ҚР-ның Парламенті

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2.3.

I Бөлім. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПАРЛАМЕНТІ
1.Жалпы мәселелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4.7
2. Парламент Палаталарының депутаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8.9
3. Парламент депутатының өкілеттігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10.14
4.Депутаттық әдеп ережесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15.17
5.Қазақстан Республикасы Парламнтінің жауапкершілігі ... ... ... ... ...18.32

II Бөлім. ПАРЛАМЕНТТІҢ ҚҰЗЫРЕТІ ЖӘНЕ ОНЫ ЖҮЗЕГЕ
АСЫРУДЫҢ ҰЙЫМДЫҚ НЫСАНДАРЫ
1.Парламенттің құзыреті және оны жүзеге асырудың ұйымдық
нысандарының түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33.41
2.Парламент Мәжілісі мен Сенатының құзыреті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42.51
3.Мәжіліс пен Сенаттың жеке қарауына жататын мәселелер ... ... ... ... 52.56
4 .Сенаттың ерекше өкілетгігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .57.58
5.Парламентті тарату ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59.62

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63.65

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .66
1995 жылғы 30 тамызда республикалық референдумда қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес Қазақстан Республикасының қос палаталы Парламенті заң шығару қызметін жүзеге асыратын Республиканың ең жоғары өкілді органы болып табылады. Қазақстан Республикасы Парламентінің ұйымдастырылуы мен қызметі, оның депутаттарының құқықтық жағдайы Конституциямен, «Қазақстан Республикасының Парламенті және оның депутаттарының мәртебесі туралы» Конституциялық заңмен және басқа да заңнамалық актілермен айқындалады. Парламенттің өкілеттігі бірінші сессиясы ашылған сәттен басталып, жаңа сайланған Парламенттің бірінші сессиясы жұмысқа кіріскен кезден аяқталады. Парламенттің өкілеттік мерзімі кезекті сайланымдағы Мәжіліс депуттарының өкілеттік мерзімімен айқындалады. Парламенттің өкілеттігі Қазақстан Республикасының Конституциясында көзделген жағдайларда және тәртіппен ғана мерзімінен бұрын тоқтатылуы мүмкін.
Парламент тұрақты негізде жұмыс істейтін екі Палатадан: Сенаттан және Мәжілістен тұрады.
Сенат әр облыстан, республикалық маңызы бар қаладан және Қазақстан Республикасының астанасынан екі адамнан, тиісінше облыстық, республикалық маңызы бар қаланың және республика астанасының барлық өкілді органдары депутаттарының бірлескен отырысында сайланатын депутаттардан құралады. Сенатта қоғамның ұлттық-мәдени және өзге де елеулі мүдделерінің білдірілуін қамтамасыз ету қажеттілігі ескеріліп, оның он бес депутатын Республика Президенті тағайындайды. Сайланған Сенат депутаттарының жартысы әрбір үш жыл сайын қайта сайланып отырады. Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімі – алты жыл.
Палатаны мемлекеттік тілді еркін меңгерген өз депутаттарының арасынан жасырын дауыс беру арқылы Палата депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен сайланған Төраға басқарады. Сенат Төрағасының қызметіне кандидатураны Қазақстан Республикасының Президенті ұсынады.
1.Қазақстан Республикасының Конституция құқығы. Ғайрат Сапарғалиев
Алматы 2004 ж.(286-331 бет.)
2. http://referat.nur.kz/v14527-azastan-respublikasn-parlament
3. http://www.kaz.stat.kz/
4. http://www.aleksey-kz.moy.su
        
        М а з м ұ н ы
Кіріспе………………………………………………………………….….2-3.
I Бөлім. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПАРЛАМЕНТІ
1.Жалпы
мәселелер...................................................................
....................4-7
2. ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілігі...................18-
32
II Бөлім. ПАРЛАМЕНТТІҢ ҚҰЗЫРЕТІ ЖӘНЕ ОНЫ ЖҮЗЕГЕ
АСЫРУДЫҢ ҰЙЫМДЫҚ НЫСАНДАРЫ
1.Парламенттің құзыреті және оны жүзеге ... ... ... мен ... пен ... жеке ... ... ... ... ... жылғы 30 тамызда республикалық референдумда қабылданған
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес ... ... ... ... заң ... ... ... асыратын Республиканың
ең жоғары ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылуы мен қызметі, оның ... ... ... ... ... ... және ... мәртебесі туралы» Конституциялық заңмен және ... ... ... ... ... ... бірінші сессиясы
ашылған сәттен басталып, жаңа сайланған Парламенттің ... ... ... ... ... Парламенттің өкілеттік мерзімі кезекті
сайланымдағы Мәжіліс ... ... ... ... ... ... Республикасының Конституциясында
көзделген жағдайларда және тәртіппен ғана ... ... ... тұрақты негізде жұмыс істейтін екі Палатадан: ... ... ... әр ... республикалық маңызы бар қаладан және Қазақстан
Республикасының астанасынан екі адамнан, тиісінше ... ... бар ... және ... астанасының барлық өкілді органдары
депутаттарының бірлескен ... ... ... құралады.
Сенатта қоғамның ұлттық-мәдени және өзге де ... ... ... ету ... ... оның он бес ... ... тағайындайды. Сайланған Сенат депутаттарының жартысы әрбір үш
жыл сайын қайта сайланып ... ... ... өкілеттік мерзімі –
алты жыл.
Палатаны мемлекеттік тілді еркін меңгерген өз депутаттарының ... ... беру ... ... ... ... ... көпшілік
дауысымен сайланған Төраға басқарады. Сенат ... ... ... ... ... ... жүз жеті депутаттан тұрады. Мәжілістің тоқсан сегіз ... ... ... тізімдер бойынша жалпыға бірдей, тең және төте
сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы ... ... ... ... ... ... ... Мәжіліс
депутаттарының кезекті сайлауы Парламенттің жұмыс істеп тұрған ... ... ... ... екі ай ... ... Мәжіліс
депутаттарының өкілеттік мерзімі – бес жыл.
Палатаны мемлекеттік тілді еркін меңгерген өз депутаттарының арасынан
Палата депутаттары ... ... ... ... ... дауыс беру
арқылы Мәжіліс сайлаған Төраға ... ... ... ... ... ... ұсынады.[2]
I Бөлім
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПАРЛАМЕНТІ
1.Жалпы мәселелер
Парламент Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңес деп ... ... ... ... орнына келді. Жоғарғы Кеңес жоғары өкілді орган
ретінде 1937 жылғы ҚСР Конституциясымен белгіленді. ... ... ... ... да Жоғарғы Кеңесті мемлекеттік биліктің жоғары органы
ретінде таныды. Ол КСРО ... мен ... КСР ... республика құзырындағы барлық мәселелерді шешуге құқылы болды.
Басқаша айтқанда, Жоғарғы Кеңес еліміздің ... ... ... шешу ... ... ... ... органның бірыңғай
билігінің мәні міне, ... ... ... ... ... ... өйткені онда билік бөлісу және тұрақты жұмыс істейтін жоғары
өкілді органдар ... ... ... ... ... туралы заң
мемлекеттік билікті заң шығару, атқару және сот тармақтарына бөлу принципін
жариялады. ... ... ... және ... құруға қарай
маңызды бір қадам жасалды.
Қазақстан ... 1993 ... ... ... Кеңесті
республиканың бірден-бір заң шығарушы және өкілді органы деп таныды.
Конституцияның ... ... кең ... бергендігі сондай,
мемлекеттік билікті бөлісу принципі шын мәнінде мүлдем болған жоқ. Сонымен
бірге тежемелік және тепе-тендік ... де ... ... ... ... ... ... қайшылықты құқықтық базасын жасады.
Тұрақты жұмыс істейтін Жоғарғы Кеңес, әрине, өз ... ... ... ... ... ... дәрменсіздігіне сын айту ретсіз де ... Жаңа ... ... ... негізіне алған зандарды 12-шақырылған
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесі қабылдады. Алайда, ... ... бола ... жоқ және ... парламенттік республика орныққан
жоқ. Н.Ә.Назарбаевтыңпікірінше, Қазақстан үшін ... ... ... онда ... дәстүрі мен мәдениеті,
көп партиялылықтың дамыған жүйесі болмады және, ең бастысы, мұның бәрін
халықтың қалың көпшілігінің ... ... ... ... бізде ол
жоқ". Бұл үшін ... ... ... ... ... ... ... әдісі болып шығуы мүмкін.
Қазақстан Республикасының 1995 жылғы Конституциясы Парламентті заң
шығару қызметін жүзеге асыратын жоғары ... ... ... ... ... Парламенті жоғары өкілді орган ретінде де, өкілді
демократия органы ретінде де ... ... ... ... ғана ... ... да өзінің саяси еркін білдіреді.
Парламент, сондай-ақ заң шығару қызметін жүзеге асыратын орган да
болып ... ... ... ... ... 1993 ... ... Кеңестің бірден-бір заң шығару орган ретіндегі
сипаттамасынан ... ... ... 1995 жылғы
Конституциясында Парламент бірден-бір заң ... ... ... ... ... көзделген жағдайда Президент заң шығару
қызметін атқара алады. ... ... ... заң ... ... берілген және тәуелділік сипатта болатындығын да атап
айтқан жөн. Парламент өзінің заң шығару ... ... ... ... заң ... ... Егер Парламент зәру заңдарды шұғыл қабылдай
алмайтындай болса Президент заң күші бар ... ... ... Екі
жағдайдың екеуінде де Президенттің заң шығару өкілеттігі уақытша сипатта
болады. Парламент тұрақты жұмыс істейтін заң ... ... ... табылады.
Заң шығару қызметімен бірге Парламент, шектеулі көлемде болса да,
атқарушы биліктің қызметін де ... ... ... ... және оның орындалуы жөнінде Үкімет пен ... ... ... жөніндегі Есеп комитетінің есебін бекітеді, бюджетке
өзгерістер мен ... ... ... ... ... немесе қабылдамай тастауы және Үкіметтің қызметіне сенімсіздік
білдіруі мүмкін.
Қазақстан Республикасы ... ... рет ... екі
Палаталық (Сенат және Мәжіліс) ... ... ... Қазақстан
Республикасының барлық азаматтарының ... ... яғни ... ... ... ... ... депутаттардың бір бөлігі
жанама сайлау арқылы сайланады, енді бір ... ... ... ... ... бірлік- тердің мүдделерін, жергілікті
пікірлерді ... ... ... Сенат — бүкіл республика органы.
Сондықтан Мәжіліс қабылдаған заң жобасы ... ... ... ... ... Парламентінің Палаталарына айрықша өкілеттіктер
берілген, олар оз құзыретіндегі мәселелерді дербес шеше алады. ... ... ... ... ... ... (53-бап). Қазақстан Республикасы Парламент Палатсшары бірлескен
отырыстарында мемлекеттің айтарлықтай кең көлемді мәселелерін қарап, ... ... ... ... ... ... ... осында болса керек. Бұл Парламенттің құзыретіне ықпал етеді. Парламент
Палаталарының бірлескен отырыстарының қарауына ... ... ... Қазақстан Республикасы Конституциясы Парламенттің
құзыреті ұғымы туралы ойларды ... ... ... 1) ... ... пен Мәжілістің бірлескен
және жеке отырыстарында жүзеге ... ... ... ... қатаң құзыреті бар.
Мәжіліс пен Сенат үшін әр түрлі ... ... ... ... ... ... және ... жүйесін құрады.
Атқарушы биліктің болуы мүмкін қарама-қарсы ... ... ... кесу ... ... ... ... шектеушілік
мүмкіндік берілген. Мұны белгілі бір ... ... ... ... ... ... кездері қалыптасқан сенімсіздік әлі күнге ... ... Оның ... ... ... ... ... өкілді органның беделін көтерген жоқ. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бәсендеуі Парламент
Мәжілісінде откен соңғы сайлауда да сезілді (1995 ж.) Тіпті ресми ... ... ... қалу ... туралы қауіп айтты. Мұндай
жағдайда Мәжіліс депутаттары ... ... ... ... ісіндегі жағдайға негізінен жауап ... ... ... ... ... Заң ... ... Үкіметтің бастамасы
бойынша еңгізілетіндіктен ... оны зор ... ... оған ... ... ... көрсеткендей, Сенат Мәжіліске қатысты
тежемелік жүйесін мемлекеттік билік тармақтары ... ... ... ... ... тырысады. Сонымен бірге, Парламентке ауыр
жұмыс жүктелген. Ол бұрын қалыптасқан ... бір ... ... ... ... ... ... шешуге, озінің заң
шығарушылық қызметінде қоғамның ... ... ... ... ... екендігін көрсетуі тиіс. Қазақстанда ... ... ... ... Парламентке, оның жемісті заң ... ... ... ... ... ... адамдардың
өмірін жақсартқысы келетін барлық саяси күштер мүдделі болуы ... ... ... ... ... тармақтарының бірі ретінде
демократиялық, құқықтық және әлеуметтік мемлекет құруда ... ... ... Палаталарының депутаттары
Сенат екі тәсілмен қалыптасады: 1) депутаттардың бір бөлігі ... ... ... бар ... және рес публиканың астанасынан
екі адамнаң, тиісінше облыстардан, республикалық ... бар ... ... астанасынан барлық өкілетті органдары депутаттарының бірлескен
отырысында сайланатын ... ... 2) ... жеті ... Президенті Парламент өкілеттігі мерзіміне тағайындайды, Сенат
мүшелігіне тағайындалғандардың өкілеттігі алынған немесе ... ... 10 ... ... ... ... Парламент
өкілеттігінің қалған мерзіміне Сенат депутаттарын тағайындайды.
Азаматтығына кем дегенде бес жыл болған, отыз жасқа ... ... және кем ... бес жыл ... ... бар, ... ... маңызы бар қала не республика астанасы аумағында кем ... жыл ... ... азамат Сенат депутаты бола алады.
Мәжіліс республиканың әкімшілік-аумақтық ... және ... сан ... тең ... ескере отырып құрылатын бір мандатты
аумақтық сайлау округтері бойынша сайланған 67 депутаттан ... ... ... ... тізімдер негізінде пропорционалдық өкілдік
жүйесі бойынша біртұтас жалпы ұлттық сайлау округінде сайланады. 25 ... ... ... Мәжіліс депутаты бола алады. Парламент депутаты
қос Палатаға бірдей мүше бола ... ... ... ... ... ... ғылы- ми немесе өзге шығармашылық қызметтен басқа ақы
алатын лауазымды атқаруға, ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың бақылау кеңесінің құрамына ... жоқ. Осы ... бұзу ... ... тоқтатуына әкеліп
соқтырады. Парламент депутатының өкілеттігі тоқтатылған жағдайда немесе
өкілеттік мерзімінің өтуі ... оның ... ... ... ... өкілеттігі Қазақстан Республикасы Конституциясымен, Президенттің
"Қазақстан Республикасының ... және оның ... ... ... заң күші бар ... және басқа нормативтік
құқықтық актілермен белгіленеді. Парламент ... ... ... ... ... оны ... ... етіп
тіркеген кезден басталады. Парламенттің бірінші сессиясында ... ... оты- ... ... ... халқына адал
қызмет етуге, Қазақстан Республикасының тұтастығы мен ... оның ... мен ... ... ... ... ... депутаттық міндетті адал атқаруға ант етемін" деп
Қазақстан ... ант ... Ант ... ... ... ... Сот судьяларының қатысуымен Президент алдында
беріледі.
Парламент депутатының ... ... ... ... екі топқа бөлуге
болады: 1) Қазақстан ... ... ... ... өкілеттік; 2) басқа мемлекеттердің лауазымды ... ... ... ... ... ... берілетін арнайы
өкілеттік.[1]
3. Парламент депутатының өкілеттігі
Депутат Парламент сессияларында және ол оның ... ... ... ... барлық мәселелер бойынша шешуші дауыс
құқығын пайдаланады. Депутат ... және оның ... және ... ... сайлауға және сайлануға құқылы;
сессияның күн тәртібі бойынша ұсыныстар мен ескертулер еңгізуге, ... ... есеп ... лауазымды адамдардың есебін тындау
туралы ұсыныс енгізуге; депутаттардың сауал ... ... ... ... ... да ... жобаларына түзетулер еңгізуге,
азаматтардың қоғамдық маңызы бар ... ... ... да өкілеттіктерді жүзеге асыруға құқылы.
Парламент депутатының өкілеттігі: ол орнынан түскен; депутат іс-әрекетке
қабілетсіз деп ... ... ... ған; ... ... ... ... қызметін жалғастыру үшін сол қызметті сақтауға тиіс болған
жағдайда тоқтатылады (52-баптың 3 және 5-тармақтары). Депутат оған ... ... ... ... ... ... Республикасынан тыс
жерлерғе тұрақты тұруға ... өз ... ... ... ... немесе одан айыру туралы шешімді республиканың Орталық
сайлау ... ... ... ... ... ... оның
депутаттарының жалпы санының көпшілік даусымен шы- ғарады.
Депутаттардың Парламент сессияларына, оның ... ... ... және оның ... кіру ге ... ... қатысуға міндетті. Депутат дауыс беру құқығын жеке өзі ... Оның ... ... ... ... ... жоқ. ... Бюросының,
оның тұрақты комитетгерінің, Парламент ... және ... ... кірген депутат оның қарауына кез келген мәселені
енгізуге, ... ... ... ол бойынша талқылау мен оны
қабылдауға қатысуға, сондай-ақ ... ... ... ... ... орындалуын бақылауға құқылы. Ол Парламенттің өзі
құрамына кірген органының шешімімен келіспесе, өз ... ... ... ... ол ... жазбаша нысанда хабарлауға құқылы.
Палата Бюросының, оның ... ... ... ... ... ... отырыстарына белсенді түрде қатыса алады.
Депутаттық сұрау салу Парламент ... ... және ... депутаттың мемлекеттік органдардың лауазымды тұлғаларының
Парламент сессиясына осы органның немесе лауазымды ... ... ... ... ... сессиясында негізделген түсініктеме
беруін немесе өз ... ... ... сүраған талабы болып табылады.
Парламент депутаты ... және ... ... ... Төрағасына, Орталық сайлау комиссиясының Төрағасына және
мүшелеріне, Бас ... ... ... ... ... бюджеттің атқарылуын бақылау женіндегі есеп ... мен ... ... сала ... Бұл ретте Бас Прокурорға салынған
сүрау қылмыстық құдалау функцияларын жүзеге асыруға ... ... ... ... сұрау салу ауызша немесе жазбаша ... ... ... және
лауазымды нақты адамға арналуы тиіс. Сұрау салу және оған ... ... ... ... ... ... ... адам қойылған сауалға Парламенттің немесе Палаталардың жалпы
отырысында ... ... ... Депутаттық сауалға берілген жауап және
оны талқылаудың нәтижесі бойынша Парламенттің немесе оның ... ... ... ... ... құқылы.
Фракция — белгіленген заң тәртібімен тіркелген саяси партияны немесе
өзге қоғамдық бірлесуді білдіретін депутаттардың ... ... ... тиісті саяси партияның немесе өзге ... ... ... ... ... топ — сайлау округтеріндегі ... ... ... жүзеге асыру мақсатында депутаттардың бірлесуі.
Кайсыбір фракцияның қатарында болу депутаттық ... ... ... бірлестіктер Палата Бюросында тіркелуі тиіс. Кезінде бірде-бір
депутаттық бірлестіктерге ... ... ... ... ... ... ... оның кез кел генінің қатарына кіре ... ... ішкі ... ... ... жүргізеді.
Парламент Регламентіне сәйкес депутаттық бірлестіктердің ... ... ... пен Палаталардың отырыстарында талқыланатын мәселелерді қарау
тәртібі және оның маңызы бойынша күн тәртібіне ескертулер мен ... ... оның ... ... ... ... не
Парламенттағайындауға келісім беретін адам дардың ... ... ... оның ... ... ... ... басқа
да актілердің жобаларына түзету ұсынуға;
Парламент депутаттарын азаматтардың өтініштерімен, фракциялар,
депутаттық ... ... ... ... ... ... үшін ... материалдар мен
құжаттарды мемлекеттік органдардан және лауазымды адамдардан сұратып
алдыруға құқылы.
Қазір ... ... ... екі, яғни ... Халық
бірлігі партиясы мүшелерін біріктіретін бір және Қазақстанның Демократиялық
партиясының мүшелерін біріктіретін бір ... ... және ... даму", "Инженерлік топ" және ... ... ... ... атты төрт ... топ ... өз қызметін тәуелсіз жүзеге асырады. Лоббизмді ... ... ... ... ... бір түрі ... табылар
еді. Алайда, осы мәселе Қазақстан Республикасының ... ... ... ... заң ... ... әр түрлі көлеңкелі сая-
си күштерді ң Па рла мент депутаттарына ықпалы туралы әр ... ... жұр. ... ... ... ... "криминалды
лоббидің" және басқаларының бар екендігі айтылсіды. ... ... ... де, оның ... ашу да ете ... Депутатқа немесе оның жақын
туысқандарына депутаттық міндетін дәл атқаруға кедергі келтіру ... да ... ... ... ... ... сәйкес
жауаптылыққа тартылады. Депутаттың алдында оз міндетін ... ... ... ... депутаттық қызметтің кепілдігін бұзған мемлекеттік
органдар мен ... ... ... ... басқару
органдарының лауазымды адамдары заңға сәйкес жауап береді.
Қазақстан Республикасының Конституциясы егер ... ... ... ... ол ... ... сайлаушылар ол депутатты
кері шақырып ... ... ... ... бас ... ... 1995 ... Конституциясы бойынша депутат тек ... ғана ... ... ол ... ... ... ... табылады. Сондықтан Парламент депутаты қандай
да болсын аманатты мандатпен ... емес ... ... сайлаушылардың кері шақырып ала алмауы, депутат сайлаушылар алдын-
дағы жауапкершілігін сезінбейді деген сөз емес. ... ... ... ... ... ... ... сайлаушылармен
кездеседі, олардан түскен ұсыныстарды, өтініштерді ... оз ... ... ... ... ... және ... шешілуіне
ықпал етеді, қоғамдық пікірді зерттейді және ... ... ... ... ... ... ... үсыныс түсіруі
мүмкін. Депутаттың қызметіне байланысты мәселе бойынша ... ... мен ... ... кіру ... олардың басшылары мен басқа
лауазымды адамдардың кідіріссіз қабылдауы тиістігі құқығын пайдаланады.
4.Депутаттық әдеп ережесі
Халықтың Парламенттегі өкілі ... ... өз ... ... ... ... ... негіздеуі тиіс. Қазақстан Республикасы
Парламентінің Регламенті ... әдеп ... ... Ол ... өкілеттігін атқару кезіндегі де, қызметтен тыс ... ... ... тиіс ... ... ... ... әдеп
ережесіне мынадай нормалар жатады:
депутаттар бір-біріне және Парламент Палаталарының, ... және ... ... ... барлық адамдарына құрмет
сезімімен қарауы тиіс;
депутаттар өз сөздерінде ... және ... ... ... ... ... ... кінә артып, дөрекі,
қорлайтындай сөз сөйлемеуі керек;
депутаттар ... және ... ... етуге шақырмауы тиіс;
депутаттар Парламент Палаталарының, оның ұйлестіруші және жұмысшы
органдарының қалыпты жұмысына кедергі келтірмеуі ... ... ... ... ... ... басқа депутаттың
карточкасын алып дауыс беруге қүқығы жоқ;
депутат зорлық-зомбылық, көз алартушылыққа, қорқыту мен ... ... ... ... ... ... асыру барысында және қызметтен тыс
уақыттарында ... бір ... ... ... ... ... ... және өзге де құпияны құрайтын ақпараттарды пайдалануға, ... ... ... бойынша қатаң сақтауға міндетті. ... ... ... орай мемлекеттік және өзге де осындай қүпия құжаттарды
пайдаланатын кездері ... ... ... ... құжаттарға
ұқыпсыз қарау мемлекет, қоғам мүддесіне ... ... ... ... жағдайда әңгіме тек әдеп нормасына ғана емес, заңдық
жауапкершілікке де ... ... Және ... ... ... ... сақтаудың қатаң тәртібі жөніндегі жауапкершілік туралы айтылған.
Палаталардың, олардың органдарының ... ... ... ... ... ... етпеу де әдеп ережесіне жатады.
Егер депутаттың Парламенттің атынан берілген арнайы ... ... ... елдердің лауазымды адамдарына және шетел органдарына қатысты тек өз
атынан ғана сөйлей алады. Оны ... ... жөн, ол ... ... емес,
қатардағы азамат, жеке адам ретінде сөйлейді. Шет елдердің лауазымды
адамдарына және шет ел ... ... ... емес ... ... жоқ, Қазақстан Республикасының мүддесін, оның азаматтарының ... ... ... өз ... ... мүддесіне нұқсан
келтірмеуге міндетті. Сонымен бірге депутат ... ... ... онда ... ... ұлттық дәстүрлерін және әдет-ғұрыптарын
құрметтеуі тиіс.
Депутаттық әдеп ... ... ... ... ... ... ... сөйлеген және басқа ... ... де ... ... өз ... тек анық ... фактілерді ғана пайдалануы, өз мәлімдемесімен қоғамдық пікірде
теріс ақпарат ... ... ... ... тыс жерлерде де
азаматтар депутатты заң шығару органының екілі ретінде қабылдайды және ... ... ... ... ... ... ... сөйлеген сөздерінің саяси теріс зардаптары болуы мүмкін.
Депутаттық әдеп ережесі бойынша дәлелсіз не ... ... ... байқамай айтуы нәтижесінде зардап шеккен ұйымдардан,
органдардан және жеке ... ... ... ... ... ... ... мен арнамысы елеулі түрде зардап ... ... ... үшін сотқа жүгінуге қүқылы.
Депутаттың әдеп ережесін бұзғаны үшін депутатқа мынадай жазалау
шаралары қолданылуы ... 1) ... ... 2) ... ... ... мәжбүр ету; 3) Палаталардың бірлескен немесе бөлек бір
отырысының бойында сөз бермеу; 4) Палаталардың ... ... ... ... ... сөз ... 5) Палаталардың үш бірлескен неме- се бөлек
бір отырысының уақытына отырыс залынан шығарып ... 6) ... ... ... үш ... ... отырыс залынан шығарып жіберу;
7) бір күндік ... ... ... ... ... ... Палата
Төрағаларының шешімімен қолданылады.
5.Қазақстан Республикасы Парламентінің жауапкершілігі
Заңи жауапкершіліктің дәстүрлі төрт түрі ... ... ... ... ... ... ... азаматтық-құқықтық, қылмыстық-
қүқықтық, әкімшілік-құқықтық және тәртіптік-құқықтық жауапкершілік.
Демократиялық мемлекеттің құқық ... ... және ... ... ... орынға қоятын жана саяси-құқықтық болмыс
құқық танушылардың алдына бұрын арнайы ... мәні ... ... 1999 жылы ... "Государство и право" журналы
басқалардың ... ... ... ... ... ... жауапкершілік проблемаларына арналған Дөңгелек үстел ұйымдастырды.
Конституцияны ... ... ... құру ... ... ... дербес бір түрі ретінде мойындамаусыз мұмкін ... ... ... ... және оны іске ... ... ... жауапкершілікті тек заңи жауапкершіліктің ерекше бір түрімен
шектеуге болмайды деп санауға негіз береді. Конституциялық ... және ... тыс ... ... ... ... заңи, саяси және моральдық жауапкершілік
нысанында көріне ... Осы ... ... барлығы Қазақстан
Республикасының Парламентіне де тән.
Парламенттік жауапкершілік пен ... ... ... ... ... ... ... Парламенттің жауапкершілігіне
қарағанда анағұрлым күрделі құбылыс. Парламенттік жауапкершілікті ... ... ... Үкіметтің, Үкімет мүшелерінің,
басқа жоғарғы санаттағы саяси қызметшілердің ... ... және ... алдындағы Парламенттің жауапкершілігі деп
түсінеміз. Парламенттің жауапкершілігіне жалпы ... ... ... Палаталары Төрағаларының, жеке депутаттың, депутат
топтарының жауапкершілігі кіреді. Демек, ... ... ... орын алады және дербес тұлға немесе ұйымдасқан
топ ретінде заң шығарушылық қызметті жүзеге ... ... ... Парламенттен басқа, аталмыш субъектілердің бір- ... ... ... тыс ... атқаратын кейбір субъектілердің алдында
жауапкершілік көтеретінін атап айта керек.
Сонымен, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... 1) жеке
депутат; 2) депутаттар тобы; 3) Палаталардың Төрағалары; 4) ... ... ... жауапкершілігінің түрлері мен негіздері
әр түрлі және олардың Парламенттегі орнына және ... ... ... ... ... субъектілер қатарын толық деп санауға болмайды.
Қазақстан ... ... ... жеке ... ... ... ... дербес жауапкершілік субъектісі ретінде бөлмейді.
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес, Парламент Палаталарының
бірінің ... ... ... ... қызметі үшін
жалпы Парламент жауап береді. Осындай жағдайдың ерте ме, кеш пе ... ... ... ... ... ... жауапкершілік әділдік принципіне негізделуге тиіс. Егер
Палаталардың бірінің конституциялық қағидаларға сәйкес келмейтін ... ... ... ... ... әділ деп ... бола ма? ... әділдік принципіне сәйкес бола ... ... ... ... кағидағаларға сәйкес келмейтін қызметі үшін ... ... ... кінә принципі бұзылады. Басқаша айтқанда,
кінәсіздер кінәлілермен ... ... ... ... ... ұғымы дара басшылық жағдайынан өзгеше болып келетіні белгілі. Алқсілы
органның шешімі үшін қарсы дауыс бергенде де ... ... ... ... Парламенті біртұтас алқалы орган емес. Ол өздері дербес
жүзеге асыратын ... ... бар ... ... ... ... де ... жүзеге асыратын өкілеттіктер бар, бірақ осы
бірлескен өкілеттіктер бойынша шешімдер қабылдау үшін әр ... жеке ... ... ... де шешімдер қабылдамауы мүмкін. Бұл жағдайда екі
Палатаның да жауапкершілігі туралы айтуға болады. Онда жалпы Парламентті
таратумен ... ... Ал егер ... бірі ... ... ... ... шешімді табанды қабылдағысы келмесе, неге ол
үшін ... ... ... ... ... ... ... қатар, Конституция
Палаталардың мәртебесін дәйекті белгілейді. Палаталар шешім үшін ... ... ... ... неге ... ... үшін ... жауап бере
алмайды. Үшіншіден, бір Палатаның ... үшін ... ... ... ... тым ... ... Сонымен, біздің
пікірімізше, Парламент Палаталарының жауапкершілігін белгілеуге саралы
көзқарас орын- ды ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Парламент Палаталарының
бөлек жауапкершілігін белгілеу ... ... ... ... өз жауапкершілігінің саяси, заңи негіздерін әзірлеу қажет.
Парламенттің жауапкершілігі мәселелерін жан-жақты регламенттеудің
мемлекеттің, қоғам мен халықтың тағдыры үшін ... ... мәні ... ... ... ... ... билікті бөлу
жүйесіндегі заң шығарушы орган ретінде ... ... ... ... мемлекеттік билік ... ... ... ... қағидаларына сәйкес, ол мемлекеттік
тетікте ерекше орын ... ... ... ... және ... органдардың мәртебесі, құзыреті Парламент қабылдайтын зандармен
белгіленеді. ... ... және ... талаптарына сәйкес заңдар
қабылдау үшін жауапкершілік негізінен Парламентке жүктеледі. ... ... ... ... ... ... ... білдіреді және онын
атынан бой көрсетеді. Сондықтан да Парламент қабылдайтын зандарда халықтың
дара мемлекеттік билік көзі ретінде ... ... ... ... табуға тиіс. Осыған байланысты конституциялық құқық ғылымының
алдында да Парламенттің жауапкершілігі ... ... ... ... Конституциясын, өзге ... ... ... қызмет практикасын талдау оның
төмендегідей жауапкершілік түрлерін бөліп шығаруға негіз береді: 1) ... 2) ... ... ... ... ... ... заң
шығарушылық функцияларды жүзеге асырады. Саясаттың заңи тұлғалануы ... ... ... отырып, Парламент заң жобаларын әзірлеу, оларды
талқылау және қабылдау, басқа мәселелерді ... ... тек ... заңи ... ғана шектеліп қоймайды. Басқаша айтқанда,
Парламенті тек заң ... ... ... ... ... сонымен қатар
саяси сипаттағы әрекеттер жасайды. Парламенттің ... ... заң ... ... ... ... саяси сипаттағы
әрекеттері, акциялары болып табылады. Әрине, кез келген саяси әрекетгер,
акциялар Парламенттің саяси ... үшін ... ... ... Заң ... ... тек зандар қабылдау ғана емес, сонымен
қатар оларды іске асырудың ... ... ... ... білу ... Сондықтан да "Нормативтік құқықтық актілер туралы" Заң, сондай-ақ
Палаталардың және Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... теріс салдарларын
мұмкіндігінше ескеруге міндеттілігін көздейді. Ең бастысы - ... ... ... ... ... және ... пайдалану
үшін өзінің саяси жауапкершілігін сезінуге, түсінуге ... ... ... ... ... ... Парламент
Палаталарының, олардың органдарының қызметіне, сондай-ақ жалпы Парламентке
олардың оң заң ... ... ... ... ... ... жандандыра отырып, тұрақты әсер керсетуге ... ... ... ... ... ... сөз құқық бұзушылықтар,
конституциялық қағидаларды бұзушылықтар ... ... ... ... ... қажетті зандарды қабылдамау үшін, өз өкілеттіктерін толық
келемде пайдаланбау ... ... ... Парламенттің ішінде, сондай-ақ
мемлекеттік билік тармақтарының арасында ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Саяси жауапкершілік туралы мәселені анықтау үшін саяси жауапкершілік
субъектісі кім болатынын, саяси жауапкершіліктің негіздері мен ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін: а) депутаттоп- тары; ә) ... б) ... ... в) ... ... ... жеке ... саяси жауапкершілік субъектісі болып табылмайды,
ойткені бір адам Парламентгегі саяси жағдайға елеулі ықпал ететін ... ... ... Егер бір ... ... акцияларын басқа
депутаттар қолдаса, бүл Парламентте ... заң ... ... ... белгілі бір саяси жағдаят қалыптастырады, онда депутат
топтарының, Палатаның, ... ... ... ... ... ... топтарының саяси жауапкершілігі. Қазақстан Республикасының
Конституциясы Депутат топтарының саяси ... ... ... ... ... ... айып тағу және оны тексеру турсілы
шешім Мәжіліс депутаттарының кем дегенде үштен ... ... ... ... ... ... ... қабылдана алады.
Президентке айыптағу бірнеше сатыдантүрады. Бірінші саты — айып тағу
және оны тексеру. Егер Мәжіліс шешім қабылдаса, онда ... ... ... ... жүргізеді. Тексеру нәтижелері Парламент Палаталарының
бірлескен отырысының ... ... Бұл енді ... саты ... Материалдар қарастырылардыңалдында Жоғарғы Соттың және
Конституциялық ... айып ... ... мен ... ... ... қорытынды жасауына табысталады. Егер айып тағу
осы сатылардың әр қайсысында қабылданбаса, ынтагерлердің ... ... үшін ... ... олар негізсіз айып таққаны үшін
заңи жауапкершілік котереді. Айып тағылған сәттен бастап екі айдың ішінде
осы ... ... ... шешімнің қабылданбауы Республика Президентіне
қарсы тағылған айыпты қабылданбаған деп мойындауға әкеліп соғады. ... сөз, ... ... заңи ... ... ... ... туралы болып отыр. Президентке ... ... айып ... заңи және нақты неғіздер болмағандықтан емес, түпкілікті ... ... ... алынғаны себепті қабылданбай отыр. Бұл жағдайда
депутаттардың өкілеттіктері саяси уәждердің негізінде тоқтатылатын болады.
Қазақстан Республикасының Конституциясы, басқа ... ... ... ... ... ... жауапкершіліғін
көздемейді. Болашақта, саяси партиялар нығайып, ... ... ете ... халде болатын уақытта, олардың саяси жауапкершілігін
регламенттеу туралы мәселе өзекті болады. Басқа ... екі ... ... ... ... кезеңде Қазақстан
Республикасы Парламентінде орын алуы мүмкін көріністі бейнелейді.
Парламент Паяаталарының саяси ... ... ... ... өкілеттіктерін тиісті атқару мен ... ... ... үшін ғана емес, сонымен қатар бірлескен өкілеттіктерді жүзеге
асыру үшін және ... ... ... ... ... үшін ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясы тікелей
емес, бірақ жанамалы ... ... ... әрқайсысының жеке
тиіссіз заң шығарушылық, бақылау қызметі үшін ... ... ... ... ... ... заңдарды қайтаруы, біздің
пікірімізше тек салақ ұқыпсыз үшін, заң шығарушылық техникасы ережелерін
бұзу үшін ғана ... ... ... ... ... сезімінің әлсіреуі
үшін де саяси ескертпенің көрінісі болып табылады. Егер осындай жағдайлар
бірен-саран болса, онда бұл ... ... ... қоюға болушы еді.
Өкінішке орай, бұл олай емес. Палаталардың ... ... ... ... баға береді.
Парламент Палаталарының әрқайсысы депутаттардың жалпы санының кем
дегенде ... ... ... бойынша Үкімет мүшелерінің өз қызметінің
мәселелері бойынша есептемелерін тындауға ... ... ... ... ... ... Үкімет мүшелерін қызметінен
босату туралы Президентке жолдау қабылдауға ... Осы ... ... ... ... босату үшін міндетті негіз болып табылады. ... да сөз ... ... ... емес, Президентің кесімін
қабылдау үшін негіз болып табылатын саяси әрекеттері туралы болып ... ... ... ... ... ... ... бұл
Палаталар үшін қандай да бір саяси ... ... ... ... ... пайдаланбауының немесе тиімсіз пайдалануының
саяси салдарлары анық. Бұл тек ... ... қана ... ... ... ... басқарушылардың қызметінің тиімділігін, заңдылығын тексеру
үшін ... ... ... болып табылады. Алайда, Парламент
Палаталары ... ... ... және ... ... бұл да
сондай-ақ Палаталардың саяси баламалылығының пайдасына куәгерлік болып
табылмайды.
Парламент Палаталары Төрагаларының ... ... ... заң шығарушылық бойынша жұмысқа басшылық етеді, сондықтан оларға
үлкен саяси жауапкершілік жүктеледі. Парламент Палаталарының ... ... ғана ... олар жоғары санатты саяси қызметшілерге жатады.
Оларды сондай ретінде ... ... ... ... конституциялық
мәртебесінен туындайды. Мысалы, Конституцияның 48-бабына сәйкес Қазақстан
Республикасының Президенті ... ... ... ... ... ... ... болған жағдайда, Президенттің окілеттігі
қалған мерзімге Парламент Сенатының Төрағасына ... ... ... Президент өкілеттігін қабылдауы мүмкін болмаған ретте ол ... ... сына ... Егер ... ... оздерінің
міндеттерін атқара алмаса, олар қызметінен қайта шақырылып алына ... ... ... ... ... ... ... жауапкершшгі. Парламент ... ... ... заң ... ... ... асыру үшін саяси
жауапкершілік көтереді. Бұл жауапкершілік "виртуалды" сипатқа ие, өйткені
сайлаушылар не ... ... ... ала ... не ... ... Бірақ сайлаушылар түрлі тәсілдермен беретін ... ... ... оны ... және ... ... сөгу түрінде көріне
алады. Соңғы жағдайда сөз сайлаушылардың саяси органды ... ... ... ... болып отыр. Бұл саяси дәрменсіздік үшін берілетін
ең қауіпті саяси ... ... ... ... ... ... халықтың алдындағы саяси жауапкершілігін жалпы
сезінетінін және түсінетінін көрсетеді.
Парламенттің саяси жауапкершілігінін негізгі өлшемі оны ... ... ... ... ... ... ... Парламенттің Үкіметке сенімсіздік білдіруі, Парламенттің Премьер-
Министрді тағайындауға келісім беруден екі мәрте бас тартуы, ... ... ... және басқа мемлекеттік билік
тармақтарының арасындағы бітімсіз келіспеушіліктерінің нәтижесіндегі ... Екі ... ... бар ... Парламенттерде (Ресей
Федерациясы, Қырғыз Республикасы, ... және ... бір ... бұрын таратуға болады. Палаталардың бірін таратудың бірқатар
басымдықтары бар: 1) ... ... ... да, ... ... және заң
шығарушы орган функцияларын жалғастыра береді; 2) мемлекет заң ... ... бұл ... ... ... ... ... заң
қабылдау қажет болған кезде ете маңызды; 3) таратылған Палатаның ... ... ... ... ... ... ... сабақтықтығы,
дәйектілігі қамтамасыз етіледі; 4) кінәсі жоқ Палатаның депутаттары
жазаланбайды; 5) материалдық ... мен адам күші ... аз ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясында осы мән-
жайларды ескерген дұрыс.
Қазақстан Республикасы Конституциясы көздеген ... ... ... ... ... саяси сипатқа ие. Бұл негіздер конституциялық
нормалармен көзделгендіктен, олардың қүқықтық қасиеттері бар деп ... ... деп ... үшін олардың логикалық құрылымының
элементтерінің — гипотеза, диспозиция және санкцияның ... де ... Бұл ... ... орын ... ... емес, болжамды сипатқа
ие болады. ҚР Конституциясының 63-бабының 1-тармағына жүгінейік: ... ... ... тарата алады. Басқаша айтқанда,
Парламентті тарату Президенттің міндеті емес, құқығы болып ... ... ... ... бір ... ... болады - санкция бар,
бірақ ол қолданылмауы мүмкін. Тәрізі, ... ... және ... үшін қолданылатын шараның ерекшелігі осында болар. ... ... ... ... ... Премьер-Министрді
тағайындауға келісім беруден екі дүркін бас тартуы ... ... ... ... ғой. Керісінше, екі жағдай да Парламенттің
Конституция ... ... ... Парламентті өзінің құқықтарын
пайдаланғаны үшін жазалауға бола ма? Бұл ... тек ... ... ... орай ... ... беруге болады. Сондықтан Президент
саяси жағдайды ескере отырып, Парламентті тарату не таратпау мәселесін ... ... ... саяси шара емес, Парламенттің конституциялық
құқығын орынсыз пайдаланғаны үшін саяси ... ... ... "пышағының"
астына кінәлілер де, кінәсіздер де түседі.[1]
Парламентті тарату үшін негіз ретінде ... ... ... ... Бұл ... саяси нышанмен қатар, құқықтық нышан анық
көрінеді. ... ...... ... үшін ... ... әкелетін,
оның әлде бір бөлігінің функцияларындағы үзіліс. Дағдарыс, мысалы,
Палаталардың ... ... және ... ... арасындағы
тайталастық катынастардан көрінуі мүмкін. ... ... ... ... тежеу және қарсы сал- мақтартетігін қозғай
алады. Әлбетте, Конституция Президенттің ... ... ... ... ... қалыпқа келтіру мақсатында көздейді. Президент
саяси дағдарыс туғыза отырып, сол арқылы Конституцияны бұзады. ... ... ... ... Сөндықтан да, Парламентті тарату
конституциялық тәртіпті бұзу үшін саяси шара ... ... ... ... ... Конституциясы
төмендегілердің көздейді: 1) депутаттың; 2) Палаталардың төрағаларының; ... ... ... ... ... ... ... депутаттық иммунитетті
пайдаланады. Иммунитеттің аса маңызды элементтері сөз және ... ... ... ... қол ... ... ... заңнамасы Парламент депутатын қол сұғылмаушылықтан айыру рәсімін
регламенттейді. Бұл ... ... жату ... ... Тек ... ... депутатты депутаттық қол сұғылмаушылықтан айыру
туралы мәселені қарастырған кезде депутаттыңсаясиакцияларын ... ... ... ... тиіс ... атап көрсетейік. Депутаттың
үстінен тиісті құқық қорғаушы органдар берген материалдар төмендегідей
көнституциялық қағидаларға өрай ... және ... ... ... ... ... ... үсталса; 2) депутат ауыр қылмыс жасаса.
Парламент Палатасының депутатты депутаттық қол ... ... ... ... шара ... конституциялық құқықтық жауапкершілікті
іске асыру болып табылады. ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты бір конституциялық қағидаға
назар аудару қажет. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... жасаған жерінде үсталған немесе
ауыр қылмыс жасаған жағдайда тиісті Парламент Палатасының келісімінсіз
қылмыстық ... ... ... Көріп отырғанымыздай,
Конституцияда депутаттардың ерекше ауыр ... ... ... ... ... ... ... тартыла алатыны
көрсетілмеген. Егер Конституцияның қағидасын сөзбе-сөз түсіндіретін болсақ,
онда депутат ауыр қылмыс жасаған ... ... ... ... ... ... ... тартыла алады. Біріншіден,
Қазақстан Республикасының Конституциясының қағидаларын ... ... ... ... ... ... Бірақ уәкілетті
органдар бұл мәселе бойынша Конституциялық Кеңеске ... ... ... жоқ. ... ... ... орган Конституцияның аталмыш
нормасын егер Конституция депутатты ауыр қылмыс жасағаны үшін ... ... ... ... ... ... ... болса, онда, әлбетте, депутатты ерекше ауыр қылмыс ... ... ... келісімінсіз қылмыстық жауапкершілікке тартуға
болатын түрде логикалық түсіндіруге құқысыз. Бірақ қылмыстық ... ... ... жол ... Бұл жерде баска принцип әрекет етеді:
егер қылмыстық заңда ... ... жоқ. ... ... заң
болмағанымен, онда депутатты қандай қылмыс жасағаны үшін ... ... ... ... ... ... ... Конституция 1995 жылы қабылданды, оның ... ... ... ... ... ... кодекстің қағидаларына сәйкес болатын.
Жаңа ... ... ауыр және ... ауыр ... ... ... қағидасын даулауға бола қоймас, сондықтан Конституцияға
(52-баптың 4-тармағы) "... немесе ерекше ауыр ... ... ... керек.
Конституцияда заңи жауапкершіліктің басқа түрлері де көзделген.
Олардың негіздерін екі ... ... ... 1) ... ... ... 2) депутаттың Парламенттің шектерінен тыс жүріс-
тұрысына байланысты.
Депутат ... ... ... ... ... үшін депутатқа
парламенттік тәртіптік жаза шаралары қолданылады. Алайда депутат ... ... ... ... ... ... ... жасаған
жағдайда, депутат депутаттық мандатынан айырылады. Бұл ... ... ... ... ... ... төрагаларының құқықтық жауапкершілігі ... ... ... ... Парламенті және оның
депутаттарының мәртебесі туралы" Конституциялықзанда, ... пен ... ... Бұл ... тек Палаталар төрағаларының олар қол
қоятын кесімдер үшін жауапкершілігін атап ... ... ... 45-бабының 3-тармағында Республика Президенті қол қоятын
Парламент актілері сондай-ақ Үкімет ... ... ... тиісінше осы актілердің зандылығы үшін ... ... ... әр ... төрағаларының не Премьер-Министрдің
алдын ала қолдары қойылып тиянақталады. Бүл конституциялық ... ... ... бірқатар сәттері бар. Біріншісі - ... ... ... қол ... ... Конституцияға сәйкес,
Президенттің қол қоюына а) Конституцияға өзгертулер мен ... ... заң; ә) ... заң; б) ... заң үсынылады.
Қабылданғаннан кейін олар ... ... ... қолдары
қойылып тиянақталады. Екінші — аталған кесімдердің "заңдылығы деген ... Бұл ... екі ... ... а) қандай зандылық туралы сөз
болып отыр: коңституциялық па, әлде ... ме; ... ... ... ... жоғарыда аталған кесімдердің барлығына қоюға
бола ма. Егер сөз конституциялық ... ... заң ... ... ... ... ... зандылыққа, яғни, ҚР
Конституциясының қағидаларына сәйкес болуға ... ал егер сөз ... ... ... ... онда ол Конституцияға да, ... ... да ... ... ... ... 45-бабының 3-тармағында сөз
Конституцияға өзгертулер мен ... ... ... ... зандылығы
туралы болып отырған жоқ. Айтылғаннан кем дегенде екі қорытынды шығаруға
болады: 1) ... ... ... ... ... ... да, сондай-ақ әдеттегі заңдылық
мағынасында да ... 2) ... ... төрағалары тек
конституциялық және әдеттегі заңдардың зандылығы үшін заңи жауапкершілік
көтере ... ... ... мен ... енгізу туралы заң
Парламент Палаталары төрағаларының қолтаңбаларымен бекітілетін болғанымен,
ол үшін олар ... ... ... осындай заңға зандылыққа
сәйкестік туралы талап ... ... ... ... өзі ... ... сонысымен заңдылықтың ахуалына ықпал етеді ғой. Сонда ... ... ... қол қойған заң (конституциялық және
әдеттегі) зандылыққа сәйкес ... олар ... заңи ... ... да, басқа заңнамалық кесімдерде де бұл сүраққа тура
жауап берілмейді. Бұл жерде екі ... ... ... Біріншісі -
Палаталардың ... ... қол ... ... ... ... ... зандылығы үшін жауапкершілігі.
Президент кейде Конституцияға сәйкес еместігін көрсете отырып, ... қол ... ... ... ... ... төрағаларын
заңи жауапкершілікке тарту жағдайлары ... ... ... ... ... өзі ... Кім оларды жауапкершілікке
тартады? Парламенттің өзі ме? ... ... ... ғой, ... не үшін жауап- кершілікке тарту керек? Президент, ... ... ... кем ... ... бір ... Президент әлі қол ... ... ... ... ... ... жолдануға құқылы. Егер
Палаталардың төрағалары ... ... ... және ол ... емес деп ... онда ... заңи жауапкершілікке тарту
неге қажет? Конституция ... түзу ... ... Әрі ... ... төрағаларын олардың қолтаңбаларымен бекітілген, Президент ... ... ... үшін заңи ... ... ... болуы
мүмкін. бұл жерде де ... ... кім және ... ... ... анық ... Аталмыш констиутциялық қағида пәрменді
болуға тиіс сияқты еді, бірақ ... ол ... ... қала
береді.
Парламенттің құқықтық жауапкершлігі. Жалпы Парламенттің құқықтық
жауапкершілігі ... ... бола ма? ... ... Парламенттің құқықтық
жауапкершілігі туралы айтқан дұрыс емес, өйткені бүкіл Парламентке қатысты
қандай да бір ... ... ... ... ... ... болғанымен де,
бүкіл депутаттар корпусының Парламенттің өз функцияларын сапалы ... үшін ... ... ... айту керек. Бұл, атап
айтқанда, депутаттардың ... ... ... ... ... ... бұлжытпай сақтай отырып жауапты, кәсіпқойлык қарауы. ... ... ... жаңсақтықтар, кемшіліктер аз емес.
Міне, оған екі мысал. Мәжілістің қарастыруына келіп ... заң ... ... өтуге тиіс. Бұл нормативтік құқықтық кесімдер туралы
заңның талабы. Бірақ ... ... ... заң ... ... ... ... әртүрлі себептері бар: біресе ақша жоқ, біресе
уақыт жоқ және т.т. Арзан заң - ең ... заң. Оның ... тыс ... бар: ... ... ... зандарды жиі өзгерту және
т.б. Екінші мысал - тіпті Конституцияны бұзуға әкеліп соғуы ... ... ... ... ... 2001 ... 10 қазанда "Әскери
қызметкерлердің еңбегіне ақы ... және ... ... ... ... кесімдерге өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы"
заң жарияланды. Заң 2001 жылғы 10 қазанда ... ... 2001 ... 1
қаңтардан бастап енгізілді, яғни, Заңға кері күш берілді. Кері күш ... ... ... ол үшін белгілі бір жағдайлар болу керек. ... ... ... ... кері күш беруге болмайтыны
аталған. КР Конституциясының ... ... 5) ... ... ... ... кері күші болмайды деп тікелей
жазылған. Рас, аталмыш қағиданы тар аяда ... сол ... ... ... ... бар. ... заң ... қызметкерлерге
жәрдемақылардың мөлшерін төмендетіп, 2001 ... ... ... ... заңмен салыстырғанда, олардың жағдайын нашарлатты. Бұрынғы заң 2001
жылдың қазанына дейін әрекет етті және ... ... ... да, ол ... ... ... отырды. Әскери
бөлімдер әлдебір топқа 2001 жыл үшін жәрдемақыны қолданыста болған ... ... олар ... ... не үшін және ... жауап беруге
тиіс? Жәрдемақыны басқаның кінәсінан ала алмаған әскери қызметкерлер немесе
олардың отбасылары неліктен зардап шегуге ... ... ... әлі жас. Ол ... заң ... жүйесін қалыптастыруға белсенді
қатысуда. Оның жүмысындағы кемшіліктер уақыт өте ... ... ... ... ... ҚҰЗЫРЕТІ ЖӘНЕ ОНЫ ЖҮЗЕГЕ
АСЫРУДЫҢ ... ... ... және оны ... асырудың ұйымдық
нысандарының түсінігі
Атап көрсетілгендей, заң Парламенттің тұтас құзыретін, Сенаттың
ерекше құзыретін және ... ... ... белгілейді. Бұл арада,
тұтас алғанда Парламенттің құзыретін қарастырайық. Парламенттің құзыретін
де ерекше деп атауға болады, өйткені бұл ... ... да, ... ... ... ... ... мәселелер тек
Парламент Палаталарының бірлескен отырыстарында ғана ... ... 1996 ... 20 мамырдағы бірлескен отырысында
қабылданған Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... шарты мен тәртібін, Сенат және Мәжіліс
регламенттерімен ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынасының, Палаталардың бірлескен органдарын ... және ... ... ... ... ... ... ез жұмысын сессиялық тәртіппен
жұзеге ... ... ... Палаталардың, Палаталар Бюроларының,
тұрақты комитеттерінің және Палаталардың ... ... және жеке ... ... Жаңа ... ... ... сайлаудың қорытындысы жарияланып, әр ... кем ... ... ... ... ... әрі ... отыз
күннің ішінде Президент шақырады. Парламент сессиясы Сенат пен Мәжілістің
бірлескен отырысымен ашылады және жабылады.
Парламенттің ... және ... тыс ... ... ... ... Мәжілістің Төрағасы шақырады және жабады
және жылына бір рет — ... ... ... ... ... ... ... жұмыс күніне дейін өткізеді. ... ... ... 1) өзінің жеке бастамасы бойынша; 2) ... ... ... 3) ... депутаттарының жалпы санының кем дегенде
үштен бірінің ұсынысы бойынша Палаталардың кезектен тыс ... ... ... ... ... тыс ... ... Президент
белгілеген мерзім мен тәртіпте өткізіледі. Кезектен тыс бірлескен отырысты
өткізу ... ... ... ... Палаталардың Торағалары және
депутаттар оны өткізуге себепші болған мәселенің басын ашады.
Палаталардың бірлескен ... әр ... ... жалпы
санының кем дегенде үштен екісі қатысқан жағдайда құқылы болып есептеледі.
Палаталардың ... ... ашық ... ... ... ... ... де қарастырған. Егер ... ... ... көбі ... берсе, Президент пен депутаттардың
ұсынысы бойынша жабықотырыс откізілуі мүмкін. ... ... ... ... да, ашық отырысқа да қатысып, соз сойлей алады. Оған
Президент, Премьер-Министр, Үкімет ... ... ... Төрағасы, Бас
Прокурор, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің төрағасы, Мемлекеттік Хатшы,
Президент Әкімшілігінің ... ... ... бірлескен отырыстарында қаралатын мәселелер
Қазақстан Республикасы Конституциясымен белгіленген (53-бап). Ол ... ... ... ... Мәселелер қос Палата депутаттарының
бірлескен отырысында талқыланады, бірақ талқыланған мәселелер бойынша ... ... ... ... екі ... да дербестігі
сақталады, бір Палатаның екінші Палатаға қысым корсету мүмкіндігі жойылады.
Екі ... да ... ... дауыс берсе шешім қабылданған болып
есептеледі.
Палаталардың бірлескен отырыстарында ... ... ... ... енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың жобасы.
Конституцияға ... мен ... ... тек ... ... ... ... Парламентте қаралу тәртібін Президенттің өзі
белгілейді. Конституцияға ... мен ... ... ... кем ... екі ... ... қажет. Мұндай тәртіп
өзгерістер мен ... ... ... ... ету,
конституциялық қағидалардың тұрақтылығының бұзылуына жол бермеу үшін
Парламент ... ... ... ... сөз ... ... оның өкіліне беріледі.
Сонан соң депутаттар ... ... ... оқылымда Конституцияға
енгізілетін озгерістер мен толықты рулардың жобасы түжырымдамалық ... Бұл ... ... теориялық жағынан жан-жақты негіздеу
қажет, оның стратегиялық маңызын (тактикалық және ... ... ... сөз. ... ... ... ... Псшаталардың
бірлескен отырысы жобаны мақұлдау және оны екінші оқылуына әзірлеу немесе
оны қабылдамай тастау туралы ... ... ... ... әр Палата жоба бойынша дауыс береді. Егер әр
Палата депутаттарының жалпы санының кем ... ... үші ... берсе,
онда өзгерістер мен толықтырулар қабылданған болып есептеледі. Егер ... ... ... ... өзгерістер мен толықтырулар
енгізу жөніндегі ұсынысы қабылданбай қалған болып есептеледі.
Конституция ... ... ... мен ... ... заңмен жұргізіледі. Конституцияда Парламенттің заң актілерін зандар,
Парламент қаулылары, Сенат пен Мәжіліс қаулылары ... ... ... Мәжіліс Регламентінің 56-тармағында былай деп жазылған:
"Комитеттер Республика Конституциясына ... мен ... ... ... заң ... ... ала ... өткізеді."
Регламенттің бұл ережесі Конституцияға және Президенттің Парламент туралы
Жарлығына сәйкес келмейді. Конституция Конституцияға енгізілетін ... ... және ... ... дәл ... көрсеткен (53-
бап, 1-тармақ). Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар әр ... ... ... ... төрттен үшінде көпшілік даусымен
енгізіледі (62-баптың 3-тармағы). ... ... ... ... ... бойынша әр Палата депутаттарының жалпы санының кемінде
үштен екі көпшілік даусымен қабылданады (62-баптың 4-тармағы).
2. ... ... ... ... оған өзгерістер мен
толықтырулар енгізеді. Қазақ КСР-ның (КСРО-ның) заң практикасында ... және жай ... деп бөлу ... ... ... 1995 ... Конституциясы "конституциялық
зак" деген атауды қабылдап, оған белгілі бір ... ... Ол ... ... ... конституциялық зандардың Конституцияға
өзгерістер мен толықтырулар енгізбейтіндігін айқын белгіледі; екіншіден,
бүрын да айтылғандай, Конституция мен ... ... ... толықтырулар енгізудің рәсімдік белгілерін нақтылады.
Конституциялық заңның жобасы, сондай-ақ оған енгізілетін езгерістер мен
толықтырулардың жобасы ... ... ... ... Парламент
Палаталарының бірлескен отырысын шақырады. Отырыста заң жобасын қарау
мерзімі белгіленеді және заң ... ... ... істеу үшін Сенат пен
Мәжіліске жіберіледі. Мерзімі өткеннен кейін ... ... ... ... отырысын ша- қырады. Осы отырыста заң ... ... оның ... сөйлейді. Содан соң әр Палатадан қосымша
баянда- машы сөз алады және ... ... ... оған ... ... ... ... бойынша кем дегенде екі реттен оқылым өткізіледі.
Бірінші оқылымда конституциялық ... ... оған ... мен ... ... тұжырымдамалық талқылаудан өтеді. Бұл
конституциялық заңның конституциялық қатынастарды ... жай ... ... ... күші бар акт ... оған үлкен ... ... Заң ... ... ... ... жағдайда
парапарлық жолмен әр Палата депутаттарынан бірлескен комиссия құрылады.
Комиссия жұмысының қорытындысымен екінші ... ... Егер ... ... кем ... үштен екісі оған дауыс берсе
конституциялық заң қабылданған болып есептеледі. Демек, ... ... қос ... ... ... ... ... отырысында республикалық бюджет,
Үкіметтің және республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау ... ... ... ... пен есеп алдымен Мәжілісте, содан
соң Сенатта талқыланады. Республикалық бюджеттің Үкімет енгізген ... ... ... ... ... ... мәселе қоюға
қүқылы.
4.Парламент Палаталарының бірлескен отырысында Президентгің қабылданған
заңға наразылығы талқыланады. Егер ... ... бір ... ... наразылық қабылданған болып есептеледі. Наразылық алдымен
Мәжілісте талқыланады, содан ... ... ... ... үшін
Сенатқа жіберіледі. Содан соң олар Палаталардың бірлескен отырысында
қарайды. Егер әр ... ... ... ... үштен екісінің
көпшілік даусымен Парламент олар түтас заң бойынша немесе оның жекелеген
баптары бойынша бүрын ... ... ... ... онда Президент
қарсылығы еңсерілген болып есептеледі. Осы ... ... ... ... мерзім ішінде қол қояды. Егер дауыс беру арқылы Парламент Президент
наразылығын ... ... онда заң ... деп, не заң ... редакцияда қабылданған деп есептеледі.
5. Қазақстан Республикасының Конституциясы Президентке Парламенттің заң
шығару өкілеттігін беру туралы бастамашы болу ... ... ... ... ... бірлескен отырысында қаралады. Парламент
әр Палата ... ... ... ... екісінің дауыс беруімен оған
заң шығару өкілеттігін ... ... ... заң ... өкілеттігі бір
жылдан аспайтын мерзімге беріле алады.
Конституция заң шығару өкілеттігі берілген ... ... Бұл ... ... ... ... мен
толықтырулар енгізуден басқа барлық мәселелер бойынша заң шығару өкілеттігі
берілгенін білдіреді.
Президентке заң шығару өкілеттігін беру ... ... ... ... отырысында шешілетіндіктен, ... ... заң ... жөніндегі өкілеттік те берілуі
мүмкін. Бұған дау тумаса керек. Алайда, ... ... ... ... ... беру қүқығын шектеген. Парламент Регламентінің 51-
тармағында Парламент заң ... ... ... заң ... ... ... ... айтылады. Демек, әңгіме Парламенттің заң
шығару өкілеттігін шектеу жөніндегі қайсыбір ескертусіз-ақ беру ... ... ... ... жай ... ғана ... конституциялық зандар
да қабылдайды ғой. Зандық күші ... жай ... ... өкілеттігін беру
арқылы заңи күші жоғары конституциялық заң қабылдау қүқығын беруге ... ... ... ... Парламент РегламентініңЗІ-тармағы
Конституцияның 56-бабының ... ... ... Палатаныңбірлескен отырысында Премьер-Министр мен Ұлттық
Банктің Төрағасын тағайындауға келісім беру ... ... ... Осы
мәселе бойынша Президент жазбаша ұсыныспен ... ... ... рәсімі Парламент Регламентімен қарастырылады және мәселе егжейтегжейлі
талқыланады. Премьер-Министрлікке кандидатқа, ... ... ... ... ... ... ... Депутаттардың ұсынылған
кандидатураны ... да, оған ... ... да ... бар. Депутат осы
мәселе бойынша жарыссөзге шықпай қоюға да ... ... ... кандидатураға келісім бермей қойса Президенттің ... ... ... ... бар. ... кан- ... жаңа ... да ұсына
алады.
Қызметке тағайындауға келісім беру туралы шешімді Парламент әр Палата
депутаттары жалпы санының көпшілік даусымен қабылдайды. ... ... ... тәртібін қабылдауы да мүмкін.Егер Парламент Президент ... ... ... онда ... қоюдың себептерін кеңінен
дәлелдеген шешім шығарады.
7.Конституцияға сәйкес Палаталардың бірлескен отырыстарында Үкіметтің
бағдарламасы ... ... өзін ... ... бір ... ішінде Парламентке Үкіметтің Бағдарламасы туралы
баяндамасын ұсынады. Баяндаманы депутаттар талқылайды. Депутаттар ... ... да, ... тастауы да мүмкін. Егер ... ... ... екі айдың ішінде бағдарлама туралы екінші
мәрте баяндамасын үсынады. Үкімет бағдарламасы әр Палата депутаттарының
жалпы санының ... екі ... ... ... ... ... Үкімет Бағдарламасының қайтара қабылданбай тасталуы Конституцияға
сәйкес ... ... ... ... ... ... Осы мәселе бойынша Парламенттің ... ... ... ... ... ... ... деп түсінген жөн. Мұндай
жағдайда Үкімет ... ... ... ... тура ... ... ... да
қарастырады. Парламент: 1) егер Премьер-Министр Үкімет еңгізген заң
жобасының қабылданбауына ... ... ... ... ... ... ... вотумы туралы ұсыныс әр ... ... ... ... екі ... жинай алмаса, заң жобасы дауыс ... ... ... ... Үкімет мұндай құкыкты жылына екі
реттен артық пайдалана ... 2) егер ... ... ... ... ... жалпы саны- ның кем дегенде бестен бірінің
бастамасы бойынша ... ... ... ... ... ... шешім
қабылдай алады.
8.Республикасы Конституциясы Парламенттің ... ... ... бастама көтеру құқығын қарастырған. ... ... ... отырысында әр Палата депутаттарының жалпы ... ... ... ... және ... ... Президентке
жіберіледі. Парламенттің бастамасы ... үшін ... ... ол ... жеке өзі ... бастаманы қолдауы да, қабылдамай
тастауы да мүмкін. Конституцияда республикалық референдум өткізу ... ... ... бір ғана жағдай көрсетілген: ол —
Конституцияға озгерістер мен толықтырулар ... ... Бұл ... ... болатын басқа мәселелер бойынша Парламент республикалық
референдум өткізу туралы ... ... ... ... сез ... ... Парламенттің республикалық референдум өткізу туралы бастамасын
қабылдамай тастаса, бұл мәселе ... ... ... ... ... ... ... кем дегенде екі жылдан соң
осы мәееле бойынша референдум өткізу туралы Президентке ... ... қос ... бірлескен отырысында республиканың
Конституциялық Кеңесінің конституциялық зандылықтың жай-күйі туралы жыл
сайынғы жолдауы ... ... ... ... - ... ... үшін де, Конституция теориясы үшін де жаңа
ұғым. Заңдылыктың барлық ... ... ... лауазымды
адамдардың, қоғамдықбірлестіктердің және азаматтардың заңды сақтауы ретінде
қабылданған ... ... ... отырып, конституциялык зандылыққа анықтама
беруге болады. Мұндай жағдайда конституциялық зандылық - ... ... мен ... лауазымды адамдардың, қоғамдық бірлестіктер мен
азаматтардың конституциялық нормаларды бәрі бірдей қатаң ... ... жөн. Бұл не ... сөз? ... ... құқықтық қатынасқа
субъект ретінде катысатындардың бәрі ... ... ... ... ... ... конституциялык нормаларды қатаң
сақтауы тиіс. Конституциялык Кеңес конституциялық нормалар қолданылггтын
салалардың бәріне ... ... ... оған ... жай-күйін зерделеу міндетін жүктеуге бола ма? ... ... ... ... ... мысал келтірейін. "Судья ... іске ... ... ... және ... мен ... ... (77-бап). Прокуратура "...зандылықтың кез келген бұзылуын анықтау
мен жою жөнінде шаралар қолданады, сондай-ақ Республика Конституциясы мен
зандарына қайшы ... ... мен ... да ... актілерге наразылық
білдіреді" (83-бап). Конституцияның келтірілген кағидаларынан көрінгендей,
конституциялық нормаларды сақтау соттың да, ... да ... Оның ... ... сақтау әр азаматтың міндеті (34-бап, 1-
тармақ). Әр мемлекеттік орган ... ... ... ... шүғылдануға құқылы. Конституциялық Кеңес, менің ойымша, тек
өзінің өкілеттігіне қатысты мемлекеттік өмір ... ... ... ... ... ... ... ұсына алады.
Парламент Палаталары бірлескен отырыстарында Конституцияда козделген басқа
да маңызды мәселелерді қарайды (53- бап және т.б.)[4]
2.Парламент Мәжілісі мен Сенатының ... ... ... ... құзыреті құрама екі
бөліктен: 1) Мәжілістің ... ... ... ... 2) ... арқылы әуелі Мәжілісте, содан кейін Сенатта жүзеге ... ... ... ... ... ... мәселелерді
жатқызады.
Іс жүзінде Конституцияның 56-бабында заң шығарушы заң жобасы тек Мәжіліске
берілуі мүмкін, оны тек Мәжіліс қана ... ... деп ... ... ... ... жағынан Конституцияның 54-бабынан туындайды. Онда заң туралы
мәселе алдымен Мәжілісте, содан кейін Сенатта қаралады деп анық ... ... ... емес, заң жобаларын қарауға қабылдау және қарау
Мәжілістің ерекше қарауына жатады. ... ... заң, ... заң деп ... ... ... заңға Президенттің наразылығы
бойынша ұсыныстар әзірлеу Мәжілістің ерекше қарауына ... ... ... ... ... және ... ... қара- уына береді. Қорытынды Президент өкілінің қатысуымен
әзірленеді. Мәжіліс ... ... ... мен ... және шешім шығарады.Аталған мәселе бойынша Мәжіліс депутаттарының
жалпы санының төрттен үшінің көпшілік даусымен ... ... ... материалдармен қоса зерделеу үшін
Сенатқа жіберіледі, сондай-ақ бұрын да ... ... ... қарауына беріледі.
Іс жүзінде аталған мәселені қарау да Мәжілістің ерекше қарауына жатпайды,
өйткені ол қос ... ... ... ғана ... ... ұсынысы бойынша республиканың Орталық сайлау ... оның ... ... мен ... ... ... ... боса- ту Мәжілістің ерекше қарауына жатады.
3.Президент аталған түлғалар бойынша ... ... ... Ол ... қаралып, олар Мәжіліске өз қорытындыларын береді.
Мәжілісте Президент немесе ол уәкілдік берген лауазымды түлға әр кандидатты
жеке-жеке ұсынып, сөз ... ... ... ... талқылау мен
дауыс беру әр кандидатқа жеке-жеке жүргізіледі. Мәжіліс ... ... ... ... дауысын жинаған кандидат сайланған болып
есептеледі. Жоғарыда аталған лауазымға ұсынылған ... ... ... ... жаңа кандидат ұсынады.
Орталық сайлау комиссиясының Төрағасын, Төрағаның орынбасарларын,
хатшысы мен ... ... ... ... ... тағайындау
рәсімімен бірдей жүргізіледі.
4.Республика Президентінің кезекті сайлауын хабарлау және ... тыс ... ... Мәжілістің ерекше қарауына жатады. Кезекті
сайлау тамыздың бірінші жексенбісінен кешіктірілмей ... ... ... ... бес жылда бір рет өткізіледі. Президенттің
кезектен тыс сайлауы Президент қызметінен ... ... ... ... ... екі ... ... кешіктірілмей өткізіледі.
5.Екі депутатты Әділет біліктілік алқасының қүрамына екі жылға ... ... ... ... ... рәсімі Мәжілістің жалпы
отырысында ашық дауыс беру арқылы жүзеге асырылады. ... ... ... дағы жүмысты Палата комитеттеріндегі ... ... ... қарсы мемлекетке опасыздық жасады деп айып
тағу Мәжілістің ерекше қарауына жатады (56-бап). Тағылған айыпты ... ... және оның ... ... ... ... ... даусымен Парламент Палаталары бірлескен отырысының қарауына
беріледі ... ... ... айып ... іс ... бұл
мәселені түпкілікті шешпейді.
Жобасы Мәжіліс арқылы өткен занды Парламент қабылдайды. Мәжіліс заң
жобаларын қарауға қабылдайды және ... Бұл ... ... ... ... ... заң ... қызметі депутаттарға және
Үкіметке берілген заң шығару құқығын жүзеге асырудан басталады.
Заң шығару бастамасы арнайы принциптерімен ерекшеленеді.
1.Заң шығаруға ... ... ... ... ... Ол ... қызметке жатқызылған кез келген ... ... заң ... барлық субъектілердің де ... ... ... ... заң ... оны ... жоғары
тұратындығына орай емес, кезектілік тәртібіне орай ... ... ... ... заң ... ... ... бүзу болып
табылады.
2.Заң шығару бастамасы құқығын ... ... ... болмау
принципі. Субъект заң шығару бастамасы қүқығын кез келген уақытта, ешкіммен
келіспей-ақ өз қалауымен жүзеге асыра алады. Парламенттің заң ... ... ... кедергі келтірмеуі тиіс.
3.Заң шығару бастамасы құқығын оны иеленуші субъектілерінің өзі ... ... ... ... ... де заң ... ... алмайды. Үкімет
заң жобаларын тек өз атынан ғана енгізеді.
4. Заң шығару бастамасы кұқығының субъектісі ... заң ... ... ... ... ... Парламенті
Палаталарында). Парламент өз шешімін заң ... ... ... ... Заң ... ... аркылы заң шығаруға бастамашы
субъектісінің қүқығы жүзеге асырылады. Заң жобасының одан ... ... оның ... ... ... бастамасы қүқығы мынадай:
а) жаңа заң жобаларын енгізу, ә) қолданылып жүрген заңдарға өзгерістер ... ... және ... күшін жою туралы заң жобаларын ұсыну; б)
заңдарды қолданыска қосу мәселелері бойынша ... ... ... ... ... ... асырылады.
Мемлекеттік органдар (Үкіметтен басқа), азаматгар (Парламент депутаггарынан
басқа), қоғамдық бірлестіктер заң шығару ... ... ие ... ... олар заң жобаларын әзірлеп, оны депутаттар мен ... ... ... ... жобасы комитеттің (комитеттердің) қарауына беріледі, ол (олар)
қорытынды жазады. Палата Бюросы заң ... ... ... отырысының күн
тәртібіне енгізу, не жобамен жұмысты жалғастыру ... оны ... ... ... ... ... Регламентінде қажет болған жағдайда
оның заң жобасын бұкілхалықтық талқылауға енгізу туралы шешім қабылдайтыны
туралы жазылған (34-тармақ). Қазақстан ... ... ... ... ерекше қарауындағы қүкық қатарында қарастырмағанын айта
кеткен жөн. Регламенттің Мәжілісте қабылданған осы ережесі Конституцияға
кайшы ... ... заң ... ... ... ... ... болғанмен,
ол мақұлдаған заң жобалары заңға айналуы үшін ... ... ... кол коюы ... қой. ... ... ... демократиялы сияқты
көрінгенмен, заң жобаларының
алдымен Мәжілісте, содан кейін Сенатта кезегімен ... ... ... ... келеді. Былай болуы, халықтыңталкылауына
жіберу үшін Мәжіліс ұсынған заң жобасы кейін ... ... ... ... ... халық пікірімен санаспаған болып шықгіай ма. Мүмкін, заң
жобасын бүкілхалықтықталқылауға ... ... ... беру ... ... ... Президентке берілуі керек деп ойлаймыз.
Сенат заң жобасын тұтастай ... ... ... ... ... Егер Мәжіліс Сенат ұсынған езгерістер мен ... ... ... ... ... ... ол Сенатқа
жіберіледі. Егер Мәжіліс депутаттарының ... ... ... ... мен ... қарсы болса, онда заң жобасы бойынша көзқарас
қайшылығын еңсеру үшін Палаталар тендік жағдайында Палаталардың ... ... ... ... шешімі Мәжіліс Бюросының қарауына
беріледі. Егер Мәжіліс келісім комиссиясының шешімін ... онда ... ... сол ... ... ... Егер Мәжіліс келісім
комиссиясының шешімін мақүлдамаса, онда заң жобасының алғашқы нүсқасы ... ... ... Егер ... ... ... ... нүсқаны мақұлдаса, онда ол Сенатқа жіберіледі. Сенат оны ... ... ... ... Онда ... оны Сенатқа сол ... ... ... ... ... бірінші қайтарылғаннан кейінгі
тәртіппен мәселені қарауды қайта бастайды.
Сенат қабылдаған заң ... ... ... ... ... ... бола ... Сондыктан Конституция қабылданған
заңның конституциялылығы туралы Конституциялық Кеңеске ... ... ... ... ... ... қол қойғанға дейін
жүгінуге болады (72-баптың ... ... ... 1)
Мәжілістің Төрағасы; 2) Сенаттың Төрағасы; 3) ... 4) ... ... ... кем ... ... бір бөлігі жүгіне алады (72-
баптың 1-тармағы). Мәжілістің Төрағасы және Сенаттың ... ... ... ... өз ... бойынша Конституциялық ... ... ... ... идеясы осындай. Алайда, осы
идея ... пен ... ... ... басқашалау берілген. Мәжіліс
Регламенті Мәжіліс Төрағасының өз бастамасы бойынша Конституциялық Кеңеске
жүгіну мүмкіндігіне ... ... ... ... ... ... ... қатысты құқығында едәуір дәлсіздік
жіберілген. Мәжіліс Регламенті бойынша ... ... ... кем дегенде бестен бір бөлігін құрайтын депутаттар Конституциялық
Кеңеске жүгіне алады. Бұл да ... ... ... ... ... бұл ... ... жалпы отырысында қаралады және
егер "Конституциялық Кеңеске жүгінуді талап ... ... ... ... ... депутаттар саны жиналса ұсыныс қабылданған
болып есептеледі. Мәжіліс ... ... ... онда қатыса
алғанмен, Мәжіліс қараған мәселе бойынша олардың дауыс ... ... ... ... отырысында Мәжіліс депутаттарының бестен бір ... ... ... ... ... ... берді деп есептесек,
онда Мәжілістің ... ... ... ... ... ... емес, Парламент, яғни Мәжіліс пен Сенат депутаттарының бестен
бір бөлігі туралы айтылған.
Мәжіліс Регламенті Сенат ... ... ... ... Бірақ
Сенат та конституциялық норманы түсіндіруге езінше "үлес" қосқан. Сенат
Регламентінің 44-тармағында ... ... ... бойынша
Конституциялық Кеңес Сенат қабылдаған зандарды ... ... қол ... дейін қарайтыны туралы айтылады. ... ... сол ... ... ... кем ... бестен
бір бөлігін құрайтын Сенат депутаттары Сенат Торағасына Конституциялық
Кеңеске жүгінуі туралы ұсыныс жасауға ... ... ... ... ... ... Сенат Регламенті де Конституцияны өзгерткен,
олай болмағанның өзінде оның нормасын ... ... ... депутаттарының бестен бір бөлігі туралы
айтылғандықтан, демек Конституциялық Кеңеске жүгіну ... ... ... ... ... басымдығына келіп тіреледі. Тіпті сан жағынан
есептегенде де Конституция нормасы бұзылған емес пе. Мәжіліс
депутаттарының бестен бір ... ...... ... бір ... емес қой. ... 67 депутат бар, оның бестен бір
бөлігі — 13 депутат. Сенаттың бестен бір ... — 9 ... Ал ... ... бір ... — 23 ... қабылдаған заң Президенттің наразылығын туғызуы ... ... ... болуы тиіс және ол занды тұтастай не ... ... ... ... ұсыныс енгізе алады. Президент
наразылығы алдымен Мәжілісте, содан кейін Сенатта зерделенеді. ... ... ... ... отырыстарында шешіледі.
Бірқатар маңызды мәселелер әуелі Мәжілісте, сосын Сенатта қаралады.
Оған ... ... заң ... ... ... кейін оны Сенат заң ретінде
қабылдайды.
Парламент республикалық бюджетті және оның орындалуы туралы ... ... мен ... талқылайды, мемлекеттік салықтар
мен алымдарды белгілейді және қабылдамай ... ... ... ... пен ... ... сәйкес жүзеге асырылады.
Оларды талқылау тәртібі, заң жобаларының Мәжіліс пен
Сенаттан өту тәртібіне ұқсайды.
Қазақстан ... ... ... байланысты
мәселелер заңға сәйкес қаралады.
Парламент Мәжілісі белгіленген мерзімде ... ... ... ... және өзге де атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық
дәрежелерді белгілеу, республика рәміздерін ... ... ... ... ... тағайындау, т.б. Мәжіліс қараған мәселелер
бойынша шешім қабылдайды.
Мәжіліс Регламентінде ... ... оның ... ... кем ... он ... ... ұсынысы бойынша Парламент
қарауына республиканың мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қаралған. Үсынысты
Президентке Парламент енгізеді.
Мәжіліс белгіленген мерзімде мемлекеттік займ ... ... ... экономикалық және өзге де көмек көрсету ... ... Бұл ... ... заң ... қарайтын тәртіппен
қаралады. Бірақ Мәжіліс Регламенті рәсімдеудің басқа ... де ... ... ... ... ... оның ... бастамашының
мемлекеттік займды өткізудегі, экономикалык және өзге де ... ... ... ... ... өзге де рәсімдерін белгілеуге құқылы.
Сенат мемлекетгік займ туралы немесе республиканың эко- ... ... де ... ... туралы Мәжіліс қараған мәселе бойынша ... ... ... ... ... ... мәселесі алдымен
Мәжілісте, содан кейін Сенатта қарау ... ... ... ... және орындау тәртібі туралы Республика Парламенті
қаулысының ... ... заң ... ... құқылы субъект
енгізеді. Парламенттің қаралып, мақұлданған рақымшылық ... ... ... ... ... ... санының көпшілік даусымен
Сенатқа жіберіледі. Сенат рақымшылық жасау туралы ... ... ... ... ... жеке ... әуелі Мәжілісте, содан
кейін Сенатта халықаралық ... ... және ... күшін жояды.
"Қазақстан Республикасының халықаралық шартгары шет мемлекеттің (немесе шет
мемлекеттердің) не халықаралық ұйымдардың ... ... ... қол ... және мұндай келісімнің бір ... ... ... бірнеше құжатта кездесетін не кездеспейтіндігіне, сон- дай-ақ оның
нақты атауына қарамастан ... ... ... ... ...... ... ол үшін Қазақстан ... ... ... ... ... ... алуға келісімін
білдіру тәсілі. Қазақстан Республикасының мынадай халықаралық шарттары
бекітуге жатады:
орындалуы қолданылып ... ... ... ... жаңа ... ... Қазақстан Республикасы заңдарында көзделгеннен езге
ережелер белгілеуді талап ететін шарттар;
Қазақстан Республикасының ... ... өту ... ... ... Республикасының ерекше экономикалық
аймағының және континенталдық шельфінің шектелуін қоса ... ... ... ... аймақтық шектесуі туралы шарттар;
қарусыздану және қарулануға халықаралық ... ... пен ... ... ету мәселелері бойынша мемлекеттік
қатынастардың негізі туралы шарттар, сондай-ақ ... ... ... қауіпсіздік туралы шарттар;
егер мұндай шарттар оларға Қазақстан Республикасының егемен құқығының
бір бөлігін жүзеге асыру құқығын ... ... ... ... ... ... үшін зандық жауапкершілікті белгілеуді көздейтін
болса Қазақстан Республикасының мемлекетаралық одақтарға, ... және өзге де ... ... туралы шарттар;
шет мемлекеттерден және халықаралық ұйымдардан ... ... ... Қазақстан Республикасы Парламенті ең
жоғары деңгейде белгілеген ... ... ... ... ... ... тартылған несиесі туралы ... ... ... ... экономикалық және өзге де кемектер туралы
шарттар.
Бекітуге, Қазақстан Республикасының қол қойған кезде ... ... ... ... ... ... шарттары жатады.
Қазақстан Республикасының Парламенті, сондай-ақ ... ... де ... ... ... ... ... бекіту туралы ұсынысты Республика Президенті
енгізеді. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... кейін Сенатта Президент бекітуге
ұсынған халықаралық шарттарды қарайды және тиісті заң ... ... ... ... ... ... заңдарынан
басымдығы болады және тікелей қолданылады. Егер халықаралық шартта оны
қолдану үшін ... ... заң ... ... ... көрсетілсе,
онда халықаралық шарт осы заң арқылы қолданылады. Сөйтіп, ... заң ... ... ... ... туралы заң қабылдайды.
3.Мәжіліс пен Сенаттың жеке қарауына жататын ... жеке ... ... ... бар. ... әр ... басқа Палатаның қатысуынсыз жеке жүзеге ... ... ... оны ... ... ... қабылдайды.
1. Палата бес жылдық мерзімге Республикалық бюджетгің атқарылуын бақылау
жөніндегі есеп ... екі ... ... ... ... ... Парламенттің бірінші сессиясында жабық ... Есеп ... — ол ... ... бағынатын және оған есеп
беретін мемлекеттік орган. Үкімет Есеп ... ... ... Есеп ... тең ... ... заң ... және
атқарушы биліктің органы болып ... Есеп ... ... ... ... ол ... бір де бір ... тармағына ыңғай
білдіре алмайды.
2. Республика Президентін науқастануына байланысты өзінің ... ... ... ... ... ... әр Палатадан сан
жағынан бірдей депутаттардан тұратын комиссия құрады (47-бап). Комиссия
мүшелігіне ... ... пен ... ... ... түрақты
комитеттері ұсынады және олардың ... ... ... ... ... ... ... қарайды және өз
қорытындысын Парламентке береді.
3. ... ... ... ... мәселелерді шешу үшін Сенат
пен Мәжіліс тең ... ... ... ... ... Комиссияның
сандық құрамы Палаталардың өзара келісімімен белгіленеді. Егер ... бірі ... ... санының көпшілігі дауыс берсе және
бұл шешім осындай көпшілікпен ... ... ... тапса бірлескен
комиссия құру туралы ... ... ... ... болады.
Бірлескен комиссия Парламентгің жүмыс органы болып табылады және тікелей
соның алдында есеп ... ... ... ... ... жалпы санының көпшілік даусымен қабылданады. Егер ... ... ... төрағасының даусы шешуші дауыс ... ... ... пен ... ... ... дауыс беруі
өткізілмейді. Бірлескен ... өз ... ... бойынша қаулы
шығарады.
4. Мәжіліс пен Сенат өз депутатгарының өкілеттігін дербес тоқтатады,
сондай-ақ Бас ... ... ... Палата депутаттарын қол
сұғылмаушылық құқығынан айыру жоніндегі мәселені шешеді.
5. Әр Палата оз ... ... ... ... ... ... ... Палаталар қызметінің ұйымдық нысаны болып
табылады. Тындау Палата құзыретіне кіретін өте ... ... ... ... ... өткізіледі. Парламентгік тындауды ... ... ... құрылуы мүмкін. Парламенттік ... ... ... ... ... ... қатысады. Парламенттік
тындауды өткізу туралы шешімді Палата Бюросы ... ... ... ... да ... ... ... тындау бүқаралық ақпараттық құралдар мен жүртшылық
өкілдері үшін ашық болады. Егер тындау заңмен қорғалатын мемлекеттік және
өзге де ... ... ... ... ... болса тындау
жабық өткізіледі. Парламенттік тындаудың ... ... ... ... ... тәртібі Парламент Палаталары
Регламенттерімен белгіленеді.
6. Палата депутаттарының жалпы санының кем ... ... ... ... ... пен ... Үкімет мүшелерінің олардың қызметі
бойынша есебін тыңдауға қүқылы. Егер осындай ... ... ... белгілейді. Үкімет мүшесі есебінің тындалатыны туралы алдын ... және ол ... ... ... отырысқа дер уақытында
қатысуға міндетті. Баяндамашы шешімнің қабылдану себептері ... ... ... сөз ... ... ... ... аяқталған
соң жалпы отырысқа төрағалық етуші есебі тындалған Үкімет мүшесіне сенім
білдіру немесе білдірмеу туралы ... ... ... салады. Шешім
жабық дауыспен қабылданады. Үкімет мүшесіне сенімсіздік білдірген шешім
қабылданған жағдайда Палата ... ... ... ... немесе оны
қылмыстық жауаптылыққа тарту ... ... ... ... ... ашық қабылданады. Осындай өтініштің негізі — ... ... ... деп ... ... әр ... өзінің ұйлестіруші және жұмыс органы
болады. Құрамында Палаталардың Төрағалары, олардың ... ... ... ... ры бар Бюро ... пен Сенаттың ұйлестіруші
органы болып табылады.
Палата Бюросына ... ... Атап ... ... ... ... сессияларын өткізу бағдарламасының жобасы
әзірленуін қамтамтасыз ету және оны Палатаның ... ... ... ... ... ... жобаларын қарау;
комитеттердің және Палатаның өзге де жұмыс органдарының қызметін ұйлестіру;
Палатаның жалпы отырысына әзірлікті ұйлестіру; ... ... ... және ... да ... Бюросының отырысы қажет болған жағдайда шақырылады. Палата Бюросының
отырыстарына депутаттар, Президент пен Үкіметтің өкілдері ... ... ... ... тұрақты комитеттер құрылады. Палата комитеттері
жұмыс ... ... ... және заң жобалау жұмыстарын жүргізу,
мәселелерді алдын ала қарау мен ... ала ... ... ... ... ... қорытынды беру үшін құрылады. Заң Палатаның
тұрақты комитеттерінің атауын белгілемейді. ... ... ... ... ... Палатаның өздері анықтайды. Алайда әр Палатадан түрақты
комитеттердің саны жетіден көп ... ... ... әр ... 7 ... ал ... 6 ... аз болмауы тиіс. Қажет
жағдайда жаңа комитеттердің ... ... ... таратылып, қайта
құрылуы мүмкін. Комитеттер өз құзыретіндегі ... ... ... ... түрінде шешімдер шығарады.
Комитеттер мен комиссиялардың қызмет ... мен ... ... ... ... ... Республикасы Парламентінің
комитеттері мен комиссиялары туралы 1997 жылғы 7 ... ... ... ... ... пен Мәжілістің тұрақты комитеггері,
сондай-ақ Палаталардың бірлескен комиссиялары ... ... ... ... ... ... ... басқарады.
Төрағалар Сенат пен Мәжілістің отырыстарында Палаталар депутаттарының жалпы
санының көпшілік даусымен ашық немесе жабық дауыс арқылы сайланады. ... ... ... Бюро ... ... ... ... комитеттері өз
қызметінің негізгі бағыттары бойынша шағын ... ... ... ... ... қатысты мәселелерді шешу үшін Сенат пен
Мәжіліс тең жағдайда ... ... ... ... ... заң
жобалары бойынша туындаған әр ... ... ... үшін ... ... әр ... депутат саны бірдей келісім комиссиясын құрады.
Сенат пен Мәжіліс мәселелердің екі тобы: 1) ... ... ... ... ... ... қабілетсіздігі
дендеген жағдайда Президентті қызметінен мерзімінен бұрын босатуға қатысты
мәселені қарау (Конституцияның 47-бабының 1-тармағы); 2) өз ... ... ... ... және ... ... өз ... жөніндегі есептерін тындау (Конституцияның 57-бабының 5 және ... үшін ... ... ... құра ... ... отырыстары қажеттілікке орай айына кем дегенде
екі рет өткізілуі тиіс. ... ашық ... ... ... та
өткізілуі мүмкін. Талқыланған мәселелер бойынша тұрақты комитеттер ... ... ... бірлескен отырыстар өткізуге құқылы. Тұрақты
комитеттердің өкілдері Парламенттің және оның ... ... ... және қосымша баяндама жасай алады. Тұрақты
комитеттер әр ... ... өз ... ... ... тартуға
құқылы. Олар қызметтеріне қажетті материалдарды және ... ... ... ... ... мен ... адамдардан
сұратып алуға құқылы. Қаралатын мәселелерді ... үшін олар ... ... ... ... ... бірлестіктердің, ғылыми
мекемелердің окілдерін, ғалымдарды, мамандарды тарта отырып, ... ... ... ... ерекше өкілетгігі
Қазақстан Республикасының Конституциясы Сенаттың қатаң ... ... ... Ол ... тек ... ... шешеді
және оның шешімі түпкілікті болып есептеледі, қайта қаралмайды.
1. Республиканың Жоғары Сот ... ... ... ... ... Жоғарғы Соттың ... ... мен ... ... ұсына ды. Президент, тиісінше Сенатқа жазбашатүрде
ұсыныс ... ... ... сайлау жөніндегі мәселе Сенаттың
отырысында талқыланған кезде оны Республика Президенті ... ол ... ... тұлға ұсынады. Сенаттың отырысында депутаттар әр
кандидатураны ... ... ... Егер ... ... ұсынған
кандидатура бойынша оны қызметке сайлау туралы шешім қабылдамаса, Президент
Сенатқа нақ сол тұлғаға немесе жаңа кандидатураға жазбаша ... ... ... және ... ... ... Сенат шешімі депутаттардың
жалпы санының көпшілік даусымен қабылданады. Шешім әр ... ... ... беру ... ... Сенат дауыс берудің басқа тәртібін
белгілей алады. ... ... ... ... ... ... Сот
судьяларынан ант қабылдайды. Президент қызметке сайлау, сондай-ақ қызметтен
босату үшін үсынған кандидатура қабылданбай қалған жағдайда,
Сенат шешімінде ... ... ... ... дәлелденіп,
көрсетілуі тиіс.
1.Республиканың Бас Прокурорын және Ұлттық қауіпсіздік комитетінің
төрағасын қызметке тағайындамас бүрын Президент ... ... ... Президент Сенатқа тиісінше жазбаша ұсыныс енгізеді. Кандидатура
Сенаттыңтиісті комитеттерінде қаралады. Мәселе Сенат ... ... ... ... Президент немесе ол уәкілдік берген ... ... ... ... Сенат осы мәселе бойынша
көпшілік дауыспен қаулы қабылдайды, ол ... ... қол ... айыру оны қызметке тағайындау
кезіндегі тәртіп бойынша жүргізіледі. ... ... ... алу ... ... ... Соттың Төрағасын және судьяларын қол сұғылмаушылықтан ... ... ... ... ... жүргізіледі. Президент
Сенаттың келісімін алу үшін тиісінше ұсыныс енгізеді.
Егер Сенат лауазымды адамды қол сұғылмаушылықтан айыру ... ... ... Сенатқа осы мәселе бойынша екінші рет жазбаша ұсыныс
енгізуге құқылы.
3.Конституция Сенатқа жергілікті ... ... ... ... ... ... ... Жергілікті өкілді және атқарушы
органдар туралы заң қандай ... ... ... ... ... ... ... қарастырған. Ол мынадай жағдайлар: 1)
мәслихаттың Конституция мен ... ... ... ... әлденеше рет бүзу; 2) жоғары тұрған мәслихаттың: а) ... ... ... ... ... ашылған күннен кейінгі бір айдың
ішінде қүрылымын айқындай және өз органдарын құра алмаған; ә) егер ... ... ... кворумы жиналмауына байланыс- ты сессияны екі
айдан астам уақытқа дейін өткізе алмаған жағ- ... ... ... ... ... ... Сот Кеңесінің құрамына екі
депутатын жібереді. Кандидаттарды Сенат депутаттары, Сенаттың комитеттері
тікелей ұсынады. Егер ... ... ... ... ... ... ік даусын жинаған депутаттар сайланған болып есептеледі.
5.Сенат Республика Президентін орнынан кетіру туралы Мәжіліс ... ... Осы ... ... белгіленген рәсімдер негізінде
және соған сәйкес қаралады(47-бап).
5.Парламентті тарату
Парламентті тарату ... ... ... тек Республика
Президентіне берілген. Ол ... ... - ... ... билік тармақтарының ешқайсысына жатпайды. Ол бүкіл мемлекеттің
саяси тұрақтылығына, барлық мемлекеттік билік тармақтарының қалыпты жүмыс
істеуіне ... ... ... Ол мемлекеттік билік тармақтарының арасында
даушарды болдырмау үшін шара қолдануы тиіс, мүндай жағдай туындаса мемлекет
мүддесіне орай Президент ... ... ... ... Президенттің Парламентті тарата алатын мынадай жағдайларын
қарастырған:
1. Егер Парламент Үкіметке ... ... ... ... сенімсіздік білдіруінің кез келген жағдайында ... ... ... ... сөз ... Екіншіден, Конституцияда
Президент Парламентті ... ... деп ... ... ... ... ... сенімсіздік білдірген жағдайда Парламентті
таратып жібере ме, жоқ па, бұл ... шешу ... тек ... ... берген. Егер Президент, Үкіметке сенімсіздік білдіру үшін Парламенттің
келтірген ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді деп шешсе, онда ... ... та ... мүмкін.
2.Парламент Премьер-Министрді тағайындауға келісім беруден екі ... ... ... ... тарата алады. Премьер-Министр мемлекеттің
жоғары атқарушы билігін басқарады, сондықтан бұл ... ... ... ... орны мен ... ес- кере ... ... лауазымға жоғары ... ... ... ... ... ... алатын, мемлекеттік
басқару жұйесін іс ... ... ... ... ... ... ... басшысы қызметіне Президент таңдауының дұрыстығына көз
жеткізу үшін Парламентке ... беру ... ... ... ... ... ... жұмыс органдарында мұқият ... ... ... Парламент Президентке
белгісіз болған мән-жайды анықтауы мүмкін. Президент ұсынған кандидатураның
бірінші ретте ... ... ... ... ... нақ ... ... басқасын ұсына алады. Егер Парламент екінші рет
келісім ... ... ... таратуы да, таратпауы да мүмкін.
Ол — Президенттің ... ... ... екінші қайтара келісім
бермегенінен кейін де Президент Парламентті тарат- қысы ... ... ... ... ... және оны ... мақұлдауына
ұсыну жөнінде шара қабылдайды.
3.Парламент Палаталары арасында немесе Парламент пен басқа билік
тармақтары ... ... ... бай- ... ... ... ... Президент Парла- ментті таратып жібере алады.
Бұрын айтылғандай, Парламент Палаталары өзара тығыз байланыста болады.
Палаталар ... ... ... 57- ... көзделген
өкілеттіктен басқа өкілеттіктің барлығын жүзеге асыру кезінде тууы ... ... ... ... тууы ... тарату үшін негіз
болып табылмайды, ... олар ... туып ... ... ... ... Парламент туралы Жарлығында, Парламент және
оның Палаталарының ... ... ... ... және ... ... Парламентті тарату үшін Палаталар арасындағы қайшылық
еңсерілмейтіндей және саяси дағдарысқа әкеліп соқтыратындай болуы керек.
Саяси ... — ол ... ... қайсыбір бөлігінің ол үшін оң
немесе теріс аяқталатын қызмет үзілісі. Саяси дағдарыстың ... ... ... Олар ... ... — мемлекет басшысының, Үкіметтің нақты
саясатындағы белгілі бір дағдарысында, парламенттік, үкіметтік дағдарыста,
биліктің заң шығарушы және ... ... ... ... мүмкін.
Саяси дағдарыс зандылықты, конституциялық рәсімдерді, тежемелік және тепе-
тендік механизмін де ... ... пен ... биліктің басқа тармақтары арасындағы
еңсерілмейтіндей көзқарас ... ... ... ... ... Президент Парламентті таратуы мүмкін. Аталған жағдайда, ... ... ... Үкіметі мен Жоғарғы Соты турасында болып
отыр.
Өз өкілеттіктерін ... ... ... ... ... ... отырады, сондықтан олардың арасында көзқарас қайшылығы болуы әбден
мүмкін. Занда көзделген ... тек ... қана ... ... ... Парламент те өзінің заң шығарушылық қызметінде белгілі
бір деңгейде Үкіметке тәуелді болады ... ... ... немесе мемлекеттік шығынды ұлғайтуды талап ететін заң жобаліфын
Парламент Үкіметтің оң қорытындысы ... ... ғана ... ... қайшылығына себепші — Парламенттің де, Үкіметтің де іс- әрекеті
болуы мүмкін. Осыған ... ... ... екі ... - ... ... Парламент пен Үкімет кінәлі болуы мүмкін. Егер саяси ... ... да ... туса ... ... ... жіберуге
құқығы бар. Мұндай жағдайда Президент Үкімет өкілеттігін ... ... ... ... ... ... Егер дағдарыс Парламент
қызметіне байланысты туса, Президент, әрине, Парламентті тарата алады. Егер
саяси дағдарысқа Үкімет ... ... ... оған ... ... шара
қолданып, Парламентті таратпауы да мүмкін.
Парламент пен Жоғарғы Сотқа ... ... ... ... ... қайшылығы Парламент пен Үкімет арасындағыдай маңызды емес.
Конституция Парламентті таратуға болмайтын үш жағдайды қарастырған: 1)
төтенше ... ... ... ... ... ... ... "Тотенше жағдайдың құқықтық режимі туралы" 1993 ... ... ... төтенше жағдай республиканың бүкіл аумағында не оның бір
бөлігінде енгізілген ... шара ... ... және ... мен бостандықтарын, занды тұлғалардың құқықтарын шектеуді
белгілейтін, сондай-ақоларға қосымша ... ... ... ... ... ... құқықтық режимін білдіреді. Төтенше жағдай
азаматтардың немесе республиканың конституциялық құрылысының қауіпсіздігіне
анық қауіп төнген, ... ... ... ... ... ... ... төтенше жағдай кезінде Парламентті тарату оны одан ... ... еді; 2) ... Президент өкілеттігінің соңғы
алты айында Парламентгі таратуғатыйым ... ... ... ... қатысты ойға келмейтін акциялар қолдану мүмкіндігіне қарсы
бағытталған белгілі бір деңгейдегі тежемелік ... бір ... ... ... пен ... ... ... алшақтығы
текетірестік сипат алып кетуі де мүмкін ғой; 3) Парламентті тарату айтарл
ықтай ... ... ... Оның теріс саяси және материалдық зардаптары
болады немесе болуы ... ... ... ... ... ... кең ... болады, демократия жағдайында оны тарату
себептеріне, дүрыс-бұрыстығына катысты әр түрлі пікірлер ... ... ... ... бар бірден бір ...... ... ... де ... ... орай айтылатын болады.
Парламенттің жаңа құрамын қалыптастыру айтарлықтай материалдық-қаржылық
шығынды ... ... ... ... жиі ...... үшін ауыр
жүк. Айтылғандарды және осындай мән-жайларды ... ... ... ... ... бір жыл ... ... таратуға болмайтындығын
қарастырған.[1]
Қорытынды
Парламент Палаталарының бірлескен отырыстары ашық жүргізіледі.
Палаталардың бірлескен отырыстарына қатысуы қажеттігі туралы Палаталар ... ... ... қабылдаған мемлекеттік органдар мен жергілікті
өзін-өзі басқару органдарының лауазымды адамдары Парламенттің ... және ... ... ... ... ... қажетті
түсіндірмелер беруге міндетті. Парламенттің және оның ... ... ... ... ... ... ... жоқ.
Мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының
Парламент Палаталарының ... ... ... келу ... ... ... ... Төрағалары шақырады.
Мемлекеттік органдардың және жергілікті өзін-өзі басқару органдарының
Парламент Палаталарының бірлескен отырысында ... ... ... ... ... ... ... тиісті Үкімет мүшелері емес
лауазымды адамдарын Палаталардың басшылары шақырады.
Палаталардың бірлескен отырысында өздерінің ... ... ... қажетті түсіндірме беруге тиісті Үкімет мүшелері
Палаталардың Регламенттеріне ... ... ... ... ... Басшысы Парламент Палаталарының бірлескен отырысы
өткізілерден жеті күн бұрын ... ... ... Парламент
Палаталарының бірлескен отырысына шақырылған адамдар туралы ... ... ... ... қызметін және оның кім ретінде шақырылып отырғанын
көрсетіп хабарлайды.
Парламент Палаталарының бірлескен отырысына шақырылған ... ... ... ... ... белгілейді.
Парламент Палаталарының бірлескен отырысын ұйымдық, құқықтық, құжаттық және
ақпараттық-талдама ... ... ... ... Регламентіне және
Мәжіліс Аппараты туралы Ережеге сәйкес Мәжіліс Аппараты жүзеге асырады.
Шақырылған адамдардың Парламент қызметіне араласуға ... жоқ, олар ... ... ... ... білдіруден ұстануға,
белгіленген тәртіпті сақтауға және төрағалық етушінің өкімдеріне бағынуға
міндетті.
Президенттің не ... ... ... егер ... ... жалпы санының көпшілігі жақтап дауыс берсе, Парламент жабық
отырыстар өткізуі мүмкін.
Республиканың Президенті, Премьер-Министрі мен ... ... ... ... Бас ... Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасы,
сондай-ақ Мемлекеттік хатшы мен Республика Президенті ұкімшілігінің Басшысы
Парламенттің кез келген отырысына ... ... және өз ... ... бар.
Парламенттің отырыстары стенограммаға ... ... ... ... қол ... ... депутаттарға, Президент
пен Үкімет өкілдеріне олардың өтініші бойынша ... ... ... конституциялық құрылысты ... ... ... бұзуды, мемлекет қауіпсіздігіне іріткі салуды,
соғысты, әлеуметтік, ... ... ... ... және ... қатыгездік пен зорлық-зомбылыққа бой ұруды ... ... ... басқа адамдардың ар-ожданы мен қадір-қасиетіне
нұқсан келтіретін сөздер айтуға жол берілмейді. Бұл талап бұзылған ... ... ... сөзден айырады.
Сөйлеушіні өзіне берілген уақыт ішінде төрағалық етуші сөзден айыра
алмайды, ... сөз ... ... ... ... ... ... тақырыбынан ауытқыған реттер кірмейді.
Жарыссөз барысында төрағалық етуші талқыланып отырған мәселе бойынша
пікірлердің ... ... ... ... ... қатысып отырған депутаттар көпшілігінің шешімі бойынша ашық
дауыс беру арқылы тоқтатылады. Жарыссөзді ... ... ... қойылған
кезде төрағалық етуші Парламент депутаттарының сөз сөйлеуге жазылған ... ... ... саны туралы хабарлайды, сөз беруді кімнің талап
ететінін анықтайды және қатысып ... ... ... келіскен
жағдайда оған сөз береді.
Жарыссөздің тоқтатылуына байланысты сөз сөйлей алмай қалған депутаттар өз
сөздерінің қол ... ... ... ... бөлімі арқылы
Парламенттің жалпы отырысының стенограммасына қосуға құқылы.[3]
Пайдаланған әдебиеттер
1.Қазақстан Республикасының ... ... ... Сапарғалиев
Алматы 2004 ж.(286-331 бет.)
2. http://referat.nur.kz/v14527-azastan-respublikasn-parlament
3. http://www.kaz.stat.kz/
4. http://www.aleksey-kz.moy.su

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сайлау технологиялары4 бет
Сапа менеджмент жүйесін – білім беру жүйесіне қолдану7 бет
Қазақстан Республикасы және ЕҚЫҰ49 бет
Қазақстан Республикасының Үкіметі Қазақстан Республикасының ең жоғары атқарушы органы ретінде12 бет
Қазақстанда тұрақты экологиялық дамудың бағдарламасы6 бет
ҚР-ның орталық атқарушы билік органдарының негізгі қызметтері мен мақсаттары16 бет
Парламент - заңнама және ынтымақты қалыптастыру мектебi7 бет
Қазақстан Республикасы мен грек Республикасы арасындағы қатынастар7 бет
Қазақстан Республикасының Парламенті. Парламент жұмысының негізгі функциялары мен жұмыс істеу тәртібі.11 бет
Қазақстандағы парламентаризмнің даму тарихы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь