Аударма сапасының бағалау мәселелері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ
1 АУДАРМАНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ МЕН ТҮРЛЕРІ
1.1 Аударма туралы түсінік және оның қалыптасу кезеңдері ... ... ... ... ...
1.2 Аударманың қалыптасу тарихы
2. АУДАРМАНЫҢ ОНТОЛОГИЯЛЫҚ САЛЫСТЫРМАЛЫҒЫ
2.1 Аударма түрлері
2.2 Аударма туралы теоретик.ғалым жазушылардың ой.пікірлері, түсінік хаттамалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3. Аудармаға талдау жасау
3.1 Мәтінді аудару
3.2 Мәтінге талдау жасау
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ

Қазақстан өзінің тәуелсіздігін алған күннен бастап рухани бастауларының көзін ашып, бар-жоғын түгендеп, өркениетті әлемнің озық ойларынан нәр жинап, бүгінгі күн талабына сай рухани жаңғыруды мақсат қойып отыр. Бүгінгі күрделі де қиын әлемнің заману талабына сай болу үшін, мәдени-өркениеттік бәсекелестік « сахнасында » өздігіңді және өзіңдегіңді жоғалтып алмау үшін өзгенікін де біліп, саралап отыру керек. Ғаламдық сипаты күн өткен сайын « тайға таңба басқандай » айқындала түскен заманда мәдени бірегейлік тағдыры толғантқан ұлттық мәдениет « ұлы көштен » қалмастың да қамын ойлағаны жөн. Ол үшін ұлттық мәдениет өзінің өміршеңдігін ұзартатын жалғыз жол – өркениеттер арасындағы мәдени сұхбат жолын ғана бетке алуы тиіс. Мәдени сұхбат үрдісі аясында ұлттық мәдениеттің жаңғыруы өзге мәдениеттер даярлаған мол мұраны жатсынбай, сіңіре білу қабілетіне барып тіреледі.
Жұмыстың өзектілігі: Курстық жұмыстың өзектілігінде бұл тақырыптың, яғни, қазіргі замандағы аударманың маңыздылығы, ерекшелігі, рухани мәдени өмірде алатын орны жайлы болмақ. Қазіргі кезде қандай аударма түрі болмасын, әрбір аударманың өзіндік ерекшелігі болады. Жанама немесе тікелей аударма аясында әрбір қойылған талаптарға сай аударманың өзіндеік не болмаса, нақты түпнұсқасын беруге тырысады. Сол сияқты қазіргі кезде тек қана шет тілдерден аудару ғана емес, белгілі бір қарастырып отырған терминнің де түсініктемесін аударма ретінде береді. Менің бұл тақырыпты тандаған себебім, қазіргі кезде аударма мәселесі кең ауқымды белең алып отыр. Қандай бағытқа бет алсаңда барлық жердің талаптарына сай аударманың маңыздылығы зор болып табылады. Қазіргі таңда Елбасының жолдауына, қойған шарттарына сай барлық құжат-хаттамалардың өзі де орыс тілінен қазақ тіліне аударылып жатыр. Міне, аударманың рөлін осыдан – ақ байқауға болады. Сондықтан, аударма сапасын арттыру және сол тақырыптағы мәселелеріне баға беру маңызды болып табылады.
Жұмыстың мақсаты: Бұл курстық жұмыстың басты мақсаты қазіргі замандағы аударма үдерісінің маңыздылығы және ерекшелігі болып табылады. Бұл тақырып аясында аударма сапасының бағалау мәселелерін қарастыру.
Жұмыстың міндеттері:
-жұмыстың басты міндеттері алдымен, аударманың жалпы түсінігін айқындап, басты мәдениеттанулық мәселелерін ашу;
-аударманың түрлері және оның қалыптастыру кезеңдерін барынша айқындап баяндап, сонымен қатар, аударма туралы теоретик-ғалым жазушылардың ой-пікірлері, түсінік хаттамаларын, әрбір зерттеушілердің аударма жайлы қолдану материалдарын көрсете отырып, жұмыс барысында қарастыра кету;
-белгілі бір мәтінді алып, оның аудармасын жасай отырып, мейлінше толық талдау жасау.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Алдашева А. Аударматану ғылымының басты ұғым-түсініктері туралы // Аударматану (ғылыми-практикалық көмекші құрал). Құраст.: Құлманов С.–Алматы: «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы, 2008, 300 б.
2. Алдашева А. Аударматану: лингвистикалық және лингвомәдени мәселелер. –Алматы: Арыс, 1998, 215 б.
3. Аристов Н.Б. Основы перевода. — М., 1959, 220 б.
4. Бархударов Л.С. Язык и перевод (Вопросы общей и частной теории перевода). –М.: Международные отношения, 1975, 240 с.
5. Бархударов Л.С. Язык и перевод. — М., 1975, 50 б.
6. Бреус Е.В. Основы теории и практики перевода с русского языка на английский.- М.,1998, 112 б.
7. Влахов С., Флорин С. Непереводимое в переводе. — М., 1980, 20 б.
8. Волкова З.Н. Научно-технический перевод. — М., 2002, 140 б.
9. Жұмабекова А., Жабағиева Г. Жазбаша және ауызша аударманың ерекшеліктері // Аударматану (ғылыми-практикалық көмекші құрал). Құраст.: Құлманов С.–Алматы: «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы, 2008, 66 б.
10. Жұмабекова А.Қ. Аударматанудың негіздері : Оқу-әдістемелік құрал. - Алматы, 2012, 296 б.
11. Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010, 300 б.
12. Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 ж., 509 б.
13. Казакова Т.А. Translation Techniques Практические основы перевода.- «Союз», С.-П., 2002
14. Комиссаров В.Н. Коралова А.А. Практикум по переводу с английского языка на русский. — М., 1990, 144 б.
15. Комиссаров В.Н. Общая теория перевода: проблемы переводоведения в освещении зарубежных ученых.-М.,1990, 401 б.
16. Комиссаров В.Н. Слово о переводе. –М.: Международные отношения, 1973, 216 б.
17. Комиссаров В.Н. Современное переводоведение. Учебное пособие. – М.:ЭТС. -2002, 424б.
18. Комиссаров В.Н. Теория перевода (лингвистические аспекты) — М., 1990, 221 б.
19. Көркем аударманың кейбір мәселелері (мақалалар жинағы). –Алматы: Қазмемкөркемәдеббас, 1957, 52 б.
20. Көркем әдебиет саласындағы аударма мәселесі // ҚАЕУ хабаршысы. Өскемен, 2006. - №2.
21. Мәкішев Ж. Тұрпайы аудармалар шаршатып жіберді // «Классtime» газеті, №3. -15 ақпан.
22. Сабурова Г. Аударма да рухани байлық // Қазақ тілі мен әдебиеті, 2000. №5
23. Сәмитұлы Ж. Аударма теориясы және практикасы: Оқу құралы. – Алматы:Қазақ университеті, 2005, 272 б.
24. Тарақ Ә. Аударма процесі жайында // Аударматану (ғылыми-практикалық көмекші құрал). Құраст.: Құлманов С.– Алматы: «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы, 2008, 300 бет.
25. Тарақ Ә. Ғылыми-көпшілік және ғылыми техникалық аударма // Аударматану (ғылыми-практикалық көмекші құрал). Құраст.: Құлманов С.–Алматы: «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы, 2008, 78 б.
26. Тарақов Ә.С. Аударма психологиясы және мәдениеті: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2005, 60 б.
27. Тікенбай Г. Аударма лингвистикалық зерттеу нысаны ретінде және оның лингвомәдени мәселелері // ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. – Алматы, 2012. №1(135)
        
        МАЗМҰНЫ
 
КІРІСПЕ
1 АУДАРМАНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ МЕН ТҮРЛЕРІ
1. ... ... ... ... ... қалыптасу тарихы
2. АУДАРМАНЫҢ ОНТОЛОГИЯЛЫҚ САЛЫСТЫРМАЛЫҒЫ
2.1 Аударма түрлері
2.2 Аударма туралы теоретик-ғалым жазушылардың ой-пікірлері, түсінік
хаттамалары.................................................................
..................................
3. Аудармаға талдау жасау
3.1 Мәтінді аудару
3.2 ... ... ... ... ТІЗІМІ
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
                                                   
 
                           
 
 
КІРІСПЕ
 
Қазақстан өзінің тәуелсіздігін  алған күннен ... ... ... ... ... әлемнің  озық
ойларынан нәр жинап, бүгінгі күн талабына сай рухани жаңғыруды мақсат ... ... ... де қиын ... ... талабына сай болу үшін, мәдени-
өркениеттік бәсекелестік « ... » ... және ... ... үшін ... де ... саралап отыру керек. Ғаламдық сипаты күн
өткен сайын « ... ... ... » ... ... ... мәдени
бірегейлік тағдыры толғантқан ұлттық мәдениет « ұлы көштен » ... ... ... жөн. Ол үшін ... мәдениет өзінің өміршеңдігін ұзартатын
жалғыз жол – ... ... ... ... ... ғана ... ... Мәдени сұхбат үрдісі аясында ұлттық ... ... ... ... мол ... жатсынбай, сіңіре білу қабілетіне барып
тіреледі.
Жұмыстың өзектілігі: Курстық  жұмыстың өзектілігінде бұл ... ... ... ... ... ... ... мәдени
өмірде алатын орны жайлы ... ... ... ... ... ... ... аударманың өзіндік ерекшелігі болады. Жанама немесе ... ... ... ... ... сай ... өзіндеік не
болмаса, нақты түпнұсқасын беруге тырысады. Сол сияқты қазіргі кезде ... шет ... ... ғана ... ... бір ... отырған
терминнің де түсініктемесін аударма ретінде береді. Менің  бұл ... ... ... ... аударма мәселесі кең ауқымды белең алып
отыр.  Қандай бағытқа бет алсаңда барлық ... ... сай ... зор ... табылады. Қазіргі таңда Елбасының жолдауына, қойған
шарттарына сай барлық  құжат-хаттамалардың өзі де орыс тілінен қазақ ... ... ... аударманың рөлін осыдан – ақ байқауға ... ... ... ... және сол ... ... баға
беру маңызды болып табылады.
Жұмыстың мақсаты: Бұл курстық жұмыстың басты мақсаты қазіргі замандағы
аударма үдерісінің маңыздылығы және ... ... ... Бұл ... ... ... бағалау мәселелерін қарастыру.
Жұмыстың міндеттері:
-жұмыстың басты міндеттері алдымен, аударманың жалпы ... ... ... ... ... түрлері және оның қалыптастыру кезеңдерін барынша айқындап
баяндап, сонымен қатар, аударма туралы теоретик-ғалым ... ... ... хаттамаларын, әрбір зерттеушілердің аударма жайлы
қолдану материалдарын көрсете отырып, жұмыс барысында қарастыра кету;
-белгілі бір ... ... оның ... жасай отырып, мейлінше
толық талдау жасау.
Теоретикалық  маңыздылығы: Негізінен бұл тақырып ... ... ой ... ... Бұл ... барынша ашуға тырысқан және де
өздерінің барлық амал-тәсілдерін ... ... ... ... ... ... ... М.Дулатов, А.Байтұрсынов сынды
ақындар ой тербеткен. Ал шетел ғалымдарына келетін болсақ, Цицерон, ... ... ... ... ... жазушыларды айта кетуге болады. Мысалы,
аударма жайлы ... өз ... ... Ол ... тарихын
төрт негізгі кезеңге бөлген. Ал Ж.Мунэн болса, аудармаға тосқауыл болатын
мәселелерді үш топқа ... Сол ... ... да ... ... заңды болып табылады. Жұмыс барысында өзге ... ... ... ... ... маңыздылықтарын көрсете
отыру.
Практикалық маңыздылығы: Менің таңдаған ... ... ... таңда кең ауқымда белең алып отыр және де өз ... рөлі де ... ... ... ... ... ... барысында аса
қажет. Әрбір мамандықтың не болмаса таңдаған бағыттың өзіндік ... ең ... ... бір болмасын бір құжатта аударма керек
болады. Тым болмаса ... ... ... ... кем деген әйтеуір
кез келген мәтіннің не болмаса сөздің ... ... ... ... ... дегенім, менің ойымша бұл тақырыптың өзектілігі де,
маңыздылығы да ... ... ... ... көптеген
рухани құндылықтар қағаз бетіне түсірілген мәтін ретінде тіршілік етіп
жатқандығы ... ... ... өзіміздің бай  мәдени
мұрамыздай көріп, одан шығармашылық шабыт алу үшін, алдымен, ... ... ... ... ... ... ... мұрамыздың іргелі
бөлігі деп қарауға мүмкіндік берер аударма ... ... ... ... ... ... МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1 Аударма туралы түсінік және оның қалыптасу кезеңдері
Аударма ұғымы мен оның мәнін, әсіресе, ... ашып ... осы ... алға қойып отырған міндеті.
Соған қол жеткізу үшін аударма ... ... ... жөн. Айтылған
сөзді ауызша қотару барысындағы тілмаштық болсын, хатқа түсірілген сөзді
жазбаша тәржімалау ... ... ... ... (хабарлау,
баяндау, әңгімелеу) болсын – бәрі-бәріне қатысты, жалпылама ... ... ... бар. ... аударма дегеніміз адами әлемнің
заңды процесі әрі кез келген ... ... ... Бір ... өз ішінде
әлдебіреудің айтқанын, жазғанын одан басқа адам ... ... ... « ішкі » тіліне аударады деуге болады. ... ... ... « ... » бар, ... ... адамның айтқанын біз үнемі аударма заңдылығымен
қабыл аламыз [1].
Кезінде Р. Якобсон «Аударма  ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... сөздің төл мағынасындағы  аударма, немесе, тіларалық аударма,
яғни бір тілдің лингвистикалық  белгілерін басқа тілде беру;
3) семиотикааралық аударма,  немесе трансмутация, ... ... ... ... ... ... арқылы
қайталау. Мысалы: белгілі роман не повесть желісінде фильм түсіру немесе
қойылымдар даярлау ... ... ... есептелмейтін « аударманың »
екі формасы бар екені көрініп тұр. Біріншісін Якобсон ... ... ... ... ... немесе басқа атау беру, « rewordіng ».
Сондай-ақ, үшіншісі де аударма болып есептелмейтін семиотикааралық ... ... Бұл екі ... да сөз « аударманың » ... ... ... тұр. ... тура өз мағынасындағы аударма бар
және жанама мағынадағы аударма бар деп айтуға ... ... ... ... ... кең мағынасы бар. Тар мағынасында 
аударма деп бір тілдің ауызекі  немесе жазулы ... ... ... ... ... Тар мағынасындағы аударма 
жалпы аударма ұғымының көпке  ... ... ... тілімізден басқа тілде жазылған көркем -
әдеби шығарма мәтіні немесе басқа да керегі ... ... ... ... т.б. - ны ... ... түрде өз тілімізде бізге жеткізуді көз
алдымызға ... ... ... да болмасын мәдени ақпарат  түрін,
мәдени мәтінді өзінің ... ... ... айтылған, жасалған « тілден » (бұл тұста тіл деген
тар лингвистикалық мағынада ... ... жоқ) ... бір ... ... ... ... айтады. Мысалы, айтулы немесе жазулы тілге
негізделмеген мәдени салалар: ... ... би және ... ... тілдік кейіпке келе алады. Өйткені біз көркемсурет идеясын,
музыканың рухын, ... ... ... ... сала ... ... арқылы « сөйлете » аламыз. « Тілсіз тілдер » ұғымы осыдан ... ... ... – метатіл » деген түсінік туындайды.
Бәріміздің білетініміздей, адамзаттың ... ... ... ... ... ... ... Өйткені барлық адамзат  балалары биологиялық бір түр ... ... адам тек ... ... ... ... бас ... көлемі мен формасына, қан құрамына және т.б.
белгілері бойынша ғана ... ... ... ... ... ... ... бес - алты тіл ғана болуы тиіс еді. ... ... ... ... әлемде төрт - бес мыңға жуық тілдер бар көрінеді. Жалпы
бар тілдердің нақты санын беру өте қиын ... де айта ... ... көп ... сөз қандай да бір дербес тіл туралы әлде сол ... ... ... жатқандығын ажырату қиын. Сонымен, мұндағы мәселе
биологиялық себептен мүлдем басқада жатыр ... сөз. ... ... ... биологиялық - табиғи өмірлік бағдарлама шегінде ... ... ... табиғатынан тысқары жатқан, одан мүлдем бөлек заңдылықтарға, яғни
шынайы адами - ... әлем ... да ... ... аян.
Аударма дегеніміз не? Аударманың түп сырына, терең ... « ... » ... ... өзін ... алу керек. «
Аударма » ... сөз ... ... ... жалпыға мәлім және де
түсінікті болып көрінгенімен де, көптеген ... ... ... ол да
бірмағыналы жайдақ сөз емес. Сондықтан оны пайдалану барысында ... ... да ... ... ... жағдайы мен контекст ... қай ... ... ... береді. Аударманың ғылыми
анықтамасын біз сол аударманы арнайы зерттейтін тілтанулық ... ... ... ... ... Сол ... келтіру ретіне сай
өзіміздің зерттеу ... ... ... ... ... ... ... таңда аударманың алуан түрлі анықтамалары
бар. Аударманың ... ... ... ... ... ... ... объектісіне өзіндік анықтама береді.
Француз аудармашысы және аударма теоретигі Э. Кари аудармаға  берілген
анықтамалардағы алуантүрлілікті келесідей түсіндіреді: « Аударма ... ... өте ... ... Бұл ... біздің заманымызда
кездесетін түрлерінің көптігінен ғана туындап отырған жоқ. Ол ... бойы ... ... ... да ... құбылыс. Мүмкін, нақ
осы жағдай өзінікінен бұрын берілген анықтамалармен не ... не ... ... ... ... өз ойларын тұжырымдауын қиындататын да
болар» [5].
Ғылыми терминнің ұтымдылығы оның ... ... ... ең алдымен,  аударма сөзінің ондай талапқа сай еместігін, яғни
  көпмағыналы екендігін айта ... жөн. Ол, ең аз ... екі ... ...... әрекет, яғни процес ретінде
алынған аударма және аударма – сол ... сол ... ... ... ретінде алынған аударма, басқаша айтқанда, аудармашы ... ... ... алынған аударма. Аударма жасау нәтижесінде ... жаңа ... ... ... « ... » деп те атайды.
Аударматану ғылымындағы  беделді авторлардың анықтамаларын келтірейік.
А.В. Федоров: « Аудару дегеніміз бір ... ... ... ... басқа
тіл арқылы көрсетілген шығарманы анық және толық жеткізу» деп ... ... « ... ...... стилистикалық және
экспрессивті ерекшеліктерін сақтай отырып, басқа тілдің көмегімен оның
мазмұнын ... және ... ...  деп ... ал Ж. ... «Аударма –
тілдер байланысы, билингвизм құбылысы. Бұл – билингвтің кез ... ... ... ... ... ... ... жағдайы»  деп
анықтайды. Басқаларды қоя тұрып, аударма теориясымен ... ... ... ... ... өзінде сан саққа
кеткен ойға куә болдық. Осынау ... ... одан да ... ... ... ... келе ... аударма –  белгілі
бір о бастағы мәтіннің (түпнұсқаның) барлығын ... ... ... ... процесінің жүргізілуін алғышарт етіп қоятын әрекет түрі. Ендеше,
аударма құбылысын қарастыру барысында ... мен ... ... ... ... ... ... олардың эквиваленттілігі туралы мәселелер
бой көтереді. Оларға арнайы тоқталатын ... ... ... ... ... ... мәдениеттанулық ғылым аясындағы 
аударма мәселесі туралы сөз болғанда, ең ... ... ... ... кету керек. Яғни ... ... бар, өзін ... орта ... ... ... ... сол белгілердің 
мән-мағынасы туралы келісімге келе  алатын жеке адамдар өмір ... сол ... ... ... орын ... ... айтылған  аударма түсінігінде « аудару дегеніміз түсіну »
деген тезиске де өзіндік орын ... Сөз бұл ... ... ... өз
тіліңе аударып түсінуде ғана емес, яғни “өзімдікі/өзгенікі” арақатынасында
ғана емес, сөз бұл жерде « өзіңдікін өзіңнің түсінуіңде » де ... ... ... ... ... « ішкі ... » ... сөз. Өз тіліңде
жазылған мәтінді түсіну процесінің өзі өзге ... өз ... ... ... ... ... ... күрделі процесс. Немесе, бір тілдің
өзінің ескі ... не ... ... сол ... ... ... ... мәселесі де жоғарыдағылар қатарына жатады.
Аудармаға коммуникациялық  теория тұрғысынан  берілген анықтама Р.К.
Миньяр-Белоручевке тиесілі: « Аударма туралы ғылымның ... – екі ... ... ... ... жай ғана ... емес, түпнұсқаның
аудармашы мен қабылдаушының өзара ... ... ... ... Бұл ... ... ... аудармашының
қызметіне барып тіреледі, немесе сөздік әрекеттің ең күрделі ... ... ... ... осы ... ... ... аударма болып
есептеледі» [7].
Демек, аударма нәтижесінде  екі сөз туындысы мен екі қабылдаушы
қалыптасады. Аударма қандай да ... ... ... ... ... туралы, шынайы әлем
заттарының ұқсастығы  туралы, ... ... ... ... ... ... ... ұқсастығы туралы іргелі білім деуге  болады.
Біз тілдердің шындықты түрліше бөлшектеп, ... ... ... ... ... түрлі белгілеріне назар аудара ... ... ... ... ... ... ... бояуларда көрсететіндігін
білеміз. Алайда, түрлі мәдениет пен алуан түрлі тілдік сана ... ... ... ... де қабілетті. Сондықтан, егер аударманы
бір ... ... ... ... ... ... ретінде қарастырсақ,
онда «аударылмайтын ұғымдар» мәселесі мүлдем туындамай, аударма проблемасы
оңай шешілетін болады.
Аударма – құндылықты қайта  ... Егер ... ... ... ... ... ... болса, онда
аударма бейненің бейнесі, көріністің көрінісі болып ... ... ... тура ... ... оның Басқаның санасымен сарапталған 
көрінісі болады, өйткені біз фактінің  бейнеленуін емес, факт ... ... ойын ... ... ... ойын ... анық ... және ол қаншалықты қажет, аудармашылық «адалдықтың» шекарасы қайда?
Осындай сұрақтар легі аудармамен айналысатын ... адам ... ... ... ... ... да жалпы  түрде
бейнелеу мүмкіндігін табамыз. Аудармашы – ең аз дегенде, екі мәдениетке ... ... Янус ... екі (әлде одан да көп) ... ... ... қоғамның бүкіл өмірімен байланысын танытып, аударманың
өркениет ... рөлі мен ... ... мүмкіндік береді. Мұндай
тәжірбиені иемдену ... ... ... ... ... көруден,
басқаша дүниетаным тәжірбиесінен, әлемді басқаша тану жолдарынан көрініс
береді [7].
Осы ... ... етіп ... ... ... ... арнайы зерттеу пәні
қылатын аударматанудан біржола қара үзіп ... де ... ... енді ғана ... ... ретінде « ауыз ... ... гөрі ... ... да, ... де ... ... аударманы, оны арнайы зерттейтін ғылыми
пәндерге қатысты жазған авторлардың ... ... ... ... ... ... ... сөйтіп, аудармаға
жаңа бір мәдениеттанулық анықтама беруге ... ... ... ... мәдениеттанулық мәселелеріне не жатпақ деген сұрақ
туындары ... Ол ... ... аударманың мәдени феномен екендігі де,
оның адамзат мәдениетімен тығыз байланыстылығы да шүбә ... ... еске сала ... ... ... ...... құбылыс.
Өйткені, біріншіден, аударманы қажет етуші де, жасаушы да адам. Ал адам мен
мәдениетті бөліп-жарып қарастыра ... ... ...... болмыс
ету нәтижесі. Екіншіден, аударма – мәдениетаралық байланысты ... ... ... ... ... ... құбылыс.
Аударманың, соның ішінде, әсіресе, көркем - ... ... ... ... сынды өнер қатарына жататындығы да ... ... – құл, ал ... ... – қосавтор» деген В.
Жуковскийдің қанатты сөзі бекерден бекер айтылмаса ... Ол ... ... ... ... ... аударманың мәдениеттің айнасы
болып есептелетін өнерге де тікелей ... ... оның ... ... анықталуына тағы бір себеп болады. ... ... ... ... түрі ретінде де мәдениеттанулық ... ... ... ... көрінеді [9].
Аударманың адамзат мәдениеті  тарихында көрінуі және де ... ... ... ... ... да,
әрине,  өз алдына, үлкен мәдениеттанулық мәселе.
Аударма ісінің ... ... ... бүгінгі таңда кең жайылып келе
жатқан ... ... ... немесе пәнаралық зерттеулер жемісі
– лингвомәдениеттанулық ізденіс аясын көрнекілейді.
Аударма деген жалпылама  ұғым ауқымында жатқан барлық ... ... ... ... ... ... тағысын 
тағылар…) адамзат мәдениетімен, адамның  мағыналық қызметімен, рәмізділік
аясымен  ... ... Оған ... ... ... байланыстарды нәтижелі ... әрі  ... ... ... ... ... бар ... аударма – мәдени құбылыс.  Мәдениетті кең философиялық
тұрғыдан адами ... ... деп ... ... болмыс дегеніміз не?
Ол – уақытқа тәуелді шексіз көп түрөзгерістерді басынан кешірген ... ... ... ... болмыс қашанда мүмкіншілікті болмыс,
ықтималдылық процесс.
Адамды адам ... етіп ... да, оның ... ... да ... іргетасы
– мән-мағыналық кеңістік, рәміздік кеңістік, таңбалық ... ... ... ... ... абстрактілі бейнелерден,
ұғымдардан, сөздер мен таңбалардан, рәміздерден, эйдостардан (идеялардан)
тұрады. Фиксацияда, көшіруде, аударуда ... үшін ... ... да, сыры да танылады. Ол
мәдениеттің кумулятивтік, жинақтаушылық рухын баяндайды [11].
1.2 ... ... ... дүниежүзілік соғыстан кейін айтарлықтай ақпараттық жарылыс деп
аталған ... ... ... ... мен ... арасында бір-бірімен
ақпараттық алмасу ... күрт ... Бұл ... “аудармашылық
жарылыспен” қатар жүрді де, дүние жүзінде аударма ісі ... ... ... ... ісінің жаңа түрлері пайда болды: синхронды аударма,
кинофильмдерді ... ... ... ... ... ... ... басқа, ауызша және жазбаша аударылған
материалдар жиынтығы әртүрлі ұйымдар мен ... ... ... ... тек кәсіби аудармашылар ғана айналыспады, бұл іспен басқа да
мамандық иелері, шетел тілдерін білетін инжинер, кітапханашылар, ... ... ... ақпараттық орталық мамандары да
айналыса бастады. ... ... ... ... армиясын даярлап
шығарудың қажеттілігі туды. Ендігі ... ... ... ... ... деп ... әдіс ... бойынша даярлау қажеттігі
болмай қалды. Бұрынырақ аталған әдіс бойынша бір тәжірибелі маман бірнеше
оқушыны даярлай ... еді, ... оны ... шеберлігінің қыр-сырымен
таныстыратын. Дүние жүзінің барлық елдерінде  ... ісі, ... ... бастады. Арнайы факультеттер университеттерде бөлімшелер
тағы да басқа  оқу ... ... ... Енді ... сай  оқу ... ... жасаудың қажеттігі туындады. Аудармашылық қызметтің бұрын-
сонды болмаған аясының кеңеюі және ... ... ... ... ... құбылысына (феноменіне) жаңаша көзқараспен қарауды, оны
жан-жақты оқып үйренуді қажет етті. Лингвистердің ... ... ... бұруда үлкен роль атқарған жайт — аудармашылық
қызметтің сапасы жағынан өзгеруі болатын. Әлі де болса әлем ... ең ... ... әдеби шығармалар болса да, бірінші орынға сан жағынан да,
сапа жағынан да ... емес ... ... ... ... ... ... заң ісіне байланысты
аудармаларды жатқызуға ... Егер ... ... ... ең негізгі мәселесі (пороблемасы) түпнұсқаның әдеби-
эстетикалық көркемдігінің және автордың өзіне ғана тән ... ... ... ақпараттық аудармада қиындықтар кездесті, атап айтқанда
қиындықтар ... ... ... Бұл ... ... ... ... (жасырын) түрде аударылды, жалпы стандарттық тілде жазылды, ... ... ... ... ... ... екі тілдің бірлігіндегі ерекшеліктері мен маңыздылығы ... ... ... ісі ... ... ... ... өзіне
аудара қоймаса, тіл білімінің дамуы ... ісін өз ... ... ... ІІ ... лингвистика өзінің ғылыми бағытын ... ... ... тіл ... ... оқып ... жетістікке жеткен лингвистер өздерінің зерттеу обьектілерінің аясын
едәуір кеңітті, бұған макролингвистиканың біраз мәселелерін (проблемаларын)
қосты, бұл ... ... ... сұрақтар қаралды, ... ... ... мен ... ... ... аспектілер ұйымдастыру тәсілдері мен адамзаттың
қоғамға  ақпаратты беру т.б. Тіл ... ... ... орын алған мәтін
мен ауызекі сөйлесу құрылымының мазмұнын зерттеу жұмысы болды. ... ... ... ... бой ... Атап ... ... рагмалингвистика, мәтін лингвистикасы,
сөйлеу әрекетінің (актісінің) ... ... ... ... қарастыратын зерттеу әдістерінде тілдік бірліктің ... ... ... іске ... сөйлеу әрекетінің (актісінің)
дәлдігі, түрлі ... ... ... ... ... ... ... ісін оқып үйрену мүмкіндіктерінің едәуір
өзгергенін көрсетті [17].
Аударма ісін оқып ... ... тек ... ... үлес қосатынын біліп қана қоймады, керісінше аударманың да
лингвистикаға соншалықты үлес ... ... ... тіл ... ... ... көзі болды, тіл аударма ісінде маңызды роль ... ... ... іс-әрекет өте көп мөлшерде жүзеге асып жатыр, сондықтан
екі тілдегі ... мен ... ... ... ... ... ... тәжірибе жүзінде жүзеге асады. Бұл
жерде тілдік бірлікті қолдануда екі  ... ... мен ... ... байланысты тілдің өзіне тән құрылымы  мен сол ... екі ... іске ... ... байқалады, бұрынырақ бұл
өзгерістер тілді зерттеу әдісінде ... тыс ... ... ... ... дамуына қосалқы күш болған нәрсе машиналар
арқылы аударма жасау жүйесін құру ... Тез ... ... ... ... пайда болуы үлкен сенім ұялатты. Барлық
аударманы тез және ... ... ... ... ... аудармашының
орнын басты. Компьютерлер шифрленіп қойған яғни ... ... ... ... ... ... ... түпнұсқа да
аударылды. Машинамен аударылған алғашқы аудармалар ... ... ... жаңа ... компьютерлері үлкен көлемде еске ... бұл ... еш ... ... ... ... болды. Алайда
уақыт өте келе машинамен аударылған аудармалардың ... ... оның есте ... ... ... емес екендігі
анықталды. Бұл қиындық машиналарға аударма кезінде кездесетін қиындықтарды
адам сияқты жеңіп шығатын ... ... ... Осы ... ... ... ... жасайды деген сұрақ туды, бұған ешкім жауап ... ... ... кезіндегі адам қабілетінің ерекшелігі  түпкілікті 
зерттелмеген еді. Сондықтан машинаның ... ... ... енді ... ... аударманы аударатын адамдардың қабілетін
зерттеуге аударды, осы жерден машина мен аударуда кездесетін ... ... ... [18].
Бүгінгі таңдағы жаңа бағдарламалы машиналар кез келген мәтінде ... өте ... және ... ... ... Оның үстіне машинамен
аудара тек үш жағдайда ғана жүзеге асады. Біріншіден, бағдарлама тек ... ... ... ... ... формада, оның өзі лексикалық
және грамматикалық ... ... ... ... ... ... ... сапасыз аударып береді, содан кейін бұл ... ... ... қалу үшін және ... да ... ... беру
үшін аудармашыға қайтадан жұмыс істеуге тура келеді. Үшіншіден, бұл жұмысқа
редактор қосылады, ол ... ... ... ... ... жерлерін өңдейді, немесе машина аударған аударманың ... ... емес ... ... Сөйтіп редактор-аудармашы аудару
үшін уайымдайды, ойланады, толғанады. Субьективті фактор да ... ... ... ... факультеттер университет пен институттарда
ашылды, болашақ ... ... шет ... ... ат ... филологтар мен лингвистер де қалыс қалған жоқ.
Өйткені олар ең ... ... ... ... басымдылығын ойлау
керек екенін түсінді және осы жағдайды өздерінің ғылыми ... ... ... ... ... ... Аударма түрлері
Ауызша ілеспе аудару. Ілеспе аударуда аудармашы оратордың сөйлемді
аяқтағаннан кейін аударатын тілдің сөздерінің көмегімен   әңгіме ... ... ... “ екіжақты аударуды”, яғни бір немесе басқа
тілден аударуы ісін іске асырады.  Бірақ бұл ... әр ... ... ... алу көзінен рецепторға дейін)арналған,бастапқы тіл
әрқашанда олармен тез ... бір ... ... ... ... ... ... тұрады.
Теориялық  жақтан көңіл бөлсек, аударма тілінің ... ... ... ... түр ... ... ашуда) теорияларының
өңдеуімен тығыз байланысты. Практикалық жақтан көз жіберсек, түрлердің
классификациясы ... ... ... кезеңдерінде  аудармашылардың
мамандандыруларына негіз болады. Аударманың түрлері олардың ... ... ... қорытындыларды талап етеді [12].
Қазіргі уақытқа дейін аударманың арнайы теориялары толығыменен
зерттелмеген.Арнайы ... ... ... ... ... ... ... аудару. Аударманың арнайы теориясын өңдеуде түрлер
психолингвистикалық классификасының негізінде ... оның ... ... ... оқып білінеді. Синхрондық аударма
теориясы аудармашы мамандарын дайындау бағдарламасында ... ... ... мен ... басылған. Сондықтан, аудару
теориясының жалпы бағытында  біз ауызша аударманың жазба ... ... ... зерттеу барысы 3 бағытта жүзеге
асады.Зерттеудің ... ... ... ... сай ... ... ... байланысты. Ауызша аударма-
бұл ауызша сөз сөйлеуді  шет тіліне аудару. Ауызша ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Түсінушіліктің толықтығы ырғаққа, аз ... ... ... ... ... ... қабылдау кезінде пайда
болады.Аудармашы қабылданған «шаршы» ақпаратты мәтіннің ... ... әрі ... ... ... ақпараттың есіндегі жинағы пен
кемуін болжауда ... ... ... ... ... ... өзгешелікті, лингвистикалық алғы шарттарының болжамына
мүмкіндік туғызады және оның әр тілдегі мағыналық, дербестік, минималдық
сөздің кесіндісінен ... ... ... ... ... ... қабылдау ақпаратынан айрылу мінезіне дейін көрінеді. Тағы
да айрылудың орнына қайтару факторлары болады: пәннің ... мен ... олар ... ... ... ... эмоционалдық бояу
мазмұннын аңғартады және т.б.
Ауызша аударманы зерттеу барысындағы ... ... ... ... даралығымен байланысты. Ауызша аударманың ... ... ... ... ... ... ... ерекше
болатын  «аударылатын емес» сөзі. Аудармашының сөзі ... ... және ... ... ... ... тууына себепші
болады. Синхрондық аудармада айту үрдісі ... ... ... өтеді(шешен сөздің қабылдауы),бірақ аударманың бөлігі ақпарат ... аз ... ... ... ... ... ... және осы бөлшекті аударуға бөлінген
уақытқа байланысты қорытындылады. Бұл аралықтың кең шамасы екі қатарлы ... ... ... ол шет тіл ... ... сөз сегментінің ұзындығын қамтамасыз етеді, бірліктерден құрылатын
көпмағыналық шекарада да жалданады. Көп тілдерге тән бұл сегмент ... ... ... –SPO(Субъект-предикат-объект) және бірінші
кезекте бұнда етістік баяндауыш болып табылады.Кейде аудармашы аударманың
басын ұстап ... ... ... айтылған сөзінен баяндауышты күтеді.
Екіншіден, аралық кең шамасының артта ... ПЯ ... ... ол ... сөздің бастапқы элементтерінің кейінгі дәрежеге
тәуелділігімен суреттеледі. Мысалы, ағылшын тілін аударғанда орыс тілінің
біріншісөйлемінде аудармашы ... ... ... ... ... ... ... керек  «Дружбу с ... ... ... ... highly ... our ... ... да, бұл сөйлемді неміс тіліне аударғанда ол өз аудармасын
бірінші сөздерден бастай алады және аудармада басқа құрылымды қолданады:Der
Freundshaft mit der ... ... of great value to ... ... ... теориясының шекарасында аудармашы сөзінің басқа
да ерекшеліктер кездеседі. Бұл өте баяу ... ... ... ... ... ... ... байланысты,  қате
варианттың алдындағы аралықты 3-4есе көбейтеді, сонымен бірге, сөздің таза
дыбысталуына байланысты аз кідірістің ... ... ... ... ... ... биік шапшаңдықты жиі айтады және сөздің
дұрыс дыбысталуына байланысты ол тез арада ұсынуымен ... ... оның ... ... ... ... аудармашы өз жазбаларын
реттеп, түпнұсқаның мазмұнын  бұрынғы қалпына келтіреді [13].
Ауызша аударма теориясынаерекше көңіл бөлу – ... ... ... ... қолдану үшін синхрондық, ... ... ... күш ... яғни ... ... ... қарқын теңсіздігі, акценттің дұрыс қою орны, сөздің дұрыс
аяқталу құрылымы мен ... ... ... элементтерін тыңдаушы
қабілетінің қабылдауына сай ... ... ... ... ... ... ... түрі деп қарастырылады, яғни жазба аудармасына қарсы тұрады. Бұл
ауызша аударманың арнайы ... ... ... есептелінеді, сондай-ақ,
сапалық ерекшіліктері де кездеседі. Синхрондық аудармада мәтіннің ... ... ... ... ... ... ... аудармадағы
кішігірім сөзді аударғанда сөз саны ортаңғы ... ... ... көбірек, ал қалғаны баяндау, ... ... ... ... Егер ұзын ... ... олардың саны теңеледі,
сонымен мәтіннің синхрондық аудармасы азат ... ... одан да ... ... ... ... береді. Түпнұсқаның мәтін аудармасы мен
жазба аудармасында көлем  азаюы бүкіл жағдайларда ... ... ... арттырылуы өткізу санымен байланысты. Сондықтан, ауызша
аудару теориясы сөз қысымының ... ... және ... ... ... ... ... синхрондық) түпнұсқаның
толық мазмұнынын бере алмайды, біріншіден,шешен сөзінің тез шапшаңдығында
аудармаға ... ... ... ... ... ... Екіншіден,
ойлау қабілетінің жылдамдығы барысында аудармашының өз ... ол ... ... тез айта ... Үшіншіден, тез арадағы
айтқан сөзді дыбысталу ... ... мен ... ... ... ... ... рецептор қатынасы және
тіларалық қатынасы бұзылады.
Ауызша аудармадағы сөздік қысымның борышы оңай ... ... ... өткізу туралы сөз болып тұрған жоқ, аударылған
хабарламаны қысқанда сөз ... ... ... ... ... ... элементтері, бір-бірін бастыруы, ал аудармада хабарнаманың
мазмұнын сақтап өткізуге болады. Мысалы, егер аудармашы толығымен ... ... ... осуществление этого плана?» оған жауапты аудару
үрдісінде сөзді қысқартуы мүмкін. «Осуществление этого плана ... ... ... ... ... ... ... қосымша  ақпарат(сыпайы
түрі, тақырыптан кету) ... Әр ... ... ... сөз түрінде берілуі міндетті емес. Аудармада ... ... ... ... кең ... ... ... сөзінің шапшаңдығына тәуелді және олар шет тілдердің қатынасына да
тәуелді. Ауызша аударма теориясы әр ... ... ... ... қысымды
құрылымдық көмек сияқты және сегменттің пайда болуын суреттейді. Қысымның
тәсілінен- синонимдес сөзінің, ... ... ... сөйлемге, сөз
тіркестеріне ауысуын көреміз. Оған мекемелердің, мемлекет аттарының толық
ауысуы ... және ... ... етістіктен зат есім болатын
бірбаяндауышқа ауыстырады,сол ... ... ... ... ... ... ( to render ... he
policy pursued by the United States-политикаСША). Шешен тез сөйлегенде ,әр
түрлі сөз ... ... ... аударудың мағынасы жазбаша аударудың
түпнұсқасымен салыстырғанда 25-30% қысқартылады.
Ауызша аударма теориясының арнайы ... ... ... болып табылады. Жоғарыда айтылғандай, жазба мен ауызша аудармада
кейде ... ... ... Зерттелінген ауытқулардан түпнұсқа
мазмұнындағы ақпарат қосылуы мүмкін.. Әр ауытқудың ... ... ... ... тұрады. Өткізулерге кіретіндер:1)сөз туралы аз
мағыналық өткізу, көбінесе эпиттетте кездеседі. ... ... ... ... 3)мәтіннің бөлімі аударма барысындағы
құрылымның қайта құру ... ... ... ... ... ... ... көптігі мінезіне қарай жіктелінеді:
бөлек анықтаулар, қосымша түсінушліктер,аударма ... ... ... табылады.
Қорыта келгенде, маңыздылығына сәйкес қателіктер де ... ... ... ... ... аудармадағы бөлек сөзінің
мәндік өрескел қатесі, маңызы жоқ құрылымдық ауысуына байланысты кішігірім
қате, ... бар ... қате және т.б ... ... ... ... ... ой-пікірлері, түсінік
хаттамалары
Аударма теориясы аударма  тәжірибесі, практикасымен тығыз  ... Тағы бір  ...... ... аударуға
даярланған түпнұсқа мәтін тілін – түпнұсқа тілі (ТТ) ... ал ... ... ...... тілі (АТ) дейді. Осындай керекті деп
табылған мағлұматтардан соң енді тікелей ... ... ... ... ... ... мәтін қазбалай отырып табуға болады екен. Аударма
тарихы сонау көнегөз ... ... ... осы ... ... ... ... ұмыт қалдырған жоқ. Бірақ біз монография
көлемін ескере отырып, ең ... ... ... ... ... айтқан, жазған пікірлеріне тоқталамыз [20].
Римнің ұлы шешен ділмары  – Марк Тулий Цицерон (б.д.ғ.106-43) Эсхил
мен Демосфен сөздерінің ... ... ... өзін ұлы ... ... ... ... Бұл салыстыруымен ол Рим
қоғамының аудармашы мамандығына қалай қарайтындығын ... ... ... ... ... ... аудармашылық қызмет туралы
кейбір теориялық ой ... ... ... ... біз ең алғаш рет аударма теориясы категориясының оппозициясын,
ал нақтырақ айтсақ, еркін аударманың ... ... ... анықтаймыз.
Әулие Иероним деген атпен аударма тарихында Көне Өсиет мәтінін ... ... « ... » ... ... орын ... ... мұрасының ішіндегі бізге жеткені – « Паммахиге хат » деп аталады әрі
ол Иеронимнің аудармашылық ... ... ... ... ... ... ең ... тәсілі туралы Паммахиге хат » [11] ... ... оны біз ... және ... ... ... ... трактат дей
алмаспыз, бірақ ол ... ... ... қағидаларды тұжырымдауымен,
антикалық авторлардың беделін және өзінің жеке аудармашылық ... ете ... ... кейбір заңдылықтарын анықтауға күш
салғандығымен қызықты. Сол ... бұл ... ... ой тарихындағы
күрделі еңбек деп танылған [21].
Бұл сәлемдемені жазуға не ... ... ... ... тағылса 
керек. Хатында Иероним өзінің әдейілеп ештемені бұрмаламағандығын айтады
әрі аударманың ... ... жеке ... ... ойды ... ... ... түгел жеткізу мүмкін ... ... ... ... ... мазмұнға зиян
келтірмейтіндігін білді. Сонымен  бірге, аударылатын мәтін бастапқы тілдің
нормасына емес, аударылатын  тілдің  нормаларына ... ... ... ... Иероним ақсақал [22].
Француз Қайта Өрлеуінің  өкілі, жазушы, аудармашы, типограф Этьен Доле
(1509-1546) есімі елге танымал. Оның атын атамай өткен бір де бір ... ... ... таппайсың. « Француздың ұлы аудармашылары » деген
мақаласында Е. Эткинд: « Франциядағы ... ... ... басталады
», – дейді [12, 467 б.]. Мұнда ол Этьен Доленің ... ... ... ... тұр. Доле 1546 жылы Парижде 37 жасында отқа ... ... ... ... ... Платонның диалогтарын
аудару барысында (« ... ») ... бір ғана « rien du tout », яғни ... », « ... » ... ... қосып жіберуі себеп болды.
Э. Доленің « Бір тілден екіншісіне жақсы аудару ... ... » ... 1540 жылы ... еді [13]. Ол трактат Еуропадағы толығымен
аударма ... ... ... ... алғашқысы болып табылады.
Оны кейде мамандар « аудармашылардың тұңғыш хартиясы » деп те ... ... ... « ... » ... және « traductіоn » (аударма)
деген сөздерді енгізген адам болып есептеледі. Оның алдында француз ... ... ... ... ... ... ... өзгерткен « translater
», аса нақтылық ... « tourner », « mettre » (« ... ... », «
қайтара айту ») деген ұғымдар арқылы білдіріп жүрген болатын ... ... ... ... ... ... ... талқыланды. Осы төңіректегі
қызу дау-дамайлар, әсіресе, қандай да бір тілдің « сын ... » ... яғни ... ... өз ... ... ... мойындату
қажеттігін сезінген кезінде орын алып отыратын. Мысалы, ... ... Петр ... ... ... қатар тілдік кірме сөздер –
неологизмдер қаптап ... Дәп сол ... орыс ... өзге бөтен формалардан
тазарту әрекеттерімен М.В. Ломоносов, В.К. ... А.П. ... т.б. ... ... ... бастайды. Ресейлік ғылымдағы «
шишковистер » мен « карамзинистер » арасындағы қызу ... ... оның ... ... және ... жетілдіру жолдарына
көзқарастың әр түрлі болғандығын көруге болады.
Ондай процестер қай тілде  ... ... ... ... Зия  ... ... ... М. Дулатов, А. Байтұрсынов және т.б. ана тілдерінің ақпараттық-
экономикалық ... ... ... ... кетпеуін көздеп,
тілдегі кірме сөздермен шұбарлану сынды үрдістерге тойтарыс ... ... ... ... ... тағы да ... ... болсақ, онда
Франциядағы « Плеяда » (1556) атты әдеби ... ... бас ... ... ... ісі ... ... дамуын тежеді деген қағиданы
ұстанғандығын айта аламыз. Ал 1549 жылы «Плеяданың» ақын-теоретигі ... ... ... « ... ... ... және ... шығару » деген
трактаты жарық көрді. Аударма теориясы мен ... үшін Дю ... ... ... ... Онда автордың XVI ғасырда бірқатар француз
гуманистерінің аудармашылық  қызметке деген қарым -  ... ... және ... ... ... аударатын тілдің дамуын тежейтіндігі
немесе оны дамытуға дем беретіндігі туралы айтқан ойларын білуге болады.
Аударма тарихында Дю Белленің ... ... ... ... ... ... белгілі болған. Осыған орай
А.В. Феодоров былай дейді: «Егер орта ғасырларда аудармашылар өз ... еш ... ... ... ... ... ... ондай
күмәндану пайда бола бастайды. Рас, басында ол тек ... ... ... ... ... ... Ж. Мунэннің айтуы бойынша,
аудармаға  ... ... ... ... болып табылады.
Трактаттың авторы аударма проблемасын оған дейін сараптаған ежелгі заман
әдебиетшілерінің ... ... ... ... Дю ... ... ... » уәж-аргументациялары неде екендігін анықтап
көрейік. Біріншіден, Дю Белленің  кез-келген аудармаға қарсы еместігін атап
өту ... Ол да, ... ... ... ... ... ... мүмкіндігіне күмәнмен қарайды. Бірақ оның трактатының пафосы ... ... ... ... берілетін рөлге байланысты. Дю  Белле
трактатының ең ... ...... ... ... мен  оның ... ... аударма мәселесі де француз тілінің даму ... ... ... ... отырып, біз мына бір тарихи оқиғаны 
ескеруіміз қажет: ... XVI ... І ... ... ... ... классикалық әдебиет шедеврларымен танысқысы
келетін оқырман қауымы қалыптасты. Нәтижесінде аударма ... ... ... Сол мезетті пайдаланып білімі таяз әрі қай кезде болмасын ... ... ... қарай бермейтін аудармашылар пайда болды.
Мұндай құбылыстың мәдениет тарихында кездесуі бір бұл ... ... ... ... ... « ... тор » құлағаннан кейін қаптап кеткен ... ... ... ... ... те жеткілікті, тіпті,
шындығына келсек, қазіргі өзіміздің жасап жүрген ... ... ... аз деп айта ... ... ... қызметінің ең маңызды сипаты – 
адалдық, яғни түпнұсқа мәтіні ... ... ... ... пайдасы туралы айтқанда ... « адал ... », « дәл ... ... және т.б. Ал ... ... жасаған тәржімашыларды Дю Белле ... ... олар ... ... да, ... ... да даңқын
аяқ асты етіп, байыбына бара қоймаған оқырмандарға ... ... ... ... деп ... Дю ... ... қатысты итальян тілінен
алынған белгілі – « traduttore – traditore »  (« аудармашы – ... ... ... ... ... XVI ... ... тілінде   «
traditeure » сөзі опасыз деген  мағынада қолданылған.
Шындығында, ... ... ... ... Аудармада 
дәлдікті талап ету заңды құбылыс. Мәселе Дю Белленің дәлдік деп нені
түсінгендігінде болып тұр. Оның ... үшін ... нені ... деп түсінгендігін де білуіміз керек.
Дю Белле үшін сөз таңдау – ең ауыр да жауапты іс. Соған  байланысты Дю
Белле аудармашыға  қойылатын алғашқы талап –  оның ... ... да ... пайдалануы керек деп біледі.
Бұл позицияда  Дю Белле неміс аудармашы - реформаторы Мартин Лютерге жақын
тұр. ... сөз ... ... талап өз тіліңдегі жалпы қолданыстағы
лексиканы пайдалануға талпынуды аңғартады. ... ... ... ... ... ... ... қатысты. Олар жалпы лексикадан
гөрі нақты бір халықтың ... ... ... ... ... ... арқылы басқа мәдениетке тап болғанда өз ... ... ... ... ... ... қала береді.
Дю Белле үшін тілдік шығарма  формасын сол қалпында аудармада  беру
қиын, өйткені   ол әрбір тілдің тек өзіне ғана тән ... ... ... ... тән ... аудармаға қойылатын басты талапқа –
автор қойған шектен шықпауға – ... - ... Дәл осы ... қиын ... ... Дю Белленің аудармаға ... ... ... ... ... қатысты онда ешқандай күмән тумаса керек. Цицерон мен Иероним
еңбектерінен ... ... ... ... ... беру ... Дю
Белле адал аудармашыларға  міндетті нәрсе ... ... ... ... ... мен әдебиетшілердің және өзге  де 
теоретиктердің көзқарасы бойынша, мәтін ... ашық ... ... ... ... сәтте автормен байланысын толық үзетін көрінеді.
Оқырман автор көрген нәрсені емес, тек өзіне керек жерін ғана көре біледі.
Аудармашы да, ... ... да ... ... тәжірибесіне, өзінің
тезаурусына сүйене отырып, түпнұсқа мәтінін ұғынуы мүмкін [25].
Аудармашы өз ... ... ... ... алумен шектелмеуі тиіс. Оның ... ... ... мәдениеттанымдық, тарихи
сындарлылықты талап етеді. Түпнұсқаны аудармашының оқуы – шынайы
герменевтикалық іс-әрекет. ... ... ... ... сол ... өзі үшін ... онда жатқан терең ойларды түсінгенде ... ... ... ғана алса ... ... ... аудармашылық
еңбектің екінші кезеңі – мәтінді аударма ... ... ... ... көзі – басқа ұлт сөздерін орынды-орынсыз 
кіргізуде емес, өзің аударып отырған  ... ... ... сөзжасамдық әрекет етуде  деп біледі. Сонымен,
еліктеу –  тіларалық, мәдениетаралық қызметтің ерекше түрі ... ... ... ... ... ... мен
интерпретация жайлы  тақырыпты тағы да алдымызға тартты. Дю Белле еліктеу
арқылы ұлттық ... ... ... екендігін көреді. Ол еліктеудің
арқасында латын тілі көркемдігі жағынан грек тілімен бір деңгейге жетті ... Енді дәп сол ... ... ... де әлемдік деңгейге көтеруге
болады деп үміт артады. Ол өзінің бұдан төрт ... ... ... ... француз тілі грек, латын тілдерінің деңгейіне жететіндігіне
сенім білдірген. Не айтатыны бар, расында да солай болып ... ... ... ... ... де ... ... Дю Белленің трактаты тек Францияда  ғана
емес, бүкіл Еуропадағы әдебиеттің даму ... ... Ал ... « ... ... », ... ... сол Францияда, француз тілінде « пішілетіндігін » еске алсақ,
онда, әрине, Дю Белле үшін де, Франция үшін де, ... ... тілі ... ... белгілі. XVI ... ... ... ... француз оқырманының  ғылыми ... ... ... және сол ... ... ғылыми еңбектер
аудармаларын жасау сұранысын туғызды. Сол дәуірдегі ... ... ... ... ... Жак Амионың (1514-1598) орны ерекше болған.
Амионы  XVI ғасырда «аудармашылардың ханзадасы» деп атаған екен. Ол
өзінің ... ... ... Плутархтың «Салыстырмалы өмір
сипаттамалары» атты еңбегін тәржімалау барысында ие ... ... 1559 жылы ... ... еді. ... сөз ... табиғилығымен таң ... Оның ... ... өз ... да, ... ... ... қосқан үлесі
– өз алдына. Амионың француз тілін дамыту жолындағы рөлін зерттеушілер
Германиядағы М. ... ... ... Амионың замандасы, атақты
жазушы, моралист - философ Мишель Эйкем де Монтень ол туралы былай ... ... ... ... ішінен мен Жак Амионы бірінші орынға
қояр едім… Соның шығармашылық ... ... ғана ... ... сөйлеуге, французша жазуға тырысамыз…».
Жоғарыда үстірт атап өткеніміздей, неміс гуманис Мартин Лютер (1483-
1546) қазіргі неміс ... ... ... ... ... ... ... тілінің қалыптасуына Цицеронның ықпалы қандай болса,
неміс тілінің қалыптасуы мен ... ... де ... орны дәл ... деп ... атап ... Филолог Лютер үшін Інжілді неміс тіліне
аудару оның өмірінің мәні әрі ... ... ... ... жарық көреді. Аудармаға бар болғаны 3 - ақ ай
ғана уақыт ... ... ... ... ... жалғыз өзі
айналысқан жоқ. Ол үшін Виттенбергте ... ... тобы ... ... бас - көз ... ... еді. Інжіл мәтіндерін түсіндіруде
М. Лютерге оның досы және ізбасары Меланхтон және ... да ... ... грек ... ... ... мамандар көмектесті.
М. Лютердің өз ... ... ... толықтай аударғанында ғана тұрған жоқ. Ол
бұл жұмысқа кіріскен ... ... ... де еді. ... ... айтуға болады. Сондықтан Лютердің аударма еңбегіне
берілетін баға оның аудармасының ... ... оның жазу ... ... ... аударма стратегиясы  да осы концепция негізінде құрылады.
Біріншіден, аударма мәтінін түпнұсқа мәтініне сай мағыналы, нақты және
дәл беру керек. Екіншіден, оны әрбір  адамға түсінікті ету қажет. М. ... ... ... күнделікті қолданатын тіліндегі 
сөздерге жүгінеді. Ол өзінің аудару әдісін былай деп ... ... ... бұл ... қалай айтылады деп сұраудың берері шамалы,
керісінше, неміс отбасындағы ананың, көшедегі баланың, базардағы қарапайым
адамдардың қалай ... ... ... ... ... ...... Лютердің басшылығымен жасалған Інжіл аудармасы тек Германияда ғана
емес, бүкіл Еуропа аударма  тәжірбиесінің дамуындағы әлемдік  шедеврлердің
бірі болып табылады. Кейінгі неміс тіліндегі Інжіл  ... ... ... оған ... мен  ... ... тіліне, қазіргі ғылыми білімге сәйкестендірілді.
М. Лютер жасаған Інжіл  аудармасы жалпынемістік ұлттық тілдің
негізін қалады және ... ... ... Ол ... жасауға тырысуы арқылы ұлтына ... ... ... яғни орфография нормаларын,
фонетикалық  транскрипция, ... ... ... ... ... ... -қатынас пен әдебиет тілі
ретінде латын тілін басып озды.
Аударманың түрлі оқиғаларға бай тарихы бар екендігін жоққа  ... ... ... ... дамуын тізбектеп болсын, топтап болсын
көрсетіп беруге болады. Мысалы,  “Бабылдан кейін” ( « ... ... ... ... Дж. ... [22] өз еңбегінде соған талпыныс жасайды.
Дж. Стейнер аударма тарихын  төрт негізгі кезеңге бөлген еді:
1) 1791 жылға дейін –  ... 1946 ... ... ... ... 40-шы жылдары  – құрылымдық лингвистика, коммуникация 
теориясының пайда болу кезеңі;
4) Қазіргі пәнаралық зерттеулер  кезеңі [26].
Стейнер ... ... ... ... бастан - ақ назарын аудармаға қатысты
оқиғаларға ... ... ... ... нақ ... ( нені, кім, қашан аударды дегенді ) ғана ... ... ... ... ... да ... тиек ... Сонымен, Стейнер
аударма тарихының төрт кезеңін бөліп көрсетті.
Бірінші кезең Цицеронның Эсхил мен Демосфен ... грек ... ... ... « ... өнері » ( « Поэтическое
искусство » ) ... ... ... аударғандығы, нақтырақ айтсақ,
қалай аудармағандығы туралы толғауларынан басталып ХІХ ғ. ... ... ... ... Софоклды аударғандағы ( 1804 )
түсініктемелерімен ... Бұл ... ... ... ... мен ... ... үшін қажет материал болса керек.
Стейнер осы ұзақ ... ... ( 18 ... бойы ) ... аударма тарихында
жарқын оқиғалар болғандығына қарамастан, оны айқын ... ... ... аудармашылық теория мен герменевтикалық 
ізденістер сатысы деп атайды. Оның ... 1792 ж. ... ... ... ... ... Тайтлердің [23] есімімен және Фридрих  Шлейермахердің
есімімен байланыстырады. ... ... ... сұрақ сана
мен тілдің өзара қатынасы туралы сұрақ төңірегіне ығысып, ... ... ... мәні ... ... ... ... Аталған кезең,
Стейнердің пікірі бойынша, ... ... және ... ... ... 1946 ж. ... Иероним
желеп-жебеумен” (« Под покровительством святого Иеронима ») атты еңбегінің
шығуымен аяқталады.
Үшінші кезең ХХ ғ. 40-шы жж. ... ... ... ... ... бастауын
Стейнер формализм  идеясын мұра ... ... ... ... ... орыс ... есімдерімен  байланыстырады. Бұл кезеңде ресми  логика
мен тілдік трансформация  модельдері арасында сәйкестік орнату ... ... ... ... аудармашылар өз ұйымдарын 
құрып, өз журналдарын шығара ... ... ... ... ... ... ... Алайда, 60 -
жылдардың басынан аударма теориясы саласындағы ізденістердің ... ... ... ... ... ... басталады.
Төртінші кезеңнің басталуын  Стейнер Вальтер Беньяминнің 1923 ж.
шыққан Ш. Бодлер ... ... ... ... ... Мартин Хайдеггер, Ханс -Георг Гадамердің
экзистенциалистік ... кең ... ... Жаңа ... ... бағыт деп атайды әрі дәл осы кезеңде аударма саласында
метафизикалық ізденістерге жол ашылды деп ... ... ... кезеңде аударма мәселесі лингвистердің өзара айқасу ... ... ... дәл осы ... ... ... ... шығып, антропология, психология, социологияның, сонымен бірге,
мәдениеттану, ... мен ... ... пәнаралық
ғылымдардың зерттеу нысанасын құрайды.
Стейнер кезеңдемесінің қисынына сай, соңғы сатыға қатысты  аударманың
кәсіби теорияларына қысқаша  шолу ... ... ... ... ... ... ... мазмұндық жүйелі байланысты қатаң 
сақтамауы да мүмкін. Дегенмен, осы ... ... ... ... ... еңбек етіп, даулы тақырыптар төңірегінде жоғары деңгейлі
жарияланымдар даярлаған авторлардың көбі ... деп ... ... ... ... ... ... еңбектер (монографиялар,
ізденістер) мен маңызды-маңызды деген мақалалар қарастырылады әрі ... ... ... ... көп ... ... алынған.
Ж. Мунэн – танымал француз тілтанушысы. Оның « Аударманың ... » ... (1963 ж.) ... ... 1965 жылғы жарық көрген ... ... мен ... » ... ... ... аса маңызды,
ықпалды шығармалар болып табылады.
Ж. Мунэн жоғары ғылыми - теориялық деңгейде тіл туралы ... ... ... ... ... мүмкіндігін жоққа
шығаратындығын баяндайды. Аудармаға тосқауыл ... ... ол ... ... ... ... тіл құрайтын « әлем
картиналарының »  бір - біріне сәйкес ... ... ... мәдениеті мен өркениетінде кездесетін 
нақты айырмашылықтардың болуынан  туындап жатқан мәселелер.
Аударманың қиындықтары  ... ... ... діни және ... ... тіреледі дейді Ж. Мунэн. Осы ғалымның айтқан ойларының аударманың
мәдениеттанулық концепциясын ... ... көп. ... Ж. Мунэн
аударманы тек қана тілдік эквивалент іздеу айла - ... ... ... ... ... ... ... - түсініспеу
процесі жүріп отыратындығын топшылайды. Расында, өмірі қар түспеген ... ... оның ... ... жеткізерсің, тропикалық ну
орман ішінен шыққан жанға құлазыған шөл даланы ... де қиын ... ... ... мен ... көріп - білмеген салт - дәстүрлер мәнін қалай
жеткізуге болады? Эскимостардың ... қар ... ... ... ... рең ... нәзік айырмашылығын
басқаларға қалай танытарсың?
Ж. ... ... ... ... ... сипатына да назар аударады. Ол аудармаға ... ... оңын да, ... де ... ... ... ... коммуникацияның  абсолютті түрде, толығымен жүзеге аса алмайтындығы
туралы айтады. Дегенмен, ақыр аяғында ол қашанда ... ... ... ... қорытындыға келеді.
Юджин Альберти Найда –  әйгілі ... ... Ол ... ... американдық Інжілдік қоғам өкілі ретіндегі көпжылдық
қызметінің ... ... ... ... ... ... Інжілді
әлемнің 75 елінің 200-дей тіліне аударған көрінеді. Ол 1964 жылы « Аудару
ғылымына қатысты » деген кітабын ... ... Ол ... Інжілді аудару
мәселелеріне арналса да, ... ... ... ... ... ... ... кітап.
Ю. Найда аударма барысында  түпнұсқаның коммуникативті ... ... ... ... Өз ... ... аудармашы өзінің тәржімасының оқырманының ерекшеліктерін үнемі  есте
ұстауы тиіс ... ол. ... да Ю. ... ... ... ... ... ретінде « рецептор реакциясы » деген ұғымды
алады. Дәл « реакция » ... ... ... ... болуы тиіс
деп біледі. Аударма сапасы оны түпнұсқамен салыстыруда жатқан жоқ, ... ... алар ... ... деп ... ... түпнұсқа
мәтінін толықтай коммуникативті мәтінмен алмастыра білуі ... « ... ... ма? » ... ... іле-шала « Кім үшін дәл аударма? » ... ала ... ... ... ... ... ... отырып,
  аударманың мәдени - этникалық ... бар ... ... ... ... тіл ... аударма мәтінін жатсынбауында болып тұр.
Ендеше, ол үшін аударма мәтіні мүмкіндігінше  ... ... ... ... ... табиғи ландшафтының айырмашылықтарын ескеруі
тиіс дейді. Демек, ... ... ... ... бейімдеуге,
адаптациялауға тура келеді дейді.
Егер Христос өзін «  Мен – өмір нанымын » (« Я  – хлеб жизни ») деп
атаса, нанды ... ... ... ғана ... ... ... оны « Мен – өмір ... » деп аударған жөн. Егер Рецептор ешқашан
қасқыр көрмесе, бірақ койотпен күнде кездесіп жүрсе, әрине, оған ... ... ... ... дейді. Рас, 1976 жылы ... Ю. ... ... ... өткен ойларына біраз өзгерістер
енгізгенін де айта ... жөн ... ... оның ... ... ... ... өзіндік ерекшелігін  жұрдай етіп жіберер
еді.  Кейініректе Ю. Найда мәдени бұйымтайлардың ... ... ... ... ... ... ауыстырғаннан гөрі, оларды
қосымша сілтемелер, түсініктемелер беру арқылы ... көп мән ... ... ... - Макгайр « Аудармашылық ізденістер » деген кітабында
өзінің ... ... ... ... ... ... кезінде Дж. Стейнер берген кезеңдеме ... ... ... толық сай емес деп таниды. Аударма тарихын кезең -
кезеңге ... ... ... аудармашылық мектептердің бағыттарына
сай қарастыру керек деп біледі.
С. Басснетт - Макгайр болса ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізу үшін жасалған « еркін
аударма » және соған сай өз тіліңде шығарма тудыруға  ... Ал ... ... ... - сөз ... ден ... ... Өйткені
орта ғасырларда сәл өзгерген сөз үшін шіркеу « ересь » деген жала жауып,
аудармашының басы ... ... ... ... ... ... аудармаларында көптеген кірме сөздерге ден қою, еліктеу 
пайда болып, аудармашылар ... ... өз ... ... ... ... ... тілдер мен сол тілде жазылған
шығармаларды ұлттық тілдерді нығайту  үшін пайдалану барысы аудармадағы 
еркіндіктерге жол берген. Аудармашы  өзін ... ... ... ... ... ... ретінде сезініп, өзінің
қызметін ел-жұртына, заманына  ... деп ... ... ... ... ... түпнұсқада болмаған дүниелерді мәтінге 
араластырып жіберетін кездері де болған. Мысалы, ... ғ. ... ... ... » ... ... кең етек ... болатын. Олар аударылған
дүниені француздардың нәзік « жоғары талғам » талаптарына сай ету ... ... ... ... – мыс ... С. Басснетт - Макгайр « романтизм » және «
постромантизм » деп ... Бұл ... ...... ... ... Морристер аударманың халықтың мәдениеті мен әдебиетін
дамытудағы рөлін баса ... ... ... өзіндік « өңін » (« шармын
») сақтау керектігін қолдаған.
С. Басснетт - Макгайр ... ... ... ... ... ... ... басты назар аударып, оның бір мезетте, бір тұлғада бірнешеме
рөл атқаратындығын тұжырымдайды. Мысалы, аудармашы ... ... ... аударып қоюшы ғана емес,  « аудармашы – ең алғашқы ... » ... ... ... ...... лингвисті – аударма теориясындағы прагматиканы
аударманың маңызды аспекті ... алып ... 1968 ж. ... ... ... ... » деген кітабында ол адекватты аударма
түпнұсқаның прагматикасын сақтай білуі керек дейді.
Прагматика ұғымын ... ... ... ... Ал ... прагматика айтушының айту форматын
таңдауының  тыңдаушыға тигізер ... ... деп ... ... ... ... қосып алады да өзін жүзеге асыртып отырған
грамматика мен ... ... ... ... түсініктемеде аударманың
мақсаты – түпнұсқаның ... ... ... ... ... грамматикасы мен семантикасы аударылған тілдікі болмақ, ...... А. ... айтуынша, аударылу мәселесін мәселе
ететін де осы прагматика болса керек. Нойберттің осы ...... ... танымал көзқарас.
А. Нойберттің « Мәтін  және аударма » (1985) деген монографиясы ... ... ... ... ... ... ... кез келген коммуникация мәтіндер арқылы жүзеге асады деп есептейді.
Кез келген мәтін құрылымдық -семантикалық ... ... ... ... жалпылама біртұтас құрылымы макроқұрылымдар ... Ал ... өз ... ... ... ... жалпылама мағынасы сол мәтін құрастырылған сөздер мен мәтін
құрылымдарындағы семантикалық материалдардың ... ... ... ... ... ... деп ... ол.
Аударматануда аты қалған, өзіндік орны бар зерттеушілер жеткілікті,
олардың барлығының көзқарастарымен  бір монография ... ... қою, ... қиын ... әрі біз ... « ... » ... та отырған жоқпыз. Мұнда бізді көбінде мәдениеттанулық ұстанымы бар 
аударма теориялары мен ... ... да ... ... ... ... өзінің әдеттегідей үйреншікті емес
пікірлерімен есте қаларлық тель - авивтік Гидеон Туридің концепциясымен ... ... ... ... да ... Тури ... ... « бісмілләсін » аударма теорияларын
сынаудан бастайды.  Г. Тури « ... ... ... ... » (« В
поисках теории перевода », 1980) ... ... ... аудармаға қатысты
теориялар жалған алғышарт ... деп ... Оның ... Г. ... ... бастапқы мәтін – түпнұсқаға қарай, сол мәтін
жазылған тілге ... ... ... Тури ... ... » ... деп біледі. Ал
аударма мүлдем басқа постулаттардан құралады. Ол ... ... ... ...... жаңа ... ... назар аударады. Аударма
мәтіні Г. Тури үшін ... ... Егер ... да бір ... ... ... болса, сонысымен де ол түпнұсқамен ... ... ... ... еді. ... Г. Тури ... ... өйткені оның жүзеге асу барысы мен нәтижесі оның түпкі мақсатына
– аударма мәтінін алуға бағытталған. Сонымен, ... ... ... ... ... ... аударма теориясының тарихи
эволюциялық жолын, ондағы аударманың мәдениеттанымдық теориясына мұрындық
болар ... ... ... ... ... ранних этапов развития общества человек ... ... ... ... ... окружающим природным ... ... ... ... к ... имен ... из имен нарицательных на сравнительно поздней стадии развития
языка. Самые ... ... ... не имели собственных имен. Их роль в
этих языках ... ... ... и ... словосочетания,
которые с течением времени становились все ... ... Но ... что ... ... которые пригодны для ... ... было ... эти ... обособились в
класс имен собственных. Так происходил ... ... ... ... быть и ... и ... и предложениями.
Первобытный человек не обладал большим словарным запасом. Поэтому ... в ... ... были ... ... Водой он мог
называть и реку, и море, и озеро, горой – и ... и ... ... ... ... Дж. Р. ... отмечал, что «…еще не было открыто ни
одного племени настолько ... ... оно не ... имен – ... ... и для местностей».
Примеров топонимов-словосочетаний, дошедших до наших дней, довольно
много в языках ... ... ... ... существовали в
родоплеменном строе. В мансийской топонимии Северного Урала примерами могут
послужить ... ... – «Лог семи ... ... Соруп-
аньт-тустым-керас – «Скала, где поставили лосиные рога», в ... ...... – «Я ... туда», Urandangie –
«Встретиться и сесть», Woolongong – «там, где прошло чудовище» и ... ... ... барысында адам өзін қоршаған ортадағы
географиялық объектілерге атау беруге тырысты. Бұл ... ... ... ... бір ... болатын. Уақыт өте келе ... ... ал ... ... жағдайларға байланысты жойылып,
ұмыт болып кетті. Осылайша, географиялық ... ... ... ... тобы оқшаулана бастады, яғни топонимдену (топонимизация)
жүрді.
Адамзат қоғамы дамуының бастапқы кезеңдерінде қолданылатын ... ... ... ... Сол ... ... ұқсас объектілердің (теңіз, өзен,
көл) барлығын су деп атаса, тау деп ... де, биік ... да, ... ... Орта Азия мен ... ... көне өзен ... су
терминінің кездесуін осымен түсіндіруге болады.
Керісінше, осы кезеңде бірнеше сөзден тұратын, белгілі бір ... ... сөз ... ... ... да кең ... ... даму кезеңінде қалыптасып, осы күнге дейін сақталып қалған
кейбір топонимдер осыны дәлелдейді: Солтүстік Оралда манси тіліндегі ...... ... ... ... ... ... – «Құбыжық өткен жер» және т.б.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жалпы алғанда бұл ... ... ... ... ең ... ... ... айтып кетейік. Аударма — бір тілде бейнеленген ... бір ... әрі дәл әрі ... ... ... тілдік қимыл. Тіл
ғалымдарының деректерін негізге ала отырып,қазіргі таңда дүниеде 2796 тіл
бар ... ... ... ... ... ... екенін білеміз.
Аударма әрқашанда адамдар, қауымдар,халықтар арасындағы ... ... ... сөз, ... публицистика ғылымдарының ажырамас бір
бөлігі. Әрі халықты рухани жағынан дамытудың күшті құралы. Аударма ... ... бір ... ... ... ... ... аударма арқылы араласып құралады.
Сонымен зерттеліп отырған курстық ... ... ... мен ... ... 1-бөлімінде мынадай мәселелерді қарастырдық:
аударма туралы ... оның ... ... ... ... тарихына тоқталып кеттік. Аударма ісінің жаңа түрлері
пайда ... ... ... кинофильмдерді дыбыстау, радиохабар,
телехабарлама  аудармалары. Көп ... ... ... ... және ... аударылған материалдар жиынтығы әртүрлі ұйымдар мен
мекемелерде қолданыла бастады. ... ... тек ... ... ғана
айналыспады, бұл іспен басқа да мамандық иелері, шетел тілдерін білетін
инжинер, кітапханашылар, ... ... ... ... ... ... да айналыса бастады. ... ... ... армиясын даярлап шығарудың қажеттілігі туды. Ендігі
жерде кәсіби аудармашыны бұрынғыдай “жекелеп оқыту” деп ... ... ... даярлау қажеттігі болмай қалды.
Курстық жұмыстың 2-бөлімі аударманың онтологиялық салыстырмалығында:
аударма ... ... ... ... ... ... ... қарастырдық. Ауызша ілеспе аудару. Ілеспе аударуда
аудармашы оратордың ... ... ... ... ... ... ... жағдайын  туындаттырады. Теориялық  жақтан көңіл бөлсек,
аударма тілінің даралануы аударманың арнайы(әр түрдің немесе түр тармағының
өзгешелігін ... ... ... ... байланысты. Практикалық
жақтан көз жіберсек, түрлердің классификациясы аударма ісінің арнайы
кезеңдерінде  ... ... ... ... Аударманың
түрлері олардың арнайы шекараларына байланысты теориялық ... ... ... ... аудару. Аударманың арнайы теориясын өңдеуде
түрлер психолингвистикалық классификасының негізінде ... оның ... ... аудармасы оқып білінеді.
Ал үшінші бөлімі аудармаға талдау жасауда: Процесс топонимизации
мәтінін аударып, ... ... ... ... ... ТІЗІМІ
1. Алдашева А. Аударматану ғылымының басты  ұғым-түсініктері туралы
// Аударматану (ғылыми-практикалық көмекші құрал). Құраст.:
Құлманов С.–Алматы: ... ... ... 2008, 300 ... ... А. ... ... және лингвомәдени
мәселелер. –Алматы: Арыс, 1998, 215 б.
3. Аристов Н.Б. Основы ... — М., 1959, 220 ... ... Л.С. Язык и ... (Вопросы общей и частной теории
перевода). –М.: Международные отношения, 1975, 240 с.
5. ... Л.С. Язык и ... — М., 1975, 50 ... ... Е.В. ... теории и практики перевода с русского языка на
английский.- М.,1998, 112 б.
7. Влахов С., ... С. ... в ... — М., 1980, 20 ... ... З.Н. ... ... — М.,  2002, 140 б.
9. Жұмабекова А., Жабағиева Г. ... және ... ... // ... ... ... ... Құлманов С.–Алматы: «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы,
2008, 66 б.
10. Жұмабекова А.Қ. ... ... : ... - ... 2012, 296 б.
11. Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - ... ... ЖШС, 2010, 300 ... ... ... ... Алматы: Қазақстан Республикасы Білім,
мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму
институты, 1998 ж., 509 ... ... Т.А. ... ... ... основы
перевода.- «Союз», С.-П., 2002
14. Комиссаров В.Н. Коралова А.А. Практикум по ... ... ... на ... — М., 1990, 144 ... ... В.Н. Общая теория перевода: проблемы переводоведения
в освещении зарубежных ученых.-М.,1990, 401 ... ... В.Н. ... о ... –М.: ... ... 216 ... Комиссаров В.Н. Современное переводоведение. Учебное пособие. –
М.:ЭТС. -2002, 424б.
18. ... В.Н. ... ... (лингвистические аспекты) — М.,
1990, 221 б.
19. Көркем аударманың кейбір мәселелері (мақалалар жинағы). –Алматы:
Қазмемкөркемәдеббас, 1957, 52 ... ... ... ... ... мәселесі // ҚАЕУ хабаршысы.
Өскемен, 2006. - №2.
21. Мәкішев Ж. Тұрпайы аудармалар шаршатып жіберді // ... №3. -15 ... ... Г. Аударма да рухани байлық // Қазақ тілі мен әдебиеті,
2000. №5
23. Сәмитұлы Ж. Аударма теориясы және ... Оқу ... ... университеті, 2005, 272 б.
24. Тарақ Ә. Аударма ... ... // ... ... ... ... Құраст.: Құлманов С.– Алматы: «Тіл»
оқу-әдістемелік орталығы, 2008, 300 бет.
25. Тарақ Ә. Ғылыми-көпшілік және ... ... ... ... (ғылыми-практикалық көмекші құрал). Құраст.:
Құлманов С.–Алматы: «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы, 2008, 78 ... ... Ә.С. ... психологиясы және мәдениеті: Оқу құралы. –
Алматы: Қазақ университеті, 2005, 60 б.
27. Тікенбай Г. Аударма лингвистикалық зерттеу нысаны ... ... ... ... // ... хабаршысы. Филология
сериясы. – Алматы, 2012. №1(135)

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
Мұзафар Әлімбаевтің халық ауыз әдебиетін аудару тәжірибесі мен сапасы45 бет
ОҚО Мақтарал ауданында мақта өсіруге арналған суғару арықтарының сапасын жоғарылату мақсатында арыққазғыш КДУ-2/1 дамба нығыздағыштың жұмысшы органын жобалау56 бет
Роллан Сейсенбаевтың өмірі мен аудармашылық шеберлігі43 бет
100 орынды люкс мейрамханасының ыстық цехы10 бет
Іле өзені – Қапшағай бекетіндегі су сапасының химиялық көрсеткіштерін анықтау21 бет
Ауыл шаруашылығы өнімдері, сапасы туралы түсініктер11 бет
Квалиметрия дайын өнім сапасын сандық бағалау әдісі ретінде28 бет
Кәсіпкерлік қызметте өнім сапасын басқару26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь