Түркі халықтары арасында ислам дінінің таралуы

Жоспар
Кіріспе
І тарау Ислам дінін таралуының байланыстары
1 .1 Алғашқы түркі.ислам байланыстары
1.2 Түркі халықтары арасында ислам дінінің таралуын 3 кезеңге бөліп қарастыру.
ІІ тарау Исламды түркі өркениетінің қабылдауы
2.1 Ислам өркениетіндегі түркілердің алар орны
2.2 Түркілердің мұсылман болуларына ықпал еткен факторлар
ІІІ. Қорытынды
IV. Пайдаланған әдебиеттер тізімі және қосымша мәліметтері
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі: Қазіргі кезде Қазақстан Республикасының алдында тәуелсіздігін баянды ету, ол үшін экономикасын дамыту міндеті тұр. Президентіміздің 1997 жылғы қазан айындағы “Қазақстан – 2030” деген халыққа арналған Жолдауында бұл міндеттер айқын
Тақырыптың мақсат- міндеттері: Елімізде қаптаған секталар, исламның атын жамылған теріс ағымдар. Еліміз оларға бостандық беріп, елінің болашағын тапсырар ұрпағын адастырып отыр.
Тақырыптың зерттелінуі: Алғашқы түркі-ислам байланыстары. Түркі халықтары арасында ислам дінінің таралуын 3 кезеңге бөліп қарастыру.
Тақырыптың құрылымы: Бұл тақырып «Кіріспе», 2 тарау және әрбір тарау 2 тараушадан тұрады.
Ислам діні пайда болған кезде Көктүрік кағандығы (552-745) Солтүстік Азиядан оңтүстікке қарай Инд өзеніне дейін, шығыста Қытай шекарасынан батыста Кара теңіздің солтүстігіне дейінгі аймаққа иелік етті. Соның ішінде Кавказдан Қырымға дейінгі аймақың билеушісі Хазар мемлекеті де Көктурік мемлекетіне тәуелді болған. Бүгінгі Иран территориясында Сасанидтер, Анадолы мен Балкдндар да Византияның қарамағында еді.
Түркі халықтары арасында ислам дінінің таралуын 3 кезеңге бөліп қарастыру.
1) 751 жылы Талас шайқасынан кейінгі дәуірдегі исламның тарала бастауы. Бұл кезде ислам, негізінен, қарлұқтар арсында ішінара таралған еді.
2) Орта Азиядағы саманилер билігі дәуіріндегі исламның таралуы. Бұл кезеңде Азияға, біріншіден, саманилер әулетінің ғазауаты арқылы, екіншіден, Мәуереннахр халқының бейбіт қоныстануы арқылы және үшіншіден, сауда жолдары арқылы таралды.
3) Қарахандар дәуіріндегі исламның мемлекеттік дінге айналып, барлық түркі халықтары арасында жаппай таралуы. Бұл кезеңнің аяғында Орталық Азияның солтүстік–батыс бөлігінде, яғни қыпшақтардың арасында мұсылман дінін таратуда Қожа Ахмет Йассауи бастаған сопылардың миссионерлік қызметі ретінде бейбіт қатар өмір сүрді. Орталық Азия жерінде жүргізген арбтардың жалғыз шайқасы – Талас түбіндегі шайқас түркілермен бірлесе отырып Қытайға қарсы бағытталды.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі

1. Жолдасов С. Қазақстанның оңтүстік өңірінің тарихы. Алматы «Үш қиян» 2009. 88,95,97.
2. Қазақ тарихы (ғыл-әд. журнал) №2. Ғизатов Ж. Исламның Қазақстанға таралуы. Алматы 2009.18 б.
3. Доктор Рахман. Краткая история ислама. Москва. ІШМАН. 2003.189-190.
4. Бұлұтай М.Ж. Ата баба діні. Түркілер неге мұсылман болды? Алматы «Білім» 2000. 242, 295.
5. Ислам және Өркениет №10. Қосалы А. Исламның Қазақстанға таралуы. Алматы «Бизнес-информ» 2006. 8 б.
6. Отан тарихы (ғыл. журнал). Жеңіс Ж. Орта ғасырлық түркілер және әлемдік діндер. 2.2005. Алматы. 31-32.
7. Қазақстан тарихы.«Ата-мұра» (IV томдық), I т .Алматы. 1996. 480-482.
8. Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінге дейін (очерк). Алматы «Дәуір» 1994. 92
        
        Тақырыбы: Түркі халықтары арасында ислам дінінің таралуы
Жоспар
Кіріспе
І тарау Ислам дінін таралуының байланыстары
1 .1 Алғашқы түркі-ислам байланыстары
1.2 Түркі халықтары арасында ... ... ... 3 ... бөліп қарастыру.
ІІ тарау Исламды түркі өркениетінің қабылдауы
2.1 Ислам өркениетіндегі түркілердің алар орны
2.2 Түркілердің мұсылман болуларына ықпал ... ... ...
IV. ... әдебиеттер тізімі және қосымша мәліметтері
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі: Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ету, ол үшін ... ... міндеті тұр. Президентіміздің 1997 жылғы қазан айындағы "Қазақстан - 2030" ... ... ... ... бұл міндеттер айқын тұжырымдалған. Осындай жауапты да күрделі міндеттерді ... ... шығу ... ... ... ... - экономикалық қуатты мемлекеттердің құрылуы, нәтижелі ... ... ... жете ... олардың үлгісінен тағлым алудың маңызы зор.
Орта ... ... дүр ... ІҮ-Ү ... ... үш ... - Азия, Африка, Еуропа құрлықтарына үстемдік орнатқан мемлекеттердің бірі - Араб ... ... Бұл ... ... ... ... біріктіріп, содан соң Кіші және Орта Азияны, Сотүстік Африканы, Пиреней (түбегі) жарты аралы мен Закавказье елдерін жаулап ... ... ... - бұл тек арабтар мен арабия жарты аралының ғана емес, сондай-ақ бір кездерде оның құрамына ... ... Орта ... Сирия, Египет, Ирак, Грузия, Армения, Әзербайжан т.б. халықтар мен елдерінің тарихы.
Араб халифатының эканомикасы ол құрылғаннан кейінгі екі ... бойы ... ... ... және Аббаситтер билігінің алғашқы жүз жылдығы ішінде жедел қарқынмен дамыды. ҮІІ ғасырдың 30-шы жылдарында ... араб ... ХІ ғ. ... ... ... ... ... дейін экономикалық - мәдени дамуы жағынан алдыңғы қатардағы қуатты мемлекеттердің бірі ... Араб ... ... ала-құла болды: арабтар, еврейлер, гректер, парсылар, армян, ... ... ... ... т.б. Халифат үш континент аралығындағы бір орталықтан басқарылатын, бірнеше ұлттардың халықтардың ... ... ... мемлекет болды. Оның жоғары дәрежеде дамыған, бір орталыққа бағындырылған әкімшілік аппараты болды. Олар ... ... ... ... негізін ақша және жүйелі түрде жиналатын алым -- салықтар ... ... ... ... ... - ... және мемлекеттік құрылыс -- яғни, халифаттың ішкі және сыртқы жағдайларының бәрі қатаң сақталатын ... ... ... ... орта ... тән ... ескрткіштер, әдеби, ғылым -- білім өмірге келді.
ХХ ғ. 90 ж. бергі ... ... ... ... мен ... үшін ірі дүмпулер мен өзгерістер заманы ғана емес, ... ... ... ... ... кезең де болып отыр. Осы "ұлы жаңару" кезеңі (Л. Спайдер) әлемдік дамудың екі ... ... ... жүзі ... ... ... ... жақындасуы (ғаламдану) және әлемдік әр түрлі өркениет ошақтарының оқшаулануы, ... ... ... ... отыр.
Алайда болашақ осы екі беталыстың алғашқысында екеніне күмәніміз жоқ. Мұны бүкіл адамзат өткен тарихы дәлелдеп береді. Енді ғана табалдырықтан ... жаңа ХХІ - ... ... ... ... сипатын одан әрі айқындай түсуде, өйткені сан-салалы дүниежүзілік процестердің қай-қайсысының болмасын тағдыры өркениеттер тоғысы иірімдерімен тығыз ... ... ... Әр ... ... интеграциялану, атап айтқанда Орталық Азия, Еуразия және бүкіл ... ... ... аса ... ... елбасымыз Н.Ә. Назарбаев та соңғы жылдары жиі айтып жүр және оның ... ... ... ... ... ... іс жүзінде асып та жатыр.
Қазаргі таңда халықаралық байланыстардың барынша кеңеюі интеграциялану мен ғаламдану ... алуы ... ... ... ... ... әр ... аймақ халықтарының атсалысуы мәселесінің зерттелуін күн тәртібіне қойып отыр. Соның ішінде әсіресе мәдениет ... ... ... оның ... ... мәдениеттердің эволюциясындағы және жалпы әлемдік өркениет дамуындағы рөлі туралы мәселенің өзектілігі барынша артып отыр.
Мәдениеттередің өзара ... ... ... түскен халықтардың дамуына және бүкіл адамзаттың мәдени қорының байытылуына ықпал ететін объективті құбылыс. ... ... бірі - орта ... араб ... ... өз дамуының ең бір шырақтау шегіне жеткен кезде ... ... ... астамын Солтүстік Африка, Үндістанға дейін алып жатты. Мәселе бұл мемлекеттің көлемі жағынан аса ауқымды болуында ғана емес ... үшін ең ... - осы ... әр ... өркениеттер ықпалдастыққа түсе отырып, жаңа, жоғары дамыған мәдениетті туғызды, бұл ... тілі - араб ... ал ... ... ... ... да ... жаулап алған территорияда бағзы замандардан бергі Тигр мен Ефраттың, Иран мен Сирияның, Египет пен ... ... және Орта ... ... халықтары мекен етті.
Түркі халықтары ислам мәдениетін тек жай ғана ... ғана ... сол ... ... ... ... ... біріне айналды.
Тақырыптың мақсат- міндеттері: Елімізде қаптаған секталар, исламның атын жамылған теріс ағымдар. ... ... ... ... ... ... тапсырар ұрпағын адастырып отыр. Жас ұрпақ қай бағытта жүрерін білмей дал болып, адасуда. Кеше бір ... ... 60 ... ... әртүрлі ағымдарға еріп адасып жүргенін айтты. Бұған мемлекет кінәлі. Оған мемлекет тарапынан қадағалау керек. Ал, ислам тарапына ... ... ... діні - ... ... ... дін. Біз Ислам деген осы деп қара жамылғыға оранып, сақалымызды салақтатып, өзіміздің салтымызды ... ... ... ... қоғамға ешқандай қиындықты туғызбауды талап ететін дін. Сонымен бірге ислам діні - әр елдің салт-дәстүріне құрметпен ... дін. ... ... ... ислам дінін ұстанған, оның барлық талаптарын орындап отырған және олар өз салт-дәстүрлерін байланыстыра білген. Егер ... ... ... құндылықтарына қайшы келмейтін болса, онда оны қолдануға ешкім қарсы болмайды. Қазақтың ырымында қара жамылмайды. Оны жамандыққа жориды. ... ... ... деп кім айта ... Қара жамылмау біздің салтымыз. Бізде сол жолмен жүрсек адаспайтынымыз ... ... ... және ... ... Ислам дінінің жағдайы.
Қазіргі кезде Құрансыз дінтанушылар көбейді. Құрансыз дейтінім, Араб елдерінен және ... оқып ... ... ... дін насихаттап, уағыз жүргізіп жүрген насихатшылар болсын, екі бас ... оқып ... ... ... ... болсын, көбісінің "Аллаһ не дейді, бізден не қалайды" деп шынайы бір ізденіспен бір ретте болсын Құранды түсіне отырып бастан аяқ- оқып ... саны өте ... ... дін ... ... профессорлық қорғаған ағаларымыздың өзі Құранды бастан аяқ бір ретте ... ... ... де ... ... ... ... әрі сүйенетін дәлелдері "Пәленше ғалым былай дейді" Түгенше адам былай дейді" ... ... ... ... ... ... ... нәпсілерімен көзқарастарына жақын болған дінтанушылардың еңбектерін оқып, соны дәлел ретінде көрсетуге тырысады. Осының нәтижесінде араларында алауыздық, бөлінушілік, ... ... ... ... мұсылмандар арасында іріткі шығуда.
Әрине бұл жерде ғалымдарды жамандап отырғаным жоқ. Әр ғалымның өзіндік бір пікірі, дінге сіңірген ... бір ... бар. Әрі ... өзі үшін ... емес пе? Біздің айтып отырғанымыз ... дін ... ... мен ... қара мен ... ... араластырып, дінді бір аңыз-әңгіме, хикая-дастан, ғылым, әдебиет, мінез-құлық ... бір ... ғана ... ... ... ... қазақ халқы - мұсылман, діні - ислам екендігі үнемі Елбасшымыз Н.Ә.Назарбаев биік мінбелерден тектен текке ... ... жоқ. Сан ... бойы ... ... ... ата-бабаларымыз осы дінге лайықтап өз әдет-ғұрып, салт-дәстүрін, наным-сенімін қалыптастырған, әрі оны ұрпақтан ұрпаққа жалғастырып отырған.
Халқымыз ислам дінімен қайта қауышып, ... ... бой ... ... ... ... дағдарыстарды басынан кешіруде Алпауыт империялар ең ... ... ... кез ... ... рухани бірлігіне нұқсан келтіруді тектен текке көздемейді. ... ... ... елді ... етіп алу ... келе ... ... Әсіресе, ұйқыдан енді оянған нәрестедей қазақ халқын азғыру, соңына ерту оңайдың оңайы. ... ... он жыл ... жарты миллиондай қара көздеріміз басқа діннің шылауында кетуі осыны ... Дәл ... ... кете ... ... ... 15-20 жыл ішінде қазақтың тең жартысы өзге діндерге өтуі ғажап емес.
Біздің қазақ сан ғасырлар бойы ... ... деп ... Ханифилік жолды ғана ұстанып келген.
Қазақстанды мекендейтін мұсылмандар 70% астам. Әрине, бұл үлкен күш. Бәріміз осы ... ... ... ... ... ... тез ... келтірер едік.
Тақырыптың зерттелінуі: Алғашқы түркі-ислам байланыстары. ... ... ... ... ... ... 3 ... бөліп қарастыру. Ислам өркениетіндегі түркілердің алар орны. Түркілердің мұсылман болуларына ықпал еткен факторлары.
Тақырыптың құрылымы: Бұл ... , 2 ... және ... тарау 2 тараушадан тұрады.
Ислам діні пайда болған кезде Көктүрік кағандығы (552-745) Солтүстік Азиядан оңтүстікке қарай Инд өзеніне ... ... ... ... батыста Кара теңіздің солтүстігіне дейінгі аймаққа иелік етті. Соның ішінде Кавказдан Қырымға дейінгі аймақың билеушісі Хазар мемлекеті де ... ... ... ... ... Иран ... ... Анадолы мен Балкдндар да Византияның қарамағында еді.
Түркі халықтары арасында ислам дінінің таралуын 3 ... ... ... 751 жылы ... шайқасынан кейінгі дәуірдегі исламның тарала бастауы. Бұл кезде ислам, негізінен, ... ... ... ... еді.
2) Орта ... ... билігі дәуіріндегі исламның таралуы. Бұл кезеңде Азияға, біріншіден, саманилер әулетінің ғазауаты арқылы, екіншіден, Мәуереннахр халқының ... ... ... және ... ... ... ... таралды.
3) Қарахандар дәуіріндегі исламның мемлекеттік дінге айналып, ... ... ... ... ... ... Бұл ... аяғында Орталық Азияның солтүстік - батыс бөлігінде, яғни ... ... ... ... ... Қожа Ахмет Йассауи бастаған сопылардың миссионерлік қызметі ретінде бейбіт қатар өмір сүрді. Орталық Азия жерінде жүргізген арбтардың ... ... - ... ... ... түркілермен бірлесе отырып Қытайға қарсы бағытталды.
Ислам өркениетінің әлемдік дамуындағы түркілердің алар орны туралы сөз етілгенде Қарахандықтарға соқпай кету мүмкін емес. Олай ... ... ... ... Жаратушы тарапынан алдымен Хижаз өлкесінде араб тілінде түсті, хз. Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) араб халқының Құрайыш руынан болса да ... хақ дін ... ... қабылдаған түркілер оның әлемдік өркениетке жол тартуына тікелей ықпал еткен еді. Сол Исламның тірегі болған түркілердің хақ дінді ... ... ... ... ... ... ... дінімен таныстығы 642 жылға Нихавенд соғысы яғни арабтар парсы сасанидтерінің жеңілісінен кейін басталған еді. Бұл соғыс түркілердің исламмен жақын ... жол ... ... ... ... ... ... соң құрылған қарахандықтар (840-1212) түркі тайпаларының ішінде Исламды жаппай ... ... ... ... Бұл туралы араб жиһанкезі ибн Фадланның еңбектерінде 960 жылы екі жүз мыңға тарта отбасы мұсылман болғандығы ... ... ... ... сол кездегі билеушісі Білге Құл Қадыр хан мұсылман болған соң атын Әбділкерім Сатық Боғра хан деп ... ... ... ... ... ... ... дінін қылыштың күшімен емес, өз еріктерімен қабылдады.
Бұл дінді таңдауларының ең басты себебі көне түркі сенімі мен ... ... ... ... ... ... түркі діні Көк-Тәңірі сенімі деп аталатын. Бұл сенім бойынша түркілер ислам дінідегі секілді бір ... ғана ... және Оны ... деп ... ... ... ... деп айтылатын Алланың сипаттарының кейбіреуі көне түркі сенімде де кездесетін еді.
Ақірет пен ... ... екі ... де бар еді. ... жәннат үшін жұмақ, ал тозақ үшін тамұқ сөзін қолданатын. Исламдықтағы секілді Көк Тәңірі сенімінде де Тәңіріге құрбан ... ... ... және қаза (дін үшін ... мен ... әлемде терені үстем ету үшін жасаған соғыстары бір-біріне ұқсайды. Ислам ... ... ... ... қол ... ғанимет (байлық) адал болады.
Түркілерде де осыған ұқсас ұстанымдар кездсседі. ... ... ... талаптары түркілік түсінікке де сай келеді.
І тарау Ислам дінін таралуының байланыстары
1 .1 Алғашқы түркі-ислам байланыстары
Ислам діні пайда болған кезде ... ... ... ... ... ... қарай Инд өзеніне дейін, шығыста Қытай шекарасынан батыста Кара теңіздің солтүстігіне дейінгі аймаққа иелік етті. Соның ішінде Кавказдан ... ... ... ... Хазар мемлекеті де Көктурік мемлекетіне тәуелді болған. Бүгінгі Иран территориясында Сасанидтер, ... мен ... да ... ... еді.
Түркілер көне дәуірлерден бері Алдыңғы Азия Сами кауымы тарапынан танылуда еді. Acyp ... ... және ... сақ ... ... аты ... ... дәуірі араб өлеңдерінде түркілер сөз болады. Түркі тайпаларының ... ... ... ... түркілср мен осы мемлекеттің билігіндегі территорияларда мекен еткен түрік тайпалары да бар еді. Мысалы, Сасанид ... ... ... ... қызы Кахун хатунмен үйленіп, олардан ұлы әpi мүрагері IV-Хүрміз (579-596 ж.ж.) туылды. IV - ... ... ... ... ... ... қағаны Баға тарханмен болған соғысында әскері кұрамында түркі әскерлсрі де бар еді. ... ... ... болған тақ таласында арабтар Первиздің, түркілер Бехрам ... ... орын ... ... ... кезінде Көктүрік, хазар, авар жәнс баска түркі тайпалары сасанидтердің сапында болған еді. Хз.Пайгамбар заманында Аравияда ... киіз ... ... ... ... түріктер жайлы Хз.Пайғамбар мен алғашқы дәуірдегі исламның ұлы адамдарының айтқан мәліметтері бар. Бұл араб ... ... ... ... мен ... ... ... "Фаза-ил әл-Етракя атты шығармасында ... ... ... хамисі және көпшілік ордасы халифаның ұсынушылары, баспанасы" деп сипаттаған.
Түркілер ... ... ... ... ... яғни ... ... кабылдағандар мевлалар, яғни мәмлүктер еді. Мәмлүктер -- ... ... ... және Кавказ халықтары өкілдерінен шыққан жауынгер-құлдар. Мамлюк сөзі араб тілінен аударғанда "құл" деген мағынаны білдіреді. ІХ ғасырдан бастап мұсылман ... ... ... ... ... Олар көп жағдайда өздері көтеріліп, билікті тартып алып ... ... ... ... халифаның сақшы топтары арасында түркі топтарының да ... ... ... ... заманында Хорасан уәлиі Кутейба бин Муслим мен Иезид бин Мухеллеб заманында жергілікті халықпен одақтастығының ... ... ... ... ... мен Еділ ... арасында ислам діні таралып, бұл мемлекттің кағандары халифа Мерваннан халқына исламды үйрететін факыхтар сұраған еді. Халифа осы ic үшін Hyx бин ... ... мен ... бин Зубейр әл-Хүланиді тағайындады. Хазарлар арасында, әсіресе каған ... ... ... ... ... ... ... еді. Еділ Бұлғарлары арасьшда ислам діні таралып, 910 жылы осы ... ... де ... ... Еділ ... ... ... алғашқы мұсылман түркі мемлекеті болып саналады. Уақыт өте келе хазарлар арасьшда да ислам діні тарала бастады. Оған ... ... ... Мутасым дәуірінде Самара (Аббасид әскерінде қызмет ететін түркі ... ... ... ... және ... себептермен Бағдат қаласы маңында салынған қала) каласында ... үшін бір ... ... еді. Халифа Мемун дәуірінен бастап Хилафа әскерінің ... ... ... ... ... ... түркілер таңдалып алынды. Мутасымның халифалығы кезінде ордадағы түркі әскерлерінің саны мен ықпалы одан әрі арта ... ... ... ... ... ... тарапынан басқарылу уақыт өте келе бұл қол басшылардың абыройын арттыра түскен еді. ... бұл ... осы ... ... кейін де Мысьф, Орта Шығыс Түркістан мен Әзірбайжанда ... ... ... ... әрі ... ... Бұл жағдай түркі және ислам тарихында жаңа бір кезең "түркі-ислам ... ... ... мен ... ... ... діні тез таралды. 960 жылы "200 000 киіз үйлі түркінің" ислам діні бір мезетте ... ... ... ... ... ... мұсылман болуы), 985 жылы Селжүк бей билігіндегі оғаздардың ислам дінін қабылдаулары исламдықтың ... ... ... ... ... ... ... әлемңне жаңа бір этникалық топ кірді. Түркілер арасында исламдықтың таралуына мұсылман ... ... ... ... ... өз сенімдерін қабылдауға итермеледі. Алдымен Түркістан, артынша Хаяу және Орта Шығыста мұсылман халқы билеуші тұлға деңгейіне дейін ... ... мен ... осының нақты көрінісі деуге болады.
1.2 Түркі халықтары арасында ислам дінінің таралуын 3 кезеңге бөліп қарастыру.
1) 751 жылы ... ... ... ... ... ... бастауы. Бұл кезде ислам, негізінен, қарлұқтар арсында ішінара таралған еді.
2) Орта Азиядағы ... ... ... ... таралуы. Бұл кезеңде Азияға, біріншіден, саманилер әулетінің ғазауаты арқылы, екіншіден, Мәуереннахр халқының бейбіт қоныстануы арқылы және үшіншіден, ... ... ... ...
3) ... ... исламның мемлекеттік дінге айналып, барлық түркі халықтары арасында жаппай таралуы. Бұл кезеңнің аяғында Орталық Азияның солтүстік - батыс ... яғни ... ... ... дінін таратуда Қожа Ахмет Йассауи бастаған сопылардың миссионерлік қызметі ретінде бейбіт қатар өмір ... ... Азия ... ... ... ... шайқасы - Талас түбіндегі шайқас түркілермен бірлесе отырып Қытайға ... ... жылы ... ... ... мен ... ... келіп қоныстанған еді. Ішкі күрес - тартыстан, сондай - ақ ... ... ұзақ ... түргеш қағандары бұрынғы құдірет - ... ... ... ... сол ... де олар ... лайықты қарсылық көрсете алмады. Осы аймақта белсенді саясат жүргізіп жатқан Қытай империясы бұл ... өз ... ... ... Оның Шығыс Түркістандағы уәлиі Као Шиен - Чи 748 жылы өз әскерін Суяб қаласына ... да, оны ... ... ... ... иесі дарға тартылады. Оның баласы көмек сұрап арабтарға барады. 751 жылы Талас жанынағы Атлах қаласы аббасилердің әскербасы Зияд ибн ... пен ... ... Као Шиен - Чи ... зор ... ... ... бес күнге созылды. Шешуші сәтте қытайлықтардың ту ... ... ... ... ... ... ... Қытай әскері толық күйретілді. Тарихшы Ибн әл - Асирдің мәліметтері бойынша: .
Талас алқабындағы шайқастың Орталық Азия халықтарының ... ... ... мәні ... Ол және ... ... ... бағдарын мұсылман өркениетінің пайдасына шешіп берді. Соңғы жылдары Талас маңындағы шайқас жаңаша тұрғыдан қарастырыла бастады. Бұл ... ... ... ... ... астарында түркілер жерінде өткен исламның қиыршығыстық (Қытай) өркениетінен орасан зор қақтығысуының терең мәдени - тарихи ... көре білу ... Осы ... ... мен Алтайдан Жетісу жеріне келіп, бұл аймақта өз ... ... ... ... ... ... шайқасында арабтар жағына шығуы, олардың аймақтағы саяси ахуалды зерттеп біліп, түріктер үшін ... ... ... ... ... дұрыс түсінген болу керек. Бұл шара сонымен бірге халықтың Қиыр Шығыстық мәдениет емес, араб - ... ... ... да ... еді. Қытай өркениетімен салыстырғанда ислам өркениеті универсализмнің шын мәніндегі үлгісі болды, онда әрбір ұлт, әрбір кіші - ... ... ... ... ... ... ... рухани бірлікке шақырды.
Исламды алғаш рет түркі тілді халықтардың ... ... ... және жаңа ... ... ... ... белгілі. В.В.Бартольд - дейді. Сондай - ақ М.Бұлұтай да - деп ... ... ... 766 - 940 ... өмір ... Х ... бірінші ширегінен бастап Яғма және Шігіл тайпаларының жиілеп кеткен одақтық шабуылдарынан күш - қуаты әлсірейді. 940 жылы ... ... ... ... қолына түсіп, қарлұқ қағандығы құлады.
Қарлұқ ... ... оның ... жаңа ... ... ... яғни ... әулетінің атасы Сатұқ Боғрахан (915 - 955 жж.) болды және осы әулет алғашқы болып ислам ... ... ... айналдырды.
Араб - мұсылман мәдениетінің ... ... ... ... ... пайда болуы терең рухани - әлеуметтік алғышарттармен және ерте ортағасырлар дәуіріндегі Аравия тайпаларының және ... ... ... дамуының барысымен дайындалды. Ислам бәрімізге белгіл, мұсылмандық Шығыстың, Африканың айтарлықтай бөлігі мен Еуропаның бірқатар ... ... мен ... аса зор ... - ... роль атқарған және әлі де атқарып отырған аса ірі ... дін. ... ... да ... діндер сияқты проземетизм, яғни өз ықпалын басқа дінді ұстаушылар арасында ... ... тән. ... тарихынан көретініміздей, араб халифаты Мұхаммед пайғамбардан және одан кейінгі тақуа халифтер - Әбу Бәкір (632 - 364 жж.), Омар (634 - 644 жж.), ... (644 - 656 жж.) және ... (656 - ... ... өз ... ... қызмет арқылы, сондай - ақ ... ... ... да ... ... ... Осының нәтижесінде мұсылман әлемінің шекарасы ІХ ғасырдың басына қарай айтарлықтай ұлғайып, өзіне Солтүстік Африкадан Орталық ... ... ... ұлан - ғайыр территорияны басып алды. Араб ... ... ... ... жаңа ... мен ... ... алу жолымен жүрген болса (бұл ерте дүние мен ... және жаңа ... ... мемлекеттеріне тән жағдай), ол жауланып алынған халықтардың іс жүзінде ... ... ... ... жолымен жүргізген жоқ. Көбіне арабтар өздеріне қаратқан ... ... ... бұл жерлерде ислам мемлекеттік дін болғанына қарамастан, өздерінің дәстүрлі діндерінде қала берген. ... ... ... ... процесі баяу жүрді және оның өзіндік ерекшеліктері болды. ... Омея ... ... (661 - 750 жж.) ... ... мен ... діни ... араласпаған. Құранда исламға тек жаңа діннің басты жауы болып табылатын пұтқа табынушыларды өткізу қажеттілігі жөнінде айтылды. Мұсылмандықты таратуда күш қолданбау, ... ... ... өз ... ... ... Г.Э. Фон Грюнебаум былай деп жазады: .
Ұлан - байтақ ... Азия ... ... ... VІІІ - ІХ ғасырлардан бастап тарай бастайды. Исламның бұл аймаққа енуі тез ... бір ... іске ... акт ... жоқ, ол бірнеше ғасырларға созылған, ұзақ процесс болды.
705 жылы арабтар Амудариядан шығысқа қарай жатқан жерлерді ... ... ... ... ... ибн ... ат - ... мәліметі бойынша осы жылы Бсихтың бірқатар аудандарын басып алып, 706 жылы Пайкентке қарай ... ... мен ... ... күші араб ... ... ... соққы берді. Алайда Кутейба ибн Мүслим одақтастар арасындағы алауыздықты пайдаланып, ақырында қаланы басып алды, ... ... ол ... мен ... ... 714 жылы Ферғана мен Испиджаб жауланып алынды. Хорасанның әмірі етіп ... ... ибн ... әл ... ... ... ... өмірін Мәуреннахрдың мұсылмандануы үшін жұмсаған.
Мұсылман мәдениетінің ықпалы Орталық Азия аймағында 766 жылы Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанда саяси үстемдікке қол ... ... ... ең ... тарай бастағанды. Олар исламды халиф Махдидтің тұсында - ақ (775 - 785 жж.) ... ... ... бар. В.В.Бартольд: , - дейді.
Алайда В.В.Бартольд ислам дінінің түріктер ... тек ... алу ... ғана ... ... көбіне бейбіт жолмен тарағанын ескермеген сияқты. Ислам дінінің қарлұқтар арасында бұл ерте тарауын 751 жылғы ... ... ... ... ... ... ... бұл шайқас Орталық Азия аймағы Қытай мен Аббаси халифаты өкіметінің қайсысына қарайды деген ... ғана ... ол ... - ақ бұл аймақ халықтары қиыршығыстық және араб - мұсылман өркениеттерінің қайсысының ... ... ... ... де шешіп берді. Талас шайқасында жеңіске жеткен арабтар бұл жерде тек бір горнизонын ... ол ... ... ... ... ... белгілі. Алайда еркіндік сүйгіш түріктер осы оқиғадан кейін өздеріне қауіп төндіріп ... екі ... ... араб халифатының қол астында болу анағұрлым тиімді екенін түсінді. Сондай - ақ Талас шайқасынан кейін, арабтармен жақын араласа ... ... ... ... танысады, өйткені осы кезеңде Жетісу түріктері арасында ислам мәдениеті тез қарқынмен тарай бастаған еді. Бұл діннің өздерінің рухани сұраныстарына жауап ... ... ... оны өз ... ...
Сондай - ақ, Талас өңірі мен Жетісуда ислам дінінің VІІІ ... - ақ ... ... бұл ... Ұлы Жібек жолындағы маңызды аймақ болғандығымен де түсіндіруге болады. Азияда ислам үстемдікке жетісімен - ақ ... ... ... жолдары мен сауда керуендерін жөнелте бастады. Қытай тарихынан біз мұсылман керуендері VІІІ ғасырларда - ақ ... елі ... ... ... ... еліне барып тұрған, мұсылман деректерінде де, Орхон жазбаларында да, осы сауда жолдары туралы ... ... Саян ... Орхон жазбаларында да, мұсылман деректерінде де Кегмен деп аталады. Сондай - ақ ... ... екі жол ... да ... бар. Арабтар, әрине, көбіне сол дәуірдегі негізгі бәсекелесі, аса қуатты мемлекет - Қытайға баратын сауда жолдарын көп ... ... да осы жол ... және оның бойында тұратын түрік тайпалары туралы мәліметтер мұсылман деректерінде өте көп. ... ... ... ... мұсылман әлемінің сол дәуірдегі негізгі өркениеті халықтар арасындағы мәдени бірікшілігіне байланысты еді. Дала халықтары әр кез отырықшы елдердің ... ... киім - ... ... ... зәру ... ... елдер мен далалықтар арасында болған саудада, ол қай жерде жүрмесін - ... ма, ... ... ме, ... мен ... ... халықтарға да тиімді болған, олар көшпенділерден анағұрлым арзан бағаға мал шаруашылығы өнімдерін, әсіресе ет алып ... Орта ... ... ... жатқан мұсылман елдері үшінде өз кезегінде дала халықтарымен сауданың үлкен маңызы болды, Хорезм ... дала ... үшін ... ... ... отырған. Түріктер арасында исламды таратуға ортаазиялық көпестер үлкен роль атқарды. Махмұт ... өз ... бар ... ... ... ... терминді келтіреді "Баста" белгілі бір мұсылман көпесімен байланыста болады, оны жақсы біледі. Көпес ... ... ... тоқтайды, оған ислам елінен киім - кешек, әйеліне орамал, бұрыш, тары, жүзім және жаңғақ әкеліп тұрады. ... ... ... елі және Орта ... ... ... жай ғана ... емес еді, олар пайда табуды ғана көздеп қоймай, сондай - ақ дін мәдениетті таратушылар да болды. Сауда мен дін ол ... бір - ... ... ... ... ... ... бейбіт қоныстанушылар дін уағыздаушы және саяхатшылар ретінде арабтар VIII ғасырдың өзінде - ақ Орталық Азияға - ... ... ... ... ... ағысындағы қырғыздарға, шығысындағы - ұйғырларға, ... - ... мен ... ... ... ... ... Исламды түркі өркениетінің қабылдауы
2.1 Ислам ... ... алар ... ... әлемдік дамуындағы түркілердің алар орны туралы сөз етілгенде Қарахандықтарға соқпай кету мүмкін емес. Олай дейтін ... ... ... ... тарапынан алдымен Хижаз өлкесінде араб тілінде түсті, хз. Пайғамбарымыз ... араб ... ... ... болса да олардан хақ дін Исламды кейін қабылдаған түркілер оның әлемдік өркениетке жол тартуына тікелей ықпал еткен еді. Сол Исламның ... ... ... хақ ... ... ... ... алғаны белгілі.Алғаш Түркілердің ислам дінімен таныстығы 642 ... ... ... яғни ... парсы сасанидтерінің жеңілісінен кейін басталған еді. Бұл соғыс түркілердің исламмен жақын ... жол ... ... ... ... ... ... соң құрылған қарахандықтар (840-1212) түркі тайпаларының ішінде ... ... ... ... ... ерекшеленді. Бұл туралы араб жиһанкезі ибн Фадланның еңбектерінде 960 жылы екі жүз ... ... ... ... ... ... ... келтірген. Қарахандықтардың сол кездегі билеушісі Білге Құл Қадыр хан ... ... соң атын ... ... ... хан деп ... ... VIII-ғасырда келген хақ дін исламды түркілер өздеріне лайықталған белігілі бір жүйеде ... ... ... ... ... ... ... хз. Али ибн Абу Талибтің Хаула атты әйелінен туылған ұлы Мұхаммед ибн әл Ханафия имаматын жақтайтын қайсания-мубайдия ілімі ... ... Бұл ілім ... Ирак жерінде дүниеге келген болатын[4]. Осы және Омаяд хаплифатының исламды таратуда жаңа жер ... ... ... көзі ... ... ... түркілер мен арабтар арасында көптеген саяси қақтығыстар орын алып отырды. Кейіннен халифаттың басына Аббасидтер әулеті (750-1258) келуімен ... ... ... ... ... ... ... қабылдау түркілердің өміріндегі ең маңызды оқиға ол - атақты Талас ғаззауаты екені белгілі. Бұл соғыста түркілер арабтармен тізе қоса ... ... мен ... ... ... ... ... қытайларды Түркістаннан қуып шығады. Жалпы Түркілердің исламмен атақты Талас соғысынан бұрын бір ғасырдай уақыт таныс болса да, неге ... аз ... ... ... ... ... сұрақ та болуы мүмкін. Бұл сауалға ең әуелі ислам дінінің табиғатына реформа мен ... тән ... оның ... яғни ... ... ... дәлел болса, екінші түркілер таныс болған уақытта исламдағы кәләм, фиһ, тәфсир, хадис ... ... ... ... ... болса, үшіншіден саяси-әлеуметтік мәселелер және түркі тайпларының арасындағы наным-сенімдерінің біркелкі болмауынан еді. ... ... ... өмір сүру ... мен мәдениетін ислам дінімен байланыстыру және оған бейімделу процесстері үш ғасырға созылды. Үш ғасырдан соң ғана ... ... ... ... кеңінен жайылуы өз жемісін бере бастады. Исламды жалпы түркілер зорлықпен немесе қылыштың жүзімен қабылдаған ... Көк ... діні ... ... ... ... аса көп ... болмағандықтан хақ дінді қабылдау түркілер үшін көп қиындық туғыза қойған да жоқ. Мәселен: әуелі исламда тек бір ... ... иман ... ал, түркілерде тек көк тәңіріне сеніп, соған ғана үміт артып, ... ... ... Аллаһтың кейбір заттық сипаттары тәңіршілдікте де кездеседі. Исламдағы ақырет күніне иман келтірсе, тәңір дінінде де ақырет түсінігі орын ... ... ... тозақ ұғымдарын түркілерде ұжмақ, тамұқ синонимдері алмастырады. Исламда жаратушы ... ... ... ... ... де құрбандық шалу рәсімі кеңінен орын алған. Ғаззауат және жиһад ұғымдары да ежелгі түркілердің түсінігінде ... ... ... ... ... ... дінінің моральдық этикалық құндылықтарын тәңіршілдік және басқа да сенім-нанымдарда болған түркілерде әуел ... ... ... ... және ... тәрбиесімен бойына сіңіргенін байқауға болады. Бұл туралы араб-мұсылман әлеуметтанушысы (социологы) ибн ... ... ... ,-деп ... ... ... П. ... мен Г. Де Рубрук олардың әділеттіліктерімен қинаят жасағандарды қатты ... және ... ... адал ... ... ... қатты силайтындықтарын айтады. Түркі тайпалары ислам дінін тек жеке бастары немесе өз қоғам мүшелерінің бақытты өмір ... үшін ғана ... ... Олар ... ... туын биік ... түрлі басқыншылықтан, саяси жаугершіліктерден сақтай отырып, оны әлемдік өркениет биігінен жеткізуге атсалысты. Ғазналы Мұхаммеддің Үндістанға жасаған жорығының нәтижесінде үнді халқтарының ... ... ... жол ашса, Осман империясының билігі тұсында хақ дін Балқан түбегі халықтарының төрінен орын тепті . Ислам ... тек ... ... араб және ... ... ... қалып қана қоймай басқа да өркениеттерге таралуына түркілердің қосқан үлестері аз болған жоқ. 1060 жылы Селжұқ сұлтаны ... ... ... салдырған Низамия медереселері қазіргі кездегі университеттердің бастауы ретінде болды. Аббасилер әулетінің билігі кезінде бастау алған ежелгі Антика грек философиясы мен ... да ... ... ... ... ... ... кейін түркілер билік басына келгенде де жалғасын тапты. Осы игілікті іске атсалысқан ... ... ... ... әйгілі әл Фараби, Бейруни және ибн Сина секілді ғұламаларда өз үлестерін қосты . Орта ... ... ... ... ... ... ... шектескен ұлан ғайыр территорияны мекендеген және әлемдік тарих сахнасында бүкіл түркі жұртының деңгейін асқақтатқан Қарахан мемлекетінің ... ... ... ... ... ... ... қазақ ислам тарихында да ойып алар орны ерекше. Елімздің жарқын болашағы келешек ұрпақ жастарды тәбиелеу және төл тарихымызды өз ... ... ... ... етіп ... үшін ең алдымен осы алғашқы түркі ислам мемлекеті Қарахандықтардың тарихын зерттеуден басталуы тиіс. ... және ... ... ... ... бір ... зерттеу орталығының Тараз жерінде болып, төл тарихымызға тағы да тыңнан бір жол салу ... ... ... ... ... ықпал еткен факторлар
Түркілер ислам дінін қылыштың күшімен емес, өз еріктерімен қабылдады.
Бұл дінді ... ең ... ... көне ... ... мен ... ... көптеген ұқсастықтың болуы еді.
Көне түркі діні Көк-Тәңірі сенімі деп аталатын. Бұл ... ... ... ... ... секілді бір Аллаға ғана сенетін және Оны Тәңірі деп атайтын.
Исламдықтағы "есма-и хүсна" деп айтылатын Алланың ... ... көне ... ... де ... ... пен ... мәңгілігі екі сенімде де бар еді. Түркілер жәннат үшін жұмақ, ал ... үшін ... ... қолданатын. Исламдықтағы секілді Көк Тәңірі сенімінде де Тәңіріге құрбан ... ... ... және қаза (дін үшін ... мен ... әлемде терені үстем ету үшін жасаған соғыстары бір-біріне ұқсайды. Ислам сенімі бойынша соғыстан кейін қол жеткізілген ғанимет ... адал ... ... де ... ... ... ...
Исламдықтың бұйырған адамгершілік талаптары түркілік түсінікке де сай келеді.
Қорытынды
Сонымен бітіру жұмысын аяқтай ... ... ... ... ... ... он төрт ғасыр бұрын, яғни ҮІІ ғ. басында Мұхаммед ... ... жаңа дін ... ... ... ... түбегінен кең тарихи сахнаға шықты. Пайғамбардың ізбасарлары, яғни халифтер тұсында олар ... ... Инд ... ... ... ... орасан зор территорияда, көне мәдениеттердің жұртында жаңа этникалық өркениет және ұлы империя құрды. Бұл мемлекет Ұлы ... ... ... ... алғаш рет Шығыс пен Батыс, эллинистік Жерорта ... ... үнді - Иран және ... ... ... ... мен рухтанған орта ғасырлық арабтар ҮІІ-ҮІІІ ғғ. ... ... еш ... ... ... "варвар" халықтардың жаулаушылықтарын өзгеше, арабтардың ... ... ... ... ... жүрмеген. Араб жаулап алушыларын күні азған ескі өркениеттерді қиратып орнына жаңа, прогресшіл өркениет ... ... ұлы ... аударуының құрамдас бір бөлігі ретінде қарастыру. Халифатқа кірудің оған кірген барлық халықтар үшін айтарлықтай ақ салдары болды.
Арабтар түркілер жеріне ... алу ... ... жоқ, бұл ... ... алу арабтардың жоспарында болмаған. Бұған себеп - халифат билеушілері, көреген саясаткерлер ретінде ежелден-ақ жауынгер ... ... аты ... ... ... ... ... алмайтынына көзі жеткен еді. Орталық азия жерінде ... ... ... ... ... ... шайқас түркілерге қарсы емес, керісінше түркілер мен бірлесе отырып Қытайға қарсы бағытталды.Негізінен арабтар мен Орталық ... ... ... ... қарым-қатынастары бейбіт жақындасу бағытында дамыған. Араб ғалымдары Орталық Азия мен тарихы мен ... ... үлес ... Араб миссионерлерінің ұрпақтары (қожалар) түркі халықтарының құрамына сіңісе отырып, түркілердің этникалық жағынан қалыптасуында маңызды роль ... ... ... ислам діні ортағасырлық түркілер қоғамының біртұтастығын одан әрі нығайтуын қамтамасыз еткен идеологиялық қызметін атқарды. Түрік ... ... өз ... ... ... ... діни, рухани үгіт-насихат бейбіт сипатта болды. Бұл аймақта ислам көне түрік наным-сенімдерін синтезге түсіріп, ондағы бірқатар әдет-ғұрып, салт-дәстүрлерді өз бойына ... ... ... Азия көшпелілердің исламға жаппай өтуі Х-ХІІІ ғ. аралығында жүрді.
Біз қарастырып отырған дәуірде орталық Азия халықтарын саудаға деген қатынасы өзгереді. Бұл ... бір ... ... ... қатынасы мен түсіндірілсе, екінші жағынан әр түрлі елдер арасындағы шекараларды жойып, мұсылмандар үшін баж салығын төмендеткен халифаттың ұлы ... жолы бойы мен ... ... еш қауіп-қатерсіз, еркін түрде жүруіне ықпал етуіне деп түсінеміз. Халифаттың басқа да аймақтары сияқты Орталық Азия ... да араб тілі мен ... ... арабтар мемлекетін ислам дінінің негізін қалаушы Мұхаммед пайғамбардың ... ... 661 - 750 жж. ... ол ... ... ... 751 жылдан - Аббастар әулеті ... ... ... яғни ... "пайғамбардың" болды. Араб халифаты ... ... ... ... ... Қытайдан - Батыстан Франктер ... ... ... ... алып ... ... жер ... халифтың меншігі болып есептелді. Ол енді ... ... ... ... өзі ... атқаратын мерзіміне қарай пайдалануға жер үлесін алып отырды. ... ... ... ... ол ... мен ... ... Бертін келе халиф жердің бір бөлігін шонжарлардың тұрақты ... ... ... еңбегі де кеңінен пайдаланылды. Бірақ еңбекші халық бұқарасының басым көпшілігі ... ... ... ... ... ... өз ... ерекше еңбек сіңірген қызметкерлеріне жер үлестіріп беріп отырды. Ол үлес ... деп ... Ихта үшін оның иесі ... ... болды. Омар халиф /634 - 644 жж./ ол ... ... ... Егер бос жатса, өкімет қайта алып қоятын болды.
Ұшыр - жан ... ... жер ... ... - ... ... ... халықтар төлейтін ақшалай салық болды. Мұсылмандар мешіт пен ... ... ... ... отырды. Харадж деген егін салығы болды. Ол жиналған өнімнің үштен ... ... ... ... ... халқына қару асынуға рұқсат етілмеді. Олар ... ... ... де арабтарға ұқсамауға тиісті болды. ... ... ... емес ... ... қосымша салықтар салып, өз ... азық - ... ... ... ... ... пайғамбардың өсиетін бұрмалаушылық, әділетсіздікке жол беріле ... ... ... ... ... 1055 жылы ... ... түріктері басып алса, 1258 жылы араб ... ... ... ... ... құлауының негізгі себептерінің бірі әлеуметтік теңсіздіктің күшеюі, арабтардың дін ... үшін ... ... жеке өз ... ... ғана ... ... айналуда деген тұжырым жасауға болады.
Пайдаланған ... ... ... С. ... ... ... ... Алматы 2009. 88,95,97.
2. Қазақ тарихы (ғыл-әд. журнал) №2. Ғизатов Ж. ... ... ... ... 2009.18 б.
3. Доктор Рахман. Краткая история ислама. Москва. ІШМАН. 2003.189-190.
4. Бұлұтай М.Ж. Ата баба діні. Түркілер неге мұсылман болды? ... 2000. 242, ... ... және Өркениет №10. Қосалы А. Исламның Қазақстанға таралуы. Алматы 2006. 8 ... Отан ... (ғыл. ... ... Ж. Орта ... түркілер және әлемдік діндер. 2.2005. Алматы. 31-32.
7. Қазақстан тарихы. (IV томдық), I т .Алматы. 1996. 480-482.
8. Қазақстан тарихы көне заманнан ... ... ... ... 1994. 92

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай өлеңдеріндегі кірме сөздердің қолданылу ерекшеліктері мен мағыналары8 бет
Ежелгі Қазақстандағы діни – философиялық аспектідегі негізгі ілімдер48 бет
Түрік қағанаты мен алғашқы феодалдық мемлекеттердің мәдениеті58 бет
Хадис туралы19 бет
Шәкәрім және шығыс әдебиеті12 бет
Қазақстанның оқу-ағарту жүйесі12 бет
Қорқыт- қылқобыз өнерінің негізін қалаушы15 бет
Әлем таныған тұлға – Мұстафа Шоқай25 бет
Cпектрдің жақын ИҚ аймағындағы сатурынның бұлытты жамылғысының сенімді спектрлік бақылау мәлметтерін алу38 бет
Антропогендік стрессордың әсері12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь