Алматы қаласының агломерациясын қалыптастырудың экологиялық ерекшеліктері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1 АЛМАТЫ АГЛОМЕРАЦИЯСЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ
ГЕОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1 Табиғи ортаның қалыптасуындағы гидроклиматтық факторлар ... ... ... .5
1.2 Қала топырағының фондық құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
1.3 Қаланы ластаушы көздердің сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
1.4 Қаланың ауа және су бассейіндерінің ластану дәрежесінің факторлық
анализі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
2 АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ ҚОРШАҒАН ОРТА ЛАСТАНУЫНЫҢ
НЕГІЗГІ КОМПОНЕНТТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
2.1 Ластаушы заттардың Алматы қаласының топырақ грунттарына
әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
2.2 Автокөлік тастандыларынан ластану үлесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
2.3 Өндіріс қауіптілігі категорияларын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
2.4 Алматы өңіріндегі антропогендік жүктемеге байланысты
геоэкологиялық құрам бөліктердің ластануы (ауа мен су мысалында) 30
2.5 Алматы қаласының атмосферасын ластайтын негізгі көздер ... ... ... ... .35
3 АЛМАТЫ ӨҢІРІНДЕГІ АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАДАҒЫ ЗИЯНДЫ
ЗАТТАРДЫҢ ШОҒЫРЛАНУЫН ЕСЕПТЕУ ЖОЛДАРЫ
(ЖЭЦ.1бойынша) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
4 АЛМАТЫ АЙМАҒЫ ТҰРҒЫНДАРЫНЫҢ АНТРОПОГЕНДІК
ЖАҒДАЙҒА БАЙЛАНЫСТЫ ДЕНСАУЛЫҚ БАРЫСЫ ... ... ... ... ... ...41
5 АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ ҚОРШАҒАН ОРТАНЫҢ ҚАЛЫПТАСУ
ЗАҢДЫЛЫҚТАРЫНА БАЙЛАНЫСТЫ АЙМАҚТАРҒА БӨЛІНУІ ... 45
5.1 Өзекті мәселелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45
5.2 Алматы қаласының экологиялық өте қауіпті аудандары ... ... ... ... ... ... 45
5.3 Алматы өңіріндегі көрсетілген әсерді инженерлік тұрғыдан бағалау...47
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..51
КІРІСПЕ

Алматы еліміздің аса ірі қалаларының бірі, Қазақстан Республикасының оңтүстіктегі астанасы. Үкіметтің шешімдерінен туындайтын міндеттерге сәйкес оны одан әрі дамыту, еңбекті ұйымдастыру мен өндіріс технологиясында түбегейлі өзгерістер жасау көзделеді. Қазірдің өзінде осы бағытта көп іс атқарылды және атқарылуда. Бұл қаланың экологиялық-санитарлық жағдайын бұрынғыдан анағұрлым жақсартумен қатар еңбеккерлерінің таза да, қолайлы жағдайларды толық пайдалануына мүмкіндік берілмеген.
Қазақстанның оңтүстік астанасында экологиялық жағдай 60-шы жылдардың ортасынан бастап-ақ нашарлай бастады. Содан бері экологиялық қиындықтар көбейді: атмосфералық ауаның бұзылуы, ашық су қоймаларында су дәрежесінің төмендеуі, қалалық тұрғындардың автокөлік бөлген газдармен улануы, т.б. Жоғарыда айтылғандардың барлығы Алматы қаласының экологиялық қолайсыз 100 қаланың қатарына кіргенін көрсетеді /мәлімет – ТМД бойынша/. Бұл қорытынды заңды, өйткені өкімет пен қала басшыларының шешімдерінің 90% жүзеге асырылмайды немесе «кейінге» қалдырылады. Мысалға, «Асфальтбетон» акционерлік қоғамының асфальтбитум өнімдерін қала шетіне шығарып ұқыптауына ұсыныс әлі күнге дейін өз шешімін таппай отыр. Бұл өндіріс әсіресе «Айнабұлақ» және «Дорожник» шағын аудандарының ауасына, тұрғындарының денсаулығына әсер етеді.
Табиғатты климаттың ерекшеліктеріне байланысты (Алматыда жел өте сирек соғады) қаланың атмосфералық ауасының ластануы өте қауіпті. Бұл тұрғыда атмосфера ауа қоспасында фондық мөлшерді өлшеу және лабораториялық бақылау өте қажет.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Коробкин В.А., Лященко Л.В., Лищенко Г.Х., Стуканов В.А. Токсикологические свойства сточных вод. Алматы
2. Белозеров Е.С. Современные проблемы оценки движущих факторов здоровья. Население-гигиена окружающей среды 1998. 3-4 бет.
3. Кенесариев У.С., Мусин Е.М., Амрин М.К. Гигиеническая оценка техногенных биохимических провинций Республики Казахстан и их клинико-эпидемиологической классификации // Сб. Актуальные вопросы гигиены и профпатологии в Казахстане. Алматы. 1994, 129-133 бет.
4. Құлқыбаев Г.А. Медицинские аспекты экологии / Караганда, 1995. 25-29 бет.
5. Острикова В.М., Байжанова М.К. Газопоглатительная, пылеулавливающая способность деревьев и кустарников в условиях г. Алматы / Сб. Региональное использование и охрана природных ресурсов Северного и Центрального Казахстана. Алматы. Изд. ГВС, 1999, 143-144 бет.
6. Фурсов В.И. Содержание свинца в окружающей среде и в организме жителей г. Алматы и ее пригородов. Информационное письмо 1995 жыл
7. Молдақұлова М.М. Экологические проблемы крупных городов // Здр. Казахстана № 5 1996, 24-27 бет
8. Ренкевич В.Э. Экологические проблемы столицы // Здравоохранение Казахстана, № 4, 1995, 19-21 бет
9. Шардабаев М.С. Экологическое районирование крупного промышленного города // Методические рекомендации, Қарағанды қ. 1994 жыл
10. Щербак В.Г. Роль растительных индикаторов в выявлении загрязнений окружающей среды / Тезисы докладов конференции/ Окружающая среда здоровье человека. Барнаул, 1991, 63 бет
11. Омарова М.Н., Байназарова С.Ж. Алматы қаласын техногенді әсеріне байланысты аймақтарға бөлу, Алматы, 1998, 66-69 бет
12. Омарова М.Н. Алматы қаласындағы өсімдіктерді ауаны ластауынан қорғауға пайдалану. Проблемы окружающей среды в республике Казахстан, Алматы, 1998, 70-72 бет
13. Жаркинов Е.Ж. Состояние экологической ситуации в Алматинской области и актуальные задачи научных исследований в этом регионе. Проблемы окружающей среды в Республике Казахстан, Алматы, 1998, 125-128 бет
14. Сабырбаева Х.С., Чигаркин А.В. Қолданбалы және медициналық экологияға кіріспе Алматы қаласы, Қазақ университеті, 2004 жыл, 36-52 бет
15. Скаков А.А., Елеуова К.Т. Оценка окружающей среды Алматинской области. – Алматы: Ғылым, 2002. –136 б.
16. Методика расчета концентраций в атмосферном воздухе вредных веществ, содержащихся в выбросах предприятий. РНД 211.2.01.01. –97. – 49 б.
        
        БАКАЛАВРЛЫҚ БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ АГЛОМЕРАЦИЯСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
РЕФЕРАТ
Осы ... ... ... ... – Қазақстандағы ең ірі
мегаполис – ... ... ... ... мүмкіндігінше
олардың алдын алып, практикалық шараларды ұсыну.
Мамандық бойынша технологиялық процестердің Алматы мегаполисінде
өнеркәсіптің, ... ... ... ортаға көрсеткен ықпалын
қарастырды. Біздің анализ бойынша қазіргі кезде ... көп ... ... ... ауа ... су ... және топырақты
ластау белсенді жүріп жатыр. Ауа қабатына жіберілетін ластаушы заттардың
құрамына ... ... ... және азот оксидтері, фенолдар,
қорғасын, формальдегид және шаң жататын ... ... 52 бет ... оның ... 5 тарау, қорытынды, 16
қолданылған әдебиеттер тізімі бар.
Дипломдық жұмыста қалада өсетін өсімдіктердің техногенезге ... және ... ... ... әсер ету ... ... ... мәліметтер Қазақ ғылыми гигиена ... ... ... ... ... ... – Алматы қаласының қоршаған ... ... ... бөлу 5-ші тарауда берілген.
Сонымен қатар экологиялық ... ... үшін ... ... ... ... ... ұжымдарға, ұйымдарға және Алматы қаласының
жағдайын көтеруге көмек көрсете ... ... ... ... температуралық инверция,
радиациялық баланс, ультракүлгін радиациясы, циклон, ... ... ... ... ... ... ... тұндырғы,
жасыл желек, герметикалық қондырғы, гидроизоляция, ... ... ... ... ... ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ
ГЕОЭКОЛОГИЯЛЫҚ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ..................................................5
1.1 Табиғи ортаның қалыптасуындағы гидроклиматтық факторлар.............5
1.2 Қала ... ... ... ... ... ... ауа және су ... ... ... факторлық
анализі.....................................................................
......................................15
2 АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ ҚОРШАҒАН ОРТА ... ... ... ... қаласының топырақ грунттарына
әсері.......................................................................
.......................................23
2.2 Автокөлік ... ... ... ... ... Алматы өңіріндегі антропогендік жүктемеге байланысты
геоэкологиялық құрам бөліктердің ластануы (ауа мен су ... ... ... ... ластайтын негізгі
көздер.................35
3 ... ... ... ... ... ШОҒЫРЛАНУЫН ЕСЕПТЕУ ЖОЛДАРЫ
(ЖЭЦ-
1бойынша)...................................................................
.....................38
4 АЛМАТЫ АЙМАҒЫ ТҰРҒЫНДАРЫНЫҢ АНТРОПОГЕНДІК
ЖАҒДАЙҒА БАЙЛАНЫСТЫ ДЕНСАУЛЫҚ БАРЫСЫ.......................41
5 ... ... ... ОРТАНЫҢ ҚАЛЫПТАСУ
ЗАҢДЫЛЫҚТАРЫНА БАЙЛАНЫСТЫ АЙМАҚТАРҒА БӨЛІНУІ....45
5.1 ... ... ... ... өте ... ... ... ... ... ... тұрғыдан бағалау...47
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
...................................49
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... аса ірі ... ... ... Республикасының
оңтүстіктегі астанасы. Үкіметтің шешімдерінен туындайтын міндеттерге сәйкес
оны одан әрі ... ... ... мен өндіріс технологиясында
түбегейлі өзгерістер жасау көзделеді. Қазірдің өзінде осы бағытта көп іс
атқарылды және ... Бұл ... ... ... ... ... ... еңбеккерлерінің таза да, қолайлы
жағдайларды толық пайдалануына мүмкіндік берілмеген.
Қазақстанның оңтүстік астанасында экологиялық ... 60-шы ... ... нашарлай бастады. Содан бері экологиялық қиындықтар
көбейді: ... ... ... ашық су қоймаларында су дәрежесінің
төмендеуі, қалалық тұрғындардың автокөлік бөлген газдармен улануы, ... ... ... ... ... экологиялық қолайсыз 100
қаланың қатарына кіргенін көрсетеді /мәлімет – ТМД бойынша/. Бұл ... ... ... пен қала ... ... 90% жүзеге
асырылмайды немесе «кейінге» ... ... ... қоғамының асфальтбитум өнімдерін қала шетіне шығарып ұқыптауына
ұсыныс әлі ... ... өз ... ... ... Бұл ... ... және «Дорожник» шағын аудандарының ауасына, тұрғындарының
денсаулығына әсер етеді.
Табиғатты ... ... ... ... жел өте ... ... атмосфералық ауасының ластануы өте қауіпті. Бұл ... ауа ... ... ... өлшеу және лабораториялық бақылау
өте қажет.
1 АЛМАТЫ АГЛОМЕРАЦИЯСЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ
ГЕОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Қазақстан Республикасының оңтүстік ...... ... ... ... ерекшеліктерін қалыптастыратын физикалық-
географиялық және табиғи-климаттық ... ... ... болып
табылады.
Қала Іле Алатауының баурайында, тау ... ... ... ... ... тау ... ... жер жалпы еңіспен солтүстік-батысқа қарай шамамен 2°-қа
төмендейді. Одан ... ... ... ... экологиялық жағдайының
нашарлау себептерінің бірі – екі еңісті ... ... ... ... ... ... ... "биік", аздаған қалалар
қатарына кіреді. Алматы қаласының ең солтүстік нүктесі теңіз ... ... ... ал ең ... 970 метр ... орналасқан. Қаланың
мұндай тік орналасуы оның табиғи-климаттық ... ... ... ... суық ... және ... ... табиғи
зоналары қиылысады. Сібір ... ... ... ... ... ... ... климаты континентті. Алматы қаласының ерекшелігі болып табылатын,
оның толық желсіздігі. ... жел ... ... ауа ... ... әсер ететін өзіндік ерекшеліктері бар. Желдің барлық бағыттарында
қала "аэродинамикалық көлеңкеде" қалады. Сондықтан ... ... жиі ... ... ... штилдердің қайталануы 45% , қыста 77% ... қала ... ... ... ... қабатта қалып, тұмшаның
түзілуіне әрекет етеді.
Жерге жақын желге ауаның ... желі ... қала ... ... әкетіп, соның салдарынан таулар тез арада түтінделіп қалады. Түнде
қала жаққа таза ... ... ... ... С.И. ... ... тау беткейлерінде орналасқан қаланың ... ... ... және ... ... ... ... жерде
орналасқан. Таулы-аңғарлы циркуляция қаланың желденуінің ... ... ... Алайда Б.Н. Ахметов (1990) жасаған математикалық модельдеу
мәліметтеріне сәйкес, қаланың жылу ... ... ... ... ұяшық екіге бөлініп, тау ауасының ағыны ... ... ... ... ... нашарлайды. Соңғы жылдары
қаланың архитекторлық-жоспарлау құрылымы жел режимін өзгерткен - қаланың
негізгі ауа жүйесін ... ... ... тау ауасының ағынына бөгет
болып тұр. ... ... ... басым желдердің ығысуы
жүрді, яғни 45 %-ға жел жылдамдығы 3 ... ... ... 5 м/с). ... ауа ... ... және ауа алабының ... ... ... ... ... ... желдердің әлсізденуімен байланысты
түнде тау желі мүлдем соқпайды. Ауаның күндізгі аңғарлы ... қала ... ... бөлігінде ауаның ластануына ... ... ... ... ... жел режимінің өзгеруі қала
шегіндегі ауа алабының сапасында бейнеленеді.
Бұл аспектіде тау ... ... ... ерекше қауіп туады.
Қаланың орналасуы тау беткейінің жазықтыққа қарай өту зонасында ... ... ... қала ... ... бұзылулар,
жер бетінің жарықтары кездеседі. Қаланың ... ... ... ... Іле ... және ... ... жоталарының көтерілуін
бақылайтын Іле Алатау жарығы және тауалды жарығы болып ... ... ... зиян және ... ... ... ... фактор мәніне ие болады. Қаланың ... ... ... және ... ... ластануын ғана емес ... ... ... қалыптасуындағы гидроклиматтық факторлар
Алматы өзінің гидрогеологиялық жағдайы жөнінен Іле артезиан алабына, Іле
Алатауының солтүстік бөктерлік терең ойпаңы ... ... ... ... ... палеоген-неоген, антропоген шөгінділерінде түзілу тегі мен
құрамы әртүрлі жер асты суы жиналған.
Палеоген мен төменгі неогеннің құм ... ... (37-54 ... натрийлі, ыстық (70-80), арыны күшті (250-300 атмосфералық
қысымдағы) жер асты суы бар. ... ... ... йод – 0,007; бром ... бор – 0,006-0,018; кремний қышқылы – 0,017; фтор – 0,007.
Жоғары неоген жыныстары қабатының 1750 метр ... ... 81 С°), сәл ... су шығады. Құрамы ... йод ... бор – 0,020, бром – ... ... ... – 0,036, фтор
– 0,003; газдары ( % ): азот пен сирек газдар – 85%, ... – 13%, ... ... ... қасиеті анықталды. Мұнда қол аяқ, ... ... ... ... салынуда.
Антропогеннің дөңбектасты-малтатасты, құмды-саздақты шөгінділерде
(қалыңдығы 500 метрден астам) жер асты ... ... бар. ... және ... ... ... ... конустарында бұл су арынсыз келеді, ал
таудан 16-20 км қашықтықтағы сазды ... ... ... бірнеше
горизонттары қалыптасқан, суы тұщы (0,2-0,3 г/л), ... және ... Бұл ... 50-60 % өзен суы, ... су, 10 % ... ... үлесі бар. Антропоген жыныстарының
сулары қаланы сумен қамтамасыз ету үшін пайдалануда.
Тауда жарықшақтық және өте тұщы (0,1-0,3 г/л), ... су ... өте көп. ... ... ... су сәл ащы (1-3 г/л), ... ... жарылыстар мен минералды жылы су аймақтары өзара байланысты.
Бұл сулардың шипалық қасиеті бар. Алма-арасан ... ... ... ... ... және оның төңірегіндегі өзендер Іле алабына жатады. ... ... ... ... ... (10-15 м) және ... ... (800-1000 м)
келеді. Бастауларының орналасу және су жинау сипатына ... ... екі ... бастаулары қар жиегінен төменде жатқан ... ... ... шығатын биік таулық өзендер. Негізінен атмосфералық ... ... ... ... су ... ең ... ... қар еруге шілде айларындағы таудағы қар мен мұздықтардың еруіне
байланысты байқалады. Өзен суы шілденің ... яғни ауа ... ... байланысты мұздықтардың көп еритін уақытында молыға
түседі. Осы кезде сел ... жиі ... ... ... ... ауытқуы аз, ал кешкілікте ... ... су ... 15-20 ... ... ... ... Үлкен Алматы мен Кіші Алматы және бұлардың салалары –
Есентай, Ремизовка, ... ... ... ағады /сурет 1/. Бұлар 3000
метрден жоғары беткейлерден басталады, негізінен мұздық ... ... ... ... көтерілуіне жауын – шашын мен жер асты суы
әсер етеді.
Үлкен ... ... Іле ... 3500 м ... беткейлік мұздықтан
басталады. Негізінен мұздық суымен толысады. Орта биіктік ... ... ... ... ... ... ... көмкерілуіне Үлкен
Алматы көлі пайда болған. Оның төменгі ... өзен суы ... ... беріледі. Одан сәл төменіректе өзен аңғарында Үлкен Алматы су
бөгені салынған. Өзен ... ... ... ... қаладан 52 км
қашықтықта Қаскелең өзеніне құяды. Жылдың орташа су шығыны 4 м/с. ... ... және ... ... етуде маңызы зор.
Кіші Алматы өзені Тұйықсу мұздығынан ... ... ... ... ретінде Медеу су бөгені бой көтерген. ... ... ... ... және ... ... ... Қаладан үш тармақ – Кіші
Алматы, Есентай, Казачка өзендері ағып өтеді. Кіші Алматы, Есентай арналары
қала ... ... ... ... ... ... ... Кіші
Алматы қаланың солтүстігінде Қапшағай бөгеніне құяды.
Қала өміріне байланысты көлдер негізінен гляциалдық аймақта орналасқан.
Олар ... ... ... көмкерілген көл және мореналық ... ... ... көлдер боп екі топқа бөлінеді. Іле Алатауы
сілемдерінде зерттелген 128 ... ... көл бар. ... ... Кіші ... ... ... үш көл бар. Олардың аумағы жиі
өзгереді., кейде мүлде тартылып қалады, соңынан қайтадан пайда болады. ... үшін ... ... Ащыбұлақ бөгені, Қапшағай бөгені, Мыңжылқы бөгені,
Сайран бөгені сияқты жасанды айдындардың маңызы зор /1/.
Сурет 1
Іле ... ... тағы ... ... қала ... ... айналып отыр.
Қалаға тікелей әсер ететін Іле Алатауы ... ... ... ... 308,3 км2 ... 307 ... бар, Солтүстік баурайдың мұздық
аумағы батыста Ұзынқарғалы өзенінің бас жағынан шығыста Түрген өзенінің бас
жағына дейін созылып жатыр. ... ... ... м ... ... Ірі
мұздықтар жотаның орта ... ... ... м ... ... ... Кіші Алматы мұздықтар тобының ішінде ең ірісі
болып саналады. Оның ұзындығы 5 км-ге ... ... 4 км2. ... ... ұзындығы 4 км, аумағы 2,5 км2, Молодежный мұздығы – 2,5 км мұз
қабатының қалыңдығы төменгі жағында 15 м ... ... – 60-70 м, ... ... – 100 м. ... ... бөліктері күшті (200-230 м)
моренамен қапталған. Морена гляциалдық талқандаушы селдерді қалыптастыру
көзі болып ... ... ... 1951, 1956, 1973 және 1999 ... селдер болды.
Алматыда континенттік климат қалыптасқан. Климаттық жағдайы – желсіз,
тымық ауа-райымен және ауа ... тау ... ... ... қарай
ығысуымен ерекшеленеді. Ауаның көпжылдық орташа температурасы 9 С°, ... ... 42 С°, ең ... ... 38 С° /кесте 1/
Кесте 1 ... ... ... ... және ... ... мөлшері, салыстырмалы ылғалдығы
|Айлар |І |ІІ |ІІІ |ІV |V ... ... ... ... |13,5 |8,2 |2,0 |2,2 |2,75 ... |1,3 |1,0 |1,0 |1,0 |0,7 ... өнімдері |4,2 |2,6 |2,5 |4,1 |2,4 ... |0,85 |1,1 |0,8 |0,7 |0,8 ... ... ... ... |15,0 |17,0 |4,0 |12,0 |5,5 ... |2,2 |3,1 |2,0 |1,0 |0,9 ... ... |2,5 |2,1 |2,2 |3,0 |2,2 ... |1,4 |1,4 |1,2 |0,8 |1,0 ... және Кіші ... ... ... ... ... I және II ... (өте таза және таза) жатады. Қала ... ... ... су ... ... сапа ... ІІІ-пен бағаланады (шамалы
ластанған).
ЖБ территорияларында су ... су ... ... ... ... және жасыл желектерді суландыруға, сыртқы өрт
сөндіру мақсаттарына да қолданылады.
ЖБ территориясында ... ... сапа және ... ... сәйкес
канализацияның келесі торлары жоспарлануда: шаруашылық-жаңбырлық тор.
Шаруашылық-жаңбырлық канализация мұнай өнімдерімен ... ... жуу ... түзілетін жер беті және өндірістік ... бұру үшін ... және ... ... ... ... есептелген.
Санитарлық нормалар және ережелер (СН және Е) 2.04.02.-84 және СН және Е
2.04.03-85 стандарттарына ... ... және ... ... ... ... шығындар
= 3.42 л/с ... – ағын ... ... ... СН және Е ... СН және Е 2.04.03-85 кестесімен анықталатын деңгей көрсеткіші;
т-4 СН және Е 2.04.03-85 кестесімен ... ... ... ... СН және Е ... ... ... бір реттік көтерілу
деңгейі;
Ғ – ағын ауданы, га;
Деңгей көрсеткіші, 4 СН және Е 2.04.03-85 кесте
Т – жаңбырдың ұзақтылығы, мин.
Асфальтбетонды территорияның суғару ... ... = 0.7* ... 10-3 = 0.5 ... ... ... ... құрамы және мөлшеріне байланысты пайдалануда ең арзан,
қарапайым әдісі ретінде ақаба сулардың ... ... ... ... ... ... ... жүктемесі бар
фильтр.
Ақаба суларды тазалау әдісі, тазарту қондырғыларының ... ... ... ... қалған ластану сипаттамасы анықталған.
Тазалаудан кейін ақаба сулар территорияны және ... ... ... ... ... ... ... 117,6-11, 8=105,8 кг/жыл
мұнай өнімдері 19,6-2,94=16,7 кг/жыл
Фильтрдегі ластаушы ... ... ... ... ... өнімдері ... =2,88 ... 14,45 ... ... ... 0,3 ... ... заттар сыйымдылығы:
өлшенген заттар - 50 кг/м3
мұнай өнімдері - 33 кг/м3
суммарлық ластаушы заттар сыйымдылығы 83*0,3=24,9 кг
0,3 м ... ... ... көмір жағатын қазандары бар
мекемеге келісім бойынша жағуға жіберілді.
Фильтрлік жүктемені ауыстыру 2 жылда бір рет жүргізіледі.
Ластанудан жер асты және жер беті ... ... ... ғимараттарға
өту жолдары және қондырғалар асфальтбетонды қылып жоспарланған.
Болатты контейнерлік блоктар темірбетонды поддонда ... 8 ... ... ... ... ... кездейсоқ төгілген мұнай
өнімдерін бұрумен бекітілген.
Жер бедерінің ұйымы мұнай өнімдерімен ластанған ... ... ... бұру есебімен тазаланған сулар территория және ... ... ... және ЖБ қондырғылар негізінде құмтасты дайындау және
утрамбалданған табиғи грунт ... ... ... және ЖБ-тің басқа жер асты қондырғылары
күшейтілген гидроизоляциямен жабылады.
2.1 ... ... ... ... ... ... ... геологиялық проблема топырақ грунттарына ластаушы заттардың әсері
болып табылады. Ластаушы ... ... ... ... ... шығу нәтижесінде және автокөліктерге бензин
құйғанда оның төгілу нәтижесінде түсу ... ... ... ... ... ... ... түсетін жауын-шашындар және
Алматы қаласы бойынша автокөлік қозғалысы алады.
Герметикалық қондырғысы бар ... ... ... жер асты ... қосылу мүмкіндігі азайған, алайда жанармай колонкаларындағы және
жанармайдың ... ... ағу ... ... ... қалады, 1 т бензинге
және 1 т дизелді жанармайға 50 г /14.78.80/.
Автокөлік қозғалысы және атмосфералық ... ... ... жоғарғы ластануы тіркеледі. Ластанған ... ... ... әсері, әсіресе құйынды канализация және ... ... ... ... ЖБ мысал ретінде қарастыратын ... ... ... ... суды ... жабық жүйелері мен тазарту қондырғылары жоқ.
Мұндай жүйелер бар болған ... да ... және ... ... ... ... бөлігі топырақ грунттарына түседі (көлемнің 10 %-нан 30 %-
ға дейін) ЖБ ауданында топырақ грунттарының ... ... ... ... ... ... ластануы біздің елде нормаға
келтірмейтіндігімен түсіндіріледі. ... орта және ... ... ... ... ластануы негізінде топырақ бетіне атмосферадан түсетін
аэрозольдардың жинақталуы нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ксилол және т.б. сияқты ... ... ... ... керек. Топырақ салыстырмалы түрде алғанда табиғи орта
болып ... және оның ... ... ... ... өзгереді.
Топырақ литосфераның беткі қабаты болып табылады және табиғи химиялық
құрамын едәуір бейнелейді. XX ... ... ... ... геохимиялық процестерді зерттегенде, ... ... ... тірі ағзаларға әсер ететіні анықталған. Көбінесе қоршаған
ортаның химиялық заттармен интенсивті ластану ... ... ... ... ... жұмыс істеуге тура
келеді. Егер оларды адамға қауіпті деңгейлермен, ... ... ... ... ... ... ауыр металдар, хлорланған
көмірсутегілер ... ... ... ауыр ... ... өсуде. ВОЗ
эксперттерінің мәліметтері бойынша метелдардың ... ... ... , ... ... ... ... қорғасынның орташа құрамы 10 мг/кг-дан, ал автожолдардың
маңында 700 мг/кг-ге жетеді. Бұл территорияда ... ұсақ ... ... 80% шөгеді және бір айға дейін ауада айналады. Едәуір
қашықтықтарға ... ЖБ және ... ... ... ... ... ... 2-3 есе көбейеді.
Жоғарыда айтылғаннан қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Гео және биохимиялық
деструкцияға ұшырамай, ортада активті жылжитын металдар жасанды ... түзе ... ... объектілерде (сонымен қатар топырақта)
жинақталады. Олардың арасында ... ... ...... 5 ... ... ... тобы алады. "Индекс стресстарының" токсикологиялық
бағалары бойынша ластаушы ... ... ... ... ... ие ... және көміртегі тотығы, күкіртті ангидрид, фотооксиданттар
сияқты кең ... ... ... алдыңғы қатарда. Болашақта ... ... және ... ... ... ... ... ластаушы заттар болу мүмкін.
Ауыр металдардың жылжымалы формасы ... ... тең емес ... ... ... ... ... ауыр металдармен бірге ... ... ... мүмкін. Кешенді бола тұрып олар аз
қозғалмалы болады. Дәл осы жағдайға байланысты ... ... ... ... ауыр металдардың жоғары құрамы ... ... ... талдауының (10-12 см-ге дейін) нәтижелері
топырақтың ауыр металдардың ... ... ... көзі ... ... ... көрсету мүмкін.
Қазіргі кезде топырақта жекелеген ... ... ... және олардың қатынастарына тәуелді мәліметтер
бар. Мысалы, Сu, Zn, Со ... ... ... ал ... ... қатар көптеген зерттеушілер қоршаған орта объектілерінен ағзаға
түсетін бірнеше ауыр ... бір ... ... адам ағзасына кешенді
әсер етеді. Мұнымен бірге эффектілердің суммалауы ... ... ... ... орта объектілеріндегі, топырақтағы ең улы
және қауіпті химиялық элементтердің бірі болып табылады, ... ... ... ... ... 1 кг ... тәулігіне орташа 10,5-7 кг
қорғасын түседі. Алматы қаласының топырақтарында қорғасынның максималды
құрамы 56-66 мг/кг-ға ... ... ... ... ... аумақтарында топырақтағы қорғасын деңгейі мөлшерлі нормативтен 5-
10 есе асқан. Канализациялық ағындар лайларында қорғасын концентрациялары
фоннан 3-25 есе ... ... ... құрайды.
Алматы қаласының қоршаған орта ластануының негізгі ... ... ... ... ... диоксиді, көмірсутегілер, азот
диоксиді, күйе, бензапирен ... ... ... ... ... оның ... құрамы өзгереді.
Авариялық төгілулермен күресуге ерекше назар аудару керек, өйткені ... және ... ... ... ... ластанудан айырмашылығы -
табиғи ортаның бейімделу мүмкіндігін тудырмайды /8/.
2.2 Автокөлік тастандыларынан ... ... ... ... жоқ, ... ... зиянды заттар
мөлшері жанармай құятын көліктердің есебімен жүргізілді. ... ... ... ... мөлшері:
Карбюраторлы - 60 бірлік/тәулігіне, яғни жылына 21900 бірлікті құрайды;
Дизельді – 10 ... яғни ... 3650 ... ... ЖБ
территориясында автокөлік өту қашықтығы 50 м-ге тең. ... ... 100 ... 12 ... Дизельді жанармайдың орташа шығыны 100 км-ге 15
литр құрайды.
Зиянды заттардың жылдық қалдықтарының ... ... ... ... ... ... ... автокөлік қалдықтарының құрамындағы зиянды ... ... және ... ... ... ... /сурет-6/ диаграмма
түрінде көрсетілген.
Кесте 3 Зиянды заттардың жылдық қалдықтарының есебі (жанармайдың
жалпы шығыны бойынша жүргізілген)
| ... ... ... зат |
|Жанармай түрі ... ... ... ... заттар атауы |шығыны, т/жыл| ... ... ... ... ... |0,42 |0,1 |0,042 ... |0,046 |0,1 |0,0046 ... қос ... |0,027 |0,1 |0,0027 ... ... |0,002 |0,1 |0,0002 ... |0,0012 |0,1 |0,0001 ... |0,0011 |0,1 |0,0001 ... ... |0,1 |1*10-8 ... ... ... оксиді |0,47 |0,02 |0,001 ... |0,019 |0,02 |0,0004 ... қос ... |0,033 |0,02 |0,001 ... ... |0,010 |0,02 |0,0002 ... |0,0034 |0,02 |0,0001 ... |0,0034 |0,02 |0,0002 ... ... |0,02 |0,3 *10-8 ... ... қалдықтардың суммалық мәндері ... ... | | |0,043 ... | | |0,005 ... қос ... | | |0,037 ... ангидрид | | |0,0004 ... | | |0,0002 ... | | |0,0003 ... | | |2,3 *10-8 ... | | |0,053 ... қалдықтарының құрамындағы зиянды заттар тізбегі (%) есебінде
Сурет 5
Автокөлік қалдықтарының құрамы (%) ... ... ... ... ... ... қауіптілігі категориялары атмосфераға тасталатын зиянды заттар
массасы және түрлі құрамына ... ... 2-ші ... анықталады:
/2/
Мұнда:
М1 – бірінші зат қалдығының массасы, тәулік/жыл;
МШШ – бірінші заттың орташа тәуліктік мөлшерлі шектік шамасы;
n - өндірістен шығатын ... зат ...... ... ... өлшемсіз константа.
МШШ-ның орташа тәуліктік мәндері болмағанда МШШ-ның максималды ... ... ... КОП ... ... өндіріс кәсіпорындарын
қауіптіліктің 4 категорияларына бөледі:
І – КОП >10
ІІ – ... - ... - КОП 2 ... n = 16,1 ... ... шаң үшін (F ≥ ... ... есептердің нәтижесі бойынша санитарлық – қорғау зонаның
орналасу қашықтығы – ... ... ... 400-500 ... ... тиіс /16/.
4 АЛМАТЫ АЙМАҒЫ ТҰРҒЫНДАРЫНЫҢ АНТРОПОГЕНДІК
ЖАҒДАЙҒА БАЙЛАНЫСТЫ ДЕНСАУЛЫҚ БАРЫСЫ
Алматы қаласының тұрғындарының қатерлі ісік ауруларына шалдығуы ... ... ... Бұл ... ... ... ... әсіресе
Қызылорда облысына қатысты деректерді басып озуда, ол жөнінде ҚР Денсаулық
сақтау министрлігінің статистикалық мәліметтері хабарлап ... ... ... ... ... ... ісік ауруларына
шалдығулардың 8 жыл бойынша салыстырмалы түрдегі баға берілуі /кесте ... 5 ... ... ісік ... ... ... ... |
| |1995 |1996 |1997 |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 ... |181,0 |182,4 |188,5 |190,0 |186,0 |183,7 |130,5 |35,7 ... | | | | | | | | ... |188,9 |198,2 |204,0 |203,4 |197,5 |189,0 |128,8 |115,3 ... | | | | | | | | ... ... |217,0 |221,4 |235,6 |241,2 |237,9 |236,0 |236,3 |240,5 ... көруге болатындай, Алматы облысы бойынша онкологиялық ауруға
шалдыққандардың саны республикалық ... ... тұр. ... саны ... ... ... ... Бұл жағдай аталмыш проблеманы
тереңдетілген түрде зерттеудің қажеттілігін тудырып отыр /5, ... ... ... ісік ... ... ... ... ж.ж. бойынша жасаған статистикалық мәліметтері
бойынша зерттеліп келген болатын.
Алматы ... ... ... серпінділігі мен уақыттық
аспектіден зерттеу арқылы бұдан арғы ... ... ... оның ... ... ... қоршаған ортаның қайсібір факторларының
тұрғындардың денсаулығына тигізетін патогендік ... ... ... зерттеудің қажет екендігін дәлелдеп шығуға болады.
Факторлардың дәл осы ... ... ... ... ... ... ... жоспарлы жою жөніндегі бағдарламаны ... ... ... ... ... ортаның түрлі химиялық қосылыстармен, ... ... ... ... адам ... ... өнімдерімен,
ауыз сумен және атмосфералық ауамен түсуіне әкеліп соқтырады. Жоғарыда
айтылған токсиканттардың адамның ... мен ... ... түрдегі
әсер етуі қазіргі кезде әлі толықтай зерттелмеген. Алайда, осы ... ... ... өзі бақылауға алынған аудандағы тұрғындардың
денсаулығының ... ... ... ... ... отыр ... мәліметтеріне сүйенсек, Алматы қаласының адам ... ... ... ... ... ... -
0,6 мг/л-ден асып отыр. Алматы қаласында қанындағы қорғасынның мөлшері 0,35
мг/л-ден асатын адамдар жоқтың ... бүл ... ... шектерінен асып
кеткен.
Барлық өңірлерде балалардың биоортасында бор, қорғасын, ванадий, мырыш,
хром, талий, берилий, күшән заттары табылған. Бұл ... ... ... асып кету ... ... ... ... есеге
дейін тербелуде. Мысалы, Қорғау станциясының маңындағы ... ... ... ... нормадан асуы 50 есе, ал КШТ шағын ауданы маңындағы
балалар қанында бор мөлшерінің табиғи нормадан асуы шамамен 40 есе ... ... ... ... мен теңіз көлігінің ҒЗИ-ның
мәліметтері бойынша балалардың шашында ... ... ... ... ... жоғары мөлшерде болуы анықталды /кесте-6/ /12/.
Кесте 6 ... ... ... шашындағы металдар, мг %
|Аймақтар |Ауыр металдар ... ... ... |0,6 |15,0 |77,9 |369 |46,8 |11,2 |77,9 ... |0,15 | |Балалардың
шашындағы
табиғи
шоғырланулары |- |5,0 |50,0 |260 |15,0 |4,6 |50,0 |1,25 |0,05 |3,8 | ... ... ... отырғанымыздай соңғы 5 жыл бойы жалпы ... ... ... өсе ... (1988 – 944 ... – 1121). Зерттелу үстіндегі саланың өзіне аса тән болып келетін
ретінде тыныс алу ... ... (1991 – 286, 1992 – 295), ... мен сезіну органдарының ауруларын (123-124), қан айналымы жүйесінің
(101-109), ас қорыту жүйесінің ... (75-71) ... ... жүйе ... күрт ... ... (1989 – 1 9,0, 1991 – ... қатар соңғы жылдары туу көрсеткіштерінің күрт төмендеп ... – 19,8; 1992 – 15,3) айта ... ... ... ... ... ... тұрғындардың өлімдік көрсеткіштерінің
тұрақты түрде өсуі өзіне назар аудартуда, соңғысы 1989 ... ... ... ... ... өсіп ... Барлық өлім жағдайларының 50% артық бөлігін
жүрек-қан тамырлары жүйесінің аурулары мен қатерлі ісіктерден ... ... ... ... ... ... қуықалды безінің ісігі
менгемобластоздардан болатын өлім жағдайларының саны аса ... ... ... – жиек ... сүт ... ісігі мен гемобластоздардан
болатын өлім жағдайларының саны аса жоғары болып келеді. Балалар ... да тым ... ... отыр ... ... ... ... 26,9-21,5).
Экологиялық дағдарыс аймағында бұл көрсеткіш одан да ... ... ... жиі ... ... туылған әрбір 1000 балаға 30-34 өлім
жағдайларын ... ... ... 36-37 ... ... отыр.
Бұл аймақта соңғы жылдар бойынша балалар өлімінің құрылымында туа ... ... ... ие ... отыр. Мысалы, 1995 жылы аталмыш
көрсеткіш облыс бойынша әрбір өлген 1000 ... 13,3 ... ... ... көрсеткіш Семей (8,9), Павлодар (10,2) облыстарымен салыстырғанда және
тұтастай Қазақстан бойынша (12,0) едәуір жоғары болып келеді.
Көптеген көрсеткіштер бойынша ... ... ... ... ... ... ... да нашар болып келеді.
Қазіргі кезде жұқпалы созылмалы аурулар кезінде науқас адамдардың 18-27%-
ның ... ... ... ... екендігі анықталған факт болып
табылады.
Алматы қаласында балалардың денсаулығының бақылау ... ... ... ... ... сау балалардың өздерінде 39% құрайтыны белгілі
болды /14, 15/.
Соңғы кезде ... ... ... ... сайын өсе түсуі
алаңдатарлық жағдай тудыруда. ... тым ... ... ... ... ... саны ... мөлшерге жетті (Алматы қаласы 1999 ж
... 100 мың ... – 2801 ... ... ... сол ... – 4274 жағдайды құрады). Сонымен қатар, тұрғындардың ойлау
қабілеті де төмендеуде. Аталмыш ... 1999 ж. ... ... ... ... әрбір 100 мың тұрғынға 558 жағдайды құраған болса, Алматы
қаласында ол 795, ал ... ... 3 есе ...... 100 ... 1545 жағдайды құрап отыр /14/.
Алматы қаласындағы медициналық – ... ... ... ... ластану жағдайларында, адам денсаулығын сақтау және өмір
ұзақтығының ұзаруы негізгі мәселе болып ... ... 10 ... ... ... ... процестерінде ... өсуі ... Бұл ... ... ... ... ... адамның жас көлемі табылады. Балалардың уделдік салмағы соңғы
жылдары сол қалпы жоғары болып тұр, ол 28 ... және 50 ... ... 18-8 ... жоғары болады, яғни халықтың типі-прогрессивті.
Халықтың негізгі бөлігі өндірістік жастағы 17-65 (68, 35%) жыл, өлім
көрсеткіші ... ... әсер ... ... коэффициент бойынша 17 жасқа
дейін 17-ден 65 жасқа дейін қала бойынша 46, 31% ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Салыстырмалы түрде туған балалардың өлім көрсеткіші жоғары және бір жастағы
өлім көрсеткіші бір келкі, сонымен үлкен жастағы адамдар бұл ... ... ... ... аномалияға, перинатальды табиғатқа,
қоршаған ортаның ластануына ... ... өлім ... ... ... қан айналым жүйесінің бұзылуы (46,3%), екінші орында ісіктің
пайда болуы (21,3 %), үшінші орынды белгісіз жағдайлар, ... және ... ... кейін тыныс алу жолдарының ауырулары (4,6 %) құрайды.
Алматы қаласының халықтарының өлімін зерттеу үшін ... орта өмір ... ... ... ... ... Бұл ... сапалы өмірдің
дәстүрлі индикаторы деп қарайды. Ол көп жылдық ... ... ... табылады. Ол денсаулық сақтау ... ... ... және ... ... ... ... қаласы бойынша
ерлердің орташа өмір сүруі 1999 жылы 63,8 жас ... ал ... ... ... ... өмір сүру ... ... 1989 жылдан 1999 жылға дейін
2,59 жасқа көтерілсе, әйелдерде 1,41 жасқа көтерілді. ... ... типі – ... ... саны 50 ... ... ... қарағанда
көбірек. Демографиялық жағдайға көп әсер ететін қаладағы халықтың өлімі,
қазіргі ... ... және ... жиі ... ... кезеңде қалада бірінші орынды қан ... ... ... ... ... ... ... болған ауыру түрлері, содан кейін сәтсіз
оқиғадан, улану, жарақат алудан және тыныс алу ... ... ... түрде қарағанда назологиялық патологияның едәуір жасаруы байқалады.
Ол қоршаған ортаның ... ... ... ... ... ҚОРШАҒАН ОРТАНЫҢ ҚАЛЫПТАСУ ЗАҢДЫЛЫҚТАРЫНА БАЙЛАНЫСТЫ
АЙМАҚТАРҒА БӨЛІНУІ
5.1 Өзекті мәселелер
Еліміздің халық шаруашылығы дамуының ғылыми ... ... ... потенциалдың көп жылдар бойынша қоршаған ... ... шешу ... ... ... ... қоршаған тіршілік ортасымен адам денсаулығын төтенше ... ... ... ... ... ... және оның халық денсаулығына
тигізетін әсерін зерттеп білу қоршаған орта ... ең ... бірі ... ... ... ... ... сәл ғана көбеюі халықтың денсаулығын
күрт нашарлата түсетіндіктен осындай ғылыми ... мәні арта ... ... ... ... ... денсаулығы, ТМД елдеріне
қарағанда, ортанғы деңгейден де төмен болып отыр. Әсіресе ана мен баланың
өлімі жиілеп ... Жаңа ... ... арасынан кем тарлық пен дамып өсудің
ауытқушылығы ... ... ... ... ... ... ... провинциялардың бірнеше варианттардың
топтасқанын айтуға болады. Негізгі әрі жиі ... ... ... ... ірі ... ... ... дәрежесіне
байланысты көбеюде. Алматы қаласының табиғи – климаттық және географиялық
ерекшеліктері, метеорологиялық жағдайы, ... ... ... ... баяу ... қоршаған ортада химиялық заттардың жоғары
концентрацияның ұзақ ... бойы ... ... ... соқтырады.
Өнеркәсіп орындарының қалдықтары, ... ... ... ... және ... ... толық жанып бітпеген өнімдері және
автокөлік газдары, міне осылар қаланың үш ... ... көзі ... ортаның тигізетін әсері туралы айтарлықтай жұмыстар ... ... ... ... ... сапасы мен санын Алматы
қаласы тұрғындарының денсаулығына, дертке шалдығу ... ... әлі де ... өте ... ... Алматыдағы объектілердің сапасын анықтап, экологиялық
қолайсыз аудандарға бөлу қажет.
5.2 Алматы қаласының өте қауіпті аудандары
Қаланың 40 % алаңында ... ... ... ... ... 1,5-3) бұл ... ... шығыс және ортанғы бөлігі
шамамен солтүстік ... ... ... күміспен жоғары дәрежеде
(фондық шоғырлануда жер-жерлерде ... ... ... ... 4 ... Райымбек даңғылымен Розабакиев көшесінің шығысындағы ... ... ... ... Рысқұлов даңғылы бойындағы әр түрлі салада жұмыс істейтін ... ... ... даңғылығының шығыс жағында аяқталуы;
4) Алматы – 1 темір жол вокзалының ауданы.
Қала территориясының топырағы отын жағатын қондырғылардың, өнеркәсіптік
және автокөлік ... ... ... ... ... ... ... денсаулыққа қауіпті 6 ауданға бөлдік /9/.
Бірінші экологиялық өте ... ... ... ... кәсіпорындары
топтарының («Поршень», АМЖЗ, электорвагон жөндеуші) және «Төменгі вольтті
аппаратура» зауыттарының ... ... ... ... ... шығаратын қалдықтар өте көп. Онда металдар құрамы мөлшерде
болған кезде (бір жылда ... мыс, ... ... ... ... молибден, никельдің жүздеген миллиграммдары, қалайының
ондаған миллиграмдары, күмістің бірлігі, сынаптың жүздеген грамдары) ... және оның ... ... дәрежеде шоғырланған жиектерін құрайды:
вольфрам (100 ... аса), ... (30-50), ... мыс, ... хром,
қалайы, марганец (10-15 фон шамасында). Мына бір жайт көңіл аударуды талап
етеді: бұл ... ... ... суда ... ... болады,
топырақта жиналады, топырақтың ең төмен бөліктерін және жер асты ... ... ... элементтердің ең көп шоғырланатын орындары
– инструментальды және құю цехтарының маңы. Марганец ... ... ... ... Сынап пен кадмий зауыттың бүкіл дерлік
территориясына таралған, әсіресе солтүстік бөлігінде 150-200 метр ... ... ... ... ... ... ... жерлерде улы
компоненттер бес фондық дәрежеде шоғырланады.
«Алматы төмен вольтты аппаратура» зауыты жоспарлы түрде ауа сферасына 8-
23% өндірістік ... ... бұл ... ... ... ... ... және қайраушы құралдардан, деталдарды
пісіру, дәнекерлеу, қалайылау ... ... ... ... ... ... жөндеуші зауыт» шығаратын қалдықтардың құрамында болатын
металдар (хром, ... ... ... да осы ... ... ... ... шоғырланбайды. Оның территориясында қорғасынның көп мөлшері
автокөлік шығаратын ... сол ... көп ... ... ... ... байланысты болады.
АМЖЗ территориясының топырағы қорғасынмен, сынаппен ластанған.
Екінші ... ... ... ... ОБ мен 3 ... ... Бұл екеуінен бөлек мұнда ондаған шағын ұйымдар
орналасқан, оның ішінде газ таратушы станция, «Медтехника» ... ... ... механикалық зауыты т.б. бар. Бұл аудан үшін күміс
рұқсат етілген мөлшерден 10-70 есе ... ... ... Ол жөндеуші
механикалық зауытының, «Асфальтбетон» ОБ мен 3 КСМК ... ... ......... ... ... металдар көп шоғырланған; сынап болса бүкіл аталып ... ... ... ... (фоннан 50-ден көп шамасында ) – бұл жанғыш
мазуттың ... ... ... ... ... өте ... ... ретінде Райымбек даңғылымен
Сейфуллин даңғылы қиылысқан жерімен оңтүстік-батыс ... ... оның ... ... қорғасын фондық деңгейден 100 есе (
тем комбинаты), 10 есе ... ... ...... ... мыс ... подшибник зауыты, сынап (электроқұрылыс құралдары)
металдары да шамадан тыс көп шоғырланған.
Төртінші экологиялық қауіпті ауданға ... ... мен оған ... ... ... ... өте үлкен дәрежеде шоғырланған
(фондық ... ... ... одан да асып ... ... ... ... және солтүстік шетіне, ... ...... ... ... ... автопарктің территориясымен
байланыстырылған. Сынап кейде жеке меншік үйлердің аймағында да ... ... ... яғни ... ... ... ... бұл аудандағы жер асты сулардың құрамындағы сынап рұқсат етілген
«ауыз су» деңгейінен 8 есе көп.
Бесінші экологиялық өте ... ... ... ... ... ... ... Сейфуллин даңғылы мен Сүйінбай көшелерінің аралығында
орналасқан. Мұнда І-ЖО ... ... ... ... ... ... циркониймен ластанған /9/.
5.3 Алматы өңіріндегі көрсетілген әсерді инженерлік тұрғыдан бағалау
Ауаға әсерді бағалаудың ... ... ... объектінің
территориясының геоморфологиялық құрылымын, рельеф түзілу ... ... ... іске ... ... ... мүмкіндігін талдау
болып табылады. Ауаға тікелей және жанамалай әсер ететін факторларды ... оған әсер ... ... ... да ... ... соң бағалау
керек.
Ауа қабатының бір ерекшелігі оның көп компоненттігі, яғни оның қабаттары
және ... әсер ... ... ... ... ... ... белгілердің жиынтығының интеграциясы қажет.
Бағалаудың тікелей белгілер. Көп тараған техникалық белгілер. ... ауа мен оның ... ... ... ... ... табиғи концентрациямен немесе МШШ-мен, бастапқы ластануды
салыстыруға негізделген.
Жер асты ... жер асты ... ... ... да ... МШШ-
ға қарай регламентпен белгіленген. Жер асты ... ... ... үшін ... ауданын (Ғ) анықтаудың маңызы зор. Сонымен бірге,
табиғи жағдайдағы белгілі бір ... су ... (Ст) және ... ... ... заттардың шекті мөлшерлік концентрациясы.
Сөйтіп жер асты суларының күйін бағалау үшін екі ... ... ... суларының сапасы (С) және ластану ауданының (Ғ) мөлшері.
Н – қалыпты ластану дәрежесі;
Қ – ластану нормасынан шамалы жоғары дәреже;
К – ластану ... орта ... ...... ... ... ... жоғары /13,14/.
ҚОРЫТЫНДЫ
Алматы қаласында қоршаған ортаға тигізетін әсері туралы бірнеше химиялық
заттардың (шаң, ... ... т.б.) ... концентрациясы анықталады.
Басқа да саны 100-ге жететін қолайсыз, ластайтын заттардың сапасын анықтау
қажет. Қаланың ең басты ... ... ... ... байланысты.
Өсімдіктердің металдармен ластану әсерін білу үшін мыңдаған байқаулар
жасалынып нәтижесінде мынадай қорытындылар ... ... ... ... үшін ... ... ... концентрациядан жоғары болады.
Қоршаған ортаның түрлі химиялық қосылыстармен, ... ... ... ... адам ... ... ... сумен және атмосфералық ауамен түсуіне әкеліп соктырады.
Көптеген ... ... ... ... ... ... аймақтардағы балалардың денсаулығынан да нашар болып ... ... ... ... ... балалар өлімінің құрылымы да туа біткен
аномалиялар бірінші орынға ие болып отыр.
Өнеркәсіп орындарының ... ... ... ... сұйық және қатты отынның толық жанып бітпеген өнімдері және
автокөлік газдары, міне осылар ... үш ... ... көзі болып
табылады.
Қоршаған ортаның тигізетін әсері туралы айтарлықтай жұмыстар жүргізіліп
келгенмен, ... ... ... ... ... мен ... Алматы
қаласы тұрғындарының денсаулығына, дертке шалдығу ... ... әлі де ... өте ... ... ... ... сапасын анықтап, экологиялық
қолайсыз аудандарға бөлу қажет.
Алматы қаласында экологиялық өте қауіпті деп саналатын аудандар:
а) Машина құрылысы кәсіпорындарының топтасқан жері
ә) ... ... ... ... ... зауыттар
территориясы
б) Райымбек даңғылы мен Сейфуллин даңғылы қиылысқан дері мен ... ... ... ... ... мен оған ... ... Рысқұлов көшесінің солтүстік жағы
Алматы қаласының атмосфера ластануының жоғарғы аясы көбінесе ... ... жер ... ... жер бетіндегі ауа
температурасының инверсиясымен және ... ... ... ... ...... ... атмосферасына жатады.
Радиацияның табиғи көздерінің ішінен ең қауіптісі радон. Радонның халық
денсаулығына қатысты тұрғын үй ... ... ... ... тұр. Алматы қаласында халықты радиациялық қауіпсіздікпен қамтамасыз
ету болысындағы приоритетті проблемалардың бірі ... ... ... ... қорғау.
Қаланың оңтүстік бөлігі (Райымбек даңғылынан оңтүстікке) потенциалды
радон қаупі болып табылады. Радонды ... ең ... ...... ... деңгейімен сейсмобелсендік деңгейі арасындағы тығыз
байланысы. Бедерді біртіндеп артуы және тау ... жер ... ... ... оңтүстік бөлігінде құрылыстың кеңеюінде
Алматының бұл бөлігінің жәй радон ... ғана емес ... ... радон
концентрациясын оның ғимаратта жинақталуын анықтау үшін және ... ... ... ... ... ... үшін ... ұсыныстарды беру үшін
егжей-тегжейлі зерттеуді қажет етеді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Коробкин В.А., Лященко Л.В., ... Г.Х., ... ... ... ... вод. ... ... Е.С. Современные проблемы оценки движущих факторов
здоровья. Население-гигиена окружающей среды 1998. 3-4 ... ... У.С., ... Е.М., ... М.К. Гигиеническая оценка
техногенных биохимических провинций Республики Казахстан и их клинико-
эпидемиологической классификации // Сб. Актуальные вопросы гигиены ... в ... ... 1994, 129-133 ... Құлқыбаев Г.А. Медицинские аспекты экологии / Караганда, 1995. 25-29
бет.
5. Острикова В.М., Байжанова М.К. ... ... ... и ... в ... г. ... / ... использование и охрана природных ресурсов Северного ... ... ... Изд. ГВС, 1999, 143-144 бет.
6. Фурсов В.И. Содержание ... в ... ... и в ... г. ... и ее пригородов. Информационное письмо 1995 жыл
7. Молдақұлова М.М. Экологические проблемы крупных городов // ... № 5 1996, 24-27 ... ... В.Э. Экологические проблемы столицы // ... № 4, 1995, 19-21 ... ... М.С. Экологическое районирование крупного ... // ... ... ... қ. 1994 ... ... В.Г. Роль растительных индикаторов в выявлении загрязнений
окружающей среды / Тезисы ... ... ... ... ... ... 1991, 63 бет
11. Омарова М.Н., Байназарова С.Ж. Алматы қаласын ... ... ... ... Алматы, 1998, 66-69 бет
12. Омарова М.Н. Алматы қаласындағы өсімдіктерді ауаны ... ... ... ... ... в республике Казахстан,
Алматы, 1998, 70-72 бет
13. Жаркинов Е.Ж. Состояние экологической ситуации в Алматинской ... ... ... научных исследований в этом регионе. Проблемы
окружающей среды в Республике ... ... 1998, 125-128 ... ... Х.С., ... А.В. ... және ... экологияға
кіріспе Алматы қаласы, Қазақ университеті, 2004 жыл, 36-52 бет
15. Скаков А.А., ... К.Т. ... ... ... Алматинской
области. – Алматы: Ғылым, 2002. –136 б.
16. Методика расчета концентраций в атмосферном воздухе вредных веществ,
содержащихся в ... ... РНД ... –97. – 49 б.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының урбандалған аумақтарындағы әлеуметтік - демографиялық мәселелер142 бет
Бастауыш сынып оқушыларының ұлттық дүниетанымын музыка арқылы қалыптастырудың педагогикалық шарттары57 бет
Болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің технологиялық құзыреттілігін қалыптастырудың педагогикалық шарттары22 бет
Дүниетану сабағында жаңа технологиялар28 бет
Кәсіпорындардың қаржылық ресурстарын басқаруды қалыптастырудың экономикалық механизмін жетілдіру жайлы17 бет
Мектепке дейінгі ұйымдарда балалардың этностық-мәдени сәйкестілігін қалыптастыру33 бет
Орта мектеп химиясы бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру, сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары31 бет
Сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары36 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь