Биология сабағында өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І бөлім. БИОЛОГИЯНЫ ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІНЕ ЖАЛПЫ СИПАТТАМА ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Биологияны оқыту әдістемесінің зерттейтін мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Биологияны оқыту әдістемесінің зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.3 Биологияның жаратылыстану пәндері жүйесіндегі ролі ... ... ... ... ... ... ... .15

ІІ бөлім. БИОЛОГИЯ САБАҒЫНДА ӨЗІНДІК ЖҰМЫСТАРДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
2.1 Өзіндік жұмыстар оқушылар құзыреттілігін қалыптастырушы фактор ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
2.2 Биологияны оқытудағы өзіндік жұмыстарды пайдаланудың педагогикалық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
2.3 Биология сабағындағы өзіндік жұмыстардың әдістері және дамытушылық ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34
2.4 Биологиядан өзіндік жұмысты ұйымдастырудағы ақпараттық технологиялардың маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...45

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 64
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...65
КІРІСПЕ

Биология жаратылысты зерттейтін ғылымдардың бірі. Жаратылыс дегеніміз – бізді айнала қоршаған материялық дүние. Сондықтан, биология жаратылыстану ғылымдарының қатарына жатады. Мен дипломдық жұмысымда «Биологияны оқытуда өзіндік жұмыстарды пайдалану ерекшеліктері» тақырыбы бойынша мектептегі биологияны оқытудағы өзіндік жұмыстардың маңызын ашуға тырыстым. Биологияны оқытудағы өзіндік жұмыстардың ролін зертедім.
Тақырыптың өзектілігі: Өзіндік жұмыстар - оқытудың қазіргі кезеңдегі ең көп қолданылатын үрдістерінің бірі. Ол берілген білім мен өзіндік ой-сананы реттейді, оқушылардың алған білімдерінің бір-бірімен сабақтастығын бір жүйеге келтіреді. Өзіндік жұмыстар оқушының меңгерген білімін кешенді түрде пайдалана білуге жол ашады. Бұл мәселенің ең негізгі дидактикалық міндеті – оқыту үрдісінің білім беру, тәрбие беру, дамытушылық сипатының арасындағы байланысты күшейте отырып, білім сапасын көтеру болып табылады.
Өзіндік жұмыстардың алдына қоятын мақсаты сан алуан. Бірі білімнің теориялық негізін күшейтуді көздесе, екіншісі, оқушылардың дүниетанымын қалыптастыруды, үшіншісі осы мәселе негізінде оқушылардың практикалық дағдылары мен шеберліктерін дамытуды тағы басқа сол сияқты түрлі- түрлі мақсаттарды көздейді. Сонымен қатар, өзіндік жұмыс арқылы оқушылардың оқу-танымдық қызметі мен оқытушының оқыту қызметінің өзара байланысын күшейту мәселесі де қарастырылуы мүмкін.
Оқытуда өзіндік жұмыстарды қолдану мәселесін жүзеге асыру арқылы білім беру үрдісінің пәндік құрылымына сүйене отырып, оқушы санасында қоршаған ортадағы нақты құбылыстар жөнінде білім жүйелерін беру, олардың дүниенің біртұтастығы туралы ұғымын қалыптастыру мақсаттары жүзеге асады.
Орта мектептерде биологиядан білім берудің тиімді тұстарын саралаған авторлар қатарына А.П. Крешковты, А.А.Ярославцевті, К.М.Ольшанованы, З.А.Барсукованы атауға болады. Осы ғалымдардың еңбектеріндегі тиімді қағидаларды мен өз жұмысымның барысында пайдалануға тырыстым.
Орта мектептерде өзіндік жұмыстарды пайдалануды жүзеге асыру оқытушының аса күрделі әдістемелік міндеттерді шешуін талап етеді. Себебі, оқытушы тек бір ғана негізгі пәннің мазмұнын, мақсатын, әдістерін меңгеріп қана қоймай, арнайы пәндердің, мысалы «Химия», «Физика», «Биология» т.б. ғылымдарының мазмұнын, мақсатын және оларды оқытуға қойылатын талаптарды жете білуі қажет. Сондықтан мектептерде биология пәнін оқытуда өзіндік жұмыстарды қолдануды жүзеге асыру үшін осы пәндерді оқытатын оқытушылар бірлесіп жұмыс істегенде ғана жетістікке қол жетеді.
Биологияны өзіндік жұмыстар арқылы оқыту үрдісін жүзеге асыруда әдістемелік тұрғыдан оқытушының қызметі күрделеніп, төмендегідей кезеңдерді қамтиды:
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1 Омыртқалылар зоологиясы курсы (химия пәнін байланыстыру негізінде) Г.Кенжебаевамен авторлық бірлестікте [Электрондық құрал]. – Шымкент: ХҚТУ ШИ, 2006.
2 Орнитология // Оқу-әдістемелік құрал / ШИ МКТУ. – Шымкент, 2005. – 32 бб. (Н.А. Раимбердиевамен авторлық бірлестікте).
3 Жануар терминiнiң құрылымдық моделi-жануартану пәнi мазмұнын компьютермен оқыту тұрғысынан айқындау негiзi // Ізденiс. – Алматы, 2003. – № 3. – 131–136 бб. (А. Әмiрбекұлымен авторлық бірлестікте).
4 Жануартану пәнi мазмұнының модульдiк құрылымы // Биология және салауаттылық негiзi. – Алматы, 2003. – № 5. – 19–21 бб.
5 Жануартану пәнiн оқыту үрдісінің технологиялық картасын жасау // Ұлт тағылымы. – Алматы, 2004. – № 4. – 9–13 бб.
6 Жануартану пәнiн компьютермен оқытуда тесттiк жүйенi пайдалану әдiстемесi // ТМНПК «Қазiргi таңдағы ғылым мен бiлiм»: Халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. – Шымкент, 2005. –
3 т. – 5–9 бб.
7 Дидактикалық бiрлiктi iрiлендiру технологиясын жануартану пәнiн оқытуда пайдалану / Ун-т «Кайнар». – Алматы, 2005. – № 3/2. – 65–66 бб.
8 Жаратылыстану пәндеріндегі зертханалық жұмысты алгоритмдік деңгейде жасау ерекшеліктері // Хабаршы. Қ. Сәтбаев атындағы ҚҰТУ. – Алматы, 2008. – № 4. – 170–174 бб. (Л. Жайдақбаевамен авторлық бірлестікте).
9 Глушенко А.А. Компьютеризация – важнейшая особенность научного стиля мышления и деятельности // Новые информационные технологии обучения – Воронеж. 1995. – С. 52 – 64.
10 Захарова И. Г. Информационные технологии в образовании: М.: Академия, 2003.
11 Зверев И.Д., Мягкова А.Н. Общая методика преподавания биологии М., Изд-во Просвещение, 1985, Б.187.
12 Зотов. Ю.В. Организация современного урока, Москва, 1984, Б.143.
13 Золочевская М.В., Рыкова Л.Л. Роль и место компьютера в учебно – воспитательном процессе. — Киев, 2002.
14 Жүнісқызы К., Алимкулова Р., Жумагулова Қ. Биология оқыту әдістемесі.-Алматы, 2006.
15 Корнер Т.В., Смирнов В.А. Проблемный семинар как форма обучения учителей использованию ЭВТ в преподавании биологии // Биология в школе. 1990. №4.
16 Қазақстан Республикасының Орта білімді дамыту тұжырымдамасы. Ана тілі, 19 маусым, 1987, 16 – б.
17 Никонова Е.Н. Определение количества информации в содержании урока. — Системная педагогика. Бюллетень №3. Красноярск, 2004.
18 Осин А.В. Модели образования на базе компьютерных технологий/ГНУ "Республиканский мультимедиа центр" - М., --2001.
19 Смирнов В.А. Научно-методические основы формирования системы обучения биологии в открытом информационном обществе: автореф. дис. док.а пед. наук: гос.пед. ун-т им. А.И. Герцена. - СПб.: 2000. - 42с.
20 Смирнов В.А., Соломин В.П. ЭВТ на уроках биологии. Учебное пособие. — СПб.: Образование, 1997.
21 Смирнов В.А. Пути использования персонального компьютера // Биология в школе. 1995. №6.
22 Қазақстан Республикасындағы білім беруді дамытудың 2015 жылға дейінгі тұжырымдамасы
23 Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы
24 Қазақстан мектебі. № 5-8, 2004-2009 жыл
25 Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін 2010 жылға дейін дамытудың Мемлекеттік бағдарламасы
26 Оқу – тәрбие үрдісінде ақпараттық – коммуникациялық технологияны қолдану қажеттілігі «Қазақстан мектебі » 2008 ж.-№ 4 Ж. Садыбекова
27 Н.Ә. Назарбаев «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» (Ел президентінің халыққа жолдауы) 2007 ж.
28 «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында». Ел президентінің халыққа жолдауы, Астана – 2006 ж.
29 Оқытудың ақпараттық негіздері «Қазақстан мектебі » 2010 ж.-№ 4 К.Жүнісқызы.
30 Всесвятский Б.В. Системный подход к биологическому образованию в средней школе М., изд-во ―Просвещение, 1985, с.141.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.............................................3
І бөлім. БИОЛОГИЯНЫ ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІНЕ ЖАЛПЫ
СИПАТТАМА...................................................................
.....................................6
1.1 Биологияны оқыту ... ... ... ... ... ... Биологияның жаратылыстану пәндері жүйесіндегі
ролі.............................15
ІІ бөлім. БИОЛОГИЯ САБАҒЫНДА ӨЗІНДІК ЖҰМЫСТАРДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ...........................................................20
2.1 Өзіндік жұмыстар оқушылар құзыреттілігін қалыптастырушы фактор
ретінде.....................................................................
...............................................20
2.2 Биологияны оқытудағы өзіндік жұмыстарды ... ... ... ... ... ... ... және дамытушылық
ролі........................................................................
..................................................34
2.4 Биологиядан өзіндік жұмысты ұйымдастырудағы ақпараттық технологиялардың
маңызы......................................................................
.............45
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.................................64
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ...............................................65
КІРІСПЕ
Биология жаратылысты зерттейтін ғылымдардың бірі. Жаратылыс дегеніміз –
бізді айнала қоршаған материялық ... ... ... ... ... ... Мен дипломдық жұмысымда «Биологияны оқытуда
өзіндік жұмыстарды пайдалану ерекшеліктері» тақырыбы бойынша мектептегі
биологияны ... ... ... ... ... тырыстым. Биологияны
оқытудағы өзіндік жұмыстардың ролін зертедім.
Тақырыптың өзектілігі: Өзіндік жұмыстар - оқытудың қазіргі кезеңдегі ең
көп қолданылатын үрдістерінің бірі. Ол берілген ... мен ... ... оқушылардың алған білімдерінің бір-бірімен сабақтастығын бір
жүйеге келтіреді. Өзіндік жұмыстар оқушының ... ... ... ... білуге жол ашады. Бұл мәселенің ең негізгі дидактикалық міндеті –
оқыту үрдісінің білім беру, тәрбие беру, дамытушылық ... ... ... ... ... сапасын көтеру болып табылады.
Өзіндік жұмыстардың алдына қоятын мақсаты сан алуан. Бірі білімнің
теориялық ... ... ... екіншісі, оқушылардың дүниетанымын
қалыптастыруды, үшіншісі осы ... ... ... ... мен ... ... тағы ... сол сияқты түрлі- түрлі
мақсаттарды көздейді. Сонымен қатар, өзіндік жұмыс арқылы оқушылардың ... ... мен ... ... ... өзара байланысын күшейту
мәселесі де қарастырылуы мүмкін.
Оқытуда өзіндік жұмыстарды қолдану мәселесін жүзеге асыру арқылы білім
беру үрдісінің ... ... ... ... ... ... ... нақты құбылыстар жөнінде білім жүйелерін беру, олардың дүниенің
біртұтастығы туралы ұғымын қалыптастыру мақсаттары жүзеге асады.
Орта ... ... ... берудің тиімді тұстарын саралаған
авторлар қатарына А.П. Крешковты, А.А.Ярославцевті, ... ... ... Осы ... ... ... мен өз ... барысында пайдалануға тырыстым.
Орта мектептерде өзіндік жұмыстарды пайдалануды жүзеге асыру оқытушының
аса ... ... ... ... ... ... Себебі, оқытушы
тек бір ғана негізгі пәннің мазмұнын, мақсатын, әдістерін меңгеріп қана
қоймай, ... ... ... «Химия», «Физика», «Биология» ... ... ... және оларды оқытуға қойылатын ... ... ... ... ... ... пәнін оқытуда өзіндік
жұмыстарды қолдануды жүзеге асыру үшін осы ... ... ... жұмыс істегенде ғана жетістікке қол жетеді.
Биологияны өзіндік ... ... ... ... жүзеге асыруда
әдістемелік тұрғыдан оқытушының қызметі күрделеніп, төмендегідей кезеңдерді
қамтиды:
- Жалпы биологияның оқу ... ... оның ... ... ... мүмкіндігін анықтау. Биологияның
теориялық материалдарын тірек ете отырып, арнайы пәндердің
бағдарламаларымен байланыстыруға болатын ... ... ... ... ... білім, білік, дағдылар
көлемін анықтау;
- өзіндік ... ... ... ... ... құру;
- нақты тақырыптар бойынша пәнаралық байланыстарды ... ... ... ... отырып, сабақта
қолданылатын құралдарды, ... ... ... ... ... ... ... пәндер
бойынша көрнекіліктер мен таратып берілетін материалдарды
іріктеу;
- оқытуды ұйымдастырудың кешенді түрлері мен ... ... ... ... ... ... ... т.б.);
- өзіндік жұмыстарды жүзеге ... ... ... ... ... ... әдіс-тәсілдерін анықтау
(пәнаралық байланыстар бойынша алған білімдері мен біліктерін
анықтауға арналған ... мен ... ... ... ... ... қолданылатын белсенді
технологияларды іріктеу.
Оқушыларды өзіндік жұмыстар негізінде ... ... ... - иллюстрациялы әдіс жиі қолданылады. Оның себебі, ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
түрлерін жүргізе білу дайындығын күшейту. Осы арқылы біртіндеп оқушыларда
пәнаралық мазмұндағы материалмен жұмыс істеу ... ... ... ... ... және ... ізденіс әдістерін қолданып және
шығармашылық іс-әрекеттерін дамыту мүмкіндігі туады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты: ... ... ... жұмыстарды
пайдаланудың ерекшеліктерін анықтау, маңызын айқындап беру. Биологияны
оқытудағы өзіндік жұмыс түрлерінің маңызына қысқаша сипаттама бере ... ... ... ... ... биологияны оқытудағы өзіндік жұмыстар ролін анықтау;
• биологияны оқытудағы өзіндік жұмыс түрлеріне сипаттама беру;
• тақырыпты қорытындылай отырып, ... мен ... ... объектісі: жалпы білім беретін орта мектептегі биологияны оқыту
үрдісі.
Зерттеу пәні: биология ... және ... тыс ... пәнаралық
негізде оқушылар білімін арттыру.
Тақырыптың ғылыми жаңалығы:
- биологияны оқытуда өзіндік жұмыстарды пайдаланудың ғылыми – ... ... ... айқындалды.
- биология пәні сабақтары мен сыныптан тыс жұмыстарда өзіндік
жұмыстарды ... ... ... ... орта ... биологиясын өзіндік жұмыстар көмегімен оқыту арқылы
білім мен тәрбие берудің тиімділігі дәлелденді.
Құрылымы: дипломдық жұмыс кіріспеден, екі ... ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады.
І бөлім. БИОЛОГИЯНЫ ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІНЕ ... ... ... ... әдістемесінің зерттейтін мәселелері
Қазірге дейін биологияны оқыту әдістемесі − ғылым ретінде танылып
келеді. Сондықтан да ... пәні ... ... жоғары оқу
орындарының оқу жоспарына биологияны оқыту ... ... ... ... әдістемесі педагогикалық ғылым әрі оқу пәні. Биология
... ... ... ... ғылым. Демек, биологияны оқыту
әдістемесі мектептің биология курсындағы осындай заңдылықтарды оқушыларға
үйрету жолдарын, түсіндіру тәсілдерін ... ... ... ... ... оқу үрдісін ұйымдастыру, ... ... ... ... ... мен ... қалыптастыру, шығармашылық
қабілеттер мен ғылыми дүниетанымдық көзқарастарды дамыту жатады.
Келесі мәселе − «қалай оқиды?» − деген сұрақтың жауабына ... ... ... ... ... Биологияны оқыту әдістемесіне
ғылыми тұрғыдан қандай анықтама беруге болады? Бұл әлі ... ... ... ... ... бірі ... саналады. Кейбір оқу құралдарында
мынадай анықтама берілген: бұл ... ... ... ... ... және ... білім алуға тәрбиелеп, дамыту, мектептегі
биология курсының мазмұнын ... ... ... ... ... оқыту әдістемесі мұғалімнің оқу материалын ... ... ... саналы меңгертуін, алған білімдерін іс жүзінде
қолдану ерекшеліктерін және ... ... ... мен құралдарын
айқындап береді.
Биологияны оқыту әдістемесі әрі ғылым, әрі оқу пәні ретінде оқытудың
мазмұнын, оқу ... ... ... ... ... ... Оқытудың заңдылықтарын ашумен қатар, оқытудың мазмұн−мақсатын,
әдістерін, оқыту формалары мен құралдарын, оқытушы мен оқушының ... ... ... ... ... ... ... обьектісі сол пәнді оқыту
әрекеті. Оқыту, педагогика, ... және ... ... ... ... ... әрекет болып табылады. Педагогикалық тұрғыдан
қарастырғанда оқыту дегеніміз − жасөспірімнің бойына ұжымдық ... ... ... алғанда, оқыту білім ... ... ... ... ... беру ... Ал әдістемелік тұрғыдан
алғанда оқыту − нақтылы оқу ... ... ... жеткізу
ісіндегі сабақ беру мен оқудың бірлігі.
Биологияны оқыту әдістемесі ғылымы ... ... ... ... ... тұтастай алғанда дидактика зерттейді. Ол ... ... ашып ... ... мен ... ... бір жағынан, оқытудың теориясын ... ... ... ... ... ... оқытудың сарамандығын жетілдіреді. Барлық жеке
пәндерді оқыту, солардың ... ... ... әдістемесі дидактиканың
ашқан жаңалықтарына сүйенеді, оларды өзінің әдістемелік негізі ретінде
пайдаланады.
Жалпы педагогикалық және дидактикалық ... ... ... ... орта ... химия пәнінің мақсаттары мен міндеттерін
анықтайды. Соларға сәйкес, мектептегі ... ... ... ... Ол мазмұн бағдарламаларда, оқулықтар мен оқу құралдарында
баяндалады.
Әдістеменің зерттейтін тағы бір ... ... ... және әдістерін жетілдіру, мектеп алдына қойылған
жаңа талаптарға сәйкестендіру. ... ... мен ... ... ... ... ... дәйектілігін және белсенділігін арттыру
жағына қарай бағыттап отыр.
Әдістеме биологияны оқытудың нәтижесін, оқушылардың ... ... мен ... ... тигізген әсерін зерттейді. Оқушылардың
химиялық білімді игерудегі таным ... ... және оны ... ... ... беру және ... ... − орта мектепте оқытылатын барлық
пәннің міндеті. Бұл салада мектепте өтілетін жиырмадан ... ... ... ғана ... өз ... ... Оның үстіне биология өзінің ... оқу пәні ... ... ... асырады.
Жоғарыда айтылғандарды ескере келіп, «Биологияны оқытудың әдістемесі –
биологиядан білім берудің мазмұнын және ... ... ... ... ... ғылымының дербес бір саласы» деген
анықтама беруге болады. Мұның алғашқы бөлігі ... ... ... ... ... ... Мазмұнды бөліп қараудың себебі де бар.
Мұғалімдер дайындайтын ... оқу ... ... ... оқу пәні ... және сарамандық курстардан тұрады.
Теориялық курстың мазмұны студенттерге ... орыс ... ... ... Д.М.Кирюшкин мен В.С.Полосиннің, Н.Е.Кузнецова және т.б.,
Г.М.Чернобыльскаяның әдістемелік оқу құралдарында баяндалған.
Негізгі орта мектептегі «Биология» пәнінің базалық мазмұнына ... ... ... оқу және ... ... ескере отырып
ұйымдастыру қажет.
Білім берудің басты ерекшелігі - әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... білімдер мен
біліктерді өздігінен игеруге қабілеті бар оқу үрдісінің ... ... ... ... ... табылады.
Сондай-ақ биологиялық білім беру бағдарламасының оңтайлығы тіршіліктің
біртұтастығын, дүниенің ғылыми бейнесіндегі орнын, биологиялық үрдістер ... ... ... түсінуге аса қажетті жалпыбиологиялық
заңдылықтар мен оқушыларды ертерек таныстырып, ... ... ... ... ... білімдік дайындығының толық болуын қамтамасыз
етуінде, яғни негізгі орта деңгейде биология ... курс ... оның ... ... ... ... мен бірге,
тіршілікті тұтас жүйемен ... ... және ... қарай өрлеу арқылы тану» дейтін дамыта отырып оқыту идеясының
тұжырымдамалық іргелі ұстанымдарына орай ... ... ... ғылыми
білім жүйесі негіздерін ... ... ... биологиядан білім
берудің түйінді бағыттарының бірі ... ... ... ... ... ең ... оқушының құндылық-бағдарлы
әрекетін қалыптастыруды, шығармашылық қабілетін дамытуды ... ... оқу ... ... объектілері ретінде тіршіліктің
молекулалық, жасушалық, ұлпалық, ... ... ... деңгейлері қара стырылады. Биология
курсындағы тірі жүйелер ... ... ... ... жүйелілік-құрылымдық және экологиялық-эволюциялық тұрғыда
оқытылады. Сондай-ақ биологияны оқытудағы ерекше орынды биоәлеуметтік ... ... ... ... ортаны өзгерте алатын тұлға ретінде
қарастыру жатады.
Сонымен қатар ұсынылып отырған бағдарлама тіршілікті ... ... ... ... ... ... ... орны мен мәнін
сауатты бағдарлайтын; теорияларды, ... ... ... ... ... және ... ... әдістерін жеткілікті
меңгерген; салауатты өмір сүруге, ... ... ... мен ... ... ... өз білімін тиімді қолданатындай
біліктілігі бар биологиялық және экологиялық ... ... ... ... ... ... ететін, өзінің биологиядан алған
білімдерін әр-түрлі салаларда белсенді ... ... ... ... ... және биологиядан білім беруді соған
мақсаттандыру ... ... ... ... ... ... психофизиологиялық
ерекшеліктеріне сай. Мектептегі биологияның жаңа ... ... ... ... ... ... оқушы тұлғасы
дамуының қисыны мен оқу пәні қисынының ... ... ... ... ... ... ... гуманизация идеялары арқылы
нақтыланып, биологиялық білім мазмұны, құрылымы, құрамы, оны оқыту әдістері
осы идеяларға негізделген. Оқытудың мақсаты мен ... ... ... ... ... ... оның ұстанымдарына сәйкес оқу үрдісінде
білім мазмұнының мынандай құрамдас бөліктеріне:
- тірі табиғат туралы ... ... ... қарапайым деңгейде
биологиялық ұғымдардың дамуына;
тірі организмдердің құрылысы және қызметі туралы түсініктің ... ... және ... ортамен байланысы, яғни жүйелі түрде
биологияны суреттеу деңгейінде оқытуға;
- тірі организмдердің жалпы биологиялық даму ... ... мен ... мәні ... биологиялық көптүрлілікті
пайдаланудың маңызы және биосферадағы тепе-теңдікті сақтау, ... ... ... ... ... назар аударылу қажет.
Сондай-ақ, өскелең ұрпақты рухани-мәдениетпен қанықтыру үшін биология
ғылымының жетістіктерін, ... ... ... ... ... ... білу және салауатты өмір салтын қалыптастыру, оқушылардың
шығармашылық мүмкіндіктерін дамытады.
1.2 Биологияны оқыту әдістемесінің зерттеу әдістері
Осының алдында ғана баяндалған ... ... ... ... ... топтастыруға болады.
Биологияны оқыту әдістемесі алдымен химия ғылымымен тығыз байланысты
қарастырылады. ... ... ... ... ... химиясының
мазмұнын анықтауда шешуші роль атқарады. Мектеп ... ... ... ... ... мен ... деректерді, ұғымдар мен
түсініктердің ... ... ... ... әдістемесіне өзара жақын
химия ғылымының бір ...... ... Ол ... ғылымының жеке
тарауларын оқытқанда оның даму жолдары мен заңдылықтарын ашуда, ғалымдардың
өмірі мен ... ... ... ... ... ... нақты деректермен көрсетуге мүмкіндік береді.
Сондай−ақ, биологияны оқыту әдістемесі ғылымы дидактиканың заңдары мен
ұғымдарына сәйкес дамиды. Биологияны ... ... ... мен ... талаптар оқыту әдістерінің дидактикалық ... ... Ол ... мен ... ... де ... оқушылардың жас ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... ... шешу үшін биологияны оқыту әдісі зерттеулерде ... мына ... ... ... ... жасау,
педагогикалық эксперимент, оқу-тәрбие ... ... ... ... және т.б. жұмыстарын талдау, ... ... ... ... алу ... ... ... сан алуан өзгерістер болып тұрады. Зерттеуші
өзі ықпал ... ... ... ... әр құбылыстың жеке
бөліктері арасындағы байланыстарды, олардың өзге ... ... ... ашып ... ... мәліметтерге сүйеніп, ғылыми жорамалдар жасалады.
Оның ... ... үшін ... ... ... ... ... қойылады. Эксперимент ... ... ... ... ... ... алдын ала жоспарланып,
өзгертілген жағдайда жүзеге ... ... ... мен мақсаттарына
қарай енгізілетін өзгерістер де әртүрлі болуы мүмкін.
Оқушылардың жұмысын талдау, әңгімелесу және анкета алу ... ... және ... ... ... мұғалім мен оқушының зерттеліп отырған
мәселеге көзқарасын анықтайды.
Биологиядан оқу материалын іріктегенде, көрнекі ... ... ... ... көрнекі құралдардың жаңа түрлерін
жасауда, оқытудың формалары мен ... ... ... ... материалын іріктеу, химия ғылымының ... ... ... ... келе ... көрнекіліктерді, зертханалық тәжірибелерді,
көрнекі құралдарды жетілдіру және жаңадан ұсыну, оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... жүйесінде физика, химия, геология
ғылымдарымен тығыз байланысты. Қазіргі заманғы ғылымдардың ... осы ... ... ... қалыптасқан: физикалық химия,
геохимия, биохимия. Әсіресе, химия мен биология арасындағы ... ... ... ... ... ... жаңа ... салалары дүниеге
келді. Сонымен қатар, экология, геохимия, космостық медицина ... ... ... ғылым ретінде пайда болғалы бері химиямен және физикамен ... ... ... ... көптеген тараулары (молекулалық-
кинетикалық теория, кванттық механика, термодинамика және ... ... ... ... ... Қазіргі кезде химия ғылымында
пайдаланылып келе жатқан әдістер ... ... ... ... Олар ... ... жылудың сандық өзгерісімен байланысты.
Рентгендікқұрылым, ... ... ... спектралды анализ
әдістері – бұл заттарды және ... ... ... ... ... Ал осы зерттеулер нәтижесінде алынған барлық мәліметтер
математикалық ... ... ... ғана ... нақты ғылыми нәтижелер
алады.
Сонымен қатар, биологияны оқытуда тірі ... ... ... ... мен ... бір ... екінші күйге өтуінің
заңдылықтарын түсіндіруге мүмкіндік беретін материяның ... ... ... ... молекулалық физиканың маңызы
үлкен. Химия – ... бір ... ... түрге айналуын, құрамы мен
құрылысын зерттейтін ғылым. Басқаша ... ... ... ... ... да ... құрылысы мен қасиеттері негізге алынады,
соған қарамастан заттың құрылысы мен құрамының оның ... ... ... ... ... ... әсері негізге алынады.
Осыған байланысты орта мектепте химия мен ... ... ... мәселесі қарастырылады.
Мектептегі химияны оқытуда оның молекулалық физикамен байланысы екі
бағытта ... ... ... ... ... ... ... сабақтарында пайдалануға негізделген. ... ... ... молекулалық физикада зерттелетін мәліметтермен ... ... ... жөн, ... ... VII – XI ... ... оқулық
бағдарламалар бойынша молекуалық ілім химияда да, физикада да дамып ... ... ... ... ... осы екі ... алдын ала
қарастырылған мәліметтеріне сүйенеді. ... ... ... мазмұны мен осы пәндер негізінде оқушылардың ... ... ... бір ... ... ... қамтамасыз
ететін басты фактор болып табылады.
Бұл ғылымдардағы химиялық білімдердің ролі ... ... ... ... ... де бола ... ... жүзілік зат айналымына
қатысуына негізделеді.
Химия ғылым мен техниканың басқа салаларымен де тығыз ... ... ... ... ... ... ... мен
модельдеуде электронды есептеуіш машиналары пайдаланылады. Қазіргі заманғы
химияда көптеген жекелеген тараулар бөлініп шықты: бейорганикалық ... ... ... ... аналитикалық химия, электрохимия,
коллоидты химия және басқалары.
Күнделікті тез өзгеріп жатқан дүниеде еліміздің ... ... ... ... ... беру ... тез интеграциялануы үшін,
білім беру сапасына ... ... ... ... Қазақстан
Республикасында білім беру жүйесіндегі модернизациялау үдерісі - білім
мазмұны мен ... ... ... ... ... моделін жетілдіру,
ақпараттық технологиялар жөнінде ... ... ... ... ... ... тікелей қатысты. Әлем тәжірибесі
көрсеткендей, кез-келген мемлекеттің ... ... сол ... ... мен азаматтарының білім дәрежесіне байланысты. ... ... ғана ... ... ... мен ... ... Осыған байланысты адамның білім-білік капиталына ... ... ... ... Бұл ... инновациялық экономика
білім жүйесін - өндіріс саласының басымдығы ретінде ... ... ... ... парадигмасын өзгертуді талап етеді. Әрқашан
қолдау мен ... ... ... білімнің орнына ауқымды жобалар ... ... ... ... ғана емес ... да ... инновациялық білім келуі тиіс. Оны өткізудің мақсаты - Қазақстан
Республикасындағы практикалық маңызы бар ... мен ... ... ... ... ... инновациялық жобаларды іріктеу, аймақтағы
ғылыми-зерттеулерді дамыту және аймақтың ... ... ... мен ... жетістіктерін пайдалану. Қазір жаһандану дәуірінде
интеграциялық ... ... ... ... ... ... Сондықтан ұлттық білім саласы әлемдік білім кеңістігіне
кірігусіз дербес дами ... ... ... ... ... сол жаһандану білім саласына
мықтап енді. Соның арқасында ... ... ... ... ... пайда болуы кең қанат жайды. Жаратылыстану
ғылымдарының (физика, химия, биология, география) ... ... ... ... әртүрлі формада яғни «материя қозғалысы»
(Ф.Энгельс бойынша) және «материялық ұйым» ... ... ... ... ... ... ... болуы. Сондықтан
химия, физика мен биологиядан аралық орын алады.
Бұл айтқандардан қазіргі ... ... даму ... тек ... ғана ... физика мен биология сияқты аралас ғылымдардың дамуына
да байланысты. Физика жаратылыстану ғылымының теориялық ... ... яғни ... ... ... ... ... механикада болсын,
термодинамикада болсын құбылыстарды молекула ішілік ... ... ... өмір ... тірі ... ... адамдардың тіршілігі
туралы түсіндіретін алдыңғы қатардағы ғылым.
Оқулықтардағы негізгі интеграция олардағы пән аралық ... ... оқу ... ... ... 1982 ж ... оқу
программасына енді. 1980 жылдардың ортасында химия мұғалімдерінің зерттеу
жұмыстарында да ... ... ... және ... қолданылды.
Зерттеушілердің ойы бойынша оқу процесінде пәнаралық байланыстың
маңызы зор, ол ... ... ... ... ... білімін
«ішкі байланыстарды»
реттеу арқылы білім мен біліктілікті бекітеді және қоршаған орта
туралы ... ... ... ... ... толық интеграция
емес, оқу процесіндегі интеграция оқу ... ... ... ... ... бір жүйеге келтіру.
Н.Ф.Винокуров интеграцияны былай қарастырады:
а) бір жүйеге ... ... ... ... ... мәні
в) жалпы философиялық түсініктің төменнен ... ... ... ... ... мектеп базасында интеграция мақсат
пен оқу құралы ретінде қарастырылады. ... ... ... ... қоршаған ортаны бірегей қабылдау, құбылысты жан-
жақты ... ... ... т.б.) Оқу ... ретінде,
пәнаралық байланысқа жаңа көзқарас, жаңа түсінік қалыптастырады. Бірегей
және біртұтас жүйе ... ... ... тыс ... жаңа ... және ... әдісі ретінде қарастырылады. Сонымен қатар ... жаңа ... ... алған білімді байытады.
Биологиялық білімнің қазіргі кездегі теориясы мен практикасының
сараптамасы ... ... көп ... ... химиялық,
биологиялық, экологиялық білімді байланыстыру.
Қазіргі этап бойынша ... ... ... ... мен
химияның рөлі:
а) химия атмосферадағы, топырақтағы, сулы ... ... ... ... білу ... биологиялық өзгерістерін
түсіндіреді.
б) элеметтердің биогеохимиялық ... ... ... және ... ... енгізу арқылы экожүйеге айналдыру.
в) әртүрлі химико-аналитикалық бақылау ... ... орта ... өнім ... ... ... оның зияны немесе оларды тазалау немесе
қорғау т.б ... ... ... ... ... ... ... оның ерекше рөлін
аша түседі және табиғатты қорғау, табиғатқа деген ... ... ... ... – биологиялық білім екі деңгейде қарастырылады,
себебі оның екі ... ... ... ... ... ... – экологияны тірі ағзалардың бір-біріне және
қоршаған ортамен
әсері деп түсіну.
- ... ... ... білім адам мен табиғаттың бір-біріне әсері
деп түсіну. Осыған байланысты химияға экологиялық ... ... 2 ... ... ... ...... - химияға»
2 бағыт – «Химиядан - экологияға»
Мұнда биология сабағында экологиялық түсінік беру. Мысалы: «Оттегі»
тақырыбында адамның ... және газ ... ... ... ... ... қалыптасады.
Біздіңше, химиялық-экологиялық білімнің түсінік интеграциясы кең.
Себебі, химия курсында ... ... ... ... ... бұл табиғи заңдылық химия мен қатар экологиялық (биогеохимиялық
айналым) түсінік береді.
Биологиялық, экологиялық және табиғатты ... ... ... ... байланысты. Мысалы: «химиялық элемент» деген ... ... өлі ... ... және сандық құрамы, «биогенді элемент» (тірі
ағзаның тіршілігіне қажетті элементтер) макро және ... ... ... ... ... ... ... сабақтарындағы зат ұғымын зерттеу процессінде, оқушылардың
көңілін заттың кейбiр ең ... ... ... ... жеке
организм деңгейінде қарастырғандай, ... ... ... ... де ... ... ... экожүйедегі концентрациясына
байланысты заттың екі жақты рөлі туралы, табиғи қоршаған ортаның ластануы
және ластанудың көздері ... ... ... егер сол ... ... ... шектен шықпаған жағдайда да, заттардың ... ... алға ... ... ... ... ... беретін, «барынша мүмкiн концентрациялар ... ... ... және «шектеуші экологиялық фактор» сияқты
жаңа ұғымдар енгізу керек есептейміз.
Биологиялық бiлiмнiң ... ... ... ... ... ... ... беру жолымен iске аса алады. В.И. Шилов
интеграцияның осындай жолын ұсынады. ... ... - ... ... тек, мектеп бағдарламасында биология сабағы бойынша
алдын-ала қарастырылған, барлық тәжірибелердің міндетті ... ... ... ... қатар мектептің биология кабинетін оқушыларды жан-жақты
тәрбиелеу орталығына айналдыру ... ... ... ... ... орындауға болады, тіпті оны орындауға тұрмыстық
қалдықтар мен ... ... ... ... ... шығарып тасталынған заттарды пайдалануға
болады.
Мақсатты, берілген жағдайда, мұның бiрiншi ... онда ... ... дидактикалық есептерi ғана емес, сонымен ... ... ... ... де болуында;
екiншi ерекшелiгі - ... ... ... ... ... ... iс жүргiзу, яғни интеграцияланған сабақты әзiрлеу ... ... ... ... ... ... ... құрамында интегралдалатын ғылыми-жаратылыстану пәндерінің
оқылытын
• тақырыптардың мазмұны бар.
Интеграцияланған сабақтарды өткiзудегі тәжiрибе мұндай түрдегі ұғымды
(оптимальді) сабақ – бұл ... ... ... ... ... ... көрсетедi.
Интеграцияланған сабақтар келесi жаңа сапалы нәтижелерге ... ... ... ... ... ... сабақтар кезінде олар белсенді
түрде талқылап, ... ... ... ... ... ... ... қорытынды жасайды;
- оқушылардың танымдық қызметiнiң белсенділенуі, оның дербестiгi мен
зерттеушiлік сипатының жоғарылауы;
- сабақтың әрбiр минутында танымдық ...... ... ... ... оқу еңбегiнiң тиiмдi дағдыларын, соның iшiнде екпiннiң
жоғарылауы есебiнен атқарылатын жеке ... ... ... ... ... беруге дағдыланған, әдiстемелiк стереотиптер
қатарынан бас тарту есебiнен ұстаздың кәсiби шеберлігінің өсуi.
Оқу пәндерi негiзiнен мына принциптер негiзiнде интеграцияланады:
1) ... оқу ... ... ... ... ... оқу ... бiрдей зерттеу ... ... оқу ... ... ... ... бiрдей
теориялық концепциялар негiзiнде құрылады.
1.3 Биологияның жаратылыстану пәндері жүйесіндегі ролі
Биология ... ... әр ... ... ... ... ... түсіндіреді, бірақ оқушылар сол заңдылықтар мен табиғат құбылыстарын
түсіне бермейді, сондықтан оларға ... және оңай ... ... ... ... бұру ... Мен сол жаңа заман оқушыларының «тілі»
ақпараттық құралдар деп ойлаймын. Маңызды тақырып ретінде жалпы ... ... ... жаңа ... ролі туралы айтуға болады.
Оқушыларды қызықтырып, мазмұнның мәнін ашу. Жаңалыққа жақын тұрып өзіндік
білім деңгейін көтеру басты ... ... ... ... бар, ... бірі ... ... алғаным жөн, өйткені мектептегі оқушылар бұл бөлімді бірнеше сағат
жүйесінде ғана ... ... ... оның қызықты да, маңызды ... ... тек ... ... ... ойлау қабілеттерімен  түсіне
алады. Осы мәселені жою үшін оқу үрдісімде тек қана осы ... ғана ... ... да ... тақырыптарды оқытқанда жаңа
технологиялар, ақпараттық құралдар, интербелсенді тақтаны, электронды
оқулықты, ... ... ... ... ... ... тегі) организмдердің тұқым қууы және өзгергіштігі туралы
ғылым. Генетиканың негізгі ... - ... қуу мен ... ... оларды басқару жолдарын анықтау, организмдердің адамға қажетті жаңа
формаларын, түрлерін өсіріп ... ... Осы ... ... ... ... қарапайым жасуша ішіндегі хромосоманын суретін көрсетіп, ген ... ... ... ынтықтыруымыз керек. Тұқым қуу дегеніміз-
тірі организмдердің табиғи қасиеттерін, ... ... ғана ... және зат ... ... ... беріп қайталап отыруы. Ал
өзгергіштік дегеніміз ұрпақтардың ата тегінің ... ... ... бір ... ... ... ата тегінің арасында тұқым қуу арқылы
немесе қоршаған ортаның ... ... ... өзгерістер. Сондықтан
отбасында неше бала болса, өзгеше болып, әр түрлі қасиетті иеленіп ... ... ... ... қуу, ... және ... сұрыптаумен тығыз
байланысты. Оның негізгі бағыттаушысы және қозғаушы ... ... ... процесс жүру үшін организмдер мен түрлер арасында өте
ұсақ болса да айырмашылық керек, былайша айтқанда ... ... ... ... ... керекті материалдар дайындап беріп тұрады.
Эволюция барысында табиғи сұрыптау арқылы сақталып қалған ... ... ғана ... Осы ... ... ... ең бір негізгі
бағыттаушы күші – тұқым қуалаушылық қатысады. Ол табиғи сұрыптау арқылы
түрдің даму ... ... ... ... ... ... төтеп беруі), өзгергіштіктерінің жаңа түрлерінің басқа ... ... ... ... ... генетика организмдердің тұқым
қууы және өзгергіштігін зерттейтін ғылым бола тұрып эволюциялық іліммен өте
тығыз байланысады. Ол байланысты  көрсету үшін ... ... ... ... ... түсіндіруге болады. Тұқым қуу процесі дегеніміз-тірі
организмдердің өзін-өзіне, болмаса ұқсас түрлерді туғызуы.  Организмдердің
өсіп жетілуі, ұзақ мерзімде ... өмір ... ... ... ... ортаның өзгеруіне байланысты түрлердің әсері эволюциялық ... ... ... Сол себептен тұқым қуалаудың жан-жақты салаларын
зерттейтін генетика ғылымы биология ғылымдарының ... ең ... ... ... ... Сондықтан биологияның басқа тараулары осы ғылымға
үлкен өзеннің көл салаларындай келіп тоғысады. Осы ... сыр ... жаңа ... ... ... санасына құя
аламыз. Заман талабына сай жаңалықты ... оны ... ... ... айналуы қажет. Мұғалімнің компьютерді игеріп, оның тілімен сөйлеп,
керекті бағдарламамен жұмыс істей білсе және оқушыларға жүйелеп, бір ... ... ... ... ... ... де білімді ұрпақ
тәрбиелей аламыз. Жер бетінде ... 1 ... ... 500 ... ... түрлері өмір сүреді. Эволюциялық даму
кезінде осыншама түр өзгешеліктері бірімен – бірі және ... ... ... тапқандығын бейне көрініс арқылы ұсынсаңыздар болғаны.
Тұқым қуалау және өзгергіштіктің заңдылықтарын талдап зерттеу, жер ... ... болу ... ... ... түсіну үшін қажет.
Осы заңдылықтарды, қолдан сұрыптауды пайдалана отырып өсімдіктердің ... жаңа ... ... ... осы ... мал және ... одан әрі жетілдіруге болады. Тұқым қуалаушылықтың бір ерекшелігі
оның тұрақтылығы, бұл да сол табиғи ... ... Көп ... ... ортаға тек қана төтеп бергендігі емес, ... ... қуу ... ... ... ... де ... Табиғатта
түр тармағындағы организмдер әр түрлі тіршілік ортасы жағдайына тап болып
өсіп-өнуге байланысты олардың ... ... ... ... ... және өзге ... қуу ... бар басқа түрлер түзеді. Тұқым
қуалайтын өзгерістер ... және әр ... ... ... ... мен ... ... үшін ғаламтордағы бейне материалдарды
балаларға көрсету оқу үрдісін нәтижеге жетелейді. Генетика ғылымын ... ... ұлы ... ... зор. ... ... ... түсіну үшін
Грегор Мендельдің (1822-1884) жүргізген тәжірибелері ... әсер ... ... ... арқылы ашқан заңдылықтары осы күнгі зерттеулерге
де арқау болып келеді. Ұлты чех, Брюнне (қазір Брно) қаласындағы ... ... ... ... бере жүре бағбандықпен айналысқан.
Ол көп жылдар бойы бос уақытының бәрін әр ... ... ... ... ... ... көп тәжірибе жұмыстарын жүргізгені
туралы суретпен немесе бейне көріністермен жеткізуге болады. ... ... ... ол бұршақтың бір-бірінен әртүрлі белгілері арқылы
айырмасы бар түрлерін ... ... ... ... ... мен ... ... тығыз байланысы көрінеді. Осының
арқасында Г.Мендель қатаң тәртіппен ұрпақтан ұрпаққа берілетін ... ... ... ілім жасаған. Бұл бірліктерді ол тұқым қуу
факторлары деген, кейіннен бұл ... ген деп ... ... ... ... ... ... кейбір ұқсастығы бар. Әуелі тұқым
қуалаушылықтың ... ... ... керек деген болжау пайда болды.
Ғылымның дамуына байланысты олардың материалдық құрылысы, ... ... адам ... ... өте ұсақ бірліктері бөліне ... ... ... ... ... ... жыныстық өсіп-өну
кезіндегі нәсілдік қасиеттердің ұрпақтан ұрпаққа тұқым қуу арқылы берілу
селекциялық және сұрыптау ... ... ... ... тұқым қуудың заңдылықтарының білудің мал тұқымын асылдандыруда
пайдасы өте зор. Ол заңдылықты білмей ... алу және жұп ... ... үшін ... ... ... алу өте қиын. Қазіргі кезде
генетиканың ауыл шаруашылық ... ... және ... ... орын ... Генетика селекциясының теориялық негізі
ретінде ... Оның ... ... жануарлар селекциясының
генетикалық негіздері дербес дамуда. Селекциядағы будандастыру ... ... ... және ... ... ... сүйенеді.
Организмдердің тұқым қуатын өзгерістерін тездету үшін, жаңа формалар алу
үшін физикалық және химиялық мутагенез ... ... ... ... ... ... қатысты жұмыстар табысты болып отыр.
Жасанды мутация әдісімен арпаның, бидайдың, күріштің сұлының, бұршақтың
жаңа сорттары алынды. ... ... 30-40% ... және ... мен ... ... себеп болған басқарылатын гетерозис әдісі де генетика
табыстарына жетелейді. Қазіргі кезде мал ... ... ... ... ... мол ... ... қана емес, селекцияның
ғылыми негізі- генетика ғылымының тиянақты заңдылықтарына сәйкес жүргізілуі
тиіс. Г.Мендель ашқан белгілердің тұқым қуалаудағы ... да ... ... ... ... жоқ, ... ... тиімді кейбір
белгілер бойынша нәтижелі сұрыптау жұмысын ... ... ... ... алмай жүргізуге болмайды. Қазіргі мәселердің бірі: тұқым
қуалаушылық қасиеттерінің ұрпақтан ... тез ... ... ... ... егер ол зиянды әрекеттер тудырса қауіп тудыратыны болады.
Сол өзгерістерді түсіндіру ... ... ... ... мол.
Философияда биология мәселесі физика мен математикаға қарағанда алдыңғы
орында тұр. Бұған таң ... ... ... мен ... біз
экстремалды таным жағдайларын табамыз, олар бізді адам ... ... алып ... Физика адамның «табиғат құпияларына»
қаншалықты терең ене ... оған ... ұсақ ... ... ... шексіздігі қаншалықты бағынышты екендігін көрсетеді.
Математика ... ... ... ... ... үлгілерін
береді. Ал биология физика мен ... ... ... өзінің материалды
өндіріске, экономика мен тұрмысқа кең ... еніп ... ... ... ... мәселелер белгілі бір дәрежеде осы
ғылыммен байланысты.
Барлық философиялық сұрақтар ... ... пәні ... ... де
тарихи маңызға ие. Абсолютті идеяның қалыптасу тарихын бейнелейтін
Гегельдің ... ... үшке ... ... ... және ... ... – бұл өзара «рухани байланысы» бар
бөлшектердің ... ... ішкі ... ... Тірі ... туындайтын біртұтастықты білдіреді. Механикалық қосылысқа
қарағанда, ... ... ... ... ... ... ие.
Ал организм телеологиялық табиғатқа ие құрамдық бөліктердің ... яғни ... ... нәрсе.
Гегельдің бұл идеясын жетілдіре отырып, Ф.Энгельс төменнен жоғары қарай
даму идеясын ұсынды. Энгельс «механизм, химизм, ... ... ... ... механикалық, физикалық, химиялық ... ... ... ... ... Ол ... ... ал биологиялық қозғалысты ең жоғарғы ... деп ... және ... ... ... өтпелі формаға жатқызды.
Материя қозғалысының химиялық формасы туралы пікірталастар осылай басталды.
Ал ХХ ғасырдың соңында орыс ... ... ... ... ... ... енгізді. Оның ойынша химия физиканы екі бөлікке
– субатомдық және молекулалық физикаға бөледі. Ол ... ... осы екі ... ... ... ... деп атап көрсетті және
химиялық байланыс, химиялық қосылыстар ... ... ... Осылайша, Энгельстің идеялары негізінде ... ... ... ... ... дамыды және бірқатар
отандық философтардың қолдауына ие болды.
Ал Вавилов бастаған екінші бір ... тобы ... ... ... ғылымынсыз мүмкін емес деген пікір айтып, физиканың ролін
екінші сатыға ысырды. Олардың ... ... ... ... және
биологиялық формалары бірін-бірі толықтырып отырады. Себебі, биосферада
негізгі зат және энергия айналымдары ... ... ... ... мен ... ... туралы ғылым. Ол
қазіргі жаратылыстанудың маңызды саласы ... ... ... ... орны тек ... ғана тән материяның қозғалу формасының
спецификасымен анықталады. Материя қозғалысының химиялық ... ... ... кезінде молекулалардың ішінде жүретін
атомдар қозғалысымен анықталады. ... ... ... ... ... ... басқа да түзілімдер материя қозғалысының
химиялық формасының материалдық тасымалдауыштары болып ... ... мен ... да ... ... ... жатқызуға болады. Қозғалыстың химиялық
формасы сапалық тұрғыдан таусылмайды. Табиғатта және жасанды ... ... ... ... ... биология, геология,
математика т.б.) арасындағы өзара байланысты тұрақты бақылауға ... ... және ... ғылымдары физикада қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... химия,
биология және математиканың көмегімен ғана ашуға болады.
Орыс ғалымы М.В.Ломоносов: «Химия ғылымы денелердің қасиеттері мен
өзгерісін, ... ... ... ... ... ... ... түсіндіреді»,- деп анықтама берді.
Алайда, жоғарыда айтылғандардан химия пәні туралы мәселенің ... ... жоқ, ол ... шешілген деген тұжырым жасауға
болмайды. Химияның математика, ... ... ... ... ... ролі әлі толық зерттелмеген. Сондықтан оның әлі де
берер жемісі мол.
Қазіргі кезде ... ... ... ... пәндерін оқыту
алдыңғы орынға қойылады. Себебі, өндірісті ... үшін ең ... ... ... ... ... ал ... базаны қалыптастырушы ғылымдар жүйесі
болып табылады. ... ... бай ... ... оны ... ... тұр. Бұл ... бізге жаратылыстану ... ... ... Сондықтан, еліміздегі физик, химик, математик,
биолог секілді жаратылыстану бағытын меңгерен мамандарға сұраныс келешекте
өсе түсетіні даусыз.
ІІ ... ... ... ... ЖҰМЫСТАРДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1 Өзіндік ... ... ... ... ... оқу жұмысын сәтті ұйымдастыруда оның өзіндік жұмыстарының
маңызы ерекше.
Бүгінгі таңда оқушылардың үзіліссіз білім алу ... ... ... ... ... ... ... одан әрі арттыру,
танымдық және шығармашылық қабілеттерін дамыту, сонымен қатар ... ... ... мен ... ... ... етілуде. Ол
үшін өзіндік жұмыс оқушылардың тек үй ... ... ... ... ... өн бойында өз орнын табуы тиіс. ... ... ... ... бала ... ... ... өздігінен
алуы керектігін атап айтқан болатын. Жалпы ... ... ... ... ... ... тән ... Күн сайын жаңа бір нәрсені білуге
ұмтылу -бала үшін зор ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру мына шарттарға байланысты:
жұмыстың мақсатын айқын түсінуі;
жұмыстың жемісті ... оның ... ... ... өз еркімен,қалауымен орындауы.
Оқушының-таным әрекетін арттырудың тиімді құралдарының бірі- оқушының
өзіндік ... мен ... ... алу әрекеті. Өзіндік жұмыс істеу
іскерліктері мен дағдылары, сөзсіз, ой еңбегінің ... ... ... ... ... кездесетін қиыншылықтарды жеңуде табандылық
еске сақтау,кітаппен жұмыс, байқау және жазба ... ... ... ... бірқатар тиімді тәсілдерін игеру, өзін бақылай білуі ... ... ... ... мыналар:
мұғалімнің нақты тапсырмалар ,нұсқаулар беруі;
жұмысты орындаудың және аяқтаудың уақытын белгілеуі;
мұғалімнің басқаруымен оқушының дербестігінің мөлшері;
олардың жұмысты өз ... және ... ... оған әсер ... ... ... ... басқара білуі және оқушының дербестік
әрекетінің деңгейінің артып отыруы - осы ... ... ... ... ... ... дербестігінің даму деңгейіне қарай өз
бетінше істейтін жұмыстарды репродуктивтік және ... деп ... ... бөлуге болады. Оқушының өзіндік әрекетінің нәтижесінде оның ... ... ... ойлану біліктері мен ізденімпаздығы.
2.Оқуға деген қабілетінің артуы.
3.Берілген білімді игеру ғана емес, оны жаңалап және тиімді игеру
4.Басқа оқушылардың түсіндірмелеріне сын ... ... ... ... өз ... кітаппен жұмыс істеу, бақылау, жаттығу, экперимент
жүргізіуі іскерлігі мен дағдыларын қалыптастыру. Репродуктивтік ... ... ... ... ... ... ... (көшіріп жазу, жаттығулар,
мұғалімнің сұрақтарына жауап беру, оқулықтағы мәтінмен жұмыс істеу, сабақ
үстінде орындаған тапсырмаға ұқсас тапсырманы үйде ... т.б.) ... ... ... ... ... олардың өз еркімен жаңа
амал- тәсілдер қолданып ... ... ... ... ... - оқушының өздігінен баяндама, ... ... ... ... т.б. ... ... ... іскерлігі мен
дағдыларын қалыптастыруда, ... ... өз ... ... ... дамытуда жетекші рөл атқарады, ойлауды жандандырады және оқып
үйренуде оқушылардың жалпы ... ... ... ... ... ... сабақтың нәтижесін және таным қабілеттерінің
белсенділігін арттыруға болады. Оқушылардың танымдық белсенділігі - ... ... мен ... ... және оларды өмірде, практикада пайдалана
білуге, үйренуге оқушының істейтін ... ... ... ... ... екі ... ... болады: сыртқы және ішкі
белсенділік.
Сыртқы ... ... - ... ... ... ... ... қозғалыстары, мұғалімге зейін қойып қарауы, мимикасы т.б.)
бірақ осы кезде ол басқа нәрсені ойлап отыруы да ... ... ... - оның ... ... ... әрекеті жатады. Оқушының өзіндік
жұмысы оқу материалдарын нығайта түсу, жаңа ... ... ... ... ... баулу, өз бетімен әрекет ... ... ... ... ... ... XXI ғ. іске асыруға
тиісті өзекті проблемасы ... ... , ... ... және тағы басқа көрнекті ғалымдардың
еңбектерінде ... ... ... ... ... қалыптастыру,
ақыл-ой тәрбиесін беру құралы ретінде анықталады. Соңғы онжылдықта өзіндік
жұмыстарды ұйымдастырудың ... ... ... көптеген
ғалымдардың еңбектеріне арқау болып, әртүрлі бағыттарда қарастырылды:
-оқуды белсендіру құралы ретінде (Б.П.Есипов, П.И.Пидкасистый);
-оқушылардың танымдық ... ... ... ... ... ... өзіндік ұстаным, рухани практикалық білім ретінде;
-дербестік жеке тұлғаның қасиеті мен сапасы ретінде (К.А.Абульханова,
К.КПлатонов);
Биология сабағында оқушылардың ... ... ... ... ... ... айналысты. Өзіндік оқу іс-
әрекеті оқу үрдісінің ішкі жүйесі ретінде оқушылардың өзіндік
шығармашылық іс-әрекетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Өзіндік іс-
әрекеттің қажеттілігі ... ойға ... ... ... ... қалыптасуы оны шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... қиял береді.
Бастауыш сынып оқушыларының өзіндік оқу іс- әрекеті ұғымын дамытуды біз
философиялық ... ... ... әрекет - бұл жалпыға ортақ;
танымдық іс-әрекет-оқу іс-әрекеті- жалпы;
оқушылардың өзіндік оқу іс-әрекеті-жеке;
Іс-әрекеттің негізінде танымдық іс әрекет дамиды.Танымдық іс- ... оқу іс- ... ... жеке ... ... ... ... Ғылыми педагогикалық зерттеулерде "өзіндік жұмыс" ұғымына
бірнеше анықтамалар берілген:
оқыту үрдісінде енгізілген оқушылардың өзіндік жұмысы ... ... ... ... бұл ... ... ... түрде
тапсырманың мақсатына қол жеткізуге өздерінің күштерін ... ... іс- ... нәтижелері арқылы іске асады (Б.П.Есипов);
оқушылардың тапсырмаларды еш ... ... ... ... оқу іс- ... ... бұл дидактикалық ұғым,
ғылыми
практикалық міндеттерді өз бетімен қою, оның шешімін табудың өзіндік
тәсілдерін ... және ... жеке ... өзін- өзі бақылауы,өзін-өзі
бағалауы негізінде ... ... ... өзара іс-
әрекетінде қалыптасқан жеке ... ... ... ... ... ... - оқушыны өзін-өзі дамытатын белсенді тұлға
ретінде өзін тануға,өзіндік ... өзін ... ... тең ... ... түсе ... тұлға
ретінде қалыптастырушы фактор. Біздің пікірімізше оқушыларды өзіндік
жұмысқа ... ... болу үшін ... ... ... ... мәні мен ... нақтыланып ашылуы;
өзіндік жұмысқа бейімдеуге арналған арнайы дидактикалық жүйе
жасалынуы;
тиімді қызмет ететін және дамытуға ... ... жүйе ... сынақтан өтілуі
Өзіндік жұмыстың түпкі мақсаты оқушының оқу-танымдық тапсырмаларды өз
бетінше орындауы ... ... оқу ... ... ... ... ... блогына:өзіндік әрекет, өзіндік басқару және өзіндік
бағалау ... ... ... ... ... ... жұмысқа бейімдеуді жүзеге
асыратын әрекет қимылдарды оқушының өзінің таңдап алуы, ... ... ... ... білім беру процесінің барлық кезеңдерін
қамтуы тиіс, оның мақсатын айқындаудағы мұғалімнің миссиясы оқушының оқыту
процесіндегі ... ... ... ... жағдайлармен қамтамасыз ету.
Айталық, өзіндік бақылау әрекеттері жүйесі десек , өзіндік әрекет оның
бір бөлігі ретінде бірнеше ... ... ... ... ... алған білімін жүйелеу, қорытындылау және түзетіп отыру, білімін
реттеу, түзету, өзінің ... ... ... сай ... жатады.
Аталған компоненттер өзара тығыз байланысты біртұтас жүйені құрайды.
Өзіндік бағалау толыққанды процесс ретінде белгілі бір ... ... ... және ... ... аясында іске асады. Олай
болса біз өзіндік әрекетті ... ... ... ... ... ... ретінде қарастырамыз.
Осы айтылғандарды қорытындылай келіп аталған әрбір қимылдың өзіндік
мазмұны - ... ... бар ... мен ... ... ... сәйкес жүзеге асырылатын ... ... ... атап ... жөн. ... қимыл дамып қалыптасудың белгілі ... ғана ... тек ... ғана тән ... атқарады. Өзіндік әрекеттің
үшінші компоненті құралға танымдық оқу әрекеті жатады. ... ... ... ... ... оқу ... түпкі мақсаты- тұлғаны
қалыптастыру. Өзіндік жұмысқа ... ... ... әрекетті
қажетсінуді тудырады. Оның белгілеріне: ... ... ... ... оны ... ... ... меңгеруге құштарлық, оқу материалына сын
көзбен қарау, бір мәселе ... өз ... ... өз ... ... ... әрекеті және ары қарай білімін көтеру үшін жаңа білім алуға
ұмтылуы жатады.
Өзіндік жұмысқа ... ... ... ... ... ... мен оған ... мұғалімнің қатысуымен жүретін процесс.Біз
анықтаған өзіндік жұмысқа бейімдеу ... ... ... ... ... байқауына мүмкіндік береді. Өзіндік жұмыс және
оның құрам бөлігінің біріне ... ... ... ... бір ... құрайды. Осы тұрғыдан, біздің пікірімізше өзіндік басқару мен өзіндік
бақылау ұғымдарын ішкі процестері жағынан қарастыру оқушының оқу- ... ... ... ... оның ... болжауға мүмкіндік
береді. Енді осы мәселені теориялық түрде негіздейік.Бүл ... ... ... ... оқу- ... ... ұғынуы, оны реттеу және
жетілдіруімен көрінетін өзіндік ... ... және оған өз ... ... ... ... ... алғашқы сатысына баса назар
аудару қажет. ... ... ... ... кезеңдерінде өзіндік
басқару әрекеті жеткілікті болмайды. ... ... ... мақсатын
жүзеге асыратын өзіндік басқару оқушылардың теориялық білімді терең
игеруге, оның ... өз ... ... ... ... және ... ... әдетке айналдыруды және ойлау әрекетін дамытып, өзіндік
бақылауға бейімдеудің ... ... ... игеруге мүмкіндік береді.
Оқушыны өзіндік бақылауға бейімдеудің педагогикалық концепциясының ... ... ... ... ... педагогтың кәсіби көмек көрсетуі
болып табылады.
Қазіргі кезеңде мектепте оқыту процесі оқушылардың ... ... ... ... ... баса көңіл аударып отыр.
Дербестіліктің дамуы олардың ... ... ... ... ... ... Ал дербестілікке қол жеткізу оқушылардың ... ... ... ... ... ... шолу жасау және ... ... ... ... ... кредиттік оқыту жүйесі
жағдайында әлі де болса оқушылардың өзіндік ... өз ... ... ... ... ... байқалады
Он екі жылдық жүйе бойынша білім беруге арналған ... 40% ... ... ... жасауына арналса, қазіргі таңда ... ... ... ... ... толық қамтамасыз етілмеген.
Оған бірнеше себеп бар:
– биология пәні ... ...... ... ... ... ... биологияның арнаулы курстары бойынша орындалатын өзіндік жұмыстардың
мазмұны мен құрылымы және әдістемесінің жоқтығы;
– биологияның ... ... ... ... ... ... жұмыстар жүйесінің сараланбауы болды.
Осы мәселелер біздің зерттеуімізде алдымен биология пәнінің ... ... ... курстарды таңдауға, оның мазмұнын ашатын
өзіндік жұмыстар ... ... және оны ... ... ... ... етті.
Дәстүрлі оқыту жүйесіндегі өзіндік жұмыстармен салыстырғанда он екі
жылдық жүйе жағдайындағы өзіндік ... ... ... бар:
– ақпараттық – коммуникациялық технология көздерін қолдануға арналған
өзіндік жұмыстар (слайд-дәріс, мультимедиялық ... ... ... ... ... ... ... жұмысы- интерактивті
әдістермен ұйымдастыратын өзіндік жұмыстар;
– тест ... ... ... ... ... ... білім беру процесінде өзіндік жұмысты ұйымдастыру қазіргі
заман талабына орай ... ... ... ... ... орындайтын жұмысы мен оқытушының қатысуы арқылы
атқарылатын жұмысын саралап арнаулы ... ... ... ... дамытатын өзіндік жұмыстарға аса мән бердім.
Мұғалімнің оқушымен бірлесіп жұмыс істеу барысында оның білім деңгейінің
жоғарлауына, дара тұлға ... ... ... ... ... ... кері ... орнап, белгілі бір оқу
әрекетінің белсенді түрі жетіліп, оның ... ... мен ... ... ... мен ... ынтымақтастығы бірлескен төмендегі компоненттерден
тұрады: Мазмұндық компонент биологияның арнаулы курстарын оқытуда өзіндік
жұмысты ұйымдастыру мазмұнын ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың әдістемелік жүйесін құру. Мазмұндық
компонентте оқушыларға берілетін өзіндік жұмыстардың ... ... ... жолы ... компонент бойынша ұйымдастырылатын өзіндік жұмыс ... ... ... ... мүмкіндік туады.
Оқушыларға биологиядан терең білім беру процесін нәтижелі ұйымдастыру
пәннің әдістемелік қамтылуының қандай дәрежеде ... ... ... ... ... оқу жоспары, бағдарламасы
жатады. Оқу-әдістемелік кешендер Қазақстан Республикасы білім ... ... ... орта ... беру ... типтік
бағдарламаға сүйеніп құрылады. Мазмұндық компонент пәнді оқытуға қажетті
құралдарының толықтығын және ... ... ... ... ... Орта мектепте оқытудың әр түрлі формаларын дұрыс ұйымдастыруда
олардың жекебас ... ... ... ... мен көлемін
олардың деңгейлеріне қарай беру өте маңызды мәселенің бірі.
Мазмұндық ... ең ... ... ... ... ... ... әдіс түрі анықталып, құрылып, орындалу кестесі
түзіледі.
Оқушының ... ... ... ... ... ... ... ұйымдасутырына, уақытын үнемді пайдалануына жағдай туғызады.
Процессуальды-әрекеттік компонент мұғалімнің оқыту іс-әрекеті мен
оқушының танымдық әрекетінің ... ... ... ... мектептің педагогикалық процесінде оқытуға, оқушының дара тұлға
ретінде қалыптасуына, шығармашылық деңгейінің ... ... ... ... ... ... беру кезінде мемлекеттік білім беру стандарты
және типтік бағдарлама талабына сай ... ... ... ... мен ... іс-әрекеті оқу жұмысының әр түрін іске асыруға
бағытталады. Мектептегі оқу ... ... ... ... ... ... жұмыс, оқушының оқытушы ... ... ... жатады. Оларды сыныптық, сыныптан тыс деп жіктейміз
Жалпыға бірдей білім беретін мектептерде, оқушылардың құзыреттіліктерін
дамыту үшін, ... ... мен ... және сабақ өткізу үшін
пайдаланылатын көрнекіліктермен қажетті материалдардан басқа, ... ... ... үлкен маңызы бар. Оқушылардың жас ерекшелік
физиологиясы мен психологиясын ескере отырып,оқыту ... ... ... ... ... сапалы білім беруге, тәрбие қалыптастыруға болады.
1963 жылғы философиялық сөздікте “метод” немесе “әдіс” ... бір алға ... ... ... ... ... іс- әрекет деп
түсіндірілген. Демек “іс-әрекетті” дидактикалық ... ... ... ... ... беру мен ... ... алдына қойған мақсатына жету үшін ... ... деп ... ... ... ... ... – мұғалімнің оқушыларға білім
мен тәрбие беру тәсілдері және оқушылардың білімді қабылдау ... ... – деп ... ... Екі ... ... тығыз байланыстығы, бір
мақсатқа жету үшін жасалатын әрекеттер жиынтығы. Оқыту, білім беру көзімен
оқулықтың ... ... ... оқу бағдарламасында көрсетілген тақырыптар
бойынша анықталады.
Әр әдістің ... тән ... ... бар. ... әдістерді
қолдануда оқушылардың білім алу көзі мұғалімнің сөзі болып ... ... ... ... ... ... ... білім береді, ал
оқушылардың іс- әрекеті тыңдау. Тақырыпты өтіп болған соң, оқушылар ... ... есеп беру ... ... ... мен ... ... әдісін пайдаланған кезде мұғалімнің сөзі басқа мағына алады
да, оқушылардың ... ... көзі ... ... мен ... демонстрациялау болып табылады. Оқушылар көрген фактілерін ой
елегінен өткізіп, ... бір ... ... жаңа ... ... ... оқушылардың бақылаған, көрген құбылыстары білім көзі болып
есептелінеді.
Практикалық әдіс қолдануда мұғалімнің сөзі ... беру үшін ... ... ... таныстыру үшін қажет. Оқушылардың алатын
білім ... ... ... ... жұмысы.
Бірқатар жағдайларда мұғалімнің нұсқауымен білім алу үшін кітаппен ... ... ... ... ... мазмұнынан алады. Кітаппен жұмыс
алуан түрлі әдістерді қолдану ... да ... ... бір ... ... ... мақсаты, оқушыларды белсенді
түрде сабаққа қатыстыру. Оқушылар сабақтарда баяндамалар, түсініктемелер,
тәхрибелер, практикалық жұмыстар жасайды.
Әдістердің барлық түрлерін ... ... өз ... ... дамыту жағын қамтамасыз етілуі тиіс, сонымен қатар ... ... ... ... үшін ... ... ... жасау керек. Бұл жұмыс оқушылардыңбілімін тексеру, есепке алу
арқылы жүзеге ... пән ... ... барысында алуан түрлі әдістер мен
тәсілдердің қалыптасқаны белгілі және ... ... ... төмендегідей топтастыруға болады.
1. Оқушылардың білім қалыптастыру кезіндегі іс- ... ... ... білім берудегі іс - әрекетінің сипаты.
3. Білім алу көзі.
Әдістерді жүйелеуде осы үш ... ... ... ... ... беру ... келе ... білім беру жүйесі. Осы орайда білім берудің
негізгі классикалық әдістері үшеу ... ... ... ... ... және практикалық әдіс. Қазіргі заманның талабына сай білім берудің
жаңа әдістері де оқу – ... ... ... ... ... ... мен ... және сабақта өзіндік жұмыстарды
өткізуге тиісті материалдарды сараптап алуын тағайындаудан басқа, ең ... ... ... бірі оның ... де ... ... білу ... сабақ өткізу әдісін дұрыс таңдай, қолданбаған жағдайда әрбір
ұстаз алдына қойған мақсатына жете алмайды.
Оқушылардың жас ... ... оқу ... ... ... ... ... дұрыс таңдағанда ғана сапалы білім
беруді ... ... ... ... ...... мен ... алдына қойған мақсатына жету
үшін екі жақты іс-әрекеттері деп ... ... ... осындай іс-
әрекетті дидактикалық принцип тұрғысынан қарайтын болсақ, ... беру ... ... деп те ... болады.
Сонымен, оқыту әдісі дегеніміз – ... ... беру ... деп
қарасақ, екінші жағынан оқушының білімді игеру, ... ... ... ... ... ... сабақ өткізу тәсілдерінен тұрады.
Тәсіл дегеніміз – оқыту әдісінің бір ғана элементі, оның жеке бір ... бірі - ... ... ... ... беру ... өзіндік жұмыстарды ұйымдастырудың
көптеген әдістері бар екендігін байқауға болады. Оларды кейбір белгілеріне
қарай отырып, былай топтастыруға болады[6].
Дәстүрлі сабақ беру ... ол сол ... ... ... ... беру ... ... есептеледі. Бұл әдістегі ең басты
мақсат оқушыларға білім ... ... ... білімді қалай, қайдан алу
әдістері бойынша қолданады. Бүл әдіс бойынша ... ... көзі үшеу ... ... ... ... көрнекілік, сөз. Соңғы кездерде тағы
бір әдістер қосылды, ол – оқулық және әртүрлі техникалық жүйелер. Сондықтан
бұл топтан бес ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жүргізу, техникалық құрал-жабдықтарды пайдалану.
Осы әдістердің өзіне тән ... ... ... ... ... ... ... пайдалану кезіндегі
топтастыру әдістері. ... ... ... ... ... ... Ол мынандай әдістерден тұрады:
а) білімді игеру;
ә) шеберлігі мен дағдылығын қаяыптастыру;
б) білімді іс жүзінде қолдану;
в) шығармашылық қызметі;
г) алған білімді бекіту, ... ... ... ... тексеру.
Осы айтылған әдістердің басты ерекшеліктерінің бірі оқу ... ... ... сәйкестелінген, ұстаздарға оқу-
тәрбие жұмысын іске асыруға үлкен көмегін тигізетіндігі айқын.
3. Танымдылық іс-әрекетіне сәйкес ... ... ... ... ... ... көрсеткен тапсырмасы бойынша оқушы
өзінің білім деңгейін өз бетінше ... Бұл ... ... ... ... түрі бола ... ... оқушының ойлау қабілеттілігін арттырады.
Бұл топқа бірнеше әдістер кіретіндігін айту керек:
- бейнелеу арқылы ... ... ... проблемалы мазмұндау;
- жартылай ізденіс (эвристический);
- зерттеу.
Егер, танымдылық іс-әрекеті тек қана ... ... ... ... ... материалдарды ұғып, есте сақтап, оны қатесіз айтып
берумен ғана шектелген жағдайда, олардың ... ... ... ... ... ... ... деңгейі өте қарқынды болса, ... ... ... ... ... өз бетінше
ізденіс жасау және зерттеу әдістерін қолдану ... ғана ... ... болады.
Сондықтанда, әдістер осындай топтастыру өз қолдауын тауып, кең таралып
жүр. Енді осы ... ... ... сипаттама берген жөн.
Өзіндік жұмысты ұйымдастырудағы ақпаратты-рецептивті (қабылдау) әдістің
басты мәні, олар ... ... ... Оқушыға білімді «дайын» күйінде ұсынады.
2. Оқушы дұрыс түсіну үшін, оқытушы әртүрлі ... ... оқу ... ұйымдастырады.
3. Оқушы білімді қабылдап және оны есте сақтайды. Білімді қабылдауда
барлық ақпарат көздерін (сөз, ... т.б.), ... ... және ... жақтарын дамытып пайдалану жолдарын іске
асырады.
Өзіндік жұмыстарды репродуктивті ... ... ... ... ... ... ... беру.
2. Мұғалім оны түсіндірумен қатар, оны әңгімелей береді.
3. Оқушы оны саналы түрде ұға отырып, ... ... ... ... ... оқушының берген дұрыс жауабы болып танылады немесе дұрыс
есіне түсіру (воспроизведение, репродукция).
4. Білімінің тұрақтылығының ең басты ... оны ... рет ... болады.
Репродуктивті әдісті мынандай жағдайларда қолдану өте тиімді:
- оқу материалының мазмұны бірыңғай ақпаратта болса;
- ... және ... тану ... ... сипаттауда;
- егер оқушының өз бетімен іздену, ойлану процесіне қиындық жағдайлар
туатын ... жаңа ... ... ... ... ... ... әлі
аздау болған жағдайларда.
Бұл әдістің тағы да бір қолданылатын кездерінің бірі – ... ... өз ... шешу барысында оқушылар әлі дағдыланбаған
жағдайларда.
Репродуктивті әдістің тағы да бір ... ... ... бірі ... ... ... практикалық, еңбекке деген шеберлігі мен
іскерлігін қалыптастыруды ... ... ... оқу процесіндегі
білімділігін, шеберлігін, іскерлігін басқаруды, кейбір ... ... ... ... Сондықтанда, жоғарыдағы айтылған көптеген
пайдалы ... ... ... ... отырып, күнделікті оқу
процессіне қолдана білген жөн.
Өзіндік жұмысты ұйымдастырудағы проблемалық-ізденіс ... ... ... ... оқу ... ... кезеңдерінде оқушы кейбір
проблемалық мәселелерді өз бетімен шешуге әлі ... ... ... осы ... шешу үшін ... бір жүйемен, бағытпен
оқушыларды тарта отырып, олардың белсенділігін арттыра отырып, жаңа ... ... ... ... оқу ... танымдылық жағын арттыруға
көмектеседі.
Проблемалы-ізденіс оқыту әдістері көп ... ... ... ... оқу-танымдылық және еңбектену іс-әрекетінің дамыту,
ойлану және өз бетімен білімді ... жеке ... ... ... ... ... саналылығын дамытуға тиімді
әдістердің бірі болып саналады.
Проблемалы-ізденіс әдістерін қолдануының тағы да ... ... ... оқу ... ... жаңа ғылыми түсініктер мен заңдылықтарды,
теорияларды қалыптастыруда ең басты рөл атқарады. Осы ... ... ... ... өз ... іздену барысында жаңа ғылыми
мәліметтерді шешуге, игеруге, түсінуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ... ең бір ... түрі деп ... ... ... бұл әдіспен оқыту
көп уақыт алумен қатар, жаңа оқу ... ... ... ... ... оны қолдануда дұрыс нәтиже бермейді[7].
Егер оқу материалының күнделік деңгейі орта және ... ... ... ... олар ... ... құбылыстар мен
заңдылықтар арасындағы байланыстарды анықтауда осы ... ... ... деп есептеледі.
Зерттеу әдісінің басты мәні мынада:
- белгілі бір уақыт ... ... бір ... анықтап, оны
шешуді оқытушы мен оқушы бірге жүргізеді;
- оқушыға проблема жайлы алдын ала ... оны өз ... ... қою. Онын шешу ... ... өзі тауып қорытындылайды;
- оқушының басты қызметі оперативті түрде берілген проблемаларды шешуді
басқару;
- оқу ... ... ... оқу өте ... ... білімнің тереңділігі, нақтылығы, жан-жақтылығы айқын ... бұл әдіс ... ... алу барысында шығармашылық
қабілеттілігінің дамуына байланысты болатындығын ... Оның ...... да, ... да көп ... және энергияны
шығындауды талап етеді және бұл ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Сонымен, әрбір әдісті алсақ та оның басты мақсаты өзіндік жұмысты
ұйымдастыру процесінде мынандай ... ... ... ... ... дәлелдеу және бақылау. Осы әдістерінің нәтижесінде әрбір
ұстаз және шәкірт алдына қойған ... ... ... ... ... біреуінің функциясы жоғарыласа, екіншісі төмендеуі
мүмкін.
Өздігінен жұмыс істеу. Бұл әдіс жаңа материалды баяндаған ... ... ... ... ... ... де пайдаланылады.
Оқулықпен, хрестоматиялармен, оқуға арналған кітаптармен оқушылардың
өздігімен жұмыс істеуін ... ... ... ... ... ... орай ... Бұл методты пайдалануға тым
шектен тыс әуестенуге болмайды, алайда сипаттамалы информацияны зерттеген
кезде, сондай-ақ оқу ... ... ... ... ... ... ... оқып үйренген кезде ... ... ... ... ... ... ... мектеп оқушысының бұдан білім
негізін меңгеріп, суреттерді, схемаларды, сұрақтарды ... ... ... Жұмыстың бүл түрі мектеп бітірушілердің одан әрі өз
білімін көтеруіне ... ... ... ... ... ... ... лекция тәрізді
методтармен ұштастырылады.
Кітаппен өздігінен жұмыс істеудің оқу-тәрбиелік ... ... ... ... ... ... пайдаланып, есеп беру формасын
анықтау, мектеп оқушыларын көрнекі құралдармен жабдықтау қажет.
Оқыту көрнекілігін кітаптағы иллюстрацияларды ... ... ... ... Оқу әдебиеттерін оқыту барысында оқушыларды
табиғи объектілерді қарап көруіне ... ... ... ... ... алғы шарттары» тақырыбының материалын
оқып үйрену кезінде осы методты пайдалану мысалын ... ... ... мен ... ... дүниеге көзқарасы туралы
информацияны еске түсіріп, эволюциялық идеяның ХІХ ғасырдың ... ... ... ие бола ... ... қорытынды жасалады. Ч. Дарвиннің
органикалық дүниенің эволюциясы туралы ілім жасап, ғылыми ... ... ... Ч.Дарвиннің теориясы биологияда революция
жасады, ол данышпандық теория және сол ... ... ... ... ... еді. Ч. ... ... теорияны
жасауына мүмкіндік берген жағдайлар туралы проблема қалыптастырылады.
Оқушыларға Э. А. ... ... для ... по ... ... және
оқулықпен жұмыс істеу барысында мына сұрақтар мен тапсырмалар бойынша сол
жағдайларды өздігінен айқындау ұсынылады:
1. Ч. ... ... ... ... XIX ... ... қандай әлеуметтік-экономикалық факторлар әсер етті?
2. XIX ғасырдың бас ... ... ... ... ... ... XIX ғасырдық ортасындағы селекцияның табыстарына не жатады, Дарвин
эволюция теориясын жасаған кезде оларды қалай пайдаланды?
4. Ч. ... жер ... ... саяхаты кезінде жинаған қандай
фактілері эволюциялық теорияны жасауға мүмкіндік берді?
5. Ч. Дарвин мінезіндегі қандай ... оның ... ... ... ... Ч. ... жер ... айналу саяхатының ізімен жүріп, оның
эволюциялық ... ... үшін ... ... жинаған географиялық
пункттерін жазып алыңдар.
Оқушылардың оқулықпен өздігінен ... ... үшін ... ... ... ... және ... климат туралы мағлұматтарды
жаза отырып, әр ... ... ... ... ... көрінісін
бейнелеуге арналған материалды ұсынуға болады.
Оқушыларға тапсырма беру – ... ... ... мен ... қорғау, бионика, кибернетика мәселелері бойынша биологиядағы
табыстар туралы жаңалық хабарлар даярлау, ... Ч. ... ... тегі», Ф. Энгельстің «Маймылдың адамға айналу процесіндегі еңбектін
ролі» еңбектерінен үзінділер оқып үйрену практикаға ... көп ... ... ... ... ... пайдаланудың педагогикалық
негіздері
Қазіргі кездегі қоғам талабына жауап беретін жеке тұлғаны қалыптастыру,
өсіп келе жатқан ... ... ... ... ... ... ... дидактиканың басты мәселесі — ... ... мен ... өзара әрекеттесуі болып отыр. Оқушыға танымдық әрекет
субъектісінің ұстанымын қамтамасыз ету міндеті, мұғалімнің ... ... ... өзін-өзі басқару негізіндегі әрекетке көшу үшін
жағдайлар жасау міндеті тұрады.
Бұл міндеттердің шешімі оқыту ... ... ... құру ... ... Егер ... ... сабақта белсенді ой әрекетіне қосылса, күші
жететін қиыншылықтарды жеңу ... ... ... ... ... ... ... сұрақтарға жауаптарды өздігінен табуға ұмтылса,
танымдық белсенділігін және дербестігін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... шарт —
дербестік таным әрекеті. Ол ұзақ уақыт ішінде оқушылардың әртүрлі өзіндік
жұмыстарын ... ... ... ... Бұл ... өзіндік
жұмыстарды өткізудің мазмұнын және әдістемесін оқу материалын ... ... ... ... мақсатқа қол жеткізуге байланысты
әзірлеуді талап етті.
Дербестік таным әрекетін талдауда П.И.Пидкасистый оның ... ... ... наза ... Ол шыныңда да дербестік деп оның құрылымының
барлық қажетгі элементтерін немесе мұғалімнің ... ... ... өзіндік жұмыс'пен дербестік әрекет «жеке жұмыс» деген
ұғымдарды сараптау қажеттілігіне ... Бұл ... ол ... деп ... тек ... ... әрекеті үрдісінде ғана өтеді, бірақ ол оқуды
оқушылар тек ... ... ... ғана өткізеді деуге болмайды. Осыған
байланысты мынадай сұрақ туындайды:
Өзіндік жұмыстардың бұл түрі танымдық ... ... ... мен жаңа ... ... ... ... жетекші роль
атқарады. Бұл жұмыстар оқытудың ... ... ... ... және т.б. ... өзіндік формаларын ұсынады.
Биология сабағында оқушылардың танымдық әрекеттерін ұйымдастырудың,
соған сәйкес танымдық ... ... ... ... бірі ... ... іріктеп, таңдай, бағдарлай білуі. Зерттеу
жұмыстарымен байланыссыз оқу процесінде мұндай ... тек ... ... ... да, оқу ... жас ... жұмыс орнында
іріктеу, бағдарлаумен, әдебиеттермен жұмыспен, нұсқаулармен жаңадан
танысуға тура келеді.
 Қазіргі ... беру ... ... ... мен ... ... ... дамыған жеке тұлға қалыптастыру болса, оқытудағы негізгі мақсат —
өздігінен дамуға ... жеке ... ... Жеке ... ... роль атқаратын оқушының өз бетінше жұмысын ... ... сол ... ... ... ... жүйесін жасау;
оқушының түрлі дара қабілеттерін арттыру. Осыған орай, өзіндік ... ...... ... міндеттерін қалыптастыру,
шығармашылық қабілеттері мен қызығушылығын жетілдіру, білімге қүштарлығын
ояту. Мұғалім сабақта әдіс — ... ... ... ... ... пікірлерін еркін айтқызып, ойларын ұштауға және ... ... ... ... туғызып отыру қажет. Оқытудың жаңаша әдіс – тәсілдері
арқылы өткізілген әрбір сабақ ... ... ... ... ... оқушылардың өзіндік жұмысына, мұғалімнің тапсырмасы
бойынша, олардың өздері жоспар ... ... ... ... оның ... орындайтын жұмыстары жатады. Сонымен қатар оқушылардың өзіндік
жұмысының жоғарғы ... ... өз ... жаңа ... ... жұмыстарын жатқызамыз.Мұғалім оқушылардың
өзіндік жұмысын ұйымдастыруда өзінің басшылық әрекетін олардың ... ... ... ... білуі қажет. Бұл мұғалімнен
шығармашылық ... пен ... ... ... ... ... ... сан алуан. Оқушылардың өзіндік жұмыстарын
топтастыруда бірнеше шарттар мен белгілерді ескеру қажет. Оқытудың мақсат-
міндеттеріне, жеке ... ... ... мен ... ... оқушылардың дербестігі мен жалпы даму дәрежесіне, оқыту
үрдісіндегі алатын орнына, т.б. белгілеріне ... ... ... ... ... топқа бөлуге болады. Оның ең жиі кездесетін бір
тобы – ... ... ... ... ... ... жаңа білімді меңгеру (материалды жан-жақты талдау, мұғалімнің ауызша
баяндауының жоспарын, конспектісін жасау т.б. тәсілдерге үйрену);
ә) жаңа білімді бекіту (түрлі жаттығулар т.б.)
б) ... мен ... ... ... және ... ... ... жұмыстар).Оқушылардың өзіндік жұмыстарының екінші тобына ғылым
мен оқыту әдістеріне байланысты іске асырылатын жұмыстардың түрлері жатады:
оқулықпен, оқу құралымен және ... да ... ... ... ... ... ... бақылау, т.б.
Биология сабағында оқушылардың дербестігінің даму дәрежесіне қарай,
олардың өздігінен істейтін жұмыстары репродуктивтік және шығармашылық ... ... ... ... ... ... дайын үлгіге
еліктеу негізінде жасайтын жұмыстары (жай жаттығу, көшіріп жазу,мұғалімнің
берген сұрақтарына кітаптан жауап ... ... ... ... ... ... ... т.б.) жатады. Шығармашылық жұмысқа ... ... ... ... пікір жазу, модельдер т.б.жатады.
Репродуктивтік және ... ... ... ... ... екіншісіне ауысып отырады. Мысалы, биология сабағында мынадай
жұмыстар мынадай бағытта іске асырылады:
1. Жай жоспардан  түрлі тақырыптарға ... ... ... ... ... қарапайым талдаудан күрделі талдауға дейін.
3. Оқулықпен істейтін қарапайым жұмыстан қосымша екі-үш әдебиетті қатар
пайдаланып, ... ... ... ... Оқыған көркем мәтін үзінділерінің мазмұнына жай жоспар жасаудан дәріс
жоспарын ... ... ... ... ... дейін.
5. Мұғалімнің сұрақтарына жауаптан баяндама, пікірталасқа дейін.
Төртінші топқа  — мұғалімнің тапсыруынсыз: міндетті түрде ... өз ... ... ... жұмыстары жатады: қосымша
әдебиеттерді оқуы, ғылыми үйірмелер мен ұйымдардың ... ... ... ... ... ... жұмыстарға, үгіт-насихат,
көпшілік мәдени-ағарту, өлкетану жұмыстарымен шұғылдану т.б.
Биология сабағында өзіндік жұмысты ұйымдастыруда төмендегідей талаптар
қойылады:
1. Жұмыстың көлемін шамадан асырмай, оның ... ... ... ... Оқушылардың өзіндік жұмысын оқу жұмысының басқа түрлерімен дұрыс
ұштастыра ... ... ... арттырып, өздігінен білім алу қабілетін жүйелі
түрде дамыту.
4. Өзіндік жұмыстың мазмұнына күнделікті өмірден алынған ... мәні бар ... ... ... ... ... білімдерін іс жүзінде қолдана білуге дағдыландыру.
6. Оқушыларды оқу жұмысына шығармашылық тұрғыдан қарауға, әр уақытта
дербес және белсенді ... ... ... пәні бойынша оқушылардың өзіндік жұмысын орындау оқушыларға
жаттығу жұмыстарын, ғылыми мақалаларды ... ... ... теориялық ережелерді дұрыс тұжырымдау және ашу қабілетін
дамытады, ғылыми заңдылықтарды үйренуге, өз ... ... ... етеді; мұның бәрі бағдарлама бойынша материалдарды неғұрлым терең әрі
жақсы игеруге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... баулу – бұл реферат, ғылыми жұмыс, ізденіс жұмыстарын жазуға
даярлық болып табылады.Бұл жұмыстарды бірнеше кезеңдерге ... ... ... кеңес алу және жұмыстың жоспарын жасау;
2. Тапсырма тақырыбына қатысты ғылыми материалдарды жинау (ең ... ... ... ... ... ... өңдеу;
4. Жұмыстың жоспарын нақтылау.
5. Пән бойынша өзіндік жұмысын ... ... ең ... мақсаты өркениетті елдер қатарына көтерілу
болса, ал өркениетке ... ... ... ... бай тұлғаның алатын
орны ерекше. Оқушыларды ... ... ... арқылы біз өз бетінше
шешім қабылдай ... ... ... тың ... айта ... ... тәрбиелейміз.
2.3 Биология сабағындағы өзіндік жұмыстардың әдістері және дамытушылық
ролі
Қазақстан ... ... беру ... ... ... ... ... ойлауды дамыту болып табылатындығы атап айтылған.
Өзіндік жұмыстар барша әдістер жүйесінің қай-қайсысына да тән ... ... ... ... келе ... тәсіл - оқу жұмысының бір
бөлігі сабақта орындалады, ал ұмытып қалмас үшін, оқушы оны үйде ... ... ... ... Өзіндік оқу жүмысы ұйымдасу,
орындалу формасына орай сыныптық және үйдегі болып , екіге бөлінеді. ... ... ... - бақылау, ал үй жұмыстарының міндеті - бекіту,
қорытындылау, бақылау реттестіру. Сыныпта ұйымдастырылған ... ... ... ... мен ... ойлау қабілетін дамытады,
мінезіндегі ... ... ... ... ... мен ептіліктерді іске ... ... ... ... жұмыстары өткізіледі. Дайындық келесідей формада болуы
мүмкін: қандайда деректерді ... ... ... ... еске
түсіру. Өзіндік оқу жұмыстары қатарына ең алдымен оқушылардың кітап немесе
басқа білім көздері бойынша оқу материалдарымен өзбетінше танысуы ... ... ... ... ... оқушының сыныпта және үйде
орындайтын оқу тапсырмаларының бәрі пайдаланылады.
Биология сабағында ... ... ... ... тиімділігін
қамтамасыз ететін барша жағдайлар мен шарттарды ескерген жөн.Мұндағы мақсат
- оқу ... мен ... ... ... ... ... ... өз
ерекшелігіне не, осыған орай олардың формалары мен ... ... ... ... ... ... ... бірдей
ортақ.Олардың арасында аса маңыздысы - өзіндік ... ... әрі ... қажет тіректердің жеткілікті болуы.
Өзіндік жұмыстың орындалу сапасы мен жеделдігі тапсырманы ... ... ... ... өрнектелді, оқушыларға ... ... ... ... ... ... тапсырмаға ұқсас
жұмыстар бұрын орындалды ма және т.б.
Биология ... ... ... тағы бір түрі - жаңа ... ... ... ... отырып оқушы өзбетінше мақсат
белгілейді, белгісіздерін анықтайды, бастыларын бөліп ... ... ... ... орындалуына бақылау қояды.
Биология сабағында сыныпта және үйде орындалатын өзіндік жұмыстарды
жоспарлай отырып, мұғалім келесі талаптарды ескергені жөн:
... ... ... ... ... күні ілгері байыптау;
• өзіндік жұмыстардың оқу іс- әрекетінің басқа оқу әдістері және
формаларымен үйлестіру жолдарын қарастыру;
• өзіндік жұмыстарды орындау ... ... ... ... ала көре білу ... ... ... анықтау;
• қажетті дидактикалық материалдарды іріктеу;
• оқушы жүмыстарын тексеру мен өзіндік тексерудің тиімді тәсілдерін
ойластыру.
Жалпы қорыта айтқанда өзіндік жұмыстың мақсаты - ... ... ... шығармашылық қабілеттері мен қызығуын жетілдіру,
білімге құштарлығын ояту.Мұғалім сабақта әдіс- тәсілдерді пайдалана отырып,
балалардың ұсыныс пікірлерін еркін ... ... ... және ... ... ... мүмкіндік туғызып отыруы қажет.Әдіс-тәсілдер арқылы
өткізген әрбір сабақ окушылардың ... және ... ... ... тереңде жатқан ойын дамытып, оларды сөйлетуге ... ... ... ... қабілетті әртүрлі балалардың
ортасынан қабілеті жоғары баланы іздеп, онымен жұмыс жасау, оны жан- ... ... ... ... ... ... отыру әрбір
мұғалімнің негізгі міндеті.
Выготский: « Әр баланың өзінің деңгейі болатындай әр ... ... ... оның ... ... беріледі.Әр баланы өзінің даму
зонасында жетілдіру керек»- деген екен.
Негізгі мақсатымыз баланың жеке ... ашу ... ... ... ... ... және ой- ... дамыту арқылы
олардың шығармашылық қабілеттерін дамытуда өзіндік жұмыс түрлерінің маңызын
ашу.
Өзгеріске, жаңалыққа толы бүгінгі заман : ... ... ... ... ерен қасиет иесі болуды міндеттейді.Ұстаз алдында отырған бірі
шапшаң, бірі баяу, енді ... ... ... ... ... есте ... ... шәкірттердің жүрегіне жол тауып олардың
шығармашылық қабілетін дамыту күрделі құрылым екені даусыз.
Шәкірттерге әсер ету жолдары ... ... ... ... әр
баланың жан- дүниесіне үңілуден бастайды.Әрбір шәкірттің жан ... ... ... ... ... сезімталдық- көрегендік- сергектік-
білімпаздық- ізденімпаздық- шығармашылық қабілетін байқап, оқытып жүрген
шәкірттерінің өзіндік ерекшеліктерін жете ... ... ... соң, әдіс-
тәсілдерді солардың қабылдау деңгейіне ... ... ... ... ... ... ... педагог В.А.Сухомлинский: "Сабақ ... ... құр ғана ... болып қоймас үшін, ол қызықты болуы
керек.Осыған қол жеткізгенде ғана мектеп жасөспірімдер үшін ... ... ... мұғалім осы ошақтың құрметті иесімен сақтаушысына , кітап
– мәдениеттің баға ... ... ... деп ... ...... логикалық ойлауды дамытудың негізгі кезеңі.
Орта мектепте балалардың ойлары нақты-бейнеліден абстрактылы - ... ... ... ... ... ... – бала ... себеп
– салдарлы байланыстарды түсіну деңгейіне дейін ... ... ... ... адам ... ... танып, білу үшін
ерекше ақын қызметін орындайды. Бұл нақты қызметіне талдау, ... ... ... және ... ... ... – бұл ... бүтінді жіктеу немесе бүтіннен оның қырларын, әрекет
не қатынас бірліктерін бөліп алу, қарапайым формадағы талдау әрқандай затты
практикалық қажеттілікке орай ... ... ... ... ... да бір ... таныстыруда оның құрамын
көрсетуден бастаймыз. ... ... ... және
теориялық болып бөлінеді. Егер талдау жоғарыда айтылған ой операцяларына
ұштаспаса,онда қате, механикалық сипат алады. Мұндай талдау ... ... ... ... ... ... ... қасиеттермен әрекет қимылдарды тұтас
бірлікке топтастыру. Біріктіру операциясы талдау әдістеріне қарама-қарсы.
Бұл қызмет ... жеке ... мен ... ... ... құбылысқа
қатысы бар бөлшек, элементтер тобы ретінде қарастырылады.
Ой процесіндегі талдау мен ... ... оқу ... аса ... ие. Бала жекелеп талдау мен әріптерді тануға қол жеткізеді, ал
кейін сол ... ... ... ... буын құрайды, буыннан сөз,
сөзден-сөйлем, сөйлемдерді біріктіріп мәтін мазмұнын шығарады.
Салыстыру - ... ... мен ... не ... ... ... мен ... білуге бағышталған ой әрекеті.
Күнделікті тұрмыстық салыстырулар[25].
Дербес ойлаудың ерекшелігі - ... ... ... сай ... Логикалық ойлауға түскен құбылыс түсіндіріледі,
себептері мен салдары қатесіз ... ... ... байланыстар
мен қатынастар логикалық ойлау жолымен ашылады. Бұл ... ... ... ... ... болмайтыны пікірлерде
көрсетіледі. Пікір дегеніміз - ойлау формасы,мұнда бір ... ... ... Бір ... ... пікірден жаңа пікір шығаратын ойлау
формасы – ой қорытындылары деп аталады.
Биологияны оқытудың әрбір ... ... ... оқып ... ... терең де берік ... ... және ... ... ... ... ... дамытуға да байланысты болады. Сынып оқушылары бірдей емес.
Олардың ішінде биологияны сүйіп оқитын, оған деген ... зор ... ... ... ... бірыңғай жаттығулар орындау жалықтырады. Сондықтан
белгілі бір ... ... ... орындағанда оларға қиынырақ
тапсырмалар, міндетті емес тапсырмалар берілуі қажет. ... ... ... әлі ... ... проблемалар аз емес. Соның
бірі - ... ... ... ... ... ... ... алуға деген құмарлықтарын арттыру. Осындай ... ... ... ... ... логикалық есептерді шығару керек.
Оқу еңбегінің қаруы - ой. Логикалық жеке ... мен ... ... Бұл ... ой мен іс ... негізгі өзегі болып келеді.
Ол үшін әр адам өз орынында еңбек өнімділігін арттырып қана қоймай, ... қлай ... ... ... жөн ... жеке ... ... дамыту үшін олардың өзіндік күш қуаты
мен сенімін арттыру керек. Қолынан келетін көп ... ... ... ... ... білімді меңгеру үрдісі негізінен мына
компоненттерден тұрады.
1. Қабылдау
2. Түсіну
3. Есте сақтау
4. Қорыту және ... ... ... ... М.Жұмабаев былай деген:
«Ойлауды өркендету жолдары. Ойлау - жанның өте бір қиын, терең ісі. Жас
балаға ойлау тым ауыр. Сондықтан ... ... ... ... ... іс ... ... жаттығуларды орындау баланың ақыл-ойын, қиялын, ой ұшқырлығын
дамытады. Бұл оқушылардың түрлі мазмұнды тапсырмаларды орындауда, ... құра ... ... Бір ... ... ... табуға
жетелейді. Әрбір сабақ қызықты есептер мен аяқталып, логикалық тапсырмалар
оқушылардың жас ерекшелігіне ... ... ... ... ... ...... қабілеті. Демек адамның ойы –
ғалымдардың зерттеу объектісі ... ... ... логиканың өзіндік
ерекшелігі неде?
Ойлау формалары немесе логикалық формалар үшеу: ұғым, ой пікір және ой
қорыту.
Психолого-педагогикалық ғылымда логикалық ... ... ... ... ... ... ұғым бар.
Балаларды логикалық ойлаудың тәсілдеріне ... ... ... ... қабылдау мүмкін емес. Сондықтан да математикалық ... ... және ... ... дамыуымен байланысты болуы керек.
Бұл ойлаудың түрі негізі ... ... үш ... ... ... дамиды: көрнекі әсерлік, көрнекі мүсіндік және логикалық.
Оқушыларды логикалық ойлауға қалай ... ... Орта ... ... ... ... бола ма? Балаларға жас ерекшелігіне
байланысты қандай ... ... беру ... ... сұрақтар көптеген мұғалімдері мазалайды. Мұғалімнің
басшылығымен балалар ... ... ... ... ... тәсілдерді
қолдануды үйренеді. Сабақта әр түрлі әдіс-тәсілдерді пайдалану арқылы
оқушының ... ... ... ... ... ізденуге, өз жұмыстарының
ойларын ортаға салуға дағдыланады да, сөз қорлары молаяды. Олар ... ... ... ... есте сақтауын қажет етеді, қызығушылығы оянып, ой-
өрісі дамып, ... ... ... ... процесінің басты компоненті
– оқытудың мақсаты мен міндеті.
Жоғарғыда айтылғандай оқу - ... ... ... ...... ... оқушылары тұрақты ұжыммен белгіленген уақытта сабақ
кестесіне сай білім алады. ... ... бір – ... ... және ол бір ... құрылым, тұрақты жүйе ретінде қарастырылады.
Мектептегі оқыту үрдісінің негізгі  мақсаттары – баланың білімді игеру
кезінде ойлау ... ... сол ... ... ... ... жеке тұлғаны тәрбиелеу[3].
Оқытудың мақсаты оқушыларға білім беру ғана емес, сонымен бірге олардың
ойлау қабілетін дамыту және белсендіру оқушылардың ... ... ... ... ... және тәжірибелік іс-әрекетке оқушыларды дайындау
қажетті шарт болып табылады.
Әлемдік психолого – ... ... ... ойлауын
дамытатын мәселелерді А.Н.Монтьев, С.П.Рубинштейн, М.В.Занков т.б. атақты
ғалымдар теориялық тұрғыдан ... [ ... ...... ... ... барлық байланыс қатынастарымен
сәулелендіретін, миымызда жалпылай және ... ... сөз ... ... [ 2,182].
Балалардың ойлауын дамыту туралы М.Жұмабаевтың сөзімен ... ... өте бір ... ... ... ... ... тым ауыр, сондықтан
басқыштап іс істеу керек. Оқулықтағы берілген тапсырмалар, суреттер баланың
жанына дұрыс әсер ететіндей, ... ... ... ... ынта – ... ... ... материалын балалардың ойлау қабілеті жетерліктей  ... ... ... ... оның ... ... ... туады.Сондықтан да мұғалім балаларды үнемі ... ... ... бұған оқу үрдісін жүйелі ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерді мол пайдалану арқылы жетуге
болады[22].
Дұрыс ... ... мен ... ... ... ... деп, ал ой
қорытындыларының обьектив пікірлерге негізделетін процесі логикалық ойлау
деп аталады.
Логикалық ойлаудың ...... ... олардың
шындыққа сай келуінде. Логикаға түскен құбылыс түсіндіріледі, себептері мен
салдарлары қатесіз ... ... ... ... ... логикалық ойлау ... ... Бұл ... ... ... ... ... болмайтыны пікірлерде
көрсетіледі.
Психолог – ғалымдар: Н.Н. Поспелов, ... ... ... ... ... ... ... Олардың пікірінше
«логикалық ойлау»  дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... негізделген ойлаудың бір түрі[27].
Оқушылардың логикалық ойлау қабілеттерін ... ... ... И.С. ... еңбектері жарық көрді.
Жоғарыдағы авторлардың  пікірлерінше «Логикалық ойлауды ... ... ... ... ... ... ... салыстыру,
жалпылау, саралау) арнайы жүйелі түрде қалыптастыру;
• ойлау белсенділігін, өзбеттілігін дамыту.
«Логикалық ойлау – логикалық ... ... ал мұны ... ұстаз дамытуға тиіс», деп көрсетті К.Д.Ушинский.
Орта мектеп логикалық ойлауын дамытудың  негізгі кезеңі деп есептеледі.
Өйткені логикалық ойлау кейінірек ... ... ... ... кеңірек мәселелерді шешуге ғылыми білімдерді меңгеруге  ... бұл ... ... де, неғұрлым ертерек логикалық «жолға»
шығару дегенді көрсетпейді. Біріншіден, ойлаудың логикалық формаларын
игерудің  өзі ... ... ... ... формалары ретінде
игерілмейінше, толық құнсыз күйде қалып отырады. Дамыған көрнекі схемалық
ойлау  ... ... ... жеткізеді. Екіншіден, логикалық ойлауды
игеріп болғаннан  кейін, бейнелік ойлау ... ... ... ... барысында жасөспірімдерде ой ... ... ... ... үшін ... көз ... амал – ... тауып, орнықты ой түйіндеуге
жетелеу қажет[21].
Қазақстанның білім беру ... мен ... ... ... азаматының сапалы білім алып, өзінің алдына қойған мақсатына жету
үшін, өз бетімен жұмыстанудың маңызы зор ... атап ... ... ... ... жинағының көмегімен жетуге болады: оқытудың
мазмұнын жетілдіру, оқулықтар мен ... ... ... жақсарту, проблемалық ... ... ... оқушылардың
логикалық ойлау қабілетін дамыту, күнделікті зертханалық экспериментті және
шығармашылық ізденіс негізінде биологиялық практикумды жетілдіру [3].
Елбасымыз Н.Ә. ... ... ...... жас
ұрпақтың тағдыры ұстаздың қолында" деп атап көрсеткеніндей, ұрпақ тағдыры
үшін жауап беру ... ... ... ... ... отыр. Оқу процесін
дұрыс және ... ... ... үшін ... тек биологияның
теориялық негізі мен оқыту әдістемелерін білу жеткіліксіз, ... ... ... ... мен ... ... ойлау және
таным қабілеттерін ... ... ... ... ... білу қажет. Оқыту процесінде жеке адамды қалыптастырып
тәрбиелеуде, ... ... ... ... ... ерекшеліктерінің дамуы, жас ерекшеліктері, ... мен ... ... мен сезімділігі, ... және ... ... ... есте
сақтауы, сөйлеуі мен ойлауы, қиялдауы, таланты) байланысты болады [24].
Осындай мәселелерге жетудің ... ... ... бірі ... өз ... зерттеу жұмыс жүйелерін айқындау және іске асыру.
«Өзіндік жұмыс» түсінігін көптеген ғалымдар ... ... ... ... мен ... ... теориялық
сұрақтар осы кезге дейін пікірталас туғызарлық ... ... ... ... ... әдісіне, екіншілері – тәсіліне,
үшіншілері – оқушылардың ... ... ... ... ... мен ... ... мәдениет тәрбиелеу,
логикалық ойлау ... ... ... ... ... ... ... өзіндік жұмыстарды қолданудың өзектілігі өте ... ... ... ... оқып ... оқытудың белсенді формалары мен
әдістерін қолданғанда ғана нәтижелі болары ... ... ... ... ... бірі ... ... өзіндік зерттеу
жұмыстарын қолдану болып табылады.
Сабақ үстінде және ... тыс ... ... ... ... байқампаздығын, шығармашылыққа ұмтылысын, ... ... оқып ... ... ... ... ... мен біліктерін қалыптастырады.
Психологтардың пайымдауынша, танымдық қызығушылық жаңаның өткен
тәжірибемен ... бар ... ... ... ... таяу аймағында ғана
оянатындығы анықталған. Әбден таныс нәрсе де, ... ... ... де ... ... алмайды.
Оқушының оқуды қабылдау мүмкіндігіне психиканың ... ... ... ... есте ... ... ... белгілі бір
мінез-қылық ерекшеліктері ықпал етеді. Оқу әрекетінің нәтижелілігіне ықпал
ететін ақыл-ой ... ... ... ... қабылдау
деңгейін анықтайды [5].
Сондықтан, дамыта оқыту ... ... ... ... біз үлкен көлемді ... ... ... ... ... ... Бұл кезеңде берілген мәселені шешуге мүмкіндік
бере ... ... ... беру ... бар. Бұл – ... түрлі
жобаларды, рефераттар мен ... ... ... Берілген
технологиялар қандай да болмасын ... ... өз ... ... ой ... сондай-ақ жолдастарының арасында
өзін көрсетуіне мүмкіндік береді.
Биология және басқа пәндердің ... әр ... ... ... ... ... ... іскерліктерін және
дағдыларын қалыптастырады. Осы барлық жұмыстар айқындалған түрде, яғни
жүйелі түрде ұйымдастырылғанда ғана ... ... ... ... ... ... деп біз ... өзара байланысқан, бір-бірін өзара
байланыстыратын, бірі ... ... ... ... және ... ортақ мақсатына бағынатын жұмыстар деп түсінеміз.
Дидактиканың негізгі принциптері – ... мен ... ... ... мен шығармашылық белсенділігі, теория мен
практиканың байланыстылығын ескере ... ... ... ... ... қолдану арқылы негізгі дидактикалық мақсаттың
орындалуына мүмкіндік жасау. Оқушылардың ғылыми ... ... де ... ... өз ... ... алу ... пайда болып,
оны практика жүзінде қолданылуын қалыптастыру.
Өзіндік зерттеу ... ... ... ... ... ... ұсынылады:
1. Өзіндік зерттеу жұмыстарыың жүйесі негізгі дидактикалық міндеттерді
– оқушылардың терең және берік ... алу, ... ... қабілетін
жетілдіру, өзіндік білімді алу, кеңейту және тереңдету, оны практикада
қолдану және өз ... ... ... білу ... ... мүмкіндік туғызу керек.
2. Бұл жүйе дидактиканың негізгі принциптерін, және ең ... ... ... ... ... ... ... және шығармашылық белсенділігін, жоғарғы ғылыми деңгейде
оқыту принципін қанағаттандыру ... ... ... ... ... әр түрлі білім мен дағдыларын
қалыптастыру үшін оқу жұмысы мақсаты мен ... ... ... болу ... ... ... тыс және үйдегі өзіндік зерттеу жұмыстарының
орындалу жүйелілігі логикалық ... ... ... және келесісін
орындауға негізін дайындайтын болуы тиіс. Бұл жағдайда бөлек жұмыстардың
арасында тек ... ... ... қатар ―алыс байланыстары ... Бұл ... ... ... ... педагогикалық
шеберлігіне ғана байланысты емес, сонымен ... ... ... олардың ойлауы мен басқа да ... ... ... ... жеке ... орны мен мәнін қалай түсінетініне
байланысты[29].
Биологияны оқыту процесінде ... ... 30 ... ... бар. ... ... олардың барлығы да
қолданылмайды. ... ... ... ... ... мен
тәжірибелер орындалады. Тағы да жаңа материалды ... ... ... ... және оқу жобаларын ... ... ... ... күрделі биологиялық және
экологиялық ... ... ... ... өзіндік жұмыстар
сирек қолданылады.
Қазіргі таңда зерттеу әрекетіне оқытудың жалпыға бірдей қабылданған жан-
жақты әдістемесі жоқ ... айта ... жөн. ... іс ... оқушыларының өзіндік зерттеу жұмыстарын ... ... бар. ... зерттеу дағдыларын дамыту үшін барлық
бақылаулар мен зерттеулер жүйелі және ... ... ... жұмыс
мақсаты нақты және оған қол жеткізу мүмкіндігі болуы керек.
Тәжірибе көрсеткеніндей, Биология пәні мұғалімінің оқушылардың өзіндік
зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі ең маңыздылары:
1. Жануарлар мен өсімдіктерге бақылау ... ... ... оқып үйрену;
2. Мектеп жанындағы тәжірибелік-практикалық жұмыстар;
3.Табиғатта жүргізілетін ... ... ... ... мен ... оқып ... Фенологиялық бақылау жүргізу;
5. Түрлі тақырыптар бойынша көрнекіліктер ... ... ... ... ... жоспарларын құру.
7. Ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізу.
8. Тәжірибенің жаңа нұсқасын әзірлеу.
9. Тәжірибенің қойылу әдістемесіне өзгерістер енгізу.
10 Жаңаларды қолданып биологиялық оқу ... ... ... тәжірибелерінің мультимедиялық презентацияларын сабаққа
көрнекілік ретінде ... ... ... және ... үрдістерді компьютермен
модельдеу;
13. Компьютерлік ... ... ... кезіндегі кездейсоқ
жағдайлардан шығуға түрлі ойындар әзірлеу;
14. Оқулықпен жұмыс: жаңаны үйрену, ... ... ... ... ... ... әдебиеттермен жұмыс;
17. Өтілген тақырыптар бойынша тірек-сызбалар әзірлеу;
18. Сабаққа қосымша материалдардардан хабарламалар әзірлеу;
19. Зертханалық жұмыстар;
20. Ғылыми ... ... ... ... ... өз ... жұмыс.
Бүгінгі күні қоғам — ... оқу ... ... ... ғана ... ... өз бетінше жұмыс істеуіне, ... ... ... оны шешу ... іздестіруді талап етіп
отыр. Осы орайда оқушылардың кітаппен, оқу және анықтамалық ... ... ... ... ... Өз беттерімен кітаппен жұмыс жасаудың
көптеген түрі бар. ... ... ... О. ... ... С.М.Бондаренко, Л.И. Концевая оқушыларды өз
беттерімен кітаппен жұмыс жасауға ... ... ... ... ... ... ... жасауға ғана үйретіп қоймай, автормен
сөйлесуге үйреткен жөн. Оқу мәтінін меңгеру – ең ... оны ... ... ... ... сабақтар оқушыларға оқу материалының қандай түрлерін есте сақтау
керектігін ... өз ... ... ... ... ... мұғалімнің кері байланыс жасауына, оқушының өз мүмкіндігін
байқап, оны ... ... ... Жаңа ... ... ... өтілген материалды пысықтағанда және қайталағанда
оқулықпен жұмыс істеу көрнекі есте ... ... және ... есте сақтау дәрежесіне жетуге мүмкіндік береді, оқушылардың іс-
әрекетін ... ... өз ... ... ... іскерлік
пен дағдыны дамыта түседі.
Оқушылардың оқулықпен жұмыс істеуін ... оған ... ... ... ... ... ... оқығандарын талдап, қорытынды жасау,
қажетті материалды табу дағдылары мен ... ... ... Ол ... ... ... қоя ... оқығанды есте сақтауға және ... ... ... ... ... ... керек
болады.
Мұндай іскерлікті қалыптастыру үшін балаларды мыналарға үйрету керек:
1. Кітаптың мазмұнын, пән көрсеткішін, кестелерді, суреттерді пайдалана
білу, көрсетілген ... ... ... ... ... ... сілтемені таба білу.
2. Оқулықтың мәтінінде тікелей жауап бар ... етіп ... таба білу ... ... әр ... кейін берілген өзін-
өзі тексеруге арналған сұрақтар осылай тұжырымдалған).
3. Текстің мазмұнын ... ... ... ... ... оқып және суретті ... ... ... құбылыстар, нысандар туралы, оқылған ... ... ... ... Мәтіннің азғантай бөлігі түсініксіз болғанның өзінде бұл материалды
да, одан кейінгісін де түсіну мүмкін ... ... ... ... ... ... ... қарап, оның мәнін ойланып
түсінуге, тіпті болмаса ... мен ... ... қажет. «Кім жазып отырса, ол екі рет ... - ... ... ... сабақтардың өзінде-ақ оқушыларды оқулықтың
құрылымымен таныстыру, оларға кітаптың ... атау ... ... ... ... ... берілген сұрақтарға жауаптарды
қалай табумен таныстыру ұсынылады. ... ... ... ... ... өздерінің орындауына ұсынады. Содан ... ... ... ... ... ... мағынасын тереңірек
түсінуге, негізгі ойлау операцияларын белсенді ... ... ... ... ... белгілері бойынша зерттелетін нысандарды салыстыру.
2. Мәтінді ... ... ... ... ... ... ... шыққан белгілердің, сандардың негізінде
қорытынды жасағандығын көрсету.
3. Оқулықта тікелей жауабы болмауы ... ... ... ... ... ... мазмұнын атап көрсету.
5. Оқылған тақырыптың жоспарын құру.
6. Бірнеше параграфтар мен кестелердің материалдарын ... ... ... ... ... ... оқушылардың білім ... жөн, ... ... ... дағдыларды игергендігіне көз
жеткізу, тапсырмаларды орындағанда пайда болатын қиындықтарды анықтау
керек.
Оқулықпен өз ... ... ... ... үшін оқушыларға
неғұрлым жиі ... ... ... кестесі ұсынылады[30].
2.4 Биологиядан өзіндік жұмысты ұйымдастырудағы ... ... ... ... мен ... ... мен ... қарыштап
шапшаң дамуы әрбір адамның кәсіптік білімі мен ... ... алу ... мен ... жаңа ... қойып
отырғаны белгілі. Сол себептен әрбір адамның білімі мен біліктілігі ұдайы
толықтырылып, жетілдіріліп және рухани ... ... ... ... ... Орта
мектептегі оқу үрдісінің мақсаттарының негізгісі өз білімін өмірдің ... ... ... ... ... алатын маман даярлау. Оқу
үрдісі, сонымен бірге оқушының ... ... ... ... ... талдау нәтижесінде, пайымды ойлау біліктілігін
қалыптастыруы тиіс. Ал мұндай тұлғалық ... ... ... басқаруы арқылы "өз бетінше ... ... деп ... ... ... ... ... орындауы
нәтижесінде ғана игеріліп, қалыптасатыны белгілі[1]. "Қарастырылып отырған
нысанға қатысты толығырақ ұғымды, мұғалімнің ... ... ... ... оның ... ... орындалатын жұмыс, сондай-
ақ тапсырмадағы қойылған мақсатқа жетуге саналы түрде ұмтыла отырып нәтиже
алу",- деп Б.П.Есипов өзіндік жұмысты көрсетеді [2]. Осы ... ... ... жұмыстың мазмұнын ашатын белгілерді байқауға болады:
• мұғалімнің  ұйымдастырушылық,  бақылаушылық,  және тәрбиелеушілік
ролі;
• оқушының  оқу  ... ... ... ... ... өз ... жетуге ұмтылуы;
• өзіндік  жұмыстың  оқу  ... ... ... ...... білімді қабылдауы мен игеруі, ... және ... ... ролі ескерілетін және оқушының кәсіби
маман болуы, ... ... өз ... ... ... үшін қажетті оқу іс-әрекеті  деп,  В.П.Быкова өз ... ... ... ... - өз бетінше немесе саналы түрде
қойылған  мақсатқа  жету  жолында  ... ... ... ... еңбегі. Бұл жолда оқушы өз білімін, ебедейлігі мен дағдысын белсенді
қалыптастыра отырып, мақсатқа жетуге саналы түрде ... ал ... ... ... ... отырады" [3]. Берілген тұжырымдау -
оқушының оқу іс-әрекетіне сынып пен кітапханадағы ... ... ... өзінің жетілуі мен жеке тұлғалық дамуы үшін, іс-тәжірибе
жүзінде түрлендіру іс-әрекеттеріне қатысатындығын ... ... ... жұмысты оқушылардың интеллектуалдық, жігерлік және
кәсіптік сапаларын дамытатын, оқу бағдарламасындағы ... ... мен ... ... ... жеке түрлері ретінде қарастырады.
Оқушының өзіндік жұмысты орындау ... мен ... ... пайда
болмайды. Ол мақсатты оқу іс-әрекетінің нәтижесі мен өз ... ... ... әр ... ... ... ... мектептерде берілетін теориялық білімнің жоғары деңгейі,
шығармашылық ... ... ... ... ... ... оқу ... мен сыныптан тыс жүргізілетін өзіндік
жұмыс ... қол ... ... деп, ... ... Ол,
адамның жеке басының қасиеттерінің шын мәнінде қалыптасуы тек жеке ... мен ... ... ғана ... осы ... нақты
жүргізілетін жүйелі оқу іс-әрекеттеріне де байланыстылығын көрсетеді [4].
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... елімізде
оқушылардың ізденімпаздығы мен белсенділігін дамытуға әсер ететін ... жаңа ... мен ... ... ... ... оқыту үрдісіндегі дәріс, тәжірибелік, ... ... және ... жұмыстарының арасындағы
әлсіз байланысты арттыратын, арнайы талаптарды қанағаттандыратын өзіндік
жұмыстар жүргізуді ... Ол ... ... ... ... жетілдіру
құралы және жеке тұлға қасиеттерін дамытуға әсер ететін көп ... ... деп ... Өзіндік жұмыс түріне  қарай  ... ... ... оқушының  танымдық және  тәжірибелік  іс-әрекетінің 
мазмұнын ... ... ... [5]. Осы ... зерттеу жүргізген
В.Г.Орловский: өзіндік жұмыстардағы компьютерлік оқыту ... ... ... ... ... ... ... құралы және оны өзіндік
жұмыстың барлық кезеңінде қолдану, өзіндік жұмыс ... ... ... еңбек құралына айналуы керектігін ұсынған. Оның тұжырымдауынша
өзіндік жұмыс - өз бетінше қойылған мақсатқа бағынған өз ... ... ... барысында жеке тұлғаның қасиеттері қалыптасады. Яғни, қойылған
мақсатқа жетуге саналы түрде ұмтылып, ... ... және ... ... пен ... ... Ал, ... оқушы іс-әрекетін іскерлікпен
бағыттап отырады. Сонымен қатар, оқушының өзіндік жұмысы - өзіндік танымдық
іс-әрекет, оның логикалық және психологиялық ұйымдастырылу құралы. ... ... ... және ... ... ... ... пен дағдыны кәсіби
іс-әрекеттерде пайдалануды, ... ... және ... ... қалыптастыруға әсер етеді .
Оқушылардың өзіндік жұмысы – болашақ мамандарды даярлаудың аса маңызды
жолдарының бірі, жас тұлғаны жан–жақты жетілдіріп, қалыптастырудың міндетті
шарты және ... ... ... Оны ... - елеулі тәжірибелік
міндет және маңызды ғылыми мәселелері. ... ... ... ... ... ... орта ... өзіндік жұмыстың мазмұны, сипаты,
әдістемесі мен оны ұйымдастыру кәсіптік бағытта жүргізілсе, оқу – ... ... ... ... еді. ... ... жұмыстар
қатарына мыналарды жатқызуға болады:
• өзіндік тапсырмаларды орындау кезінде оқушының ақпараттық ... және ... ... ... ... білімдерді
игеруі;
• оқушылардың өз бетімен тапсырмалар жүйесін орындау барысында өздерінің
танымдық іс–әрекеттеріне сай, тиімді әдіс–тәсілдерді ... ... ... ... ... және ... тапсырмалар орындау арқылы өз
бетімен кәсіби ойлануын дамыту;
• оқушылардың білімдік бағдарлануын, қабілеттілігін, мүмкіндігін, ... ... ... ... жекелеген тапсырмалар орындай
отырып, танымдық ізденімпаздылығы мен шығармашылық бағытын
қалыптастыру;
• болашақ маман шеберліктерінің көрсеткіші ретінде ... ... ... жеке адам ... мен ... ... ... дамыту;
• озат педагогикалық тәжірибе мен прогрессивті ғылыми идеяларды
тәжірибеде шығармашылық түрде пайдалануға баулу ... ... ... жұмыс аспектілерін қарастыра отырып жеке тұлғаның
дамуына мынадай тұжырымдар жасадық:
1. Оқушылардың өз бетімен орындайтын жұмысы – ... ... аса ... ... ... жас тұлғаны жан–жақты
жетілдіріп, қалыптасудың міндетті шарты және құралы.
2. Қоғамдағы болып жатқан өзгерістерге сәйкес, білімін, іскерлігі мен
біліктілігін үнемі ... ... мен ... ... ...... әлеуметтік тапсырмасына айналып
отыр. Яғни, қазіргі маманға қойылатын негізі ... бірі – ... ... өзінің білімін жетілдіріп отыру.
3. Жеке адам туралы философиялық, психологиялық, педагогикалық және т.б.
әдебиеттерді талдай отырып, жеке тұлға дамытушы, өзін жетілдіруші ... ... Ол ... ... ... әсіресе, дұрыс
бағытталған өзіндік білім алу үрдісінде жүзеге асады.
4. Жеке тұлғаның әлеуметтік және психикалық қалыптасуы белгілі бір
уақытпен шектелмейді, даму адам ... ... ... ... Өз ... ... алу әрекеті белгілі бір кезеңдерде жеке
тұлғаның дамуы үшін қажеттілікке айналады.
5. Педагогикалық психология зерттеушілері көрсеткендей, жеке тұлғаның
қалыптасуы мен дамуы оқу–тәрбие ісін ... ... ... ... білім алуға дайындығын қалыптастыру оқытудың ұйымдасқан
үрдісінде жүзеге асырылуы тиіс, өйткені бұл әрекет ... ... ... ... ... өзіндік жұмыстың білімдік, дамулық және
тәрбиелік қызметін теориялық түрде негіздеу, оның ... ... ... ... ... даярлау, оқушылармен белсенді
іс–әрекеттер талап ... әр ... ... моделдеу, нәтижелілігін
қамтамасыз ететін педагогикалық шарттарды айқындау, жоғары оқу орнында
білім алуға дайындық деңгейлерін ... ... ... ... ... ... ... – олардың интеллектуалды, жігерлі және ... ... оқу ... ... оқу ... мен ... ... игерудегі оқу жұмысының жан–жақты түрлері.
Өркениетті қоғамның дамуы информатизация (ақпараттандыру) процесімен
тығыз байланысты болып келеді. Бұл ... ... ...... ... ... ... қызметтің саласына ақпараттық және
коммуникациялық технология ... ... ... асырылатын
хабарларды жинау, өңдеу, олардың қорын жасау, ... және ... ... ... ... ... ... жан-жақты қамтамасыз етудің ең
басты бағыттарының бірі – білім беру ... ... ... ... ... жасау мен оны тиімді пайдалана
білудің тәжірибесімен қамтамасыз ету процесі болып ... Оның ... ... беру ... басқару механизмдерін ... ... ... ... ... ... ... қазіргі жағдайында білім берудің жан-
жақты субьектілі мақсаттарына сай келетін әдістемелері мен тәсілдерді
т.б. жетілдіріп отыру;
- оқушылардың ... ... өз ... білім ала білу
қабілетерін қалыптастыруға және олардың ... ... ... ... ... білулеріне бағытталған білім берудің
әдістемелік жүйесін жасау;
- оқушылардың білім дәрежесін аз уақыттың ішінде жүйелі түрде бақылап,
бағалауға ... ... ... жүйе бойынша естілетін және
болжайтын әдістемелер жасау.
Ақпараттық – коммуникациялық технология ... ... ... істеуге, оқу барысында ... ... ... ... ... құралдарды қолдануға,
интернетте жұмыс істеуге, компьютерлік оқыту бағдарламаларына негізделеді.
Ақпараттық ... ... ... ... ... ... білім беруді жетілдіруді көздейді.
Ақпараттық – коммуникациялық технологияның келешек ұрпақтың жан – жақты
білім алуына, іскер әрі талантты, ... мол, ... ... ... педагогикалық, психологиялық жағдай жасау үшін де ... ... ... ... ... жүріп жатқан жаһандану үрдісі әлемдік
бәсекелестікті күшейте түсуде. ... Н. Ә. ... ... ... қабілетті 50 елдің ... кіру ... ... ... беру ...... бәсекеге нақтылы
қабілеттілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін аса ... ... деп атап ... ... – бұл ... қоғам дәуірі, технологиялық мәдениет дәуірі,
айналадағы дүниеге, адамның денсаулығына, кәсіби мәдениеттілігіне мұқият
қарайтын дәуір.
Білім беру ... ... – жаңа ... ... арқылы дамыта оқыту, дара тұлғаны ... ... ... ... отырып, оқу – тәрбие үрдісінің барлық деңгейлерінің тиімділігі
мен сапасын жоғарлатуды көздейді.
Біріккен ұлттар ұйымының ... «ХХІ ... ... ... ... Қазақстан Республикасы да ғылыми – техникалық прогрестің
негізгі белгісі – ... ... ... жаңа ... енді.
Заманымызға сай қазіргі ... ... ... ақпараттық – коммуникациялық технологияны қолдану саласы
бойынша ... ... ... ... ... ... Білім туралы заңында: «Білім беру жүйесінің
басты ... бірі - ... беру ... меңгеру үшін
жағдайлар жасау керек»- деп ... ... бірі ... ... ... ... және ... құралы болып компьютер
саналады. Сондықтан кез ... ... беру ... ... ... ... барлық пәндерді оқытуға пайдаланады. Бұл
бағытта ақпараттық технологияны оқыту үрдісіне ... ... ... және ... жаңа құралдардың бірі - бағдарламалық –
техникалық кешен болып саналатын «Активті экран » ... ... ... ... негізгі талабы - оқушыларға ... ... ... ... - ... ... ... дамыту,
ақпараттық технологияны өзіндік даму мен оны іске асыру ... ... ... ... ақпараттық қоғамға бейімдеу.
Олай болса, ақпараттық бірліктердің білімге айналуы әлемнің жүйелік -
ақпараттық ... ... ... қабілеттері мен құндылық
бағдарларын ... ... ... ... ... дүниетанымының
құрамдас бөлігі болып табылатын интеллектуалды дамуды ... ... ... қалыптастыру: мектептің материалдық - техникалық
базасына; ... ... ... ... мен ... оқушылардың
ақпараттық мәдениетін қалыптастыру жүйесіне; оқушылардың жас ерекшеліктері
мен меңгеру қабілеттеріне, педагог ... ... ... ... мен ... оқу - ... бағытының ақпараттық
қоғам бағытымен өзара байланысына тәуелді.
Қазіргі уақытта жаратылыстану - ғылыми білім беруде сабақ ... ... ... ... ... ... оқушының шығармашылықпен жұмыс істеуіне жол ашылып отыр.
Білім берудегі интерактивті технология - ... ... ... ... act (әрекет жасау) ұғымын ... ... ... ... ... жасауға қатыспауы ... ... ... ... ... барлық оқушылардың қатысуын ұйымдастыратын
оқыту барысы.
«Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға
арналған ... ... ... ... ... мақсаты –
халықтың барлық жіктерінің сапалы білімге қол жеткізуін қамтамасыз ... ... Бұл ... жету ... ... ... деңгейінде
білім беріп қана қоймай, бәсекеге барынша қабілетті, ... ... ... ... беру ... ... ... беру қызметінің барлық
субъектілерінің (оқушы, педагог, ғалым, басқару ... ... ... жаңа ... мен ... кеңінен пайдалануды,
білім беруді ақпараттандыруды талап етеді.
Соңғы жылдарда жаңа ... ... ...... ... ... ... дәстүрлі жүйелермен тұрақты
байланыста, оқыту процесінде оқытушы мен ... ... ... ... ... табылады.
Компьютерлік технологияны мұғалім қосымша материалдар ретінде де,
әртүрлі анықтамалық мәліметтерден ақпараттар берудің ... ... ... ... ... ... ... жатқан пәннің өзіндік
ерекшеліктеріне байланысты әр қилы формада болады. ... ... ... оқу ... шешуде, есептеу операцияларын орындауда, оқу
тәжірибелерінің нәтижелерін сараптауда, физикалық, биологиялық және басқа
да процестер мен ... ... ... құру ... ... ... компьютерлік оқыту бағдарламаларын
тұрақты пайдалану – ... ... ... ... беріп қана қоймай,
осы ақпараттың психологиялық-педагогикалық заңдылықтарын игеруге ... ... ... ... және оқушының субьектілік дербестігі
мен белсенділігін арттырады [20].
Жаңа технологиялар негізінде білім сапасын арттыру ... ... ... беру ... ... ... ... тестілеуші
бағдарламалар, электронды зертханалық жұмыстар және т.б.), білім ... ... ... болады. ақпараттық және коммуникациялық
технологиялардың мүмкіндіктерін пайдалану білім берудің төмендегідей жаңа
түрлерін кеңінен пайдалануға мүмкіншіліктер тудырады:
- ... (өте ... ... ... – ол ... ... арқылы жүзеге асырады. Бұл арада сұхбат
текстік бұйрықтар мен жауаптар арқылы қарқынды түрде ... ... ... ... ... сөздерді қолдану еркін түрде
бере беруге болады);
- нақты объектілерді басқару;
- ... ... ... ... ... ... үлгілерін басқару;
- оқу процесінің нәтижелеріне автоматтық бақылау (өзіндік бақылау) жасау
және бақылаудың нәтижелері бойынша тестілеу, түзетулер ... атап ... ... беру ... ... ... ... кеңейтуге бағытталған әдістемелерді жасауға мүмкіндік
береді; екіншіден, оқушыларға эстетикалық тәрбие ... ... ... ... ... адамдар үшін өте қажетті тиімді шешімдер
қабылдай білу сияқты коммуникативтік ... ... ... ... ... мазмұнының ғылымилығы – сол ... ... ... ... нақты ғылыми мәліметтер алуды
көздейтіндігімен сипатталады. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... иммитациялау –
зерттелетін процестердің заңдылықтарын өз беттерімен аша ... ... ... өтуін қамтамасыз етуге дәнекер бола алады.
Бейімдеушілік болса мүмкіндігінше оқушылардың әрқайсысымен жеке жұмыс
істей білуді, ұсынылған оқу материалын қабылдаудағы ... ... ... ... отыруды қажет етеді.
Білім беру жүйесін ақпараттандыруда электрондық оқулықтарды пайдалану
тиімді. Электрондық оқулықпен оқытудың ... ...... процесін
үздіксіз және толық деңгейін бақылау, сонымен қатар ақпараттық ... ... ... ... кез ... ... «электрондық
оқулықтарды» пайдалану оқушылардың танымдық белсенділігін арттырып қана
қоймай, ойлау жүйесін ... ... ... ... жағдай
жасайды.
Осы уақытқа дейін білім беру саласында тек ... ... ... ... қазіргі заман талабын қанағаттандырмайды,
сондықтан қазіргі ақпараттандыру ... бұл ... ... ... мүмкін емес.
Мазмұны қиындау бір үлкен ... ... ... ... және ... ... ... болып табылады. Бейнеклиптер уақыт
масштабын өзгертуге және көріністерді тез ... жай ... ... ... оқулық таңдап алынған хабарды ... ... ... оқулықтың ең қажет элементі – аудиохабарлар. Мысалы,
құстардың дауыстарына қарап ... құс ... ... ... ... ... оқулықты электронды оқыту кешеніне айналдыру электрондық
оқулық пен ақпараттық ... ... ... ... ... Қазіргі кездегі қоғамның ақпараттану жағдайында ... ... ... адам өмірінің әртүрлі саласына біртіндеп
өзгерістер енгізуде. Ақпараттандыру ісі ... ... беру ... жолына да ықпалын тигізуде. Ақпараттық технологияның қарқынды ... ... ... деп ... оқытудың жаңа технологиясы қалыптасып
нығая түсуде. Сондықтан педагогика ғылымының алдында ... ... ... ... мен ... педагогикалық ұстанымдарын анықтау және
айқындауға байланысты бірқатар міндеттер қойылды. Сонымен қатар электрондық
оқыту құрылымы мен мазмұнына, оқыту ... ... ... ... ... ... талаптарды анықтау қажеттігінен электрондық
оқытудың әдістемелік жүйесін қалыптастыру мақсаты туындап отыр ... ... ... ... ... ... толығырақ
қарастырсақ. Оқыту мақсаттары мен міндеттерінің білім беру, ... ... ... ... алмасу, алынған білім, біліктілік пен
дағдыны тексеруді жалпылай жатқызамыз.
Оқыту ... ... ... теория, білімді тәжірибелік бекіту
және білімді ... ... ... ... оқыту моделінде оқыту құралдарының
орын алуы өзгерді. Олар ... ... мен ... ... және
оқытудың формаларын анықтайды. Электрондық оқытудың әдістеріне топтық ... ... ... ... ... ...... тараған оқыту формалары.
Электрондық оқыту құралдарына оқытуды ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... оқыту жағдайында
әртүрлі оқыту формалары мен әдістерін, мазмұнын ... ... үшін ... ... салыстыру және оларды бағалаудың негізгі
бағыттарын ескеру қажет. Олар: жасау және қолдану технологиясы, ... ... ... ... іске ... ... ... өнімді жасау мен қолдану технологиясы жеке-дара
және ... ... ... ... ... ... ... оқытуды іске
асыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар олар электрондық оқыту шеңберінде
оқытудың басқа да ... ... ... туғызады.
Ұсынылатын аспаптар жиынтығы оқыту мазмұнының құрылымын қандай да бір
тәсілмен қалыптастырып, әртүрлі типті сабақтарды ... жол ... ... шеңберінде оқыту процесіне нақты бағдарламалық өнімді
ендіру мен қолданудың тиімділік ... ... ... ... жиынтығы анықтайды.
Электрондық оқулықпен оқытудағы жетістіктер:
- таным белсенділігінің деңгейін арттыру;
- білімді актуалдандыру, компьютерді меңгерту;
- пәнге қызығушылығын ... ... ой мен ... деңгейін арттыру;
- өз ойын шығармашылық тұрғыда компьютермен жеткізу.
Бұл жағдайда оқушылардың пәрменділігі артып, олардың интеллектуалдық
дамуына әсер етеді. ... ... ... ... ... ... қызығушылық, оқу мотивациясының дамуы;
- ақпараттық эрудиция, қабілеттілік;
- диалектикалық дүниетаным, ақыл-ой еңбегінің қарқындылығы, адамгершілік
рефлексиясының, өзін-өзі бақылаудың жоғары деңгейі;
- шығармашылық және ... ... ... ... ... ... анализдеу;
- қажетті ақпаратты тез таба білу;
- практикалық кері байланысты қамтамасыз ету;
- жағдайды, оқиғаны сипаттау, анықтама беру.
Электрондық оқулықтарды қолдану барысында ... ... ... күрт ... ... ... ... де
өздеріне көмекші құралдарды молынан ала алады. Заман ... сай ... ... ... ... ... оқулықтарды сабақта пайдалануды –
оқытудың жаңа ... ... бір түрі ... ... [21].
Биология сабағында 8-сыныптарда интернет ... ... ... ... 1) ... кластары»; 2) «Өсімдік бөліктерін ... ... ... ... ... ... құрау
ерекшелігін тақтадан көреді. Сол түсіндірме арқылы ... ... ... Әр тараулардан соң өз білімін деңгейлік тапсырма,
тестілеу арқылы тексере алады. Ал, 9 ... ... ... ерешелігі
медиа объектісі бар. Онда ... ... ... ... ... қалай жасау, затты анықтау түсіндіріледі. Оқушылар өздері
жасауға мүмкіндігі жоқ ... ... ... түсінеді. Ал,
интерактивті тақталарда тәжірибелерді жасауға арналған ... ... ... Сол ... да ... ... Әр ... соңынан берілген қосымша материалдар мен тестілеуді
оқушы орындап, ... ... ... ... ... алады. Мұның өзі
оқушысының білімге деген құлшынысын тудырады.
Компьютерлік әдістемелік және дидактикалық мүмкіншіліктерін пайдаланып,
ақпараттық технологияларды қолдану оқушының ... және ... ... арттыратын ойын элементтері арқылы үйрету оқыту процесін
даралауға және тұрақтандыруға мүмкіншілік ... ... ... ... ретінде дербес компьютер оқыту мақсатын анықтауды жеке ... ... ... мен ... негізінде тұлға дамуының
кезеңінде білім беру сапасын объективті бағалауды; жекелеген ерекшеліктерін
есептеуді; сараптау мен ... ... ... ... ... ... сапасын объективті бағалауды; жекелеген ерекшеліктерін ескере отырып
оқу процесін басқаруды; жеке даму ... ... және ... түзетуді; жеделдігі мен оның сапасын арттыратын басқару мен
бақылау процесінің автоматтандырылуын қамтамасыз етеді.
Оқушы компьютер ... ... ... ... ... ... арқылы жұмыс жасауына мүмкіндік алады. Компьютер
автоматты түрде ... ... ... және ... ... мен ... жөнінде ұсынымдар, өтілген материалдардың игерілу сапасын бақылай
алады. Мұғалім ... ... ... оқушылардың жекелеген
бағдарламалар ... ... ... ... жөнінде объективті
ақпаратты ала отырып, өзіндік авторлық бағдарламаларды құру ... ... ... ... ... ... Мұғалім де оқушылармен жеке жұмыс жасау
үшін уақыты көп болады. мектеп ... ... ... ... ... кез-келген уақытта алады. Оқыту процесінде оқушылардың
ақпараттық технологияларды пайдалануы, ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктеріне негізделген
оқытылу мүмкіндігін береді [6].
Өзіндік жұмысқа арналған тест тапсырмалары
І-нұсқа
1.Тірі ағзалардың барлығына тән қасиет қандай?
А)жасушадан құралады
Ә)қозғалады
Б)қоректенеді
2.Ұсақ ... ең ... кім ... Л.Пастер
Ә)Р.Кох
Б)Антон Левенгук
3.Көзге көрінбейтін ұсақ тірі ағзалардың құрылысын,қасиеттерін зерттейтін
ғылым?
А)Микробиология
Ә)тірі ағза
Б)бактериофаг
4.Микология нені зерттейді?
А)адамды
Ә)саңырауқұлақты
Б)жануарды
5.Қынаны зерттеушілер қалай аталады?
А)микробиолог
Ә)қына бөлімі
Б)лихенологтар
6.Зооспора дегеніміз ... орта ... ... ... ... ... бар спораның атауы
7.Бактерия жасушасына енетін вирус?
А)қына
Ә)бактериофаг
Б)балдыр
8.Жасыл балдырлардың бір өкілі?
А)хламидоманада
Ә)гаметалар
Б)хлоропласт
9.Мақтаның жемісі қалай аталады?
А)қауашақ
Ә)бұршаққап
Б)жидек
10.Бидайдың тамыр жүйесі қандай?
А)шашақ
Ә)тік
Б)қосалқы
ІІ-нұсқа
1.Тірі табиғат дегеніміз ... ... ... ... не?
А)ауру тудыратын жасуша
Ә)ауру қоздырғыштарын қабылдамайтын жасуша
Б) микроб
3.Микробиология дегеніміз не?
А)тірі ағза
Ә)бактериялар
Б)ұсақ тірі ағзалардың құрылысы
4.Мақта өсімдігіне ауру туғызатын ... ... ... ... ... фотсинтез үдерісіне қатысатын ағза?
А)тамырлар
Ә)балдырлар
Б)саңырауқұлақтар
8.Ауру туғызатын бактерияларды қалай атайды?
А)туберкулез
Ә)індет
Б)оба
9.Бидай масағын зақымдайтын паразит саңырауқұлақ?
А)қаракүйе
Ә)ақұнтақ
Б)қастауыш
10.Ағаштың сабағында ... ... ... тұяғына ұқсас саңырауқұлақ қалай
аталады?
А)діңқұлақ
Ә)шыбынжұт
Б)боз арамқұлақ
ІІІ-нұсқа
1.Баклажан қандай өсімдік?
А)шөптекті
Ә)мыңжылдық
Б)далалық
2.Үпілмәліктің тұқымында қанша пайыз % май болады?
А)20-35 %
Ә)82-98 %
Б)40-58 %
3.Екпе күріштің биіктігі неше ... ... ... ... ... ... ұшында орналасқан спорангилер тобының орны қалай аталады?
А)тірек
Ә)өркен
Б)бүр
5.Ең ірі күлте жапырақша?
А)желкен
Ә)ескек
Б)қайықша
6.Көпжылдық сүттіген тұқымдас қосжарнақтылар класына ... ... ... ... ... тұқым
8.Саңырауқұлақ жемісі жаңбырдан кейін неше күннен кейін жетіледі?
А)6-7 ... ... ... ... қашан пайда болған?
А)30 млн
Ә)300 млн
Б)3 млн
10.Тірі табиғат ... ... ... ке
Ә)7 ге
Б) 5 ке
ІV-нұсқа
1.Қазақстанда көкнар тұқымдасының қанша түрі бар?
А)44
Ә)32
Б)29
2.Усасыр қырықжапырағы қайда өседі?
А)сулы жерлерде
Ә)ылғалды көлеңкелі ... ... ағза ... ... етін ... ... ... қалай көбейеді?
А)жынысты,жыныссыз,өсімді
Ә)жыныссыз,өсімді
Б)жынысты
5.Картоп жемісі қалай аталады?
А)жидек
Ә)қауашақ
Б)бұршаққап
6.Балдыр жасушасындағы хлоропластардың атауы?
А)хлорелла
Ә)хламидоманада
Б)хромотофор
7.Қыша қандай өсімдік?
А)біржылдық,шаршыгүлді тұқымдас
Ә)көжылдық,шөптекті
Б)қосжынысты
8.Адамның өкпесінде туберкулез ... ... ... ... ... анықтыды?
А)1982 жылы
Ә)1895 жылы
Б)1882 жылы
9.Мақсырдың Орта Азияда неше түрі өсіріледі?
А)19
Ә)20
Б)30
10.Ағаш діңінің су өткізгіш бөлігін не деп ... ... ... жемісі
Ә)талшық түрі
Б)Мақтаның ашылмай қалған бөлігі
2.Улы саңырауқұлақты көрсет?
А)түлкіжем
Ә)түбіртек
Б)көңілкеш
3.Асқабақ қандай өсімдік?
А)көпжылдық ... ... ... ... өсетін балдырларға не жатады?
А)қара,сары балдыр
Ә)қызыл,жасыл балдыр
Б)қоңыр,қызыл балдыр
5.Мақсыр қандай тұқымдасқа жатады?
А)асқабақ тұқымдасқа
Ә)күрделігүлділер тұқымдасқа
Б)құлқайыргүлділер тұқымдасына
6.Лалагүлділер тұқымдасына жататын ... ... бар ... ... ... не ?
А)астық тұқымдас өсімдіктердің сабағы
Ә)гүлшоғыры
Б)қабықшасы
8.Құмай өсімдігінің гүлшоғыры қалай аталады?
А)масақ
Ә)шашақ
Б)сыпыртқыгүл
9.Халқымыз «екінші нан» деп атаған өсімдік түрі ?
А)орамжапырақ
Ә)алма
Б)картоп
10.Қазақстанда қант ... мен ... ... ... жағынан
ғылыми тұрғыда сипаттаған ғалым?
А)Н.И. Вавилов
Ә)К.Мыңбаев
Б)Ш.Уалиханов
VІ нұсқа
Гүлді орамжапырақ өсімдігінің гүлшоғыры қалай аталыды?
А)сыпыртқыгүл
Ә)тығыз шоқпарбас
Б)жидекті
2.Асқабақтың жемісі қалай аталады ... ... ... түрі ... аталады?
А)эпидемия
Ә)ревматизм
Б)бактериоз
4.Асқабақ жемісінің ең ауыр салмағы қанша?
А 90 кг
Ә)10 кг
Б)100 кг
5.Қына қалай ... ... ... ... ... қаншыа пайыз % май болады?
А)8-10 %
Ә)22 %
Б)11 %
7.Бактериялар қоректенуіне ... ... ... 4 ке
Ә) 3 ке
Б) 2 ге
8.Денесінде ұлпалары болмайтын және ... ... ... бөлігі
қалай аталады?
А)таллом
Ә)хлорелла
Б)спора
9.Мақта тұқымының неше пайызы % майдан тұрады?
А)15-17 %
Ә)24-26 %
Б)43-45 %
10.Бактерия спораларының қызметі?
А)көбею
Ә)өсу
Б)қорғаныштық
Өзіндік жұмысқа арналған ... ... ... өте көп буын және ... ... ... (қырықбуын)
3.Мүктерді зерттейтін ғылым (бриология)
4.Денесінде ұлпалары болмайтын және мүшелерге бөлінбейтін өсімді бөлік
(таллом)
5.Ауру ... ... мен ... ... ... ... не ... (індет)
6.Жасыл балдырлардың бір өкілі (хламидоманада)
7.Көпжылдық шөптекті биіктігі 15 сантиметрге жететін ... және ... ... тез ... зат (гиберемин)
Сұрақтар:
1.Ауасы тазартылған бөлмеде қандай заттар 13 есе азаяды (бактериялар)
2.Бактериялардың көптеген түрлері ... ... ... не ... ... ... ... қандай ауру туғызыда (гоммоз)
4.Қандай цианобактерияларды нәруыз өндіріру үшін көптеген елдерде арнайы су
қоймаларда ... ... ... ... ... не жиналады (гликоген)
7.Қандай елде саңырауқұлақтың 736 түрі өседі ... не ... ... ... жіп тәрізді жасыл балдырлардың екінші түрі (улотрикс)
Сұрақтар:
1.Өте кең ... ... ... ... ... ... ... жиынтығын не деп атайды (сорустар)
3.Денесінде ұлпалары болмайтын және мүшелерге бөлінбейтін ... ... ... ... ... ... жемісі қабақ (қауын)
6.Бактерияларды фотосинтез үрдісі жүретін жасыл-қызыл түсті өкілдерін ... ... ... тұқымдас қосжарнақты жылу сүйгіш өсімдік (картоп)
8.Өлі ағзалардың денесінде тіршілік ететіндер (сапрофиттер)
9.Қоңыр балдырлар қайда кездеседі (теңізде)
10 Мүктерді зерттейтін ғылым (бриология)
ҚОРЫТЫНДЫ
Ғылымның әр ... ... ... мен ... ... өсіп ... ғылыми-техникалық процесс кезінде бір міндеттердің жүзеге асуы
оқушылардың танымдық қызығуының артуына тікелей байланысты. Орта ... ... ... ... ... өндірісте, ақыл-ой, шығармашылық қабілетті
жетілдіруде аса ... роль ... Жеке ... ... ... экономикалық және әлеуметтік мәселелерді шешуде құбылыстар мен
дәйектерді талдай білуде, ... ... тез ... ... ... үйрену өзекті мәселелердің бірі. Жалпы оқу – тәрбие жұмысын
тиімді ету ... ... ... ... ... ғылыми
негізде ұйымдастырудың және оқушылар мен ... ... ... ... ... жеке ... ... қалыптасуы жоғарғы
мектептің ғылыми әдістемелік негізгі мәселелерінің бірі болып табылады.
Соған орай оқу үрдісінде оқушыларды өзіндік жұмысқа баулу – ... ... ... Оның мәні ... ... мен ... ... келу
тұрғысында ерекше артады.
Педагогикалық өзіндік жұмыстың тұтас алғандағы психологиялық-
педагогикалық және ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарды іс жүзінде пайдалану әдетте пән
мұғалімдеріне жүктеледі. ... бұл ... ... әлі ... ашылған
жоқ.
Қазіргі таңда мектептерде білім беру сапасын көтеру, оқушылардың оқу
мазмұнын ... ... және ... ... өз оқу ... ... жөніндегі білік-дағдыларды игеруі негізгі талаптардың бірі
болып отыр. Осы тұрғыдан ... ... ... ... ... ... оқыту мәселесіне арнай отырып, жүргізген жұмыстар
барысында химияны өзге жаратылыстану ғылымдарымен ... ... ... ... ... ғылыми-
әдістемелік әдебиеттегі қағидаларды теориялық тұрғыдан талдау ... ... ... пен ... тыс өзіндік жұмыс» ұғымдарының мән-
мағынасы сараланды.
Осы мәселелермен айналысып жүрген ... ... ... ... ... Зерттеу барысында мектептерде биологияны
өзіндік жұмыстар ... ... ... ... ... айқындалды,
дәлірек айтар болсақ:
– орта мектептерде биологияны оқытуда өзіндік жұмыстарды ... ... осы ... ... деген мотивациясының күшеюіне, пәндік
білік-дағдылары сапасының артуына, меңгерілетін теориялық ... ... ... ... ... ... ... біртұтастығы туралы түсініктің қалыптасуына мүмкіндік береді;
– жаратылыстану пәндерінен информатика, физика мен химияны ... ... ... ... ... ... орта, төмен), негізгі компоненттері, ... ... ... және ... ... мәселесі бойынша әдебиеттерді, орта мектептерде жаратылыстану
пәндерін оқыту тәжірибесін зерделеу негізінде мектептерде жаратылыстану
пәндері ... ... ... ... ... ... ... биологияны оқытуда өзіндік жұмыстардың
қажеттігі мен тиімділігі мына тұрғыда дәлелденді:
– биология пәнінің ... ... ... ... объектілері мен
құбылыстарының құрылымын, ерекшелігін, қасиеттерін, ... ... т.б. ... ... өз ... ... отырып, олардың
біртұтас дүниенің ғылыми бейнесінің бөлшектері ... ... ... ... ... ... үшін осы ... олардың
сабақтастығын дәлелдеп, оның іс-нәтижесін іс-әрекет барысында қолдану
біліктілігін ... ... ... ізденуін, ақпараттарды іріктеп, тиімді қолдана білу
білік-дағдыларын шыңдау.
Сабақ барысында және сабақтан тыс жұмыстар кезінде олардың ... ... ... жұмыстарды (бақылау, ... ... ... тест ... ... ... ... білу білік-дағдыларын игеру үрдісі тиімді ... жүйе ... ... ... отырған мәселе едәуір күрделі болғандықтан, оның ... ... шығу ... емес және ол биологияны өзіндік жұмыстар
көмегімен оқыту ... одан әрі ... ... ... етеді. Бұл ретте,
біздің пікірімізше:
– биологияны өзіндік жұмыстар көмегімен оқыту арқылы оқушылардың ғылыми
дүниетанымын қалыптастыру;
– ақпараттық ... ... ... ... ... болашақ
мамандықтарына деген қызығушылығын қалыптастыру;
– оқушылардың биология, физика және ... ... ... ... ... ... мектеп оқушыларына пән мазмұндарын меңгерумен
қатар, олардың болашақ қоғам мүшесі ретінде алдын ала өз ... ... ... ... әрі жан ... білім алуға
деген дайындықтарын қалыптастыруға баса көңіл бөлу ... ... ... ... ... ... мен ... алынды:
1. Биологияны өзіндік жұмыстар көмегімен оқытудың жағдайын талдай
отырып, ... ... ... ... жеке ... беретін
пәндерді тереңдетіп оқыту; саралай оқыту, ... өз ... мен ... ... жеке ... ... таңдап алуы;
білімі әртүрлі дәрежедегі оқушылардың қабілеттеріне, жеке ... ... ... деңгейлеп оқыту; оқушыларды әлуметтендіру, оларды
кәсіби тұрғыдан өзіндік орынын анықтай білуге дайындау.
2. Биологияны оқыту ... ... ... ... ... ... болашақ оқу бағдарын саналы түрде ... ... ... жеке ... беру ... ... мүмкіндік беретін құрал
болып табылады.
3. Биологияны оқыту ... ... ... ... ... ... ... ол оқушылардың биологияны оқуға деген
түрткісінің артуына ... ... ... ... ... зоологиясы курсы (химия пәнін байланыстыру негізінде)
Г.Кенжебаевамен авторлық бірлестікте ... ...... ХҚТУ
ШИ, 2006.
2. Орнитология // Оқу-әдістемелік құрал / ШИ МКТУ. – Шымкент, 2005. – ... ... ... бірлестікте).
3. Жануар терминiнiң құрылымдық моделi-жануартану пәнi ... ... ... айқындау негiзi // Ізденiс. – Алматы, 2003. –
№ 3. – 131–136 бб. (А. Әмiрбекұлымен авторлық бірлестікте).
4. Жануартану пәнi ... ... ... // ... ... негiзi. – Алматы, 2003. – № 5. – 19–21 бб.
5. Жануартану пәнiн оқыту ... ... ... жасау // Ұлт
тағылымы. – Алматы, 2004. – № 4. – 9–13 бб.
6. Жануартану пәнiн ... ... ... ... ... // ТМНПК «Қазiргi таңдағы ғылым мен бiлiм»: Халықаралық ғылыми-
практикалық конференцияның ...... 2005. ... т. – 5–9 ... ... бiрлiктi iрiлендiру технологиясын жануартану пәнiн оқытуда
пайдалану / Ун-т «Кайнар». – Алматы, 2005. – № 3/2. – 65–66 бб.
8. ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері // Хабаршы. Қ. Сәтбаев атындағы ҚҰТУ. – Алматы, 2008. –
№ 4. – 170–174 бб. ... ... ... Глушенко А.А. Компьютеризация – важнейшая особенность ... ... и ... // ... ... ... обучения –
Воронеж. 1995. – С. 52 – 64.
10. Захарова И. Г. Информационные технологии в образовании: М.: ... ... И.Д., ... А.Н. Общая методика преподавания биологии М., Изд-
во Просвещение, 1985, ... ... Ю.В. ... современного урока, Москва, 1984, Б.143.
13. Золочевская М.В., Рыкова Л.Л. Роль и ... ... в ... ... процессе. — Киев, 2002.
14. Жүнісқызы К., Алимкулова Р., Жумагулова Қ. ... ... ... ... ... Т.В., Смирнов В.А. Проблемный семинар как ... ... ... ЭВТ в ... ... // ... в ... №4.
16. Қазақстан Республикасының Орта білімді дамыту тұжырымдамасы. Ана тілі,
19 маусым, 1987, 16 – б.
17. Никонова Е.Н. ... ... ... в содержании урока. —
Системная ... ... №3. ... ... Осин А.В. ... образования на базе компьютерных ... ... ... - М., --2001.
19. Смирнов В.А. Научно-методические основы формирования ... ... в ... ... ... автореф. дис. док.а пед. наук:
гос.пед. ун-т им. А.И. Герцена. - СПб.: 2000. - ... ... В.А., ... В.П. ЭВТ на ... ... Учебное пособие. —
СПб.: Образование, 1997.
21. Смирнов В.А. Пути использования персонального ... // ... ... 1995. №6.
22. Қазақстан Республикасындағы білім беруді дамытудың 2015 жылға дейінгі
тұжырымдамасы
23. Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан мектебі. № 5-8, 2004-2009 жыл
Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін 2010 жылға дейін дамытудың
Мемлекеттік бағдарламасы
Оқу – ... ... ...... ... ... ... мектебі » 2008 ж.-№ 4 Ж. Садыбекова
Н.Ә. Назарбаев ... ... жаңа ... (Ел ... ... 2007 ж.
«Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында». Ел президентінің
халыққа жолдауы, Астана – 2006 ... ... ... ... ... » 2010 ж.-№ ... ... Б.В. Системный подход к биологическому образованию в
средней школе М., изд-во ―Просвещение, 1985, с.141.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Өзін-өзі тану» пәнін оқыту әдістемесінің ерекшеліктері19 бет
Бала бойында азаматтылық пен патриотизмге қалыптастыруда мектеп пен отбасы қарым-қатынасы5 бет
Тәрбие сағаты мәдениеттілік8 бет
Шетел тілінен өзіндік жұмысты ұйымдастыру өзін – өзі талдау, өзін – өзі бағалау, өздігінен даму жолы ретінде37 бет
Шоқан уәлиханов туралы7 бет
Әлеуметтік-психологиялық тренингті ұйымдастыру принциптері5 бет
Астықтың зиянкестермен зақымдалуы. Лас қоспалар мен күресу жолдары.3 бет
Ағылшын тілі сабағында сурет көрнекілігін қолдану арқылы оқушының сөйлеу іскерлігін дамыту44 бет
Балалар қабілетін ертегі арқылы дамыту7 бет
Бастауыш мектептің математика сабақтарында ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойын есептерін қолдану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь