дүние. Неміс тіл білімі саласында да бұл тақырыпты лингвистикалық тұрғыдан зерттеуге арналған арнайы ғылыми еңбек жоқ.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ
Шет тілдер факультеті
Филология және ... ... ... ... және қазақ тілдерінің құрамында “ақ” және “қара”атаулары
бар фразеологиялық бірліктер (салыстырмалы-салғастырмалы тұрғыда)
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1 ФРАЗЕОЛОГИЯ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК ... ... және ... ... фразеологияның зерттелу жайы
7
1.1.1 Неміс ... ... ... ... ... зерттелу ... ... және оның ... ... ... түрлері
17
1.4 Фразеологизмдердің сөз табына қатысы
19
1.5 Фразеологизмдердің шығу арналары
20
2 НЕМІС ЖӘНЕ ҚАЗАҚ ТІЛДЕРІНІҢ ҚҰРАМЫНДАҒЫ “АҚ”
ЖӘНЕ “ҚАРА” ... БАР ... ... ... ... ... Неміс және қазақ тілдеріндегі құрамында “ақ” және “қара”
атаулары бар фразеологиялық бірліктерді салыстыра-салғастыра
зерттеу
23
2.2 Түр-түстің адам ... ... ... ... және ... ... құрамында “ақ” және “қара”
атаулары бар фразеологиялық бірліктердің морфологиялық сипаты ... ... және ... ... ... “ақ” және “қара”
атаулары бар фразеологиялық бірліктердің семантикалық табиғаты ... ... ... ... ... ... өрлеп, кемелденген заманында
мәдениет пен өнер, саясат пен тіл салаларында халықаралық қатынастың дамып,
жанданған ... ... және ... тіл ... ең ... ... мәселенің бірі болып отыр. Олай дейтініміз, тілдерді салыстыра-
салғастыра зерттеу әр ... ... ... ... ... ... танып білуге жол ашады. Салғастырмалы тіл білімі мәдениетаралық
қатынастың төрінен орын алып, халықтардың ... ... ... ... ... ат ... өркениетті, экономикасы жоғары дамыған елдер қатарына
косылуының бір кепілі - ана тіл ... ... ... ... да ... ... салғастыра карастыруды дамыту -
ана тіліміздің қолданылу аясының кеңейіп, мемлекеттік тіл ретіндегі статусы
мерейінің үстем болуына үлкен әсер ететіні ... ... ... ... ... ... да, ұлт мәдениетін
ұлт тілінен бөліп ... ... ... ... Ұлт ... қай ... да, онда сол ұлттың бүкіл таным болмысы мен ... ... ... тарихынан, мәдениетінен, таным болмысынан, түрмыс-
тіршілігінен хабардар ететін фразеологизмдер болып табылады.
Фразеологизмдер - тіл ... ... тән ... ... ... әр ... туыстас емес тілдердің фразеологизмдерін
кешенді түрде салғастыра зерттеу - салыстырмалы және ... ... ... әрі ... мол ... ... тіл ... жеке пәні ретінде қалыптастыруда,
оның нысандарын, тілдегі орны мен табиғатын зерттеу әдістерін анықтауда,
маңызды теориялық ... ... ... ... және ... ғалым
лингвистердің енбектері ерекше орын алады. Олардың ішінде Копыленко М.М.,
Кеңесбаев I., Қайдаров А.Т., ... М.Т., ... И.И., ... ... Д., ... С.Е., ... С.К., ... Г.Н., т.б.
атақты ғалымдардың жалпы және салыстырмалы-салғастырмалы фразеология
саласының дамуына қосқан үлестері ... ... ... ... ... ... ... айырмашылық заңдылығын анықтауға, тілдің ұлттық қасиеттерін
тереңірек түсінуге, жалпы және жеке ... ... ... ... ... ... ... тілдерінің фонетикалық, грамматикалық,
лексикалық, т.б. жүйелерін типологиялық салғастырмалы ... ... ... ... ... басталып, бүгінгі таңда бұл бағыт ... ... тіл ... ... өз ... ... жеке ... қалыптасып отыр. Осы саланың басты бір тармағы ретінде ... ... ... салғастыра зерттеу енді ғана өз бастауын тауып келеді.
Сондықтан да түркі-герман, оның ішінде ... және ... ... ... әлі ... ... ... міндеттер тұр. Осы мәселелердің
бірі - неміс және ... ... ... табиғатымен байланысты
фразеологиялық тіркестерді кешенді түрде салғастыра зерттеу.
Түр-түстер ... ... ауыз ... ... ... ұғымдар мен көңіл-күй сезімдерін бейнелі түрде беруде ... ... ... - ... ... салт-дәстүрін,
адамгершілік заңдылықтарын, кәсібі мен тұрмыс-тіршілігін, мінез-құлқын, ой-
жүйесін, жан сарайын бейнелейтін ең ... ... ... пен ... ... ... және қазақ тілдерінің құрамында түр-түс
атаулары бар фразеологизмдерін салғастыра ... ... тіл ... ... ... ... тың дүние. Неміс тіл білімі саласында да бұл тақырыпты
лингвистикалық тұрғыдан зерттеуге арналған ... ... ... жоқ. ... бұл ... ... мен ... жағынан салғастыра
зерттеу - қазақ тіл біліміндегі, сонымен қатар неміс тіл ... ... ... Өзара туыстас емес құрылымы әр түрлі неміс және қазақ
тілдеріндегі құрамында ... және ... ... бар ... ... салғастыра зерттеледі.
Зерттеудің нысаны. Осы курстық жұмыс неміс және қазақ тілдеріндегі
құрамында “ақ” және ... ... бар ... ... ... және ... (семантикалық) жүйелерін талдап,
оларды бір-бірімен салғастыра зерттеуге арналған. Кұрылымы әр түрлі туыстас
емес екі тілдің кұрылымдық және ... ... ... ... әр тілдің өзіне ғана тән ерекшеліктерін анықтау ... ... ... ... ... Курстық жұмыста морфологиялық, синтаксистік және
компоненттік талдау тәсілдері қолданылды.
Зерттеудің дерек көздері. Зерттеу ... ... ... ... және ... ... фразеологиялық сөздіктерден теріліп алынған
151 екі ... ... ... және ... ... бар ... ... Атап айтқанда Л.Е.Бинович және М.Н.Гришиннің "Deutsch-
Russisches Phraseologisches Wörterbuch" сөздігі, Дуденнің ... ... ... ... ... тілінің фразеологиялық
сөздігі", Х.Қ.Қожахметова, Р.Е.Жайсақова, Ш.О.Қожахметовалардың "Қазақша-
орысша фразеологиялық сөздігі", т.б. еңбектер қолданылды.
Зерттеудің мақсаты мен ... ... және ... ... түр-түс атаулары бар фразеологизмдердің кұрылымдық және мағыналық
жүйелерін салыстыра-салғастыра қарастыруды жұмысымыздың негізгі мақсаты деп
белгіледік.
Алға қойған ... ... ... орай ... ... ... ... және қазақ тілдері фразеологиялық қорынан құрамында “ақ” және
“қара” атаулары бар фразеологиялық ... ... ... ... және қазақ тілдеріндегі құрамында “ақ” және “қара” атаулары
бар фразеологиялық бірліктер ... ... ... ... ... ... неміс және қазақ тілдеріндегі құрамында “ақ” және “қара” атаулары
бар фразеологиялық бірліктердің құрылымдық ... ... ... ... және ... ... ... “ақ” және “қара” атаулары
бар фразеологиялық бірліктердің семантикалық жүйесіне талдау ... ... және ... тілдеріндегі құрамында “ақ” және “қара” атаулары
бар фразеологиялық бірліктердің құрылымдық және ... ... мен ... ... ... ... теориялық құндылығы. Неміс және ... ... ... және ... ... бар ... ... бұрын-
соңды арнайы зерттеу нысаны болмай келгендіктен, бұл зерттеудің теориялық
тұрғыдан тіл ... ... ... үлесі болады деп санаймыз. ... ... және ... ... ... ... бірліктердің
мағыналық, құрылымдық сипаттамасы жүйесіндегі ерекшеліктер мен ұқсастықтар
жайында теориялық маңызды пікірлер айтылады.
Зерттеудің практикалық ... ... ... жалпы тіл
біліміндегі салыстырмалы-салғастылмалы фразеология мәселелерін одан ... ... ... ... ... ... жұмысының теориялық
тұжырымдарын неміс және қазақ тілдерінің салыстырмалы лексикология және
фразеология ... шет ... ... ... ... синтаксисті өту кезінде қолданылып, жалпы елтану пәндерінде
жұмсалып, оқу процессін ... ... ... ... бір пайдасы
тиер деген үміттеміз.
1 ФРАЗЕОЛОГИЯ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК
1.1 Неміс және қазақ тілдеріндегі фразеологияның зерттелу ... ... ... ... ... ... ... алғаш рет ХХ ғасырдың 20-жылдары басқа
лингвистикалық ... ... ... Бұл ... Ф.И.Буслаев,
И.И.Срезневский, А.А.Потебня, Ю.А.Бодуен де ... ... ... ... ... ... ... “Фразеология” терминін
1905 жылы француз лингвисті Чарль Балли енгізді. Ол тұрақты сөз тіркесін
стилистикалық ... ... ... ... ... ... ... тілінің фразеологиялық қорының анықталуы, сөздердің
фразеологиялық жиынтығын ... ... ... емес ... сөз ... ... жалпы фразеология теориясының даму
нәтижесінде соңғы жылдары ғана мүмкін ... ... ... пән ретінде қалыптасу процессі жан-жақты, әрі тиянақты түрде
орыс, ағылшын және ... ... ... ... ... ... ... Көптеген зерттеушілер
концепцияларының арасындағы мәнді ... ... ... басты проблемасы ... ... ... ... ... ... яғни ресей лингвистерінің топтық
талпынысының ... ... ... ... негізінде.
Неміс тіл біліміндегі фразеологияның зерттелуіне мынандай кезеңдер
тән:
1. Тіл туралы ғылымның әртүрлі бағыттарында тұрақты сөз ... ... ... оның ... бір пән ... ... ... бірліктерді инвентаризациялаудың нақты теориялық
принциптерінің болмауы;
3. Фразеология теориясының әлсіз сұрақ ... ... ... тіл ... жаңа ... ... теориялық
еңбектердің мүлдемге болмауы.
Неміс тілінің тұрақты және ... сөз ... деп ... ... ... ... ... нақтырақ айтқанда XIX-XX
ғасырлардағы неміс ғалымдарының ... ... ... болды.
Орыс тіл біліміндегі А.А.Шахманов, Ф.Ф.Фортунатов, В.К.Поржезинский деген
ғалымдардың ... ... ... теориясының негізін
қалады, басқа жағдайда ол неміс тіл ... ... еді де. ... ... ... және фразеологиялық емес типтегі тұрақты ... ... ... ... ... ... ... анализ жасауда сөз тіркестер қатары қарастырылды. Бұған
қарамастан фразеологиядағы ... ... ... Фридрих Зейлердің
“Неміс фразеологиясы” атты жалғыз еңбегін айтпасқа ... Бұл ... ... - ... ... ... құрылымы мен
семантикасына анализ берумен ... ... ... болу тамырларын көрсету
арқылы неміс тілінің фразеологиялық тіркестерге бай екендігін ашып берудегі
қадамы ... Бұл ... ... ... ... ... өзектілігін
бүгінгі күнге дейін жоғалтпаған ... ... ... ... орында нақты мақалдар болды. Идиомалардың шығу ... ... ... оның инвентаризациясын ашып ... ... ... ... ... Ары қарай фразеологиядағы
неологизмдерге анализ беруге қадам жасалады: ... ... сөз ... ... бірақ фразеологиялық материалдарды семантизациялау
дәстүрлі түрде берілді, ... ... ... Лексикографиялық
жұмыстардың ішінен Э.Агриколаның Гернер мен ... ... ... ... кетуге болмайды. Басқа сөздіктермен салыстырғанда, ... ... ... ... ... ... және оның ауқымды
негізгі бөлімі тұрақты сөз тіркестерін ауыспалы сөз тіркестерінен айыруға
және ... ... ... ... жағынан бірқатар
артықшылықтары бар.
Неміс фразеологиясы Кеңес Одағы германистикасында да ... ... ... ... ... ... зерттеуде басты
назар аударарлық жайт, ... ... ... таза ... ... ... фразеологияны қосу арқылы кеңейуі болып
табылады. Бұл ... ... ... неміс фразеологиясына
В.В.Виноградовтың классификациясын қолданудан ... ... ... В.В.Виноградовтың классификациясын қолдануда
М.Д.Городникова, ... ... ... ... ... ... ... деген ұмтылыстары тән. Мысалы,
М.Д.Городникова ... ... ... және фразеологиялық
бірлік типтерінің семантикалық құрылымын қарастыра келе, ... бір ... ... деп ... оны фразеологиялық тіркестер, яғни лексикалық
бірліктерге қарама-қарсы қояды. Осыған ұқсас қадамдар Л.Ф.Зиндер ... ... ... Осы ... авторлары В.В.Виноградов
классификациясындағы (фразеологияық салыстыру мен фразеологиялық ... ... ... ... ... ... ... Классификацияны
өзгертудегі екі топ өзінің өзгешіліктеріне қатысты фразеологиялық
бірліктерге ... ... ... ... ... ... ... В.В.Виноградовтың семантикалық классификациясының қолданылуы,
неміс фразеологиясының орыс фразеологиялық бірліктеріне ұқсас ең ... ... ... ... септігін тигізді: ... ... ... (толық және жартылай фразеологиялық кірігулер)
компоненттерінің ауқымды ... орыс ... ... ... ... мысалы: j-n zur Weißglut bringen немесе j-n zur
Weißglut reizen, sich weiß waschen soll. ... ... ... ... ... ... ... және
экспрессивтік мазмұны құрамындағы бір сөзді ауыстыру арқылы толық өзгереді”
деген критерийдің неміс тіліндегі ... ... тән ... ... ... sich weiß waschen soll = sich weiß brennen wollen. ... ... ... осы ... германистерді
фразеологиялық құрылымдық синонимияны зерттеудің маңыздылығын көрсетті, бұл
құбылыс ХХ ғасырдың 50 жылдарынан бастап ... ... ... ... тілінің фразеологиялық бірліктерін ... ... ... ... ... ... ... В.В.Виноградовтың семантикалық классификациясынан ... және ... ... ... ... Сонымен
қатар, неміс тілінің фразеологиялық бірліктері сөйлем ... ... ... ... зерттелді. Фразеологиялық бірліктердің құрылымдық
типтерін зерттеу барысында басты қызығушылықты ... ... ... ... ... тобында немесе мүлдем фразеологияға жатқызылмаған
компаративті ... ... ... ... туғызды.
Бүгінгі күнге шейін неміс фразеологиясы бойынша арнайы еңбектерінде зерттеу
объектісі фразеологиялық көрініс басқа құрылымнан ... ... ... аз. ... ғана ... ... ... шешімін күтіп отырған жаңа
аспектілер - фразеология арқылы неміс тілінің қорын байыту және ... ... ... ... деривация) негізінде
толықтыру болып табылады.
Жоғарыда айтылғандар бойынша қарытынды.
Теорияға жасалған шолу шет ... және ... ... ... ... ... ... төмендегідей
қорытындылар әкелді:
1. Неміс тіл білімінің фразеология теориясының әлсіз ... ... мына ... ... фразеологияның бір түрі - мақалдардың синтаксистік ... және ... ... ... ... фразеологияның кейбір түрлері, әсіресе идиоманың этимиологиясы мен
шығу жолдары (фразеологиялық ... ... тіл ... ... ... оңды ... ... ғалымдардың неміс тіліндегі фразеологиялық бірліктердің
семантикасы мен ... ... ... деп ... болады.
Фразеологиялық материалды жүйеге келтіру неміс тіл білімінде оның 3 түрі
арқылы көрініс табады:
А) Ф.Зейлермен толығырақ баян ... ... - ... ... ... ... В.В.Виноградовтың семантикалық
классификациясының құрылымдық варианты;
С) фразеологиялық ... ... ... бойынша
классификациялау.
3. Кеңес Одағы германистикасында өте ... ... ... ... ... ... ... бірліктердің семантикалық, функционалдық,
стилистикалық классификациясы;
Б) фразеологияның ... бір ... ... ... ... болып
келуі.
4. Неміс фразеологиясының фразеологиялық бірліктер ... ... мен ... ... байланыс.
1.1.2 Қазақ фразеологиясының зерттелу жайы
Фразеологизм - қазақ тілі сөздік қорының айшықты да, мәнерлі де, бай
саласының бірі. Бұлар өзінің ... ... ... ... ... ... ... көркем, пәрменді, бояуы алуан
түрлі тұрақты тіркестерді халық ... ... ... ... - ... ... ... ажарын кіргізіп, құдіретін
арттыра түсетін, көңілдегі ... ойды ... ... ... бояу-
нақышымен жеткізетін, көркем сөз қазынасында корланып, қолдануға дайын
тұратын, калыптаскан сөз тіркестері.
Фразеологизмдер - тіл ... ... да ... қабатына, көркем
сөз қорының сүбелі саласына жататын сыры мол, мазмұны терең, ... ... ... тіл ... ... орын ... көптеген
ғылыми зерттеулердің объектісі болуының себебі, біріншіден, олардың сан
жағынан көптігі ... ... 20 ... асады), екіншіден, тілдегі
қолданыс аясының кеңдігі, үшіншіден, мазмұн-тақырып жағынан ... ... тіл ... жиі ... Фразеологизмдер, сонымен
қатар барша рухани өмірдің байлығын жан-жақты сипаттауда да ... ... ... ... тіл ... екі ... ... -
біріншіден, тілдегі тұрақты тіркестерді зерттейтін ғылым деген мағынада,
екіншіден, белгілі бір ... ... сөз ... жиынтығы деген
мағынада қолданылады.
Түркі тілдеріндегі тұрақты сөз тіркестерін С.Н.Мұратов төрт ... ... ... ... лексикаланған сөз тіркестері;
3. грамматикаланған сөз тіркестері;
4. фразеологиялық единица.
Түркі тілдеріндегі ... ... ... тұрақты сөз
тіркесі болғанымен, кез келген тұрақты сөз ... ... ... алмайды. Фразеологиялық бірлік - тұрақты сөз тіркестерінің бір түрі
ғана.
Тұрақты тіркестер, оның ... ... ... - ... тән ... ... да ол ... тілдер де кеңінен зерттелуде.
Қазіргі тіл білімінде фразеология саласы мынадай бағыттарда зерттеліп
келеді:
1. ... ... ... ... фразеологизмдердің стильдік қызметі, көркем шығармада
қолданылуы;
3. фразеологизмдердің әдеби тіл ... ... ... ... ... зерттелуі;
5. фразеологизмдердің құрылымы;
6. фразеологизмдердің тілдерде салыстыра-салғастыра зерттелуі.
Орыс тіл білімінде фразеологизмдердің зерттеле басталуы А.Х.Востоков,
Ф.И.Буслаев, А.А.Потебня, Ф.Ф.Фортунатов, А.А.Шахматов, А.М.Пешковский ... ... ... Сөз ... ... және ... деп қарастырған А.А.Шахматов болды. Оның кейбір сөз тіркестерін
грамматикалық ... ... ... деген пікірі, идеясы лексика-
семантикалық жағынан да ажыратуға болмайтын бір ... ... ... ... ... ... ... фразеологизмдердің зерттелуі І.Кеңесбаев еңбектерімен
байланысты. Ғалымның қазақ фразеологиясы туралы зерттеулері "Қазақ тілінің
фразеологиялық ... ... ... берілген. Сөздік 10000
фразеологиялық тіркесті қамтиды. Мұнда тұрақты ... ... ... ... ... фразеологияға номинативтік бірлік ... ... ... ... ... ... атау тұлғалы фразеологиялық бірліктің структуралық
түрлері А.Байтелиевтің еңбектерінде қарастырылған. Автор атау тұлғасындағы
суық қол, су ... ... ... ... ... ... ... (соқыр кісі) айырмашылығын, екінші жағынан, бізқұйрық, жылтыр
қара секілді күрделі сөздерден айырмашылығын ашып көрсетуге тырысады.
Фразеологизмдердің семантикалық табиғатына ... ... ... қазақ тіліндегі алғыс және қарғыс ... ... шығу ... ... көнеру процесстерін
ашып көрсетеді. Сонымен қатар мұндай фразеологизмдердің эвфемизм, одағай
секілді тілдік категориялармен ұқсастығы мен ... ашып ... ... ... ... ... Р.Е.Жайсақованың зерттеу еңбектерінде қарастырылады. ... ... ... бөлшектеудің төмендегідей түрлері кездеседі:
1) фразалық тұтастықтың семантикалық классификациясы:
а) фразалық-тұтастық;
б) фразалық бірлік;
в) ... ... ... ... атау ... фразалық тұтастық (ақ көңіл, қоян жүрек);
в) етістікті фразалық тұтастық (ала көзімен ату, бір ... ... әр ... сөз ... ... жасалған
фразалық тұтастықтар;
структуралы-типологиялық классификация. ... ... ... саны ... ... классификация. Мунда фразеолгиялық бірліктердің-сөйлемде-
әр-түрлі сөйлем мүшесі бола алу сипаты ... ... Бұл ... ... ... а) ... ... басты лексикалық мағыналарын есепке
алады: ә) ... ... ... ... ... ... ... стилистикасы, олардың қазақ жазушыларының
шығармаларында қолданылуы бірқатар еңбектерде зерттелген.
Авторлар жазушылардың бейнелі ... мен ... ... өзіндік ерекшеліктерін көрсетеді.
Қазақ тілі фразеологизмдері орыс жөне басқа тілдермен салыстыру-
салғастыру тұрғысынан да ... ... ... С.Е., ... ... С., ... Л.С., ... Ж.К., Медербекова Д, Мұратов ... А.Е., ... М.Т., ... З.Г., ... ... ... ... жеке категорияларын
қарастыруға бағытталған (Сатенова С, ... Ф.Р., ... ... К., Смағулова Г., Боранбаева Г., т.б.).
Жалпы шола келгенде, қазақ тіл ... ... екі ... деп айтуға болады:
1) қазақ фразеологиясының теориясын жасауға қатысты ... ... ... ... қолданылуынан туатын жеке
проблемалары.
1.2. Фразеология және оның өзіндік белгілері
"Фразеология" деген термин тіл ... екі ... ... ... ... тұрақты тіркестерді зерттейтін ғылым деген мағынада,
екіншіден, белгілі бір тілдегі ... сөз ... ... ... ... - тарихи категория. Олар ұзақ тілдік ... ғана ... ие ... ... басқа тілдік
бірліктерден ажыратудың ... деп ... ... ... сүйенеді:
1) мағына тұтастығы (белгілі бір ... ... ... ... ... түгел немесе ішінара жартылай
айырылып қалады да шоғыр тіркес тек біртұтас мағына береді);
тіркес тиянақтылығы (белгілі фразеологиялық бірліктің ішін-
дегі сөздер бір-бірімен ... ... ... орын тәртібі нық
келеді, барлық жағдайларда дерлік бір шоқ тіркес өз қалпын сақтайды);
қолдану тиянақтылығы (белгілі бір фразеологиялық бірліктің
әрдайым айна-қатесіз, ... ... ... ... ... ... аталған белгілерге бірден ие болмайды, фразеология-лық
мағынаға ауысу үшін бірнеше шарттарды қажет етеді. Олар:
1) тура ... сөз ... ... ... ... ... ой-сананың өзгеруіне байланысты алғашқы
мағынасының көнеленуі нәтижесінде идиомалық ... ... ... сөз ... ... ... ... нәтижесінде
фразеологиялық мағынаға ие болады;
жиі қолданылу нәтижесінде тілдік ... ... ... құрылымдары өзгеріске түседі де, тұтас тіркеске
ауысады;
сөз тіркестерінің ... ... ... ... ... бойы ... тұлғалары сақталып, тиянақты
құрылымға айналады.
Тіл білімінде фразеологизмдерге ... ... ... - ... ... ... бірі ретінде жиі
көрсетіледі. Фразеологизмдердің экспрессиясын тудырудың бірден-бір жолы
образдылық болып табылады. ... сөз ... ... ие ... -
фразеологизмге өтудің бірінші сатысы.
Тура мағыналы еркін сөз тіркестері бір ... ... ... ... ... (теңдестіру, ұқсату) нәтижесінде ауыспалы мағынаға
ие болады. Еркін сөз ... ... ... өтуі ... ... шарты. Ауыспалы мағынада жұмсалатын тіркестің
белгілі бір нәрсеге теңелетін, ... ... адам ... ... ... негізінде тура және ауыспалы мағынаның қарама-
қайшылығы болады. Тілдік қолданыста ауыспалы мағынаға ие ... ... сол ... да ... тура ... ... ... Кейбір
тіркестердің алғашкы өз мағынасы әлсіреп, қолданыстан ... ... ... ... ... ғана ... айналымда қалады. Олардың
ассоциацияланған негізгі құбылысы ұмытылады. Бұл - ... ... ... болып табылады.
Фразеологизмдердің бейнелілігіне диахрониялық тұрғыдан келгенде,
мынандай факторлар әсер етеді:
1) экстралингвистикалық факторлар: фразеологизм образының ... ... ... ұлттың тұрмысына, ... ... ... ... бейнелілікті жасау тәсілдері, троп
түрлері, теңеу, эпитет, метафора, гипербола, литота.
Фразеологизмдердің бейнелілігі ... ... ... араласа қатар жүруімен жасалады.
Фразеологизмдер тіл байлығынан ерекше орын алатындықтан, жалпы тіл
білімінде олардың мән-жайын айқындау проблемалары да аса ... ... ... ... ... фразеологизмге қандай тілдік ... ... ... ... түбірлі айырмашылықтары бар, оларды бір-бірінен
ажыратуда нені басты белгі етіп ... ... ... ... ... ... тіл білімінде бұл салада көп енбек жасаған ғалым-академик
В.В.Виноградов. Ғалым фразеологиялық ... ... ... ... фразеологиялық тіркес деп үшке ... ... ... ... ... айқын ажыратыла
бермейді, осыған орай, оларды классификациялау тіл білімінде өте күрделі
мәселе ... ... Тіл ... ... ... әр ... қарастырылып, осыған сәйкес, олар түрліше ... ... ... ... ... ... тұтас мағынасы мен оның сыңарлары мағыналарының арақатысы жағынан
топтастырылса, екіншілерінде құрылымы жағынан, үшіншілерінде қызметі немесе
эмоционалды-экспрессивті жағынан топтастырылады.
Академик ... ... ... бүтіндей
фразеологизмнің біртұтас мағынасы мен оны ... ... ... ... ... ... тіл ... де осы
классификацияны бірден-бір арқау етеді.
Фразеологизмдер негізінен үш топқа жіктеледі.
Фразеологиялық тұтастық. Бұл ... ... ... ... ... ... жымдасып кеткен, олардың мағыналық жігін
ешқандай ажыратуға болмайтын тұрақты тіркестер жатады. ... ... ... ... ... пара алып, елді қанады деген мағына туады.
Фразеологиялық тұтастық жеке ... ... ... ... олар ... ... ... бөлінбей, іс-әрекеті, сапа мен
белгіні, зат пен құбылысты бір ... атау ... ... бере алады.
Фразеологиялық бірлік. Бұлар орын тәртібі жағынан өте тиянақты болып
келеді. Алайда құрамындағы сөздердің мағынасының қаншалықты ... ... ... ... ... ... ... Бұлар ең алғашқы
еркін тіркесті ауыс мағынада қолданудан келіп шығады. Мәселен, ескі жараның
аузын ашты ... ... ... ... мағынасын түсінеміз. Бұл
мағынаның жасалуында, сөз жоқ, ең алғашқы еркін тіркестегі тура ... ... ... ... ... тіркесті ауыспалы мағынада
қолданудан келіп шығады. Мұнда ерікті мағынасындағы сөз бен ... ... ... ... сол ... ... ... бота көз, қоян жүрек, қара бет.
Фразеологиялық тізбектің құрамындағы ерікті мағынасындағы сөз-дің сан
алуан сөздермен тіркесіп жұмсалу қабілеті болса, фразеологиялық мағынадағы
сөз ... ... ғана ... ... ... сөз ... қатысы
Орыс тіл білімі ғалымдары Ф.И.Буслаев, А.А.Шахматов, А.Потебня
фразеологизмді грамматикамен байланыстыра ... ... ... ... ... ... зат есім, сын есім, сан есім,
есімдік сияқты топқа бөліп жіктеуді де қарастырған-ды.
Фразеологизмдер жеке сөзге эквивалент ... сөз ... ... ... емес ... ... Дара ... оның өзіндік айырмашылығы
бар. Сондықтан да оларды әр сөз табына үзілді-кесілді ... ... "сөз ... ... ... демекші, өзінің күрделілігіне
қарамастан, фразеологизмдер сөйлем ішінде сөздер сияқты ... ... ... ... өзі грамматикалық байланыста ғана
қалыптасып тұрақталады. Ол дара сөз ... ... ... ... ... ... ... сөздермен қарым-қатынасқа түсіп
өз мәнін нақтыландырады, сөйлемнің бір мүшесі ... ... Ал ... ... бір сөз ... ... фразеологизмдерді етістік, үстеу. есім және предикатты есім
фразеологизмдер деп бірде сөз табы, бірде сөйлем мүшесі жағынан ... ... ... ... ... деп тек сөз табы ... топтайды.
Ә.Қайдаров пен Р.Жайсақова қазақ ... ... ... ... ... ... ... штампы түріндегі фразеологизмдер.
Ә.Болғанбаев фразеологизмдерді таза сөз таптық түрғысынан жіктейді:
етістік мағыналы фразеологизмдер;
заттық мағыналы фразеологизмдер;
сындық ... ... ... ... ... бір ... бір ... де, екі немесе одан да көп сөздердің
жымдасып келіп, жанама мағынада айтылуы арқылы да ... ... ... оралым тілде жеке сөздің қызметін атқарады
дейді. Тұрақты тіркестерге тән ортақ ... ... ... ... мағынаның тұтастығы мен бірлігіне бағынышты, әрі тәуелді болады
да, бір сөздің орнына жүреді. ... ... ... бір ғана сөйлем
мүшесі қызметін атқарады. Олай болса, әрбір тұрақты тіркес белгілі бір сөз
табына бағынышты болады.
Тұрақты ... ... сөз ... ... ... ... грамматикалық сипатына қарап танып білуге болады. Алайда,
тіркестегі ... ... ... ... ... ... ... үнемі сәйкес келе бермейді.
Мәселен, ... қыл ... ... идиоманың сыртқы грамматикалық сипатына
қарасақ етістікке жататын сияқты. Ал, мұның беретін ұғымы ... ... сын ... ... ... тұр. Олай ... фразеологизмдердің қай сөз
табына қатыстылығын анықтау үшін, негізгі сөз бен жалпы тіркестен туатын
фразеологиялық ... ... ... қажет. Мәселеге бір жақты емес жан-
жақты қарау керек.
1.5. Фразеологияның шығу ... ... шығу ... ... екі ... ... болады:
1) фразеологиялык тіркес - белгілі бір озық ойлы, парасатты, сөзге
шешен, халық өкілдерінің өмірден алған тәжірибесінің немесе нақты бір
оқиға, іске ... ... ... ... ... дауы, құн дауы тәрізді келелі кеңестерде айыр көмей, жез
таңдай шешендердің айтқан биліктерінің ... өте келе ... ... ... Олар жылдар бойы халық жадында сақталып,
жатталып, ... ... даяр ... ... ... ортақ
мұрасына айналған. Фразеологизмдерді шебер қолданудың
үлгілері,
олардың сыры мол ... ... ... ... күші мен құдіретін
бағалай білген кешегі шоқтығы биік шешен ... ... ... ... сөзбен тындырған тапқыр да әділ билердің, ... ... ... ... күй ... ... саптауларынан ... ... ... аузынан шыққан
халықтың жадында ұзақ уақыт, тіпті ғасырлар бойы сақталып, ... ... ... ... сөз байлығының таусылмас бұлағы,
шешендік өнердің негізі, мәйегі болып саналатын сөз оралымдары, яғни
фразеологизмдер.
Тілдегі фразеологизмдердің жасалуына сан ... ... ... ... ... ... ... мыналар:
1. Көптеген фразеологизмдердің жасалуына адам ... ... ... ... ... ... Мысалы,
сары қарын бие деп 8-9 жастағы биені айтса, мағына дами келе сары
қарын бәйбіше деп адамға қатысты айтыла ... Сол ... ... ... ақ май ағызды деген фразеологизмдердің жасалуына да,
сөз жоқ, адам ... ... ... ... ... болғандығын танып білуге болады.
Бірқыдыру фразеологизмдер ... ... ... ... ... қас ... ... іңірде, ала жаздай, ақ қар, көк
мұзда, ұзын сарыда, т.б.
Бірсыпыра ... діни ... мен ескі ... ... ... ... ақ жуып, арулап көмді, қара
жамылды, қарасын алды, т.б.
Ақ сүтін көкке сауу - магиялық ... ... ... Ананың ақ
сүтін ең киелі деп санайтын халқымыз ананы қадірлеуді, оның ақ ... ... ең ... ... деп ... күн, жұлдыздың тотемдік қызметінің әсерін, бұларға байланысты
қалыптасқан тұрақты сөз ... ... ... ... айың ... ... жоғары болсын, т.б.
Құдай, тәңір, алла сөздерінің тірек болуы нәтижесінде жасалған сөз
тіркестері көптеп ... ... алла жар ... құдай білсін, аллаға
шүкір, т.б.
4. Кейбір тұрақты тіркестердің жасалуына аңыздар мен ... ... ... болған. Мысалы: жеті атасынан қара көк ... ... ... төс, қара нар, қой ... торғай жұмыртқалады, ақ табан
шұбырынды т.б.
Сонымен, фразеологизмдердің көпшілігі - ... ... ... ... ... ... мен тұрмыс-тіршілігін, мінез-
құлқын, ой-жүйесін бейнелейтін ең ... ... ... пен тұрмыс
ережелері.
Курстық жұмысымыздың осы бірінші бөлімін қорытындыласақ, фразеология
- белгілі бір тілдегі ... ... яғни ... ... ... Бұл тіл ... біршама зерттелген категория.
Фразеология жазу, сөйлеу тілінің ажарын ашатын тілдің универсалды саласы.
Фразеологизмге тән үш ... бар. ... ... ... ... ... даяр ... жұмсалуы.
Фразеологизмдерге бейнелілік, әсерлілік, экспрессивті-эмоциялық,
суреттеме қасиеттер тән.
2 НЕМІС ЖӘНЕ ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... БІРЛІКТЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ- СЕМАНТИКАЛЫҚ СИПАТЫ
2.1 Неміс және қазақ тілдеріндегі құрамында “ақ” және “қара” ... ... ... салыстыра-салғастыра зерттеу
Бұл тарау неміс және қазақ тілдеріндегі “ақ” және ... ... ... ... ... салғастырылып зерттелуіне
арналған. Осы тарауда екі тілдің “ақ” және ... ... ... ... ... қарай топтастырылып, өнімді деген
құрылымдық үлгілер айқындалады. Неміс және ... ... ... мен әр тілге тән ерекше белгілерін айқындап көрсетуге талпыныс
жасалады. Сондай-ақ, құрамында “ақ” және “қара” атаулары бар ... ... ... ... мен ... ... ... фразеология саласын салғастыра зерттегенде фразеологизмдер
компоненттері құрамының түрақтылығы, олардың грамматикалық ерекше кұрылымы,
фразеологизмдер құрамында негізгі және көмекші ... ... ... ... ... Фразеологизмдердің лексемдік құрамы және кұрылымдық
болмысы дәл, әрі толык талданбаса, олардың шын ... ... ... ... ... фразеологизмдер мазмұны олардың мағынасына әсер
етпей қоймайтын формальды түрдегі құрылымымен ... ... ... ... ... оларды құрылымдық-семантикалық
жағынан талдап қарастырудың үлкен мәні, зор маңызы бар. ... дәл ... ... ... ... ... және ... айқындауға септігін ... ... әр ... өз
фразеологизмдері бар, сонымен ... ... тек ... ғана тән
кұрылымдық жүйесі, ... ... ... ... және даму ... Фразеологизмдер басқа тілдік бірліктерден ерекшеленіп тұрғанымен де,
төл тілінің құрылым жүйесінен хабардар ... ... ... ... ... құрылымдық-семантикалық ерекшелігін жан-жақты
қарастыру әр тілдің тілдік жүйесі туралы жаңа ... тың ... ... ... ... ... ... жағынан
салғастыра зерттеу - ... ... ... тән ... ... ... талап етеді. Себебі, ... ... ... ... де ... тұрады, ал ол
лексемалар өз алдына белгілі бір ... ... ... ... ... ... морфологиялық жүйесінен
көрінетіні бәрімізге мәлім. Құрылымы әр түрлі туыстас емес ... және ... ... саласындағы морфологиялық құбылыстарды жан-жақты
салғастыра қарастыру - әр тілдің тек өзіне ғана тән ерекшеліктері мен ... де ... ... ... ... айқындап, анықтауға
мүмкіндік береді.
2.2 Түр-түстің адам өмірінде алатын орны
Табиғаттағы неше алуан ... мен ... ... адам баласы
екі түрлі жолмен танып, біле алады екен. ... бірі - ... жол ... - ... ... ... Түр-түс әлемін ғылыми жолмен тану осы
құбылысты зерттеуге қатысты ғылым салаларының ... ... ... т.б.) ... байланысты болса, дәстүрлік тану
белгілі бір қауымның ұзақ ... ... өмір ... ... ... алып ... ... дәстүрлік тану ғылыми танудан
бұрын тұруы ... ... ... ... ... этностық топ өзінше танып,
өзінше анықтап, өз тілінде ат қояды. Бұл танымның "дәстүрлік таным" ... ... ол ұзақ ... ... болып жаралғаннан бергі
дүниетанымының, өзін қоршаған тамаша табиғаттың түр-түсін меңгеруінің және
оларды өз тілінде қалыптастыруының ... ... ... ... ... ... негізгі түстік мағына-сынан
гөрі, ауыспалы мағынада қолданылуымен ерекшеленеді. Түр-түс атауларының бұл
сыры жай уақытта байқала бермейтін, ... ... ұзак даму ... қолданыс дәстүріне айналған, оның күші мен ... мен ... паш ... ... Неміс және қазақ тілдеріндегі құрамында “ақ” және “қара”
атаулары бар ... ... ... ... ... ... сөз ... ішінен құрамында “ақ”
және “қара” түстері бар фразеологиялық бірліктердің ... ... біз ... ... яғни қанша сөзден және қандай сөз таптарынан
тұратындығына көңіл аударғымыз келеді. Фразеологизмдер құрамы жағынан ... үш ... және көп ... ... ... ... бөлінеді. Оны
төмендегі кестеден көруге болады.
|Құрылымдық |Неміс тілі ... тілі ... ... саны ... саны |
| |2 |3 |4 |5 |
| ... ... ... |“қара” |Неміс тілі |Қазақ тілі|
|Етістік |14 |19 |11 |18 |weiß sein; |Ақ ... | | | | |schwarz ... |
| | | | | |ärgern ... ... есім |9 |10 |10 |16 |weiße Maus; ... ... | | | | ... Ware|қара төбет|
|Сындық |6 |6 |12 |10 |die weißen |Ақ ... | | | | |Hunde ... |
| | | | | | ... ... |2 |6 |1 |1 |wird es ... ... | | | | |schwarz vor ... |
| | | | | |den Augen ... ... |31 |41 |34 |45 |72 |79 ... және қазақ тілдерінде етістік мағыналы ... ... ... ... бар ... ... ... тілі - 33, қазақ тілі
- 29), зат есім мағыналы (неміс тілі - 19, ... тілі - 26), ... ... тілі - 12, ... тілі - 22) және ... ... ... тілі
- 8, қазақ тілі - 2) тіркес түріндегі құрамында “ақ” және “қара” атаулары
бар фразеологиялық бірліктер ... ... сөз ... ... ... ... және ... бар фразеологиялық бірліктерді модельдеу әдісімен талдай келе,
етістік мағыналы фразеологиялық ... ... ... - 18, ... - 10 ... ... зат есім мағыналы фразеологиялық бірліктердің
неміс тілінде - 2, қазақ тілінде - 6 құрылымдық үлгі анықталды, ал ... ... ... ... ... - 2, ... ... - 7
құрылымдық үлгісі, үстеу мағыналы фразеологиялық бірліктердің неміс тілінде
- 7, қазақ тілінде – 2 құрылымдық үлгісі ... және ... ... ... ... “ақ” және “қара” атаулары бар фразеологиялық бірліктердің
салғастырмалы кестесі.
2-кесте
|№ |Құрылымдық ... ... |
| ... ... ... |
|1 |Adj + V |3 | |
|2 |Adj + S + V |6 |12 |
|3 |Präp + Adj + S + V |2 | |
|4 |S(Adj) + Präp + S + V |3 | |
|5 |Präp + S(Adj) + V |1 | |
|6 |Adj + Präp + Adj + V |1 | |
|7 |Präp + 2Adj + Konj + Präp + 2Adj + V|1 | |
|8 ... + V |6 |1 |
|9 ... + 2V |1 | ... |Adv.best + Präp + S + V |1 | ... |V + Adv.best + V |1 | ... |S(Adj) + V | |4 ... |Adj + S + Adj + V | |2 ... |S + Adj + S | |2 ... |Adj + 2S +V | |2 ... |Adj + Adv.best + V | |1 ... |S(Adj) + S | |1 ... |S(Adj) + 2V | |1 ... |V + Adv.best + 2V |1 | ... |V + Adv.best + Präp + 2V |1 | ... |Präp + 2S(Adj) + Präp + 2S(Adj) + V |1 | ... |Präp + S + V |2 | ... |S + Adv.best + 2V |1 | ... | V + Adj + Präp + S |1 | ... |Adj + S + Adj + S + V | |2 ... |S(Adj) + Präp + S(Adj) + V | |1 ... және ... ... зат есім ... құрамында
“ақ” және “қара” атаулары бар фразеологиялық бірліктердің салғастырмалы
кестесі.
3-кесте
|№ |Құрылымдық ... ... |
| ... ... ... |
|1 |Adj + S |17 |18 |
|2 |S(Adj) + Präp + S | |1 |
|3 |Adj + S + Adj + S | |1 |
|4 |Adj + 2S | |2 |
|5 |2Adj + S | |1 |
|6 |S + Präp + Adj + S |1 | |
|7 |Adj + S + Adj + S | |2 |
|8 |S(Adj) + Präp + S(Adj) | |1 ... және ... тілдеріндегі сындық мағыналы құрамында “ақ”
және “қара” ... бар ... ... ... |Құрылымдық ... ... |
| ... ... ... |
|1 |Adj + S |12 |12 |
|2 |Konj + 2S + Adj + Präp + Adj + V |1 | |
|3 |S(Adj) + 2S + V | |1 |
|4 |Adj + S + V | |2 |
|5 |Adj + 2S + V | |1 |
|6 |Adj + S + Adj + S | |2 |
|7 |Adj + 2S | |1 |
|8 |Adj + V + 2Adj + V + Adj | |1 |
|9 |Adj + S + Präp | |1 ... және ... тілдеріндегі үстеу мағыналы құрамында “ақ”
және “қара” атаулары бар фразеологиялық ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
|1 |V + S + Adv.best |1 | |
|2 |Präp + S + Adj + V |1 | |
|3 |V + S + Adj + Präp |1 | |
|4 |Adj + Präp + Adj |1 | |
|5 |S + V + wie + Adj + Präp + Adj |1 | |
|6 |S + Präp + S(Adj) |1 | |
|7 |Adj + Adv.best + V | |1 |
|8 |S(Adj) + Präp + S(Adj) |1 | |
|9 |Adj + wie + S +V |1 | ... |S(Adj) + Präp + S(Adj) + Präp | |1 ... салғастырмалы кестелерден шығатын қорытынды:
1. Сөз тіркесі түріндегі ... және ... ... ... бірліктердің неміс және қазақ тілдерінде сан жағынан ... ... ... да, ... ... ... ... ... ... жағынан да ерекшеліктері көрінеді.
2. Қазақ тілінің “ақ” және “қара” ... бар ... ... әрі ... 2 және 3 компоненттік құрам тән болса, неміс
тілінің “ақ” және “қара” ... бар ... ... ерекшеленеді, яғни, аталмыш фразеологизмдер құрамы
неміс тілінде негізінен 4, 5, 6 компонентті “ақ” және ... ... ... ... құрайды, себебі неміс тіліне ... ... ... ... ... ... ... кейбір
алшақтықтар “ақ” және “қара” атаулары бар ... ... ... бір-бірімен синтаксистік ... де ... ... тілі ... ... неміс тілі фразеологизмдерінің компоненттеріне ... ... және ... түр, ... ... байланысу тән.
2.4 Неміс және қазақ тілдеріндегі құрамында ... және ... бар ... ... семантикалық табиғаты
Сөз мағынасының түп-төркінін, мәнін түсіну үшін ... оның ... ... ... ... Дәл осы ... еңбекте компоненттік
талдауға талпыныс жасалды. “Ақ” - “weiß” және ... - ... ... ... жасалды. Компоненттік талдау әдісі - тілдердің өздеріне
тән ерекшеліктерін ескере отырып, тілдер фразеологизмдерінің құрамындағы
“ақ” және ... ... ... ... ... ... себін тигізеді. Жасалған компоненттік талдау ... ... ... ... ... ... - ... және “қара” - “schwarz” компоненттері
бар барлық фразеологиялық бірліктер ... ... ... тура ... ... ... да бір ... қатысты байланыста болады;
- фразеологизм құрамындағы компонент өзінің жеке сөз ... ... ... ... ... потенциалды мағыналарын жүзеге
асырады;
- компоненттер фразеологизммен тығыз байланыса отырып, өзінің ... ... де, ... ... мағынаның
қалыптасуына тиімді әсер ... ... сөз ... ... - ... және “қара” - “schwarz” сөздерінің арасындағы
ассоциативтік байланыс – осы ... ... ... да, ... халқына да
таныстығының, олар арқылы адамның жағымды, жағымсыз ... ... ... жан ... ... екі халықта да ұқсас
екендігінің, адам баласының ойлау, дүние тану қабілеті әр ... ... ... деп білеміз.
Екі тілдің де фразеология ... ... ... ... ... кең өріс тән. ... және қазақ
тілдерінің құрамында “ақ” және “қара” ... бар ... ... ... ... ... Бұл тақырьп екі тілде де 6
фразеосемантикалық ... ... 1) ... ... 2) ... 3) адамның іс-әрекетініндегі нақтылық; 4) адамның өмір сүру
ортасы, құқық; 5) дін; б) ... және ... ... ... “ақ” және “қара” атаулары
бар фразеологиялық бірліктерінің семантикалық ... ... ... фразеологизмдердін өмірдің ... ... ... ... екі ... де ... ... табылатындығы анықталды. Бұл фразеологизмнің басым көпшілігінің
мағынасы адамға ... ... сөзі ... - ... және ... ... ... фразеологизмдер адамның қиын өмірін,
жағымсыз қасиеттерін сипаттайтын мағынаны білдіруде,
адамның көңіл-күйін, мінезін, бейнелеуде ... осы ... ... ... ... ... деп айтуға болады,
яғни неміс және ... ... ... ... ... ... бірліктердің құрылымдық және мағыналық жүйелерін салыстыра-
салғастыра ... ... ... ... шешімін тапты деуге
болады:
- неміс және қазақ тілдерінің фразеологиялық ... ... ... ... ... бар 151 ... бірлік теріліп алынды;
- неміс және қазақ тілдеріндегі құрамында “ақ” және “қара” атаулары
бар фразеологиялық ... ... 54 ... ... ... ... ... “ақ” және “қара” атаулары бар
фразеологиялық бірліктерге “созылмалы” төрт және бес ... ... ... ал ... ... құрамында “ақ” және “қара” ... ... ... ... әрі ... екі ... үш ... жиі кезігетіндігі анықталды. Бұл ... ... және ... ... әр ... тілдер тобына жататындығына байланысты;
- неміс және қазақ тілдеріндегі құрамында “ақ” және “қара” атаулары
бар ... ... ... ... кіретіндігі айқындалды.
Яғни: 1) адамның мінез-құлықы; 2) адамның көңіл-күйі; 3) ... ... ... 4) ... өмір сүру ортасы, құқық; 5) дін; ... ...... ... ... ... ... қайырымдылықтың
нышаны болып саналуы 2 тілге де ортақ болып келеді, ал “қара” – ... ... ... ... ... басым болып келуі 2 тілгеде тән.
Бұның басты себебі деп, халықтың ауыр ... ... ... қазақ
халқының қасіретті тағдырының бейнесі ... осы ... ... ... ... белгісі ретінде қолданыс тбуы 2 тілгеде
ортақ болып табылады.
- неміс және қазақ тілдеріндегі ... ... және ... ... ... ... компоненттерінің тіркесу ... бар. ... тілі ... ... ... ... тән ... неміс тілі фразеологиялық бірліктері
компоненттері бір-бірімен қиыса байланысады.
Неміс және ... ... ... атауларынан жасалған
фразеологиялық бірліктердің компоненттік құрамында өзгешелік басым. Қазақ
тілі ... ... ... әрі ... 2 ... 3 компоненттік
құрам тән болса, неміс тілі фразеологиялық бірліктері „созылмалы" 4 және 5
компоненттік кұраммен ерекшеленеді.
Құрылымдық ... ... екі ... ... ... ... әр түрлі тілдерге жататындығымен, әр тілдің өз заңдылығы болуымен
түсіндірілсе, мағыналық жүйелеріндегі ... өмір ... ... ... шарттарының барша адамзатқа ортақтығын дәлелдейді.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ахметжанова Ф.Р., ... Қ. Т. ... ... ... Ө., 2000
2. Бинович Л.Е., Гришин М.Н. ... ... М., ... ... Ә., ... ... тілінің лексикологиясы мен
фразеологиясы”, А., 2003
4. Дуденнің жүйелі сөздіктері
5. “Жалпы және салғастырмалы фразеологияның өзекті ... A., ... ... В.Т. ... ... ... М., ... Зиндер Л.Ф., “Пособие по теоретической грамматике и лексикологии
немецкого языка”, Л., 1962
8. Искоз А.М., ... по ... ... ... М., 1975
9. Розен Е.В. “Новые слова и устойчивые словосочетания в немецком языке”,
М., 1991
10. Кеңесбаев І. “Қазақ тілінің фразеологиялық ... А., ... ... А.Н., ... ... в ... ... М., 1975
12. Карменова Н.Ғ. “Лексика-семантикалық байланыс түрлері”, А., 2002
13. Қожахметова Х.Қ. “Қазақша-орысша фразеологиялық ... а., ... ... Ә., ... З., ... Б., “Сырға толы түр мен түс”,
А., 1986
15. Райхштейн А.Д., “Сопоставительный ... ... и ... М., ... Махмудов Х., Мұсабаев Ғ. “Қазақша-орысша сөздік”, А., 1995
17. “Немецко-русский фразеологический ... М., ... ... И.Г., ... ... ... ... М., 2005
Курстық жұмыстың қысқаша мазмұны
Бүгінгі таңда адамзат тарихының шексіз өрлеп, ... ... пен ... ... пен тіл ... халықаралық қатынастың дамып,
жанданған уакытында салыстырмалы және салғастырмалы тіл білімі ең өзекті де
көкейтесті мәселенің бірі болып отыр. Олай дейтініміз, ... ... ... әр ... ... ... ұлттық ерекшелігін, қайталанбас
қасиетін танып білуге жол ... ... тіл ... ... ... орын ... халықтардың бір-бірімен түсінісу барысын
жүзеге асыруға кеңінен ат ... ... ... ... ... ... ... косылуының бір кепілі - ана тіл ... ... ... басқа да шетел тілдерімен салғастыра ... - ана ... ... ... ... ... ... статусы мерейінің үстем болуына үлкен әсер ететіні ... ... ... ... ... ... да, ұлт мәдениетін ұлт
тілінен ... ... ... ... ... Ұлт мәдениетінің қай түрін алсаңыз
да, онда сол ... ... ... ... мен ... суреті
сақталған. Ұлттың тарихынан, мәдениетінен, таным ... ... ... ететін фразеологизмдер болып табылады.
Фразеологизмдер - тіл атаулының ... тән ... ... ... әр ... ... емес ... фразеологизмдерін кешенді түрде
салғастыра зерттеу - ... және ... тіл ... әрі ... мол ... Тілдерді салыстыра-салғастыра зерттеу
олардың бір-бірімен ұқсастық, бір-бірінен айырмашылық заңдылығын анықтауға,
тілдің ұлттық қасиеттерін тереңірек ... ... және жеке ... ... зор ... ... ... үнді-еуропа тілдерінің фонетикалық, грамматикалық,
лексикалық, т.б. жүйелерін типологиялық салғастырмалы әдісімен ... ... ... ... ... ... ... бұл бағыт салыстырмалы
және салғастырмалы тіл білімі ретінде өз ... ... жеке ... ... ... Осы ... ... бір тармағы ретінде түркі және
герман тілдерін салғастыра зерттеу енді ғана өз ... ... ... да ... оның ... неміс және қазақ тілдерін салғастыра
зерттеуде әлі шешуін таппаған мәселелер, міндеттер тұр. Осы ... - ... және ... ... ... табиғатымен байланысты
фразеологиялық тіркестерді кешенді түрде салғастыра зерттеу. Түр-түстер
халық ... ауыз ... ... ... ... мен ... сезімдерін бейнелі түрде беруде кеңінен қолданылады.
Түр-түс фразеологизмдері - ... ... ... ... ... мен тұрмыс-тіршілігін, мінез-құлқын, ой-жүйесін, жан
сарайын бейнелейтін ең қысқа ... ... пен ... ... ... ... және ... тілдерінің құрамында түр-түс
атаулары бар фразеологизмдерін салғастыра зерттеу отандық тіл білімінде ... ... ... тың дүние. Неміс тіл білімі саласында да бұл тақырыпты
лингвистикалық ... ... ... ... ... еңбек жоқ. Осы
тұрғыдан бұл фразеологизмдерді мағынасы мен ... ... ... - ... тіл ... сонымен қатар неміс тіл біліміндегі ... ... ... ... емес ... әр түрлі неміс және қазақ
тілдеріндегі құрамында “ақ” және “қара” атаулары бар ... ... ... ... ... Осы курстық жұмыс неміс және қазақ тілдеріндегі
құрамында “ақ” және “қара” ... бар ... ... ... және мағыналық (семантикалық) жүйелерін талдап,
оларды бір-бірімен салғастыра зерттеуге арналған. Кұрылымы әр түрлі ... екі ... ... және ... ... ұқсастықтары мен
айырмашылықтарын, әр тілдің өзіне ғана тән ерекшеліктерін анықтау ... ... ... ... ... Курстық жұмыста морфологиялық, синтаксистік және
компоненттік талдау тәсілдері қолданылды.
Зерттеудің дерек ... ... ... ... ... ... және қазақ тілдеріндегі фразеологиялық сөздіктерден теріліп алынған
151 екі тілдегі кұрамында “ақ” және “қара” ... бар ... ... Атап ... ... және М.Н.Гришиннің "Deutsch-
Russisches Phraseologisches Wörterbuch" сөздігі, Дуденнің ... ... ... ... ... ... ... Х.Қ.Қожахметова, Р.Е.Жайсақова, Ш.О.Қожахметовалардың "Қазақша-
орысша фразеологиялық сөздігі", т.б. еңбектер қолданылды.
Зерттеудің мақсаты мен ... ... және ... ... ... ... бар ... кұрылымдық және мағыналық
жүйелерін салыстыра-салғастыра қарастыруды жұмысымыздың негізгі мақсаты деп
белгіледік.
Алға қойған курстық жұмысымыздың ... орай ... ... ... ... және ... ... фразеологиялық қорынан құрамында “ақ” және
“қара” атаулары бар фразеологиялық бірліктерді теріп алу;
- неміс және қазақ ... ... ... және ... ... ... ... жасалуының өнімді деген құрылымдық-
грамматикалық үлгілерін анықтау;
- неміс және қазақ ... ... ... және ... атаулары
бар фразеологиялық бірліктердің құрылымдық жүйесіне талдау жасау;
- ... және ... ... ... “ақ” және “қара” атаулары
бар фразеологиялық бірліктердің семантикалық жүйесіне талдау жасау;
- ... және ... ... құрамында “ақ” және “қара” атаулары
бар фразеологиялық бірліктердің құрылымдық және семантикалық жүйелеріндегі
ұқсастықтары мен айырмашылықтарын, өзіндік ерекшеліктерін анықтау.
Енді, мен ... әрі ... ... ... ... жайлы баяндап
өтейін. Ең алдымен фразеология саласының дамуына 2 ... ... ... ... ... өтейін.
Фразеология ғылым ретінде алғаш рет ХХ ғасырдың 20-жылдары басқа
лингвистикалық пәндерден бөлініп ... ... ... 1905 ... ... ... Балли енгізді. Ол ... сөз ... ... ... ... ... құралы ретінде
қарастырды. Фразеология саласын тіл ... жеке пәні ... оның ... тілдегі орны мен табиғатын зерттеу
әдістерін анықтауда, маңызды теориялық тұжырымдар жасауда көптеген ... ... ... ... ... ерекше орын алады. Олардың
ішінде Ф.И.Буслаев, ... ... ... де Куртене,
С.Ю.Абакулов, Копыленко М.М., Кеңесбаев I., ... А.Т., ... ... И.И., ... В., ... Д., Исабеков С.Е., Сәтенова
С.К., ... ... тіл ... ... ... дамуына Фридрих Зейлердің
“Неміс фразеологиясы” атты еңбегінің ... зор ... ... Бұл
еңбегі фразеологияның түрлері - мақал-мәтел, жұпты тіркестің құрылымы мен
семантикасына анализ берумен қатар, олардың пайда болу ... ... ... ... ... ... бай екендігін ашып берудегі
қадамы болды. Бұл еңбегі құнды материалдармен қатар өзінің ... ... ... ... ... ... ... тұрады.
Ал қазақ тіліндегі ... ... ... ... Ғалымның қазақ фразеологиясы туралы зерттеулері
"Қазақ тілінің ... ... ... ... берілген. Сөздік
10000 фразеологиялық тіркесті қамтиды. Мұнда тұрақты ... ... ... мәселелер берілген.
Жалпы шола келгенде, тіл білімінің фраэеологиясы екі бағытта
зерттелуде деп ... ... ... ... жасауға қатысты жалпы
проблемалары; 2) ... ... ... туатын жеке
проблемалары.
"Фразеология" деген термин тіл білімінде екі түрлі мағынада -
біріншіден, тілдегі ... ... ... ғылым деген мағынада,
екіншіден, белгілі бір ... ... сөз ... ... ... қолданылады. Фразеологизмдер - тарихи категория. Олар ұзақ тілдік
қолданыстан кейін ғана тұрақтылыққа ие ... ... ... ... ... айырма-белгілері деп зерттеушілер мынандай
үш негізге сүйенеді: 1) мағына тұтастығы (белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... айырылып қалады да шоғыр тіркес тек біртұтас мағына береді); 2)
тіркес ... ... ... ... ... ... ... жымдаса байланысады, олардың орын тәртібі нық келеді, барлық
жағдайларда дерлік бір шоқ ... өз ... ... 3) ... ... бір ... бірліктің
әрдайым айна-қатесіз, өлеңдегі қайырма тәрізді бұлжымай қайталана
қолданылады).
Академик В.В.Виноградов ... ... ... біртұтас мағынасы мен оны құрастырушы ... ... ... ... Жалпы тіл білімінде де осы
классификацияны бірден-бір арқау етеді.
Фразеологизмдер негізінен үш топқа жіктеледі.Фразеологиялық тұтастық.
Бұл топқа фразеологизмнің құрамындағы ... ... ... ... ... олардың мағыналық жігін ешқандай ажыратуға болмайтын
тұрақты тіркестер жатады. Мәселен, түйені түгімен жұтты дегеннен ... ... елді ... ... ... ... ... тұтастық жеке
сөздердің тұтас жиынтығынан пайда болғанымен, олар іштей түрлі бөлшектерге
бөлінбей, іс-әрекеті, сапа мен ... зат пен ... бір ... ... көрсетіп бере алады. Фразеологиялық бірлік. Бұлар орын тәртібі
жағынан өте тиянақты болып келеді. Алайда құрамындағы сөздердің мағынасының
қаншалықты ... я ... ... ... ... өзгешеліктер
болады. Бұлар ең алғашқы еркін тіркесті ауыс мағынада қолданудан келіп
шығады. Мәселен, ескі жараның аузын ашты дегеннен өткенді қайта қозғады
мағынасын ... Бұл ... ... сөз жоқ, ең ... ... тура ... негіз болған.Фразеологиялық тізбек. Бұлар еркін
тіркесті ауыспалы мағынада қолданудан келіп шығады. Мұнда ... сөз бен ... ... ... ... сол ... ... қолданылады. Мысалы, бота көз, қоян жүрек,
қара бет.
Тұрақты тіркестерге тән ортақ ... ... ... ... мағынаның тұтастығы мен бірлігіне бағынышты, әрі тәуелді болады
да, бір сөздің орнына жүреді. Сондықтан, сөйлем ... бір ғана ... ... ... Олай ... әрбір тұрақты тіркес белгілі бір сөз
табына бағынышты болады. Ә.Болғанбаев фразеологизмдерді таза сөз ... ... ... мағыналы фразеологизмдер;
2) заттық мағыналы фразеологизмдер;
3)сындық мағыналы фразеологизмдер;
4) үстеу мағыналы фразеологизмдер.
Фразеологизмдердің көпшілігі - халқымыздың тарихын, салт-дәстүрін,
адамгершілік ... ... мен ... мінез-құлқын, ой-
жүйесін бейнелейтін ең қысқа формадағы болмыс пен тұрмыс ережелері.Курстық
жұмысымыздың осы бірінші бөлімін қорытындыласақ, фразеология - ... ... ... ... яғни ... ... ... Бұл тіл білімінде біршама зерттелген категория. ... ... ... ... ... ... универсалды саласы. Фразеологизмге тән
үш белгі бар. Олар:
4) мағына тұтастығы;
5) ... ... даяр ... ... ... әсерлілік, экспрессивті-эмоциялық,
суреттеме қасиеттер тән.
2-тарау неміс және ... ... ... және ... ... ... ... жүйесінің салғастырылып зерттелуіне
арналған. Осы тарауда екі тілдің “ақ” және “қара” атауларынан жасалған
фразеологиялық бірліктер ... ... ... ... деген
құрылымдық үлгілер айқындалады. Неміс және ... ... ... мен әр ... тән ерекше белгілерін айқындап көрсетуге талпыныс
жасалады. Сондай-ақ, құрамында “ақ” және “қара” атаулары бар фразеологиялық
бірліктер компоненттерінің ... ... мен ... ... беріледі.
Тілдердің фразеология саласын салғастыра зерттегенде фразеологизмдер
компоненттері құрамының түрақтылығы, олардың грамматикалық ... ... ... ... және ... ... болуы назардан
тыс қалмауы тиіс. Фразеологизмдердің лексемдік құрамы және ... дәл, әрі ... ... ... шын ... мағыналарын түсіну
оңайға түспейді, өйткені фразеологизмдер мазмұны олардың мағынасына әсер
етпей қоймайтын формальды түрдегі ... ... ... ... салғастыра зерттегенде оларды құрылымдық-семантикалық
жағынан талдап қарастырудың үлкен ... зор ... бар. ... дәл ... ... салғастырылған тілдердің ерекше және ортақ
қасиеттерін айқындауға ... ... ... әр ... ... бар, ... ... олардың тек өздеріне ғана тән
кұрылымдық жүйесі, ұлттық ерекшелігі, қолданылу ... және даму ... ... ... ... ... ... тұрғанымен де,
төл тілінің құрылым ... ... ... даусыз. Сондықтан да,
фразеологиялық қордың ... ... ... әр ... ... ... ... жаңа қағидалар, тың ойлар
тудыратыны сөзсіз. Тілдердің фразеологиялық тіркестерің құрылымдық ... ... - ... ... ... тән ... көңіл бөлуді талап етеді. Себебі, тұрақты
тіркестер, ... ... ... де ... ... ал ... өз ... белгілі бір грамматикалық тәртіппен жасалады.Тілдердің
бір-бірінен ... ... ... ... ... ... Құрылымы әр түрлі туыстас емес неміс және қазақ тілдерінің
фразеология саласындағы морфологиялық құбылыстарды ... ... - әр ... тек ... ғана тән ... мен екі ... ... ұқсастық немесе ортақтықты айқындап, анықтауға мүмкіндік береді.
Қорытынылай ... ... біз осы ... жұмыстың басты мақсатына
жеттік деп айтуға болады, яғни неміс және қазақ тілдеріндегі ... ... ... бар ... ... ... және мағыналық
жүйелерін салыстыра-салғастыра қарастыру барысында төмендегідей міндеттер
шешімін тапты деуге болады:
- ... және ... ... ... қорынан құрамында “ақ”
және “қара” атаулары бар 151 фразеологиялық бірлік теріліп ... ... және ... ... ... ... және “қара” атаулары
бар фразеологиялық ... ... 54 ... ... ... ... ... “ақ” және “қара” атаулары ... ... ... төрт және бес ... құрам тән
екендігі, ал қазақ тіліндегі құрамында “ақ” және ... ... ... ... ... әрі ... екі ... үш компоненттік
құраммен жиі кезігетіндігі анықталды. Бұл құбылыс неміс және ... ... әр ... ... ... ... ... неміс және қазақ тілдеріндегі құрамында “ақ” және “қара” атаулары
бар ... ... ... ... ... айқындалды.
Яғни: 1) адамның мінез-құлықы; 2) адамның көңіл-күйі; 3) ... ... ... 4) ... өмір сүру ортасы, құқық; 5) дін; ... ...... ... ... ... ... қайырымдылықтың
нышаны болып саналуы 2 тілге де ортақ болып келеді, ал ...... ... ... ... қарағанда басым болып келуі 2 тілгеде ... ... ... деп, ... ауыр тағдырының көрінісі, әсіресе қазақ
халқының қасіретті ... ... ... осы атаудың жамандық,
зұлымдық, қайғы-қасірет, сатқындық белгісі ретінде қолданыс тбуы 2 тілгеде
ортақ болып ... ... және ... тілдеріндегі құрамында “ақ” және “қара” атаулары
бар фразеологиялық бірліктер ... ... ... бар. ... тілі ... бірліктері компоненттеріне
қабыса байланысу тән болса, неміс тілі ... ... ... ... байланысады.
Неміс және қазақ тілдеріндегі түр-түс ... ... ... ... құрамында өзгешелік басым. Қазақ
тілі фразеологиялық бірліктеріне қысқа әрі нұсқа 2 немесе 3 ... тән ... ... тілі ... бірліктері „созылмалы" 4 және 5
компоненттік кұраммен ерекшеленеді.
Құрылымдық жүйелерінде алшақтықтар екі ... ... ... емес,
құрылымы әр түрлі тілдерге жататындығымен, әр тілдің өз ... ... ... жүйелеріндегі ұқсастық өмір шындығының, адамның
дүниетанымының, табиғат шарттарының барша ... ... ... ...... ... ... бар фразеологизмдер.
1. die weißen Hunde – белые барашки (пена на ... ... ... сын есім ... weiße Kohle – ... ...... компонентті сын есім мағыналы
3. ein weißer Rabe – белая ворона (человек, не похожий на других)
3 компонентті сын есім ... Weißer Sonntag – (дін) ... ... ... ... ... причастия (красная горка).
2 компонентті заттық мағыналы
5. der weißt Sport – ... ... ... заттық мағыналы
6. der Weiße Tod – белая смерть (смерть от снежных заносов)
3 ... ... ... die weiße Fahne zeigen – ... ... ... флаг)
4 компонентті етістік мағыналы
8. weiße Mäuse sehen – галлюцинировать (спьяна, от страха), видеть
зеленых ... ... ... етістік мағыналы
9. eine weiße Weste haben – иметь незапятанную рипутацию
4 компонентті етістік ... sich weiß waschen wollen – ... ... ... ... компонентті етістік мағыналы
11. schwarz auf weiß – черным по ... ... ... ... ... aus schwarz weiß und aus weiß schwarz machen – называть черное
белым и белое черным.
8 ... ... ... j-m nicht das Weiße im Auge gönnen – завидовать кому-либо по
каждой мелочи
6 компонентті ... ... j-n zur ... reizen ...... ... до белого
коления
3 компонентті етістік мағыналы
15. j-n in Weißglut bringen – довести кого-либо до белого ... ... ... мағыналы
16. einen Mohren weiß waschen wollen – заниматься напрасным трудом,
попусту тратить ... ... ... ... sich weiß zu – waschen suchen – ... оправдать (выгородить)
себя
5 компонентті етістік мағыналы
18. weiße Weihnachten – снежное рождество
2 компонентті заттық мағыналы
19. weiße Maus – (шутливо) регулировщик уличного движения
2 ... ... ... ein Fleck auf der weißen Weste – ... на чьей-либо совести,
репутации
6 компонентті заттық мағыналы
21. weiß werden – побледнеть
2 компонентті етістік ... weiß sein – быть ... ... ... мағыналы
23. ein weißes Blatt sein – быть чистым существом
4 компонентті етістік мағыналы
24. eine weiße ...... ... компонентті сын есім мағыналы
25. weiß wie eine Wand werden – побелеть как ... ... ... ... weiße Ostern – ... ... ... заттық мағыналы
27. ganz sein weiß im Gesicht – быть ... как ... ... етістік мағыналы
28. die Weiße Frau – приведение, белая дама
3 компонентті затттық мағыналы
29. eine weiße Weste – безупречное прошлое
3 компонентті сын есім ... weißes Gold – ... ... ... ... фарфор)
2 компонентті сын есім мағыналы
31. weiße Woche – неделя распродажи бельевого товара
2 компонентті заттық ... ... Ө. ... фразеологиялық құбылыс”, А., 1675
Смағұлова Г. “Мағыналас фразеологизмдер сөздігі”, А., 2002
20. Тымболова А. “Тұрақты тіркестер құрамындағы мағынасы”, А., 1999
21. Степанова М.Д., ... ... ... ... М., ... “Schwarz” – “Қара” түр-түс атаулары бар фразеолгизмдер
1. das Schwarze Brett- (черная) ... ... ... ... ... schwarze ... ... уголь
2 компонентті сын есім мағыналы
3. schwarzes Elfenbein – “черная слоновая кость” ... в ... ... сын есім ... der Shwarze Erdteil – черный континент (Африка)
3 компонентті сын есім мағыналы
5. j-n, etwas in den ... Farben ... (malen) ... ... в ... ... ... компонентті етістік мағыналы
6. schwarzen Gedanken nachhängen – придаваться мрачным мыслям
3 ... ... ... die Shwarze Kunst – ... ... колдовство
3 компонентті заттық мағыналы
8. die schwarze Liste – черный список
3 компонентті заттық мағыналы
9. der Schwarze Mann – ... ... ... ... der schwarze Markt – ... ... компонентті заттық мағыналы
11. j-n den schwarzen Peter zuschieben (zuspielen) – ловко сваливать
вину (ответственность) на кого-либо
4 компонентті етістік мағыналы
12. das schwarze Schaf – ... ... ... сын есім мағыналы
13. eine schwarze Seele – черная ... ... ... ... ein ... Tag – ... компонентті заттық мағыналы
15. schwarz angeschrieben sein – быть на плохом счету у ... ... ... мағыналы
16. j-n schwarz ärgern – доводить кого-либо до иступления, до белого
коления
2 компонентті етістік мағыналы
17. sich schwarz ärgern sein – ... себя до ... ... компонентті етістік мағыналы
18. sieht es schwarz aus – дело с ... ... ... ... ... ... schwarz sehen – быть ... пессимистический
2 компонентті етістік мағыналы
20. bis j-d schwarz wird – до потери сознания (до ... ... ... ... wird es schwarz vor den Augen – ... в ... ... глазами
6 компонентті үстеу мағыналы
22. schwarz in schwarz sehen – видеть в мрачном свете
4 компонентті етістік мағыналы
23. schwarz auf weiß – ... ... ... ... ... denn was man schwarz auf weiß besitz – ... не ... что
написано пером
7 компонентті сын есім мағыналы
25. das ist wie schwarz und weiß – это как день и ... ... ... ... ... мағыналы
26. aus schwarz weiß und aus weiß schwarz machen – называть черное
белым и белое черным.
8 компонентті етістік мағыналы
27. nicht das Schwarze unter dem Nagel gönnen – ... для ... ... ... ... ... . nicht das Schwarze unter dem Nagel haben – не иметь ровным
счетом нечего
7 компонентті ... ... ein Schluß ins Schwarze – удар в ... ... в яблочко
4 компонентті үстеу мағыналы
30. ins Schwarze treffen – попасть в ... в ... ... ... ... durch eine schwarze Brille sehen ... – видеть в мрачном
свете
5 компонентті етістік мағыналы
32. schwarz vor Ärger werden – ... от ... ... ... мағыналы
33. schwarzes Gold – уголь
2 компонентті сын есім мағыналы
34. schwarz fernsehen – зайцем смотреть телевизор
2 компонентті етістік ... schwarz hören – ... ... ... ... етістік мағыналы
36. schwarz werden – не получить ни одной взятки (карты)
2 компонентті етістік мағыналы
37. schwarz sein – быть ... ... ... мағыналы
38. schwarze Ware – товар с черного рынка
2 компонентті заттық мағыналы
39. die Schwarze Woche (дін) – ... ... ... ... ... ein ... Herz – злое ... компонентті заттық мағыналы
41. schwarz fahren – ехать зайцем
2 компонентті етістік мағыналы
ҚАРА түсіне ... Қара мал – 2 ... ... ... Қара мен төре – 3 ... заттық мағыналы
3. Қара мысық өтті – 3 ... ... ... Қара нар, қалы ... – 4 ... заттық мағыналы
5. Қара ниет – 2 компонентті сын есім мағыналы
6. Қара көпір – 2 компонентті заттық мағыналы
7. Қара нөсер – 2 ... ... ... ... ... – 2 ... ... мағыналы
9. Қараң батсын – 2 компонентті етістік мағыналы
10. Қараңғы адам – 2 компонентті сын есім мағыналы
11. ... ... ... ... – 4 компонентті сын есім
мағыналы
12. Қараңғы қабірі нұр болсын! – 4 компонентті етістік ... ... ... – 2 ... етістік мағыналы
14. Қараңғы түнді қақ жарды – 4 компонентті етістік мағыналы
15. Қараң ... – 2 ... ... ... Қара орман – 2 компонентті заттық мағыналы
17. Қара ... ... – 3 ... сын есім ... Қара от – 2 ... ... ... Қара өзек шақ -3 компонентті заттық мағыналы
20. Қара өрттей қаптады – 3 ... ... ... Қара пәле ... – 3 ... ... мағыналы
22. Қара сирақ – 2 компонентті сын есім мағыналы
23. Қара сирақ бала – 3 ... ... ... Қара сорпасын ұрттатқыр! – 3 компонентті ... ... Қара сөз – 2 ... ... ... Қара ... ... қылды – 4 компонентті етістік мағыналы
27. Қара шешектей ... – 3 ... ... мағыналы
28. Қарға адым – 2 компонентті сын есім мағыналы
29. Қарға ... – 2 ... сын есім ... Қарғылы қара төбет – 3 компонентті заттық мағыналы
31. ... қара ... – 3 ... етістік мағыналы
32. Қарғысы қара басына! – 3 компонентті етістік мағыналы
33. Қарсақ ... қара адыр – 4 ... сын есім ... Қара ... қаймақ қылады – 4 компонентті сын есім мағыналы
35. Қара су – 2 компонентті заттық мағыналы
36. Қара ... – 2 ... ... ... Қара тасты балқытқан – 3 компонентті етістік мағыналы
38. Қара тұман – 2 ... ... ... Қара ... – 2 ... ... мағыналы
40. Қара түйнек – 2 компонентті заттық мағыналы
41. Қара уайым басты – 3 компонентті етістік мағыналы
42. Қара үзіп ... – 3 ... ... мағыналы
43. Қара үй – 2 компонентті заттық мағыналы
44. Қара ... – 2 ... ... мағыналы
45. Қараша үй, қам көңіл – 4 компонентті сын есім мағыналы
АҚ түсіне байланысты
1. Ақ ауыз қылды – 3 ... ... ... Ақ бата – 2 ... ... мағыналы
3. Ақ безер де көк безер болды – 6 компонентті етістік мағыналы
4. Ақ боран – 2 компонентті заттық ... Ақ ... ... – 3 ... сын есім ... Ақ ... – 2 ... сын есім мағыналы
7. Ақ дегені – ақ, қара дегені – қара – 6 ... сын ... Ақ етек болу – 3 ... сын есім ... Ақ ... – 2 ... сын есім ... Ақ сұпыдай – 2 компонентті сын есім мағыналы
11. Ақ сүт берді – 3 компонентті етістік мағыналы
12. Ақ ... қара ... – 4 ... етістік мағыналы
13. Ақ түйенің қарны жарылды – 4 ... ... ... Ақ ... – 2 компонентті заттық мағыналы
15. Ақ үстінен қара таныды – 4 компонентті етістік мағыналы
16. Ақша бет – 2 ... сын есім ... Ақ ... сары уыз – 4 компонентті заттық мағыналы
18. Ақ ... – 2 ... ... мағыналы
19. Ақ көбік қылды – 3 компонентті етістік мағыналы
20. Ақ көз – 2 компонентті сын есім мағыналы
21. Ақ ... – 2 ... сын есім ... Ақ күн ... – 3 компонентті етістік мағыналы
23. Ақ құба, бидай өңді – 4 компонентті сын есім мағыналы
24. Ақ пен қара – 3 ... ... ... Ақ пен ... ... – 4 ... ... мағыналы
26. Ақ сайтаны ұстады – 3 компонентті етістік мағыналы
27. Ақ сақалды, сары тісті бол! – 5 компонентті етістік ... Ақ ... қара ... – 4 ... ... ... Ақ торғай секілді – 3 компонентті сын есім мағыналы
30. Ақ саусақ – 2 компонентті сын есім ... Ақ ... – 2 ... ... мағыналы
32. Ақ кебінге оранды-3 компонентті етістік ... Ақ ... – 2 ... заттық мағыналы
34. Ақ жол – 2 компонентті заттық мағыналы

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын және қазақ тілдеріндегі жануар атаулары бар фразеологиялық бірліктер (салғастырмалы талдау)77 бет
Кристалдардың жылусыйымдылығының классикалық теориясы5 бет
Телеарналардың ықпалдастығы мен классификациясы5 бет
Көне түркі тілі – түркі халықтарының алғашқы жазба - әдеби тілі48 бет
"Түркі тілдерінің жіктелуі."6 бет
Xix ғасырдағы салыстырмалы-тарихи тіл біліміне ғалымдардың қосқан үлесі4 бет
XVI-XIX ғасырларда Қазақстан аумағын физикалық-географиялық тұрғыдан зерттеу11 бет
« ОХ Заречное » шарттарында аналық ұядан алынған қара –ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері53 бет
«Кеңістік» концептісіндегі жер-су атауларының вербалдануы3 бет
«көне қытай ойшылы конфуцийдің пікірлерін философиялық тұрғыдан талдау»4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь