Қазақ тілін оқыту әдістемесі

КІРІСПЕ:
Қазақ тілін оқыту әдістемесі және оның зерттеу нысаны.

І ТАРАУ

1.1.Қазақ тілі әдістемесінің мәселелері.
1.2.Қазақ тілін оқытудың мақсаттары мен міндеттері.
1.3.Қазақ тілі және пәнаралық байланыс.

ІІ ТАРАУ ҚАЗАҚ ТІЛІН ОҚЫТУДЫҢ ПРИНЦИПТЕРІ

2.1.Қазақ тілін оқытудың принциптері.
2.2.Қазақ тілін оқытудың ғылымилық принципі.
2.3.Жүйелілік принципі.
2.4.Көрнекілік принципі.
2.5.Саналылық пен белсенділік принципі.
2.6.Тероияны практикамен байланыстыру принципі.
2.7.Түсінуге жеңіл қолайлылық принципі.
2.8.Оқытудың психологиялық ерекшелігін ескеру принципі.

ІІІ ТАРАУ ҚАЗАҚ ТІЛІН ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕЛЕРІНІҢ ТҮРЛЕРІ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Қазақ тілін оқыту әдістемесі және оның зерттеу нысаны
Қазақ тілін оқыту әдістемесі педагогика ғылымының бір саласы болып табылады. Ол өз алдына дербес ғылым. Өйткені оның өзіндік зерттейтін нысаны, мазмұны, зерттеу әдістері мен тәсілдері бар.
Қазақ тілін оқыту әдістемесінің зерттейтіні оның оқыту жолдары мен жағдайлары туралы заңдылықтар. Бұл заңдылықтар педагогика, психо¬логия және лингвистика ғылымдарының негізінде жинақталған практикалық тәжірибе мен бұрыннан қалыптасқан теориялық қағидалардан, тұжырымдардан шығарылады. Егер нақтылап айтсақ, оқыту әдістемесі мына мәселелерді зерттейді: 1) мақсаттары (не үшін оқыту керек?); 2) мазмұны (нені оқыту керек?); 3) ұйымдастырылуы (қалай оқыту керек?); 4) құралдары (ненің көмегімен оқыту керек?); 5) оқыту кезінде оқушылардың білімді меңгеру деңгейі, ақыл-ойының дамуы мен тәрбиеленуі арасындағы ұштастық мәселелері. Бұл проблемаларды шешу мектепте тәрбие мен білім берудің жалпы мақсаттарын белгілейді.
Әдістеменің мынадай міндеттері бар: 1) бастауыш мектеп пен орта мектептегі қазақ тілі пәнінің мақсатын, ерекшелігін, мазмұны мен көлемін, құрылымын, бөліктерінің бір-бірімен ұштасуы мен бірізділігін анықтау, оқу материалын сыныптарға бөлу; 2) оқытудың неғұрлым пайдалы, үнемді және тиімді әдістері мен тәсілдерін (оқылатын материалдың ерекшеліктері мен оқушылар құрамының психофизиологиялық ерекшеліктеріне байланысты әр түрлі жағдайда қолданылатын әдіс-тәсіл варианттарын) зерттеу және сипаттау; 3) қазақ тілі пәнінен жүйесі нақты белгіленген білім көлемін (ғылым негізін) оқушылардың ойдағыдай игеру шарттары туралы мәселелерді талдап шешу, яғни материалды дәл қабылдаудың, айқын түсінудің, оны практикада қолдана білудің шарттары туралы мәселелерді талдау.
Ұсынылатын әдебиеттер:

1. Әлімжанов Д., Маманов Ы. Қазақ тілін оқыту методикасы. -Алматы, 1965.
2. Исабаев У. Қазақ тілін оқытудың дидактикалық негіздері. -Алматы, 1999.
3. Әбілқаев А. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. -Алматы, 1995.
4. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. -Алматы, 2004.
5. Нұржанова Ж. Қазақ тілін тиімді оқыту жолдары. -Алматы, 2001.
        
        Жоспар:
КІРІСПЕ:
Қазақ тілін оқыту әдістемесі және оның зерттеу нысаны.
І ТАРАУ
1.1.Қазақ тілі әдістемесінің мәселелері.
1.2.Қазақ тілін оқытудың мақсаттары мен міндеттері.
1.3.Қазақ тілі және ... ... ... ... ... ... ... тілін оқытудың принциптері.
2.2.Қазақ тілін оқытудың ғылымилық принципі.
2.3.Жүйелілік принципі.
2.4.Көрнекілік принципі.
2.5.Саналылық пен белсенділік ... ... ... ... жеңіл қолайлылық принципі.
2.8.Оқытудың психологиялық ерекшелігін ескеру принципі.
ІІІ ТАРАУ ҚАЗАҚ ТІЛІН ОҚЫТУ ... ... ... ... ... оқыту әдістемесі және оның зерттеу нысаны
Қазақ тілін оқыту әдістемесі педагогика ... бір ... ... Ол өз ... ... ... Өйткені оның өзіндік зерттейтін
нысаны, мазмұны, зерттеу ... мен ... ... тілін оқыту әдістемесінің зерттейтіні оның оқыту жолдары мен
жағдайлары туралы заңдылықтар. Бұл заңдылықтар педагогика, ... ... ... негізінде жинақталған практикалық тәжірибе мен
бұрыннан қалыптасқан теориялық қағидалардан, тұжырымдардан ... ... ... ... әдістемесі мына мәселелерді зерттейді: 1) мақсаттары
(не үшін оқыту керек?); 2) мазмұны (нені оқыту керек?); 3) ... ... ... 4) ... ... көмегімен оқыту керек?); 5) оқыту
кезінде оқушылардың білімді меңгеру деңгейі, ақыл-ойының ... ... ... ... мәселелері. Бұл проблемаларды шешу мектепте
тәрбие мен білім берудің жалпы мақсаттарын белгілейді.
Әдістеменің мынадай міндеттері бар: 1) ... ... пен ... ... тілі пәнінің мақсатын, ерекшелігін, мазмұны мен көлемін,
құрылымын, бөліктерінің бір-бірімен ұштасуы мен ... ... ... ... бөлу; 2) оқытудың неғұрлым пайдалы, үнемді және
тиімді әдістері мен тәсілдерін ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне байланысты әр түрлі
жағдайда қолданылатын әдіс-тәсіл варианттарын) зерттеу және сипаттау; 3)
қазақ тілі ... ... ... ... ... ... (ғылым негізін)
оқушылардың ойдағыдай игеру шарттары туралы ... ... ... ... дәл ... ... ... оны практикада қолдана білудің
шарттары туралы мәселелерді талдау.
Сонымен қазақ тілін оқыту әдістемесі - оның мазмұны мен ... мен ... ... және ... қазақ тілінен оқушыларға
берілетін білім, дағды, білік мөлшерін белгілеп, оны игерудің ... ... ... ... Қазақ тілін оқыту әдістемесінің басқа ғылымдармен байланысы
Тіл білімімен байланысы. Қазақ тілін оқыту әдістемесінің зерттейтін
басты ... ... ... ... ... ол ең ... ... арқа сүйейді. Өйткені мектепте қазақ тілі пәнінен өтілетін
материал тіл білімі ... ... ... Яғни ... тілі
пәнінің мектепте оқытылуы мазмұнын анықтау әдістемесінің міндеті болса, бұл
міндетті шешуде ол тіл білімінің мағлұматтарына сүйенеді. Атап ... ... ... ... ... ... т.с.с. аталудың өзі
тікелей қазақ тіл білімі салаларының атаулары екені өз-өзінен түсінікті.
Сондай-ақ, мысалы, фонетикалық, морфологиялық, ... ... ... тәсілдер, ал бұл атаулардың өздері және мазмұны тіл ... ... ... тілін оқыту әдістемесі өзінің бұдан ... ... тек ... қана ... ... дәрежеде тіл білімдік ғылым
болып та қалыптасуда. ... тіл ... ... фонетикалық
мағлұматтар дыбыстарды дұрыс айту, жазу, дұрыс сөйлеу, мәнерлеп оқуға,
емлеге үйрету ... ... ... ... байланысты іске
асырылады.
Ендеше әдістемелік негізде мектеп грамматикасы мен ғылыми ... ... ... байланысты, тіпті біртұтас деуге де болады.
Педагогикамен байланысы. Жалпы тұрғыда педагогика жас ұрпақтарға білім,
тәрбие берудің мәні, мақсаты, мазмұны, ... ... мен ... туралы ғылым ретінде сипатталады. Дидактика педагогиканың ... ... - ... ... ... ... қазақ тілі әдістемесінің
негізі болып табылады. Әдістеме дидактика ұсынған оқыту принциптеріне,
оқыту ... ... ... ... қазақ тілін оқыту барысында
ұрпақ тәрбиелеу проблемаларын талдап-шешуге қатысады, ... ... ... ... ... (бұл ... ... сәйкес
материалды, мысалдарды сұрыптау, көркем шығарма материалын пайдалану т.б.)
тіл құралдары ... іске ... ... ... байланысы. Психология ... ... ... жоғары жүйке жүйесінің қызметі туралы ілімге
сүйене отырып, ол оқытудың ... мен ... ... ... көмектеседі. Сөйтіп қазақ тілін оқытуға байланысты әдістемелік
мәселелерді дұрыс түсініп, практика жүзінде шешуге ... ... ... ... ... оның психикасын, материалды қабылдау және
есінде сақтау дағдыларының дәрежесін ... ... ... оқушыларды
жүйелі зерттейтін әдістермен қаруландырады Оқушының психологиясын білмей
тұрып, ... тілі ... ... ... мен ... тиімді
пайдалану мүмкін емес. Бұл әдістер мен тәсілдер оқушылардың жеке ... ... ... даму ... ... ... есепке
алмайынша, мақсатқа жете алмайды.
1.2. Қазақ тілі әдістемесінің мәселелері
Зерттеудің ... ... Ең ... назар зерттелетін
құбылыстардың, процестердің заңдылықтарын ... ... ... ... ... оқыту әдістемесінде жүйелі
құрылымдық әдіс қолдана бастады. Оның мәнісі - ... ... ... ... ... ... қаралады, элементтер арасындағы
өзара байланыстылық пен қарым-қатынасқа басты назар аударылады. Осыған
сәйкес ... ... ... мен ... ... ... қажеттілігі туады (яғни оқыту мен ... алу), ... ... ... құралдарымен, оқушылардың білімді
қабылдауы, дамуы және тәрбиелену ... ... ... ... ... жүйелі-құрылымдық әдіс сабақтың мақсатын анықтауды, осы
мақсаттарға байланысты оқытудың мазмұнын, әдістері мен ... ... ... ... ... бағалауды көздейді. Жүйелілік ... ... ... ... сабақты жоспарлап, дайындалуына
мүмкіндік береді, әр сабақтың өзіндік ... мен ... ... ... ... оқушылардың танымдық әрекетінің сипаты
жағынан өзара байланыстылығы сақталады.
Әдістемелік зерттеулерде типологиялық әдіс те ... орын ... ... ... зерттелетін объектілер мен ... ... ... ... ... анықталады. Типологиялық әдіс әдістеме ғылы-мының
мәселелерін зерттеуде жиі қолданылады. Мысалы, ана тілінен берілетін ... ... ... оның ... ... бөліктерін топтап қарастыру,
атап айтқанда, ... ... ... ... ... және ... түгел қамту т.т. Оқытудың жолдары мен ұйымдастырудың түрлері
жөніндегі мәселелерді зерттеу, тілді оқыту әдістерін ... ... ... ... ... ... мен сабақ түрлерін анықтауға мүмкіндік
береді.
Зерттеудің теориялық әдістерінің ішінде тарихи әдістің де тиісті ... Бұл әдіс ... ... ... ... ... даму, өзгеру
тұрғысынан қарастырылады. Тілді оқытудың қазіргі әдістемесінің мәселелерін
шешуде бұл әдіс те қолданылып отырады. ... ... ... ... ... және эксперимент әдістері жатады. Мұның
алғашқысы іс жүзінде қолданылып жүргендерді анықтап, есепке алу ... Бұл ... білу ... мен ... ... ғылыми әдістемелік жәрдем беруде, озат тәжірибені
зерттеп, көпшілікке ... зор ... бар. ... ... ... мына түрлері белгілі: 1) оқыту процесіне байқау жүргізу; 2)
мұғалімдер мен оқушыларға ... ... 3) ... ... зерттеу; 4)
әңгімелесу; 5) жазбаша тексеру жұмыстары. Мектеп ... ... оның ... дәл ... ... ... керек, тексеру жұмысына
мұқият дайындалып, ... ... ... схемаларын жасап, оқушылар
мен мұғалімдерге арнап, анкета дайындау қажет.
Эксперимент ... жаңа ... ... ... Ол ... курсының мазмұнына зерттеуші қажет деп ... оқу ... ... ана ... ... ... жаңа әдіс-тәсілдер мен
жаңа көрнекіліктердің тиімділігін анықтау үшін пайдаланылады.
Эксперимент ... ... ... - дәлелдеуге және тексеруге қажетті
терең ойластырылған гипотеза немесе ғылыми болжам ... ... ... ... ... ... қабылдауына лайықты білім мен
дағды және іскерлікті анықтау; ... ... ... ... мен ... іріктеп алу тұрғысынан жасалады. Екінші шарты -
гипотезаны іске асыру үшін оқу ... ... ... үшін оқу
мәтіндерін, сұрақтар мен тапсырмаларды, үлестірмелі дидактикалық ... ... ... ... оқу жүргізілетін болады.
Педагогикалық экспериментті ұйымдастырудың көп ... түрі ... және ... сыныптарына бөлу. Бұл ретте бір сыныпта
(эксперименттік) жаңа оқу материалы немесе жаңаша ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Екі сыныпта да
оқушылардың даярлығы мен үлгерім дәрежесі бірдей болуы қажет. Әдістемелік
ғылымның ... үшін ... ... эксперимент кеңінен қолданылып жүр, ол
алынған қорытындылар мен ... ... ... ... ... және эмпирикалық зерттеу әдістері ... ... ... Бұл ... ... да ... зерттеу
гипотезасын анықтауда, жинақталған педагогикалық фактілерді қорытындылауда
т.б.) зерттеудің барлық ... - ... ... ... ... жинақтау, салыстыру сияқты логикалық операциялардың
жәрдемімен жүргізіледі.
1.3. ... ... ... ... мен міндеттері
Қазақ тілі оқыту мақсаттары үш топқа біріктіріледі.
1. Білім беру мақсаттары: оқушыларға ана тілі ... ... ... ... ... өміріндегі маңызын аша ... оны ... ... ... аса ... ... түсіндіру; оқушының ана
тілінен жақсы білім ... ... ... ... ... құралы
екендігіне көздерін жеткізу; түрлі әдіс-тәсілдер ... ... ... тілдерін дамытып, онымен қаруландыру; оқушылардың тіл ... ... ... жаза білуге жол ашу.
2. Тәрбиелік мақсаттар: оқушылардың тілдік ... ... ... адам ... ... жасасып, өмір сүретінін, қоғам
үшін қажетті қарым-қатынас құралы болатындығын түсіндіру; тілдің ... ... ... жағдай қазақ тіліне мемлекеттік дәреже беру
актісімен дәлелденіп, оқушылардың сенімін ... ... ... ... ... ... қазақ тілі сабақтарында
еңбек тәрбиесін уағыздап, ... ... ... ... ... ... ... танымдық қабілеттерін дамыту: ана тіліне деген
қызығушылықты арттыру; ... ... ... ес, ... қабілеттерінің дамуына жол ашу; оқушылардың тілдік проблеманы өздері
шеше алатындай дәрежеде үйрету; тіл фактілеріне, ... ... ... қарау қабілетін, өз бетімен тіл фактілерін талдау іскерлігін
қалыптастыру.
Қазақ тілі пәнінің ... 1) ... ... ... даярлау; 2)
оқушылардың творчестволық күштерін, танымдық қабілетін, өздігінен жұмыс
істеу дағдыларын дамыту.
Қандай адамды ... ... ... ... өзі мен оның ... ... білімдердің белгілі бір жиынтығын меңгерген адамды; ана
тілінің барлық мүмкіндіктерін пайдалана алатындай ... ... ... ... ... сөйлеудің, мәнерлеп оқудың дағдысын игерген,
грамматикалық және ... ... ... ... тіл ... ... адамды толық сауатты адам деп есептейміз. Қазақ тілін ... ... ... ... ... ... қазақ тілін
оқытудың қиын да күрделі міндеттерін шешу мына сияқты шарттарға (мектептің
жалпы ... ... ... ... ... бір ... теориялық және практикалық даярлығы дәрежесіне, тәжірибесіне,
екінші жағынан мұғалімнің қолында қазақ ... ... ... ... қою ... ... ... байланысты. Мұндай құралдардың қатарына мыналар
жатады: а) бағдарламалар (түсінік сөзі бар) - оқылатын материалдың ... ... ... ... сынып-сыныпқа бөлуді реттейді; ә)
оқулықтар мен оқу құралдары (көрнекі құралдар) - ... ... ... ... өздігінен жұмыс істеу үшін сабақта және үйде
пайдаланады; б) ғылыми талданған мектептің, үздік ... ... ... ... ... ... ТІЛІН ОҚЫТУДЫҢ ПРИНЦИПТЕРІ
1. Қазақ тілін оқытудың принциптері
Қазақ тілін оқытудың барысында мұғалім оқытудың ... ... ... ... ... ... принципті басшылыққа
алады. Принцип - латын сөзі основа первоначально-руководящая идея...
қазақшасы - ... ... ... ... қағида. Қазақ тілін оқытудың
барлық сатысында бағыт беретін негізгі жұмыс бағыты осы.
Дидактикалық ... ... ... ... ұлы ... басталса, орыстың ұлы педагогы К.Д.Ушинский, қазақ
халқында ... ... ... айтты. Оқытудың бағытын, принциптерін
зерттеуде Одақ /кеңес/ кезінде педагог ғалымдарымыз көп ... ... ... ... ... 8 ... ... көрсетсе,
М.А.Данилов /"Дидактика средней школы"/ 1975 ж. кітабында дидактикалық
принциптің 7 ... ... ... ... "Педагогика" кітабында
оқытудың 7 түрлі принциптеріне анықтама береді. ... ... ж./ ... ... 13 ... ... ... оқытуда Ы.Алтынсарин мұғалімдерге өте жоғары талап қоя
білген: «...әрбір затты ықыласпен, қарапайым тілмен ... ... ... ... ... ... суреттеу, сурет
арқылы беру сияқты, көркем жазуды, ... ... ... ... ... ...шәкірттердің барлық сезім мүшелерінің - көз, қол,
есту қабілетін, тілді, зейінді дағдыландыру, ... ... ... ... және оған өз ... ... істеу керек», - дейді.
Ы.Алтынсарин оқыту принциптеріне: түсініктілік принципі, ... ... ... өз ... ... ... принципін ұсынған.
Қазақ тілін оқыту әдістемелерінде оқытудың 4 және 7 ... ... ... ... оқыту принциптері былайша топтастырылады:
1. Қазақ тілін оқытудың ғылымилық принципі.
2. Жүйелілік ... ... ... ... пен белсенділік принципі.
5. Теорияны практикамен байланыстыру принципі.
6. Түсінуге жеңіл қолайлылық принципі.
7. Оқушылардың ... ... ... ... ... сай ... ... іздеуді, зерттеуді қажет ете
береді.
2. Қазақ тілін ... ... ... ... негізгі салаларын оқыту да ғылыми ... ... ... ... ... ғылыми принципке
негізделеді. Профессор Ә.Исабаев: «Оқушыларға берілетін тілдік мәліметтер
төмендегі өлшемге ... ... ... ... ... анық ... қажет, мәселен төртінші және
бесінші сынып оқушыларына берілетін және ... ... ... аса ... дәрежеде кеңейтіп беруге болмайды: айталық дауысты
дыбыстарды – вокализм деп, ... ...... ... келмейді. Сондай-ақ қосынды дауыстыларды – дифтонгит деп
түсіндіруге ... ... да ... ... ... ... беруде, сол
сынып деңгейіне ғана сиятын терминдерді ғана ... ... - ... ... ... ... өзіндік белгілерінің,
анықтамалар мен ережелерінің, берілетін ... ... дәл, ... ... ... ... ... жан-жақты түсінуіне септігін
тигізеді. Сөйтіп, қазақ тілін оқыту барысында оқытушы берілетін білімнің
(тақырыптың) ғылыми ... оның ... ... даму ерекшелігі, ғылыми
фактілер, анықтамалар, терминдерді ... жас ... ... айту ... ... ... принципі
Қазақ тілін оқытуда оқытушының бірінші басшылыққа алатыны - әр сыныптың
жас ... ... ... ... бір жүйеде берілуі.
Бағдарламада ... ... ... ... ... сыныпта, орта
және жоғарғы сыныпта көрсетілген. Берілген материалдар сабақтаса отырып,
толықтырылып, кеңейтіліп, ... ... ... ... ... ... байып отырады. Мысалы: 6-сыныпта «Зат есім» ... ... ... ... ... ... оқытылса 7-сыныпта «Зат
есімнің түрленуі» тақырыбымен толықтырылады. Яғни, зат есімнің көптелуі,
тәуелденуі, ... ... ... ... тәртіптелген өзара байланысты білім жүйесі ғана жас ұрпаққа іс
жүзінде пайда келтіріп, әрі ... ... ... ... ... түседі.
К.Д.Ушинский: «Тек жүйе ғана бізге өзіміздің білімімізді ... ... ... ... ... ... ... толы бас, ішінде
барлық заттары шашылып жатқан, онан қожасының өзі де ... таба ... ... ... білімсіз жүйесі ғана бар бас, барлық ... бар, ал ... ... бос ... ... ... ... преподавании русского языка. Соч. 5, М.: Изд-во, АПН РСФСР, 1949, ст.
355/. К.Д.Ушинский жүйелілік қана өз ... ... ... ... деп ... ... ... әр түрлі
мәліметтердің үзінділері түріндегі білімнен адам өзіне керегін тез таба да,
пайдалана алмайды деген болатын. Сондықтан ... ... ... ... әбден ойластырылған, тілдің табиғатына сай, олардың бір-бірімен
байланыстылығының ... ... ... принципі жаңа материалды түсіндіруде, білім мен дағдыларды
бекітуде, біріккен ... ... ... мен ... ... мен ... үй ... беруде және оны тексеріп, еске
түсіруде іске асырылады.
4. Көрнекілік принципі
Көрнекілік принципі пәнді оқыту ... өте ... орын ... ... ... қызмет атқарады.
К.Д.Ушинский таныс емес бес сөзді қаншама қайталап қиналатын оқушы сурет
арқылы көрсетілген жиырма сөзді лезде үйреніп алады деп бекер ... ... ... бір рет ... ... ... екеніне ешкім де
таласпайды. Сондықтан мұғалім қазақ тілі сабағында көрнекілікті өте ұтымды
қолдануы қажет.
Көрнекілік ... ... ... ... берілген білімді
көрнекілік арқылы оқытуға бағыт ... Ең ... ... ... ... құнды пікір қалдырған Я.А.Коменский болатын. Оның көрнекілік
туралы айтқан "Алтын ережесінде": ... ... ... ... ... сезім әсерлерін туғыза білдірген жөн: көруге болатынды
көзге көрсет, естуге болатын нәрсені құлақ қойып тыңдасын, иісін ... ... ... көрсін, қолына ұстап нәрсенің қатты, жұмсақтығын, т.б.
байқасын..." - деген ... ... "Ұлы ... ... ... ... ... /схема, таблица, плакат, сурет т.б./ көріп қана
қоймайды, арнаулы сұрақтарға жауап іздеп, ең маңызды ... ... ... ... көп. Әр тақырыптың ыңғайына қарай
көрнекілікті таңдауға ... ... ... ... тарауында көрсеткен.
Жаратылыс көрнекілігі. Оқушыларды табиғатқа экскурсияға апару арқылы ... ... ... ... ... көрнекілік: фото, суреттер, картиналар, диафильм, диапозитив,
кинодан ... т.б. ... ... ... байланысты әңгіме
құрастыру.
3. Дыбыстық көрнекілік: күйтабақ, грампластинка, магнитофон, үзінді оқып,
талдату.
4. Графикалық символдық көрнекілік: ... ... ... ... тілі ... тақырыптың ыңғайына қарай, жоғарыда айтылған
қажетті көрнекілік таңдалады.
Көрнекі құралдар оқушыны қызықтыру қызметін де ... Ол ... ... да ... ... бірге әрі көру, әрі есту, әрі
ойлау сияқты бірнеше сезіну түрлерінің ... ... ... ... әсер етеді.
5. Саналылық пен белсенділік принципі
Мектеп оқушыларына қазақ тілінен білім беру барысында олардың саналы
түсіну ... ... ... Тілдік фактілерге ... ... ... түрде емес, саналы түрде меңгеруі ... ... ... үшін ... жұмыс түрлері іске асырылады: 1) Тілде
берілетін мәліметтерді жеке түсіндіріп, ол ... өз ... ... ... Түсіндіру кезінде объектілердің өзіндік белгілері толық
қамтылуы қажет; 2) ... ... ... ... ... оқушылар
тапсырманы еркін орындау керек; 3) ... ... және ... ... ... материалдарға байланысты сұрақтарға толық жауап
болуы тиіс; 4) ... мен ... ... дағдыларды шартына
қарай орындай білуі керек; 5) Күнделікті өмір қажетіне ... ... ... ... ... керек.
Білімді саналы меңгерту - мұғалімнің білімдарлығы, түсінігінің айқын
дәлдігі, жеткілікті түсіндіруінен көрінеді. Білімді саналы меңгерген оқушы
өз ... ... ... барысында көрсете алады. Саналы көзқарас
білімді саналы меңгерумен бірге, оқушының ... пен ... ... қалыптастырады. Бұл принцип - қағида, қазақ тілінен беріліп
отырған білімді шеберлікпен айқын да, анық ... ... ... ... ... ... ... кейін/ белсенділік танытады.
Белсенді оқушы алған білімін жаттығу кезінде де көрсете ... ... ... ... Ю.К.Бабанский: “Сабақ үстінде
белсенділіктің көрінбеуі - оқытушы білімді саналы игермегенін, «формализм»
ең алдымен, ... ... ... ... ... ... ... - дей келіп, екіншіден, мұғалімнің оқушылармен қарым-
қатынасының нашарлығынан - деп, олардың сабаққа ... ... ... ... ... (Ю.К.Бабанскйй. "Оптимизация процесса обучения",
Москва, 1977. ... ... с. 26.). ... тілі ... білімнің
төмен берілуі, оқушының психологиясымен санаса алмаған, педагогикадан да
хабары шамалы, методиканы жете білмеуден болады. ... ...... ... ... ... ... да, сапалы игерген
оқушылар - сабақта үнемі ... ... ... ... ... ... ... қазақ тілінен алынған теориялық білімді күнделікті ... ... білу ... ... ... ... ... Оқушыларға қазақ тілінен теориялық білім мен практикалық дағдылар
беріледі. Осы алған білімдерін кеңейте отырып, оны ... өмір ... ... диалогтық сөйлемді меңгертумен бірге монологтық сөйлеу
де ... ... ... ... ... ... де меңгереді.
Сонымен бірге ауызша және жазбаша тілін ... ... әрі ... ... әртүрлі баяндамалар жасауға және іс қағаздарының алуан
түрлерін ... ... ... ... ... теориялық білім
мына сияқты практикалық мақсаттарды жүзеге асырады: 1) тілден ... ... ... және ... ... ... ... 2) түрлі
талдаулар жасай білу; 3) орфография мен орфоэпиядан алған ... ... ... түрде сауатты іске асыру.
7. Түсінуге жеңіл қолайлылық принципі
Дидактиканың түсінуге жеңіл қолайлылық принципінің де маңызы зор. ... ... ... ... ... сақталуға тиісті. Мысалы, алғашқы
үйретілетін сөзді таңдауда бір буынды ... ... мен көп ... ... салыстырып, оқушы оның қайсысын тез үйренеді деген ... ... бір ... ... ... тез ... деп ... береді.
Бұл алғашқы сабақтарда қолданылса, сол қалыпта қалуы мүмкін ... ... ... оны ... ... ұстану керек.
Бұл – бір сыныптағы әр сабақта, әр ... ... ... ... оқыту процесінде қолданылатын принцип.
Бұл принцип оқушылардың жас ерекшеліктерін, білім дәрежесі мен ... ... ... ... ... оқулық тілі және оның
баяндау желісі сияқты үш түрлі ... ... ... ... ... ... ... анықтамалары мен ережелері, терминдері
мен өзіндік белгілері, жасалу жолдары мектеп оқушыларының қабылдау, ойлау
сияқты ... ... ... ... ... жеңіл
қолайлылық принципін іске асыруда мұғалім мынадай әдістемелік ... ... ... ... ... дәл ... алып, оны жеңіл
мысалдармен түсіндіреді; тілдік тақырыптардың ... ... ... ... оларды талдайды; тақырыптың ... ... ... ауызша мысалдар келтіртеді; бұл мысалдарына талдау
жасатады; талдау үстінде ... ... ... ... айтқызып,
қорытынды пікір шығаруға төселдіреді.
2.8.Оқытудың психологиялық ерекшелігін ескеру принципі
Әр сыныптың өз білім деңгейі болатыны белгілі. ... ... ... жас ... мен ... ... бар. Сондықтан да қазақ
тілін оқытуда осы ерекшеліктер ескеріліп, тілдік материал соған лайықталып
беріледі. ... ... ... мен ... ... оның ... мүмкіндігі туады. Ал ол оқу материалының ... ... ... ... ... ... Қазақ тілін оқытуда осы ... ол ... ... меңгеруіне қолайлы жағдай болып табылады.
Тілді оқытуда бұл қағида сақталмағанда, түрлі қолайсыз жағдайлар болуы
мүмкін. Мысалы, оқушының әлі ... ... әлі ... есепке алмай,
бірден қиын материалды көп етіп беру арқылы оқушыда тақырыпты ... ... ... пікір туғызуға да болады. Ол оқыту ісінің
нәтижесіздігін туғызады. Сондықтан ... ... ... ... ... ерекше міндет жүктейді.
Сонымен оқушыларға қазақ тілінен теориялық білім мен ... ... ... психикалық қасиеттері, оқуға бейімділігі,
икемділігі мен дайындық дәрежесі ... ... ... үстінде
оқушылардың осындай ерекшеліктеріне орай жұмыс істеу тәртібі белгіленеді.
Оқушыларға өткен материал мен жаңа ... ... ... ... ... ... меңгергендіктерін мұғалім бақылап
отырады. Нашар және орта меңгерген оқушылармен сабақ үстінде түрлі ... ... үйге ... ... ... ... ... жаттығудың шартын дұрыс және бұрыс орындағандарына назар аударады.
Өткенді еске түсіру мақсатында талдау жұмыстарын ... ... ... ... ... соң, жаңа материал түсіндіру, көрсету арқылы
әңгімеленеді. ... ... ... ... ... ... ... материал жеке-жеке сұрақтар бойынша еске түсіріледі.
Тақырыпты оқушылардың өздеріне айтқызып, қорытындылайды. Материалға ... ... ... Осы сияқты жұмыстар жүйесі негізінде әрбір
оқушының оқуға деген бейімділігі мен икемділігі арта түседі.
ІІІ ТАРАУ
ҚАЗАҚ ТІЛІН ... ... ... ... ... ... ... әдістемесі - педагогиканың күрделі саласының бірі - дидактика
тарауында қаралады. ... ... ... ... ... -
оқытамын деген сөзінен шыққан. ... ... ... ... ... принциптерін және оқытудың тиімді әдістемелерін
көрсетеді.
Мысалы, "Дидактика средней школы" /Москва, "Просвещение", 1975 г. ... ... ... ... ... оқыту әдісінің бес ... 1. ... или ... ... 3. Проблемное изложение. 4. Частично-поисковой или
эвристический. 5. ... - деп ... бес ... ... ... "Педагогика" еңбегінде оқыту әдістемесінің 4 түріне
тоқталады. Ал академик Ю.К.Бабанский де осындай оқыту әдістерінің ... оны ... ... ... ... деп көрсетеді.
Ә.Исабаевтың "Қазақ тілін оқытудың дидактикалық негіздері" деген 1993
жылғы ... ... ... білім беру әдістерін: практикалық жақтан
үйрету әдістері, теориялық жақтан үйрету ... және ... ... ... деп ... оларды ішінара бірнеше әдістерге
топтастырады.
Оқытудың теориясын ... ... ... ... ... ... ... берген. И.Д.Зверев: "Оқыту әдістері дегеніміз
- мұғалім мен оқушылардың өзара әрекетінің барысында білім алу жолдары", -
десе, Ю.К.Бабанский: "Оқыту ... ... - ... мен ... әрекетінің негізінде білім, тәрбие және таным процесін жетілдіру", -
дейді. Д.Әлімжанов, ... өз ... ... ... ... - ... ... оқытудағы мұғалімдердің озық тәжірибелерінің
қорытындыларына негізделген оқыту әдістерінің жиынтығы туралы ғылыми ... ... ... "Қазақ тілінен білім беру әдістері сан алуан. Осы
әдістерді әдістемеде ... ... мәні зор. ... көрсетуде,
біріншіден, оқушыға берілетін білімнің сапасы артады, екіншіден, оқушымен
жүргізілетін жұмыстың дәлдігі нығаяды, үшіншіден, ... ... ... ... ... ... және ... жағынан меңгереді. Қазақ тілінен білім беру әдістерін
топтастыру әдістемесінің соңғы ... ... - ... Ж. ... ... ... тиімді оқыту жолдары» атты әдістемелік
құралында оқыту әдістерін бес түрге жіктейді:
1. Түсіндіру ... Бұл ... ... баяндау - түсіндіру, әңгіме,
сұрақ-жауап, лекция түрлері жатады.
2. ... ... ... әдісі: Мұғалімнің түсіндіргенін кітаптан
қарау - анықтама, түсініктер, жоспар, конспект, тезис, газет, ... т.б. ... ... ... ... ... сурет, схема, карточка пайдалану
т.б.
4. Техникалық құралмен жұмыс істеу әдісінің бірі - ... ... ... ... ... ... ... т.б, техникалық құралмен
жұмыс істеу әдісінің тағы бір ... ... ... ... т.б.
5. Жаттығу әдісі, ауызша, жазбаша және суретпен жұмыс, тақтамен жұмыс,
өз бетінше жұмыс, қайталау, пысықтау ... ... ойын ... ... ... Қазақ тілінен оқушыларға белгілі ... ... ... ... түсіндірудегі әрекеті - ауызша баяндаудан
басталады. Мұғалімнің ... жаңа ... ... ... ... - ауызша
баяндау әдісі дейміз. Ауызша баяндау әдісі оқушылардың жас шамасына қарай,
кысқа, не ұзақ баяндалуы мүмкін. Мұғалім күні ... ... ... ... алуы ... егер бұрын баяндау жолына ысылмаған болса,
мазмұндаманың жобасын жазып алғаны ... ... ... ... ... түрі бар: әңгіме әдісі, түсіндіру /объяснение/, лекция түрі.
Әңгіме әдісі - жаңа материалды түсіндіргенде ... әдіс ... ... ... тілінен жаңа материалды түсіндіру барысында ғылыми
фактілерге, анықтамаларға сүйене ... сол ... ... не ... ... ... әдісімен түсіндіруге талаптанады. Оқушыларға
сол материалды түсінікті, айқын, анық ... ... ... ... Орта жастағы оқушы 10 минут, жоғары сынып оқушыларына ... ... ... ... ... ... Әңгіме әдісі - ... ... ... ... ... да ... ... қазақ
тілінен "сөз жасам", "сөз тіркестерін" ... ... ... үшін ... қойғызып, оған жауап қайтарғызу, жауаптарының дұрыс-
бұрыстығын оқушылардан сұрап түзеттіру арқылы жүргізіледі. Әңгімелесу
түрлері жаңа ... ... ... ... әңгімелеп, білімді
қорытындылағанда, ауызша, жазбаша жаттығуларды тексергенде, ... ... ... оқып ... ... ... ... білу үшін жүргізіледі. Әңгіме әдісін жақсы ұйымдастыру ... ... ... білімді түсініп, сабаққа ... үшін ... ... түрі кеңінен қолданылды. (Эврико - грек
сөзі - табамын, ... ... ... ... Қазіргі уақытта әр тақырыптың
ережесін проблемалық ситуация туғыза отырып, оқушыға таптыру ... кең ... ... ... - сұрақты дұрыс, дәл, түсінікті қоя білуге
байланысты. Мұғалім сұрақты дұрыс қоя алмаса, оқушылар да ... ... ... ... ... кезде жетелеп сұрақтар беру мұғалімнің
іскерлігін көрсетеді.
Түсіндіру әдісі - ... ... ... ... бір тақырыпты
түсіндіруде мұғалім ... ... ... т.б. ... пайдалана
отырып, сабақтың мазмұнын түсіндіреді. Түсіндіру барысында ... ... ... әр түрлі әдіс-тәсілді пайдаланып қызықты түсіңдірсе,
оқушы сол тақырыпты ынталы түрде тыңдай отырып, сол проблемалық ... ... ... Мысалы: 5-сыныпқа қазақ тілінен зат есім, сын
есім, сан ... ... ... ... ... ... ... құратуға болады.
Лекция - жоғарғы сыныптардың оқушыларына қазақ тілінен факультативтік
сабақтарда, ... ... тілі ... ... ... берілген
тақырыптарды түсіндіруде лекция әдісін пайдаланады. 8-9 ... ... 10-11 ... ... 15-20 ... ... оқылады.
Мысалы: 8-сыныпта "Қазақ тілі" С.Аманжолов, А.Әбілқаев, ААманжолов жазған
оқулығының /Алматы, ... 1993 жыл/ ... "Тіл ... ... бар. Онда: «Мәтінді оқып шығып, тіл мәдениеті жайында ... ... ... терең бойлаңдар. Тіл мәдениетін фонетикадан, лексикадан
және грамматикадан алған білімдеріңнің қандай қатысы бар ... ... ... ... - деп ... де мұғалім: Тілді қадірлеу ... ... ... ... ... сөз ... жетіп, жүйкені
босатады. Адам мәдениетінің алғы ... ... ... ... ... білу де
өнер. Тілін білмеген, түбін білмейді. Ондай адам күлдірем деп, ... деп ... ... деп ... ... деп қуартады,
келтірем деп кетіреді, ... деп ... ... - деп, ... оқи береді. Сөйтіп, мектеп лекциясы жай темпте, ... ... ... ... ... не ... ... ретінде, не
күрделі түрде лекция оқылуы арқылы ... ... ... ... ... ... ... теориялық білім оқулық пен оқу құралдары ... ... ... сыныптарға арналған оқу бағдарламаларына
негізделіп жасалады. Мұғалім ... ... ... ... ... ... байланысты берілетін анықтамалар мен
ережелерді ... ... ... ... ... пен көмекші құралдар
негізінде іскее асырады.
Әрбір сыныпқа арналған қазақ тілі оқулығы - оқушыларға тілден білім
беретін ... ... ... ... ... ... жазған 5-сыныпқа арналған "Қазақ тілі" ... ... ... министрлігі бекіткен. Алматы, "Рауан", 1994 ж./ Қазақ
тілінің жаңа бағдарламасына сай өңделіп, көп өзгеріспен жазылған оқулық.
5-сыныпқа қазақ тілінен ... ... ... осы оқу-құралымен жұмыс
істейді. Осы кітаптың 154-бетіндегі "Болымды етістік пен ... ... ... соң, ... кітаптағы ереже таблицамен
танысады. Сол сияқты ... ... ... арналған
"Қазақ тілі" оқулығы /Алматы, "Рауан", 1994 ж./ оқушыларға қазақ тілінен
білім беруде сүйенетін оқу ... ... сын ... өтуде /92 бет/, Сан
есім /116 бет/, Есімдік /134 бет/. Етістік /167 бет/, тағы ... ... не ... ... ... ... ... оқушылар кітабын ашып оқып, жаттығу жұмысын
ауызша не жазбаша орындайды. Оқушылардың оқу құралымен, не басқа әдеби
кітаптармен ... ... - өз ... ... ... ... бағыт
алады. Кейде өз бетінше оқыған кітаптарынан: ... ... ... ... т.б, айтылып шығарма, не мазмұндама жазғызады. Көбіне кітаппен
жұмыс істеуде сабақта, ... тыс ... оқу ... және жеке ... ... ... газет-журнал материалдары, сөздік, балаларға
арналған энциклопедия, т.б. сабақ тақырыбына байланысты ... ... ... ... ... ... ... толықтырады,
екіншіден, өз бетінше білім алуға үйретеді. Олардың ... ... да ... ... ... бәрі оқытушының үлкен шеберлігі
арқылы іске асады.
3.3. Көрнекілік әдіс
Тілдің грамматикалық құрылысын, оның жекелеген категорияларын оқушыларға
жан-жақты түсіндіруде, ... ... сай ... ... құралдарды
пайдаланудың үлкен маңызы бар. Қазақ тіліндегі берілген тақырып бойынша
жаңа сабақты түсіндіру, өткен ... ... не ... ... ... ... ... әрбір сабақтың әсерлігін және
мазмұнын арттырып, ... ... ... ... игеруге себебін
тигізеді. Білімді игерту үстінде оқушының ақыл-ойын дамытуда, ғылыми
білімді игеруде, деректерді еске ... ... ... ... ... ... Мысалы, қазақ тілінен қай сыныпқа арналған оқулықтарында
салыстырмалы түрдегі таблицаларға, таблицаның ... да ... кең ... ... тілінің фонетика, морфология, синтаксис, пунктуация
бөлімдері бойынша ... ... ... ... ... ... жүр. ... Қ.Тұрғанов "Тіл дыбыстары" жайлы,
Б.Кәтенбаеваның "Сөз құрамы", Б.Құлмағамбетованың "Жай сөйлем синтаксисі",
Х.Арғыновтың "Құрмалас сөйлем синтаксисіндегі" көрнекі ... т.б. ... ... оқулықтағы ережелерді, анықтаманы оқушылар өздігінен
салыстырып байытуда.
Кейде оқушылардың қабылдау ерекшеліктеріне сәйкес ... ... және ... ... перфокарта пайдалану жақсы нәтиже береді.
Бұлар кейбір жазылуы қиын сөздер, сөз тудыру, ... қиын ... ... т.б, ... ... ... ... А.: Мектеп, 1979 ж./
Орыстың ұлы педагогі К.Д.Ушинский: "Бала табиғаты үнемі көрнекілікті
талап етіп отырады", - дей келе, ... ... ... ... ... ... ... Қазақ халқының тұңғыш ... ... ... ... ... - көз, қол, ... ... зейінді дағдыландыру баланың барлық қабілетін көрнекілік
арқылы, жаттықтыру арқылы жұмыс ... ... ... ... ... ... ... бұлақ". Алматы: Жазушы, 1988 ж., 156 б.).
Көрнекіліктің ... көп. Оны ... ... ... ... жүзеге асырылып отырады. Қазақ тілі сабағында көбірек
қолданылатын көрнекіліктер: схемалар, ... ... ... ... құралдар, т.б.
Қазақ тіліне арналған ... ... ... ... кестелер. Кестелер бір тақырыпқа арналған, не
жинақтау түрінде болуы мүмкін.
3.4. Техникалық құралдармен ... ... ... ... ... ... жұмысына енгізу 1960-70
жылдары басталды. ... бірі ... ... Н.М.Шахмаев,
Т.К.Кирш, тағы басқалары оқу-тәрбие ісінде ... ... ... ... ... ... ... арқылы дәлелдеп берді.
Н.М.Шахмаев: “Урок с применением технического средства - это ... тип ... на ... ... ... согласовывать методику своего
объяснения учебного ... с той ... ... ... ... ... ... звукозаписи, радиопередаче" /Шахмаев
Н.М. "Технические средства обучения", ... 1974 г., с. ... ... ... елімізде сабақта жаңа технологиямен жұмыс істеу -
мысалы, компьютермен жұмыс ... де ... ... тілі сабағы бойынша сабақта техникалық құралдарды ... ... ... құнды пікір айтты: "...техникалық
кұралдарды пайдаланып өткізген сабақта оқушылар жалықпай тыңдаған жаңа ... ... ... ... әр ... ... ... /көру, есту,
т.б,/ қатысатындығын, соның нәтижесінде оқушылардың ... ... ... ... қабылдауға мүмкіндік туғызады", - деді.
/Б.Құлмағамбетова "Қазақ тілі" сабағында техникалық құралдарды пайдалану,
1975/.
Қазір ... ... ... ... ... құралдар -
эпидоскоп, кодоскоп, магнитофон. Осыларды ана тілі ... ... ... ... ... ... ... білім алуға қызықтыра
түседі. Мысалы, фонетика, тарауын оқытқанда лингафон аппаратымен жұмыс
істеу ... ... ... тез ... жәрдемін тигізеді. Әуелі
сөздер оқылады, кейін сөздегі буындар буынға бөліп оқылады, кейін буын ... ... ... ... ... ... ... барлық түрімен байланысты
өте кең дәрежеде қолданылатын белсенді тәсіл.
Жаттығулар, әдетте жеңілден басталып барған сайын ... ... ... ... түрлі, солай болуға тиісті. Жаттығулар біркелкі
болса оқушыны жалықтырады. Жаттығуларды екі топқа бөлуге болады: 1) ... 2) ... ... ... тілдік нұсқалар туралы алғашқы білімді ... ... ... ... көбі – осы ... Бұл ... ... сөйлей білуге үйретуге, сөйлеу дағдысын
қалыптастыруға керек. Тілдік жаттығулар нақты бір ... ... ... ... ... ... ... сай оқушының
білім деңгейіне, жасына лайықты, тәрбиелік мәні ... ... ... ... да мәні өте зор. ... ... белгілі үлгі
бойынша сөйлем құрастырудан басталады. Сөйлеу жаттығуларына мазмұндама да
жатады. Мазмұндама ауызша және жазбаша ... ... ... оқушыға
мәтінді оқытып, оның мазмұнын ауызша және ... ... да ... ... ... ... да сөйлеу жаттығуларының бір түріне саналады.
Шығарма – оқушының өз ... ... ... ... ... ... ... Шығарма жазуға қойылатын талаптар да оқушының сыныбына, тілдік
білім дәрежесіне қарай белгіленеді.
Ұсынылатын ... ... Д., ... Ы. ... тілін оқыту методикасы. -Алматы, 1965.
2. Исабаев У. Қазақ тілін оқытудың дидактикалық негіздері. -Алматы, ... ... А. ... ... ... ... ... 1995.
4. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. -Алматы, 2004.
5. Нұржанова Ж. Қазақ тілін тиімді оқыту жолдары. -Алматы, 2001.

Пән: Іс жүргізу
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ тілін мәдениеттаным бағытында оқытудың әдістемесінің ғылыми негіздері56 бет
Қазақ тілін оқыту әдістемесіне үлес қосқан жалпы қазақ ғалымдар еңбектерінің сипаттамасы34 бет
Ағылшын тілінде сұраулы сөйлемдерді оқытудың лингвистикалық негіздері57 бет
Мархабат томановтың қазақ тілін оқыту әдістемесіне арналған еңбектерінің әдістемеде алатын орны34 бет
Мектепке дейінгі балалардың тілін дамыту ерекшелігі24 бет
Шетел тілін оқытудағы қазіргі замандағы әдістемесі және оның кезеңдері18 бет
Шетел тілін оқытудың бастапқы сатысында лексиканы меңгертудің жолдары14 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
HTML программасы арқылы құрылған Adobe Photoshop программасының қолдану оқулығы51 бет
Pascal және Си тілінде бағдарламалау29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь