Орта ғасырлар философиясы

Жоспар:
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
1. Шығыстағы орта ғасырлар философиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2. Сопылық рухани ілімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3. Батыс Еуропадағы қайта өрлеу дәуірі философиясы ... ... ... ... ... ... ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
КІРІСПЕ

Рим империясы құлаған уақыттан бастап Европада орта ғасырлар кезеңі басталады. Орта ғасырлар кезеңі мың жылдай уақытты алады. 476 жылдан XVІІ ғасырға дейін. Бұл дәуірдің де өзіндік философиясы болды. Оны схоластика (латын тілінде – школа - мектеп) деп атаған. Схоластар ақылдан діни сенімді жоғары қойды. Схоластар білімнің дінге қатынасы төңірегінде қалыптасты. Олардың талас пікірі жалпылық пен жекелік қатынасы. Философия тарихында бұл таласты әмбебаптар, яғни жалпы ұғымның табиғаты жайлы деп атайды. Жалпылық ұғымды олар универсалийлер деді. Универсалийлер туралы пікірлер 2 ағымға бөлінді: реализм және номинализм болып. Реалисттер айтты: жалпы ұғым, әмбебаптар адам санасынан тыс, тілінен тыс өмір сүретін шындық деп түсіндіреді. Бұл көзқарасқа қарама-қарсы екінші пікір бойынша әмбебаптар адамнан, нақты заттардан тыс өмір сүрмейді. Бұл тек нақты заттарды қорыту арқылы пайда болған жалпылық ұғым.
Бұл пікір
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Алтаев Ж., Қасабек А., Мұқамбетәлі Қ. Философия тарихи – Аоматы, 2000.
2. Абай. Шығ.жинағы. Алматы,1995
3. Әбішев Қ. Философия. Алматы: Ақыл кітабы, 2001.
4. Введение в филосфию. Учебник для вузов 2-е издание М., 1997
5. Әлемдік филосфиялық мұра. 1-20 тт-Т.1-Алматы: Мектеп, 2005-2007
        
        Жоспар:
Кіріспе.................................................................................................................3
* Шығыстағы орта ғасырлар философиясы................................................
* Сопылық рухани ілімі.............................................................................
* Батыс Еуропадағы қайта өрлеу дәуірі философиясы...............................
Қорытынды....................................................................................................
Пайдаланылған әдебиеттер..........................................................................
КІРІСПЕ
Рим империясы құлаған уақыттан бастап Европада орта ... ... ... Орта ... ... мың ... ... алады. 476 жылдан XVІІ ғасырға дейін. Бұл дәуірдің де өзіндік философиясы болды. Оны схоластика (латын тілінде - ... - ... деп ... ... ... діни ... жоғары қойды. Схоластар білімнің дінге қатынасы төңірегінде қалыптасты. ... ... ... ... пен ... қатынасы. Философия тарихында бұл таласты әмбебаптар, яғни ... ... ... ... деп ... Жалпылық ұғымды олар универсалийлер деді. Универсалийлер туралы ... 2 ... ... ... және ... болып. Реалисттер айтты: жалпы ұғым, әмбебаптар адам санасынан тыс, тілінен тыс өмір сүретін шындық деп ... Бұл ... ... екінші пікір бойынша әмбебаптар адамнан, нақты заттардан тыс өмір сүрмейді. Бұл тек нақты заттарды қорыту арқылы пайда болған жалпылық ... ... ... ... ... ... жоқ, адам ... нақты бейне. Ал "адам" деп жалпы айту - тек нақты адамдардың бәріне тең, ортақ ұғым. Бұл ... ... ... деп атады. (латынша nomіna- атау). Реализм өкілдері - Фома ... Дунс ... ... ... Фома ... ... орта ... философиясының ірі өкілі, қазіргі католицизм дінінің рухани пірі, әулиесі. Фома философиясы мән және өмір сүру ... ... ... Оның ... өмірде бұл екеуі жеке, бірінен бірі алшақ және де өмір сүру мәнінен жоғары. Ал құдайда бұл ... бір, ... ... пікірінше дүниеде себепсіз еш нәрсе жоқ. Оның пікірінше, біздің атымыз бен нақтылық (шындық) арасында толық сәйкестік жоқ. ... ... ... ... ... оның ... біздің санамыздан тыс өмір сүретін шындыққа қатысы бар. Осыдан келіп, Фома жалпылық заттардан тыс ... ... өмір ... ...
* ОРТА ... ШЫҒЫС ФИЛОСОФИЯСЫ
Ортағасырлық арабтілдік философиясының шығу себептері және оның ерекшеліктері
Орта ғасырларда Батыс елдері мен Шығыс елдерінің арасында ... ... ... Орта Азия мен Иран ... ... ... ... ренессанс құбылысы өтті. ІХ-Х ғасырларды мұсылман мәдениетінің "алтын ... деп ... ... ... ... ... ... тілі мен мәдениетін зерттеу ғылымына енгізген швейцарлық ... Адам Мец бұл ... тек ... мәдениетінің қайта өрлеуі ғана емес, сондай-ақ араб, парсы, түркі, сирия ... ... ... ... тиек ... Осы ... ... тигізген жағдайлардың қатарына сауаттылықтың біршама өріс алғанын, қолжазба жинау, аударма ... ... ... жеке ... және қоғамдық кітапханалардың құрылғанын атап өтуге болады (1). Орта Азия ортағасырлық өркениеттің бір ... ... Бұл ... ... ... жолы ... өткен.
ІХ ғасырда атақты ғалымдардың бірі Әл-Хорезми өмір сүрді. Ислам діні ғылымның дамуына тосқауыл қойған жоқ. Құран кітапта ... мен ... ... ... ... ... ... дамуына Әл-Фараби (870-950жж), Әл-Бируни (973-1037), Ибн-Сина (980-1037) ... ... ... ... ... ... астроном, ақын әрі ойшыл Омар Хайям (1040-1123) мұсылмандық теологияның схоластикалық қағидаларын ... ... ... ... ... еңбектерін араб тілінде жазған ойшылдар тобы көбейе түсті. Олардың ... ... ... деп атап ... Бұл ... ... ... көрнекті орын алған.
Арабтілдік философияның шығуына алғышарт болған жағдайлар ... ... ... ... (622 жылдан бастап ислам дәуірі басталды). Ислам ... ... ... күш Араб халифатының өмірге келуі. (Аравияда VІІ ғасырдың жиырмасыншы жылдары). Халифат дүниеге жеті жүз жылға жуық өз өктемдігін жүргізді.
* ... оның ... ... Шығысқа әсері.
* Аудармашылық қозғалыстың дамуы. Арабтілдік философия ұмыт ... бара ... ... ... ... оған ... (комментарийлер) жазып, аударып, онымен Европа жұртшылығын таныстырып, грек философиясындағы дәстүрді жалғастырушы болды. Бұл жайында Бертран ... ... ... ... атты ... ... болады. Кітап 1998 жылы Дондағы Ростовта шыққан (328-329 беттер). А.А.Игнатенко "В поисках ... атты ... ... ... жай ғана аудармашы қызметін атқармағанын, оның өзіндік ойлау мәдениетінің жоғары болғанын атап көрсетеді.
* Платон мен ... ... Араб ... елдеріне енуі, таралуы. Платон ілімі Әл-Фарабидің саяси философиясының негіздеріне әсерін тигізген. Аристотелизм ... ... ... болды.
Арабтілдік философияға тән ерекшеліктер мыналар:
* Жазба тілі - араб тілі. Әр түрлі елдерді ортақ тіл біріктірді, ... ... ... ... ... Бұл философияның мақсаты: ислам қағидаларын рационалды негіздеу.
* Бұл философия жаратылыстану ғылымдарымен тығыз байланыста ... ... - ... мәдениетінің туындысы. Бұл философияның қай өкілі болмасын, мұсылмандыққа қарсы шықпаған, керісінше, әлемдік мәдениет ... ... ... ... қарастырған. Осы тәсіл мүмкін ұтымды болған болар, дүниеге озық философиялық концепциялар ... Оған ... ... ... ... ибн-Маймунның идеяларын, Әл-Фараби, Ибн Синаның жүйелерін, Ибн Рушдтің "ақиқаттың екі ... ... ... мен ... ... ... ... атап айтуға болады.
Саяси - географиялық өлшемді қолданып, араб ... ... ... типологиясын жасаған профессор Ғарифолла Есім, оның үш тарихи кезеңін белгілейді.
Бірінші кезең. Бағдат халифатына қатысты, Әл-Кинди, ... ... ... ... қарастырылатын тарихи-мәдени кеңістік.
Екінші кезең. Халифаттан өзге мұсылман мемлекеттерінің пайда болуына байланысты ислам мәдениеті Аравиядан тыс аймақтарда гүлдене бастады, ... бір ... Орта Азия мен ... ... ... дамыған - философия (фалсафа), оның өкілдері: Әл-Фараби, Ибн Сина, Омар Хайям, ... ... т.б. ... ... ... ... кезең. Мұсылман Испаниясындағы Европалық философияның тарихи-мәдени кеңістігі, оның өкілдері: ибн-Бадж, ибн-Туфейль, ибн-Араби, ибн-Рушд. [2].
Философия оқулықтарында Таяу Шығыстағы араб елдерінде философия 4 ... ... деп ... Ол ... мыналар:
* "Таза ағайындар ілімі";
* Шығыс перипатетизмі немесе материалистік бағыт. Негіздеушісі Әл-Кинди (800-870жж.), ... ... ... ... (1126-1198);
* Калам;
* Суфизм (ХІ-ХІІ ғ. ғ. гүлденді).
Араб мұсылман философиялық мектептері.
Әл-Фарабидің эманациялық теориясы ... ... ... ... екі ... ... ол теологиялық және философиялық ойдың алдыңғы бағыттарында орын алған ілімдерді өзінде біріктіреді, және өз ... Әбу ... ... ... ... ... үшін теориялық түзілімдердің бастауы қызметін өзі атқарады. Өз ілімінде Әл-Фараби аспан мен ай асты мәселелерін біртұтас етіп біріктіреді. Негізінен ... ... және ... ... ... ... ол, сондай-ақ, денелік және өзгермелі болмыстарды да назардан тыс қалдырған жоқ. Философ мәңгілік әлемді ... ... ... ... ... ... және ... арасына байланыс орнатады. Әл-Фарабидің эманация теориясы өзінде теология мен ... ... ... Ақыл ... ... жасампаз ете отырып, жалғыздан тарайды. Бұлай болу себебі, құдай өз субстанциясын біледі, барлық игіліктің бастауы өзі екенін біледі, - деп ... ... ... ... мен жасапмаздығы ойлау процесінде, интеллектуалдық процесте жүзеге асады. Ойлау мен ... ... ... ... философиясында жаратылыстың ұлы да сымбатты көрінісімен берілген.
Адамзат ... ... ... ... ... ... адам жанының (душа) қабілеті мен бөлшектеріне байланысты зерттейді. Адам интеллекті - бұл туа ... ... - деп ... ... Бұл алғашқы интеллектіні философ потенциалдық және алғашқы материалдық интеллект деп атайды. Ол тәжірибеге ... ... яғни ... ие ... ... болады. Тәжірибе пайда болып, сақталғаннан кейін потенциалдық ақыл актуалды ақылға айналады. Таным процесінің екі жақты ... бар: ол ... ... қатар потенциалды ақыл жететін нәрселерді де жүзеге ... ... ... ... табылатын заттардың субстанциясында өзбетінше актуалды интеллект болу қабілеті жоқ. Бұл объектілердің мүмкін, яғни потенциалды танылудан актуалды танылуға өтуі үшін ... да ... ... мән ... ... ... сөздің) мағынасы жайындағы пайымдама" деп аталатын шығармасында Әл-Фараби интеллект деген сөздің түрлі ... ... ... ... ... - ... ... парасатты адам жөнінде айтқан кезде қолданылады. Екінші - мутакаллимдердің түсінігінде, парасат теріске шығарылған кезде айтылады. ... - ... ... ... атты ... ... мағынада, интеллект жанның қабілеті болып табылады. Туа біткен қасиеті арқылы әмбебап, ақиқат және қажетті шарттар жөнінде анық мағлұмат алу үшін ... ... ... жан ... деп ... ... ... - тағы да Аристотельдің "Этика" деген ... ... ... ... ... Аристотель интеллект деп өзіне сәйкес келетін тектегі объектілерге ұдайы қолданудан келіп туатын сол жанның бір ... ... Бұл өзі жүре келе ... ... жан бұл ... ... ... дара нәрседен алады. Пікірлер мен шарттардың анықтығы ерік істерінен туады; оның қабылданатыны немесе қабылданбайтыны ерік ... ... ... ... нақ осы бөлігін Аристотель "Этиканың" алтыншы кітабында интеллект деп атаған, - дейді ... ... ... ... ... ... "Жан ... трактатынан алынады. Мұнда Аристотель интеллектті төрт түрге бөледі: а) потенциалды; б) актуальды; в) жүре келе ... және г) ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын субстанция болып табылады. Форма деген ұғым Аристотельде, Әл-Фарабиде мән (сущность) деп алынады. "*Акл би л фи*л" - ... ... Бұл ... ... ... ... ұғымы сай келеді. Мұнда Әл-Фараби ойлау мен болмыстың ұқсастығы қатынасын дамытады. Таным әрекетіне ... ... ... екі ... ... Субъект жағынан интеллект, әлі өзі дамытпаған пайымдау қабілеті ... ... ... жағынан, оның потенциалды болатын себебі затқа ой жүгіртуге, оны ... ... ... оған ... бар. Ақылмен пайымдауға болатын парықтарды - "интеллекция объектілерін" ... ... ... ... ... ... ... интеллект актуалды интеллектке, яғни шын интеллектке айналады. Егер ... ... ... ... ... осы ... жүзеге асатын болса, онда бұл объектілері интеллекцияның актуальды объектілеріне айналады. Субстанциядан абстракцияланудан бұрын бұлар интеллекцияның потенциалды объектілері болып еді, ал ... ... олар ... ... ... Актуальды интеллект, бұлар актуальды пайымдалғыш болғандықтан интеллектінің формалары болып табылатын интеллекцияның пайымдағыш объектілерін пайымдағанда, бұған дейін актуальды деп ... ... ... жүре келе дарыған интеллектіге айналады. Болмыста пайымдалғыш парықтар пайда болады. Заттың формалары, ... ... ... ... ... тек жан ... өмір сүреді.
"Жан туралы" трактатының үшінші кітабында Аристотель айтқан ... ... ... ешуақытта да материяда болмаған және онымен мүлдем байланысы жоқ астракцияланған ... ... ... Әрекетшіл интеллект дүниеде бар нәрселердің ішінен алдымен ең жетілгендерін таниды, ал материалдық формалар ... ... ... ... болып табылады. Әрекетшіл интеллект материяға өзінің парқында бар қасиетті береді, ... ... ... ... ... ... ... онтология мен гносеология өзара байланысты, олардың тамыры бір, олар Мән туралы бірегей іліммен біріктірілген. Аристотельдің ... ... ... ... ... мәселе қояды, бірақ ай асты әлемінің табиғатын ... ... ... ... ... ... Бастапқы Мәнмен байланыстырып тұрған ғарыш қабатына көз тігеді. ... Мән ... үшін ... ... ... қозғаушысынан айтарлықтай ерекшеленеді. Ол барлық болмыс пен ойлаудың жанды бастауы болып табылады.
Әбу-Насыр ... Мән ... ... және Өмір ... ... емес ... қосады. Әл-Фарабидің көзқарасымен алғанда жанды деп Алғашқы Мәннің бөлінбес сипаты ... ... ... ... ... ең ... ... иелерін атайды; адам туралы бұлай айту, оны үздік түсінікпен қабылдаушы ретінде қарастыруды білдіреді. Жансыз болмыс түрлеріне қатысты ... ... ... даму ... Алғашқы мәннің табиғатының нәтижесі болып табылатын және оның өз ... ... ... ... бейнелейді.
Адами қасиеттерге қатыстыра отырып, Әл-Фараби Алла-Тағаланың ұлылық, кереметтік және даңқ тәрізді сипаттамаларын қарастырады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қала тұрғындарының көзқарастары" атты шығармаларында кездестіре аламыз.
"Ізгілік қаласында" философ "Бірінші себептер" ұғымын енгізеді және оны ең ... ... ... ... ретінде қарастырады.
Әл-Фараби денелер болмысы мен акциденциялардың шарты болып табылатын бастаулардың алты үлкен сатыларын көрсетеді: бірінші сатыда - ... ... ... - ... ... ... - харакетшіл ақыл, төртіншісі - жан, бесіншісі - ... ... - ... ... үш ... ... ... табылмайды және денелерден тұрмайды. Соңғы үш себеп денелерде орналасқан, бірақ денелер болып табылмайды. Әл-Фараби денелердің алты тегін бөліп ... 1) ... ... 2) ... ... ... 3) ... тіршілік иелері; 4) өсімдіктер; 5) минералдар; 6) төрт элемент (от, ауа, су, топырақ).
Табиғи заттар материя мен ... ... Әр дене өз ... ... ... ... құқылы, ал материя арқылы ол өзге болмысқа ие болуға құқылы. Материя форманың болуының арқасында тіршілік етеді, форманың арқасында денелік ... ... ... ... себебі ол өз формасынсыз өмір сүрсе, болмыс тек потенциалды ғана болып табылады.
"Азаматтық саясатында" Әл-Фараби осы ойға ... ... ... тек форманың субстраты ғана болып табылмайды, сонымен бірге форма үшін де тіршілік етеді. ... ... - ... ... ... Форма болмаған жағдайда материяның тіршілігі бекер болған болар еді. Табиғи нәрселердің арасында ... ... ... бастапқы материя формадан азат болуы мүмкін емес. Әрі қарай Әл-Фараби формаларды акциденциялармен ... ... ... ұқсастығы, олар басқалар сияқты өз тіршілігі үшін субстрактқа ие болуы керек. Формалардан акциденциялардың ерекшелігі, субстраттар олар үшін де, олардың алып ... болу үшін де өмір ... ... ... ... ... ... болсақ, олар формаларды алып жүруге арналған". [10]
Әл-Фарабидің жүйесінде "харакетшіл ақыл" екі ... ... ... ... ... ... ... материя "харакетшіл ақылдан" туатын формаларды алады. Ай асты әлемі тек "харакетшіл ақылдың" ғана емес, ... ... да ... ... ... алуан түрлілігінің, яғни табиғи халықтардың мінез-құлқы мен тілдерінің айырмашылығының себебін Әл-Фараби дәл осы ... ... ... ... денелерінің орналасуындағы айырмашылықтан іздейді.
Әл-Фараби ізгілік ұғымын парасатты теориялық, парасатты практикалық, ұмтылушы, елестетуші және түйсінуші тәрізді бес жан ... ... Тек ... ... күш ғана ... ... - деп ... философ.
Бақыт дегеніміз - ол абсолюттік игілік. Фарабидің айтуынша, адамдар көп нәрселерді өзінің өмірінің мақсаты мен негізі деп ... Олар ... ... ... нәрселер. Адам бақытты ешбір жағдайда басқа күш арқылы емес, тек теориялық ақыл парасат күші арқылы ғана ... ... ... түсінетін адамдар - данышпан адамдар. Бақыт, Әл-Фарабидің пікірінше, адам кемелденуінің шегі.
Ақыл туралы ілімі ... ... ... ілімі тәрізді, бір негізге ие. Даналық, Әл-Фарабидің түсінігінде, әлем иерархиясының барлық сатысын және осы сатылар арасындағы байланыстың сипатын білу ... ... ... туралы" трактатында Әл-Фараби өз заманында белгілі болған ғылымдардың бәріне шолу жасайды. Бұл - лингвистика немесе тіл ... ... ... математика, физика, метафизика, азаматтық ғылым, юриспруденция және дін ілімі.
Әл-Фарабидің саяси космологиясы айқын исламдық сипатқа ... ... ... трактатында философия мен дін ілімі арасындағы айырмашылық туралы өз түсінігін береді. Бұл екеуі де заттардың соңғы принциптері мен ... ... ... туралы түсінік береді, адам тіршілігінің соңғы мақсаты жоғарғы бақытқа қол жеткізу екенін түсіндіреді. Бірақ философия анық ... ... ал дін ... ... ... ... ... пайда болған деп санайды Әл-Фараби. Оның ойынша, билік етуші адам философияны ... ... ... ... ... ... 8-9 ғасырларда қазіргі Ирак пен Сирия аумағында пайда болды, Месопатамия, Хорасан мен ... ... ... ... ... ... ... ілім де мұсылман қоғамының сан алуан жіктері өкілдерінің жүректерін жаулап ... ... ... ... ... машақатынан кетуді уағыздады. Суфийлер нәпсі тиюшылығымен ерекшеленген. Суфийлер ілімі Құранға сүйенді және ... ... ... ... ... ... ... ізбасар ілімі және ислам рухани әлемінен шықты деп есептеген дұрыс болар еді.
Сопылық ілімінің негізінде алдымен тәркі ... ... ... ... бас тарту, өзін құдайға тапсыру (тавакуф), ерікті ... ... өз ... ... ... ... ... өту (сабр) қабылданды.
Сопылықтың негізгі ұғымдарының арасында ең алдымен жол немесе әдіс деген ұғымды білдіретін ... ... ... - ... ри айа), әрі ... ... немесе жол сатылары ұғымын беретін "макамат", психологиялық тәжірибеге нұсқайтын ... ... ... ... дегенді білдіретін "ханика" терминдерін атау қажет.
Бастапқы нәпсі тиюшылықтан (аскетизмнен) кейін суфизм мистицизмге келеді. Оның ең күшті тұсы ... ... ... ... ... ... тұжырымдауы болды. Суфизм Мұхаммед ілімінің эзотериялық қана емес, іс жүзіндегі де рухани мәдениеттің тамаша үлгілерін жасауға алып келген күмәнсіз ... ... ... ... ... ... ... беріп отыруында көрініс тапқан. Суфилер өсиет әңгіме үлгілері мен теориялық түсіндірмелерді пайдалана отырып, иррационалдық танымның нақты сипаттамалары мен ... ... ... ... ... таралуына ықпал еткендер Әбу Хамид Әл-Ғазали (1058-1111), Суфи-Алаяр (1720-...) десек болады. 12 ғасырда суфизмнің түркілік тармағы ... ... ... ... бірі - діннің түрлі бағытындағы діни тәжірибенің бірлігі ... ой ... ... Бұл ойды ... діни ... бірегей дүниенің бөлшектері ретінде қарастырған араб мистигі Әл-Халладж терең де сенімді тұрғыдан қалыптастырды: "Мен барлық діндер ... ... ... ... олардың бір ғана түбірі бар ағаштың бірнеше бұтақтары екендігін таптым. Егер адамнан қандай бір белгілі ... ... ... ... ... бұл ... ол тек ... мықты түбірінен ажырайды. Ал түбірдің өзі адамды іздейді және оған бәрінің ұлылығы мен мәнін көрсетеді, тек сонда ғана адам ... ... ... ". ... ... ... білімін алу үшін киелі жарық қажет. Ал мистикалық танымның әр басқышының ерекше жарығы бар. Мұсылман ... ... ... ... ... болды. Бұл ретте сыртқы жақ ішкі тәжірибеге, құдайды тікелей және ... ... орын ... ... жол ... ... ... өзін-өзі жетілдіруі мен қараңғылықты түбірімен жою жолындағы өз-өзімен күресі ретінде түсіндірілетін тәрбиелік джихад идеясы жатты. ... ... ... экстатикалық күй арқылы жүзеге асады, бұл құбылыс білімге теңгерілмейді.
Адам даналығы мен ... ... ... ... ... ... және арман-тілектерімен тоғысатын құпия құмыранды іздеп табуды әл-Ғазали де ... ... ... танудың баспалдақтарын көрсетіп беруде сопылық ілімінің маңызы аз болған жоқ. Ғазалиді ислам философиясын ғылым дәрежесіне ... ... деп ... қате ... ... шығармалары арқылы жалпы ислам философиясын түсінуге мүмкіндік алуға болады. Оның мынадай шығармалары болды: "Философтар ниеті", "Нұрдың орын алу ... ... ... "Дін ғылымдарының қайта өрлеуі" т.б. Ғазали жүзге жуық ... ... Оның ... ... ... ... ... Өйткені Ғазали мұсылман дүниетанымының үш бағытында: дәстүрлік, рационалдық және ... ... ... еткен. Ол мұсылман теологиясындағы суфистік мистицизмге Аристотель философиясын асқан шеберлікпен ... ... ... жаңа ... енген. Оның айтуынша, қандай болмасын философиялық мектеп, қандай болмасын діннің құпиясын ашып, олардың даңқы мен алға қойған ... ... ... аша ... ... ... еңбектері өзінен кейінгі философтар мен дін қайраткерлерінің ... ... нәр ... ағымының көрнекті өкілінің тағы бір алып тұлғасы Ахмет Йасауи (? - ... ... ... атау ... дінін, таратып, уағыздаушылық қызметіне орай берілген. "Йасауи" ... қай ... ... ... Оның бүгінгі ұрпаққа жеткен көлемді шығармасы - "Диуани ... ... ... Бұл ... 12 ... ... алғаш рет 1878 жылы кітап болып шығады. Қожа Ахмет Йасауи діни-тақуалық идеялардың ірі насихатшысына айналады.
Ислам философиясы ... ... ... ул вужуд) бірлігі концепциясы Ибн Арабиден бұрын Йасауи ілімі арқылы қалыптасқан. Жанның негізгі мәнмен тұтастықты мақсат етуі, әлем, адам және ... ... ... тек қана рух арқылы мүмкін деген түсінік дәстүрлі түркілік дүниетанымға тән. Ал араб сопылық дүниетанымы вахдат ул шухуд яғни, көрінетін ... ... ... ... түркілік дүниетанымдық үштік әлем түсінігі сопылық философиясындағы "зикр" ... ... ... әдісі Йасауи іліміндегі ерекше "зикр арра" түрін қалыптастырды. Йасауи адамның мәнін рух деп танып, оның психологиялық ... ... ... ... ал ... ... мен моральдық ұстындарын адам және қоғамдық өмірмен тұтастықта қарастырған.
Йасауи ілімі-адамның ішкі тәжірибесінің де ... ... ... ... көзі екендігін көрсеткен даналық (хикмет) философиясы. Оның хәл (хикмет) ілімі адамдық сана мен "меннің" қуаттарын бір орталыққа жинау қабілетін ... ... ... ... ... арқылы анықтайды. Сопылық әдебиет өкілдері исламият әлеміндегі "ал-инсан ал камил" мәселесін мораль философиясы негізінде ... осы ілім ... ... бойы ... дамытты. Камили инсани, яки толық адам, немесе инсанияттың кәмәлаттығы мен бенделіктің кәмәлаттығы жайлы ой ... ... ... ... орын ... ... сопылықта "йақин" категориясының үш дәрежесі ғана болса, ал Йасауи ілімінде йақиннің (құдайлық танымның) жеті сатысы ... Бұл ... ... ... ... ... мектептерден ерекшелеп тұрған маңызды құбылыс.
Йасауи ілімінде "батырлық білекте емес, жүректе", ал жүрек шексіздік әлемін - тәңірді де ... ... ... - ... ең асыл күш. Бұрын "көп қорқытатын" болса, енді ол жүректілікпен, адамдық мән-рух ... ... ... ... яғни рухани кемелдікке көтеріледі. Өзінің орнын анықтау үшін ... ... ... етене араласа алады. Онымен бетпе-бет, диалог-сұхбатқа енеді. Сұхбатқа түсу үшін рухтың тазалығы, өзіне деген сенім, жауапкершілік сезімі қалыптасуы ... Адам ... ... ... ... ... безу ... психологиялық хәлдерді реттеп отыратын күш - иман нұры.
Кемел адам типін мақсат еткен ілімін Йасауи қоғамға мойындату, қабылдату үшін ... ... ... ... ... ... ретінде алады. Көшпелі адам дүниетанымындағы табиғат киеліліктің объектісі ретінде көрінетін болса, ... ... сол ... ... ... адам ... ... Тәңірдің жаратқан дүниесі - табиғат - адамның игілігі үшін Тәңірі тарапынан беріліп, адамға сый етіліп тұр. Бұл жаратылғандардың ... ... - адам ... оның игілігін қамтамасыз ету. Табиғатқа бұл қызметті тәңір бергендіктен, оның еркі Тәңірде. Ал адамның еркі ... сол ... ... қолданғанына байланысты Тәңір алдында жауапқа тартылады. Йасауи ілімі - сол ерікті қалай қолдансақ, адамдық мәнге жетеміз, ... ... құл ... ... сұраққа жауап іздеу жолы, адамдық мәннің ақиқатын табу, өзін-өзі тану жолы.
"Диуани Хикметте" негізінен төрт нәрсеге аса көңіл бөлінеді. Олар: ... ... ... мағрифат.
"Шариғат" ислам дінінің заңдары мен әдет-ғұрыпиарының жинағы "тарихат" ... ... ... ... ... жол, "хақихат" құдаймен бірігу оған жақындау, "мағрифат" - дін жолын танып, оқып білу. Ахмет Яссауидің ... ... ... ... ... болуы мүмкін емес.
Адам туралы ілімінде Йасауи рухтың өз ішінде тұтастыққа жетуі арқылы тәнмен, қоршаған ортасымен үйлесімділікке жететіні сияқты, адам да ... ... ... ... да, ... ... жаратқан" болмысы "әрбір адамды Тәңірдің айнасы" ретінде ... одан өзін ... ... ғана адамдар арасында сұхбат, танысу, құрмет пайда болатындығын көрсетті.
Йасауи ілімінің ... ... - ... махаббат" (ишқ-ғашықтық). Бұл принциптің өзекті идеясы - рухани еркіндікке қол жеткізу. Сопылықтағы ғашықтық (ишқ) тұрғысынан Йасауи ... иман ... ... ... өлім ... өмір ... ... моральдық ерекшеліктері, надандық пен даналық ұғымдары зерттелген. Алла сені ... ... ... сен де ... бар жаныңмен сүйіп берілуің керек. Йасауидің дүниетанымдық жүйесінің негізін үштік ... ... ... (даналық), "сұхбат" (диалог), "ахлак" (мораль).
Дәстүрлі түркілік дүниетаным мен ислам ... ... ... екі ... ... ... мен ... Йасауидің адам туралы ілімдері арасында ұқсастықтар бар. Бірі "инсани фазыл", яғни парасатты адам тұлғасын сомдаса, бірі "инсани камил", яғни кемел ... ... ... бірі ұлы ... жету ... ... ... тазалығын, екіншісі Хаққа жету үшін рухты нәпсіден арылтудың жолын көрсеткендігі туралы тұжырымдар жасалады.
Суфизмнің көрнекті өкілі әл-Джунайд ілімінің ықпалында Йасауи ілімінде ... және оған жету ... ... психологиялық тәжірибе қағидасы қалыптасты. Бірақ, Йасауи ілімі таухидке жетуде, ... ... ... ерекше тоқтайды. Таухид - бұл тұтастықпен, хақ тағаламен бірігу. ... 40 ... ... ... де шегін қылуетпен (халуа - жалғыздықта болу) қайтарады. Кейін осы іліммен байланысты дамып, қылуеттік (халуатийа) тармақ жеке дара ... ... ... ... ... он ... он нұр, он жол, он орын белгіленген. Йасауи мектебінен тәрбиеленген Сүлеймен Бақырғани Хакім ата (1186 ж.ө.) Лұқпан ... ... баба (1239 ж.ш.) ... ... ... ... ... аян болса, онық дәстүрінен тамыр алған нақшбандийа, иканийа, бекташийа атты сопылық ағымдар елеулі ... ...
* ... өрлеу дәуірі философиясы.
XV-XVІ ғғ. Батыс Европада Ренессанс құбылысы өтті. Бұл антика мәдениетін қайта жаңғыртумен байланысты дүниеге келген құбылыс еді. Қайта ... ... ... екі ... ... ... ... 2) натурфилософия кезеңі. Гуманистер антика ... ... ... ... және ... көп ... ... Гуманизмнің көш бастаушысы Данте Алигьери болды. Ол өзінің "Құдіретті комедия" атты шығармасында адамның бақытын жоғары қойды. Гуманизм ... ең ... ... деп ... ... Гуманизм адам сүйгіштік принциптерге негізделген. Гуманизм адамның құқығы мен бостандығын қадір тұтатын ... ... ... Пико делла Мирандола өзінің "Адам қадірі жайында сөз" деген еңбегінде адам өз ... өзі ... өз ... ... ... алатынын айтады. Қайта өрлеу дәуіріндегі ойшылдар діннің кедергісін батыл сынады, бірақ ... ... ... ұмтылмады, бұл философия шіркеуге қарсы сипатта болды. Қайта өрлеу философиясы адамды құдай сияқты құдіретті деп санады. Себебі адам ... ... деп ... ... бұл ... эстетикалық аспект басым болды.
16 ғасырда Италияда, Германияда ... ... ... Қайта өрлеу дәуірі натурфилософиясын дамытқандар: Дж. Бруно, Телезио, Т.Кампанелла, Н.Кузанский сынды ойшылдар болды. ... ... ... ... заңдар табиғаттың ішкі заңдары болып табылады. Құдіретті күштер табиғатқа жайылып ... ... ... ... ... негізгі идеялар мыналар: 1)қарама-қарсылықтар сәйкес келеді; 2)Ғалам, дүние шексіз. 3)Материя өзіндік қозғалыста (самодвижение); ... да ... ... екі түрі бар: ... және ақыл арқылы. 5)антропоцентризм.
Қайта өрлеу дәуірінде қоғамдық утопиялық ілімдер дамыды. Бұл ілімдер Т.Мор, Т.Кампанелла шығармаларында көрініс тапты.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорытындылай келе, Орта ... ... ... мен ... ... арасында едәуір айырмашылықтар болды. Орта Азия мен Иран жерлерінде Х-ХІІ ғасырларда мұсылмандық ренессанс құбылысы өтті. ІХ-Х ... ... ... ... ... деп атады. ІХ ғасырда атақты ғалымдардың бірі ... өмір ... ... діні ... дамуына тосқауыл қойған жоқ. Құран кітапта білім мен ғылымның маңызы жоғарғы орынға қойылған. ... ... ... ... ... ... ... (980-1037) сияқты ғұламалар әсерін тигізді. Көрнекті математик, астроном, ақын әрі ... Омар ... ... ... ... ... ... сынға алған.
Қайта өрлеу дәуірі философиясы антропоцентристік, пантеистік, антисхолас-тикалық сипатымен ерекшеленді. Бұл философия неоплатонизмге еліктеді, сондай-ақ табиғатты ... ... ... ... ... ... ... бере бастаған бұл кезеңде табиғатты зерттеу қажеттілігі туды. Қайта өрлеу дәуірінің дамуына қалалар мәдениетінің ... ... ... Алтаев Ж., Қасабек А., Мұқамбетәлі Қ. Философия тарихи - Аоматы, 2000.
* ... ... ... ... Қ. ... Алматы: Ақыл кітабы, 2001.
* Введение в филосфию. Учебник для вузов 2-е издание М., ... ... ... ... 1-20 ... ... 2005-2007

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаңа заман философиясы(xvii-xix ғасырлар)14 бет
ХІХ - ХХ ҒАСЫРЛАРДАҒЫ КЛАССИКАЛЫҚ ЕМЕС ЕУРОПА ФИЛОСОФИЯСЫ. Оқу-әдістемелік құралы барлық мамандықтын студенттеріне арналған50 бет
Аль-фараби және педагогика3 бет
Антик философиясы жайлы39 бет
Антикалық әдебиет:түрлі жанрлық салаларының қалыптасуы11 бет
Гегельдің тарих философиясы4 бет
Домбыра философиясы10 бет
Дүниеге философиялық көзқарас13 бет
Ежелгі Грекия мен Рим мәдениеті11 бет
Ежелгі Үнді және Қытай философиясы туралы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь