Тарихи-педагогикалық білім беруді жетілдіру

Жоспар


Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

I. Тарихи.педагогикалық білімді педагогикалық дайындаудын теориялылық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1.1 «Ғылыми білім», «Оқу білімі», «Тарихи.педагогикалық білім» ұғымдарының міндеттеріне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Тарихи.педагогикалық білімнің оқу білімі ретінде атқаратын функционалдық міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.3 Тарихи.педагогикалық білімдерді педагогикалық пәндерді оқыту практикасына ендірудің мәндік сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.4 Тарихи.педагогикалық білімді педагогикалық пәндер арқылы
оқытудың теориялық моделі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

II. Тарихи.педагогикалық білімді педагогикалық пәндерді оқыту арқылы жүзеге асыруда тәжірибелік.эксприменталдық жұмысты ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2.1 Тәжірибелік.эксперименталдық жұмысты ұйымдастырудың мақсаты мен міндеті ... ..
2.2 Тәжірибелік.эксперименталдық жұмысты нақтылау кезеңі ... ... ... ... ... ..
2.3 Тәжірибелік.эксперименталдық жұмыстың қалыптастыру кезеңі ... ... ...
2.4 Тәжірибелік.эксперименталдық жұмыстың қорытындысы мен нәтижелері ... ... ... ... ...

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
КІРІСПЕ

Зерттеудің көкейкестілігі. Әлемдік өркениет үдерісіндегі білім құндылығының артуы жағдайында еліміздегі білім беру ісін одан әрі дамыту қажеттілігі туындайды.Ғылым мен білім дамуының жаhандық талаптарына орай, Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаев «...Заманауи прогрестің мәнін білуіміз керек. Қазіргі шындық мынандай: бүгінгі мемлекет өзінің интелектуалды ресурстарымен бәсекеге түседі. «Интеллектуалды ұлт – 2020» идеясының мақсаты – жаңа қазақстандықтарды тәрбиелеу. Елді адам капиталы арқылы бәсекеге қабілетті ету. Бәсекенің бастысы – білімнің бәсекесі. Бұл үшін біріншіден, білім жүйесінің инновациялық дамуына жол ашу керек, екіншіден, ұлттық идеяны басшылыққа алу қазіргі қоғамдық үдерісте тұлғаның ұлттық санасын, ұлттық болмысын, мәдениетін қалыптастыру, бәсекеге қабілетті ұлт әлеуетін арттырудың негізгі құндылығы болып табылады.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасында да тұлға бойындағы ғылыми-ақпараттық мәдениетті қалыптастыру, ұрпақтан ұрпаққа жалғасқан мәдени құндылықтарды осы заманғы ақпараттық мәдениетпен байланыстыра отырып, жүйелі түрде білім кеңістігіне енгізу керек күттірмейтін мәселе тұрғысынан қарастырылып отыр.
Елімізде білім беру жүйесіндегі білім мазмұны сапасын арттыруға, оны ақпараттандыру мен тұлғаның ақпараттық мәдениетін қалыптастыруға және дамыта түсуге, ғылым мен білім беруді ұштастыруға ықылас жоғары. Ақпараттық қоғам жағдайында экономика, техника, ғылым, саясат т.б. қоғамдық өмірдің барлық салалары ақпараттық кеңістікке еркін енуді қажет етеді. Бұл тұрғыда білім беру ісіне үлкен жауапкершілік пен міндеттер жүктелгендігі, үздіксіз білім беру жүйесіндегі ақпараттарға деген сұраныстардың артқандығы, білім беру жүйесі субъектілерінің жыл сайын өтетін ғылыми жобалар сайысына белсенді қатысуы ғылым кеңістігінде ақпараттық мүмкіндікті мәдениет деңгейінде игерудің түрлі педагогикалық тетіктерін туындатып отыр.
Қоғамның осы салаларының дамуы ғылымның өркендеуінсіз мүмкін емес екендігі белгілі жайт. Олай болса, білім беру үдерісіндегі басты талаптардың бірі – ғылыми-ақпараттық мәдениетті қалыптастыруды қолға алу және оны практикалық деңгейге сай қолдануды негіздеу болмақшы. Ғылыми-ақпараттық мәдениеттің толыққанды деңгейі жоғары оқу орны студенттері үшін аса қажетті біліктілік дәрежесі екендігін осы тұста атап өту керек. Жалпы ақпараттық мәдениеттің қалыптасу үдерісінің кеңеюі, ғылым мен білімге ұмтылудың жаңаша талпынысының қанағаттандырылуы көп жағдайда кітапханалар қызметімен тығыз байланысты.
Заманауи қажеттіліктерге орай, осы бағыттағы педагогикалық зерттеулер ХХІ ғасырда жедел түрде қолға алынып, нақты нәтижелерге де қол жеткізді. Сондықтан да білім алушылардың ғылыми-ақпаратты, мәдениеті арнайы зерттеуді қажет етеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1 Назарбаев Н. Тарих толқынында. – Алматы: Атамұра, 1999. – 296 б
2 Ахметов З. Абайдың ақындық әлемі. – Алматы: Ана тілі, 1995. – 272 б.
3 Аймауытов Ж. Психология. –Алматы: Рауан. 1995. – 305 б.
4 Әуезов М. Мысли разных лет. –Алматы, 1959. І том. – Б.32-35.
5 Байтұрсынов А. Қазақтың бас ақыны. //Абай. 1992. №3. – Б.23-27.
6 Досмұхамедұлы Х. Таңдамалы қазақ тарихы әдебиеті мен тілі. – Алматы: Ана тілі, 1998. – 304 б.
7 Есім Ғ.Хакім Абай. – Алматы: Атамұра., 1994. -200 б.
8 Жұмабаев М. Педагогика. – Алматы: Ана тілі, 1992. – 160 б.
9 Всемирный историко-педагогический процесс. Концепции. Модели. Историография. –М., 1996
10 История педагогики как учебный предмет. –М., 1996
11 Современные проблемы истории образования и педагогической науки - В 3-х томах, 1994.
12 Джуринский Л.Н. История зарубежной педагогики. -М., 1996.
13 Европейская педагогика от античности до нового времени. Исследования и материалы в 3-х томах. –М., 1993
14 Қазақтың тәлімдік ой-пікір антологиясы. Қ.Жарықбаев, С.Қалиев. –А., 1994
15 Школа и педагогическая мысль средних веков, возрождения и начала нового времени.- М.,1991.
16 Тлашев Х.Х. Общепедагогические идеи и опыт уч(ных-энциклопедистов Ближнего и Среднего Востока эпохи средневековья. –Ташкент, 1985
17 Западноевропейская средневековая школа и педагогическая мысль. –М., 1989-1990
18 Дербісәлиев С. Қазақ даласының жұлдыздары. –А., 1995
19 Омаров Ә. Қазақстандағы ағарту ісі және парша өкіметінің отарлық саясаты. –А., 1997
20 Жарикбаев К.Б. Из истории развития педагогической мысли в до-революционном Казахстане.- А., 1978.
21 Храпченков Г.М., Храпченков В.Г. История школы и педагогиче¬ской мысли Казахстана, А., 1998.
22 Бес ғасыр жырлайды. М.Мағауи, М.Байділдаев. –А., 1989
23 Тәжибаев Т.Т. Педагогическая мысль в Казахстане во второй половине ХІХ века. –А., 1965
24 Джуринский А.Н. Зарубежная школа: современное состояние и тенденции развития. — М., 1993.
25 Джуринский А.Н. Развитие образования в современном мире. — М., 1999
26 Кунантаева К.К. Развитие народного образования в Казахстане (1917-1991).-А, 1997
27 Реформы образования в современном мире. –М., 1995
28 Педагогика народов мира. История и современность. –М., 2000
        
        Жоспар
Кіріспе................................................................................................................
I. Тарихи-педагогикалық білімді педагогикалық дайындаудын теориялылық негіздері.....................................................................................
1.1 «Ғылыми білім», «Оқу білімі», «Тарихи-педагогикалық білім» ұғымдарының міндеттеріне сипаттама...............................................................
1.2 Тарихи-педагогикалық білімнің оқу білімі ретінде атқаратын ... ... ... ... ... ... ... ендірудің мәндік сипаттамасы.................................................
1.4 Тарихи-педагогикалық білімді педагогикалық пәндер арқылы
оқытудың теориялық моделі..............................................................................
II. Тарихи-педагогикалық білімді педагогикалық пәндерді оқыту арқылы жүзеге асыруда тәжірибелік-эксприменталдық ... ... ... ... ұйымдастырудың мақсаты мен міндеті......
2.2 Тәжірибелік-эксперименталдық жұмысты нақтылау кезеңі......................
2.3 Тәжірибелік-эксперименталдық жұмыстың қалыптастыру кезеңі............
2.4 ... ... ... мен ... ... ... көкейкестілігі. Әлемдік өркениет үдерісіндегі білім құндылығының артуы жағдайында еліміздегі білім беру ісін одан әрі ... ... ... мен ... ... ... талаптарына орай, Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаев «...Заманауи прогрестің мәнін білуіміз керек. Қазіргі шындық мынандай: бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... ұлт – 2020» идеясының мақсаты – жаңа қазақстандықтарды тәрбиелеу. Елді адам капиталы арқылы бәсекеге қабілетті ету. Бәсекенің ...... ... Бұл үшін ... ... жүйесінің инновациялық дамуына жол ашу керек, екіншіден, ... ... ... алу қазіргі қоғамдық үдерісте тұлғаның ұлттық санасын, ұлттық болмысын, ... ... ... ... ұлт ... ... ... құндылығы болып табылады.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасында да тұлға бойындағы ғылыми-ақпараттық мәдениетті қалыптастыру, ұрпақтан ұрпаққа ... ... ... осы ... ... ... ... отырып, жүйелі түрде білім кеңістігіне енгізу керек күттірмейтін мәселе тұрғысынан қарастырылып отыр.
Елімізде білім беру жүйесіндегі білім мазмұны ... ... оны ... мен ... ... ... ... және дамыта түсуге, ғылым мен білім беруді ұштастыруға ықылас жоғары. Ақпараттық қоғам жағдайында экономика, ... ... ... т.б. қоғамдық өмірдің барлық салалары ақпараттық кеңістікке еркін енуді қажет етеді. Бұл тұрғыда білім беру ... ... ... пен ... жүктелгендігі, үздіксіз білім беру жүйесіндегі ақпараттарға деген ... ... ... беру ... ... жыл ... ... ғылыми жобалар сайысына белсенді қатысуы ғылым кеңістігінде ақпараттық мүмкіндікті мәдениет деңгейінде игерудің түрлі педагогикалық тетіктерін туындатып отыр.
Қоғамның осы салаларының дамуы ... ... ... емес ... ... ... Олай болса, білім беру үдерісіндегі басты талаптардың бірі – ғылыми-ақпараттық ... ... ... алу және оны практикалық деңгейге сай қолдануды негіздеу болмақшы. Ғылыми-ақпараттық мәдениеттің толыққанды деңгейі жоғары оқу орны студенттері үшін аса қажетті ... ... ... осы тұста атап өту керек. Жалпы ақпараттық мәдениеттің қалыптасу үдерісінің кеңеюі, ғылым мен білімге ұмтылудың жаңаша талпынысының қанағаттандырылуы көп ... ... ... ... ... қажеттіліктерге орай, осы бағыттағы педагогикалық зерттеулер ХХІ ғасырда ... ... ... алынып, нақты нәтижелерге де қол жеткізді. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... қажет етеді.
Педагогикалық тарихи білім беру мәселелері әр уақытта да ғалымдардың назарынан тыс қалмаған. Мәселен, Ш.А. Абдраман, Қ.Ж. ... Қ.М. ... С.И. ... Г.К. ... Б. ... Г.З. Әділғазинов, Ю.К. Бабанский, А.П. Беляева, В.П. Беспалько, Е.И. ... Б.С. ... Б.А. ... Н.А.Завалко, С.Т. Каргин, К.М. Кертаева, Н.П. Ким, С.З. Қоқанбаев, В.В. Краевский, А.Қ. Құсаинов, Ш.М. ... Н.А. ... А.Қ. ... А.П. Сейтешев, М.Н. Скаткин, В.А. Сластенин, Г.О. Тәжіғұлова, Ә.Ә. Усманов, Н.Д. Хмель, Л.А. Шкутина, т.б. ... ... ... ... ... ... ... білімдердің көлемінің артуы, әлеуметтік ортаның талаптарының күшеюі жағдайында кез келген сала маманын, оның ішінде кәсіби оқыту педагогтарын даярлау процесі үшін ... ... ... маңызы арта түседі.
Тарихи-педагогикалық білім берудің жалпытеориялық негіздерін құруда М.В. Аверин, А.Г. ... И.В. ... Е.В. ... И.А. ... В.А. ... Б.Т. ... Л.Н. Коган, Н.В. Кузьмина, И.Я. Лернер, В.Я. Ляудис, А.К. ... Н.В. ... т.б. ... ... ... ... ие.
Зерттеудің нысаны: білім берудің педагогикалық процесі.
Зерттеудің пәні: педагогика пәні.
Зерттеудің мақсаты: тарихи-педагогикалық білімнің жалпы білім беру процесіндегі маңызын ашып көрсету.
Зерттеудің ... ... ... ұғымын ашып көрсету;
• тарихи-педагогикалық білімнің ғылыми аспектілеріне сипаттама беру;
• тарихи-педагогикалық білімді педагогикалық пәндер арқылы оқытудың ... ... ... ... беру ... эксперименттік іс-әрекетті ұйымдастыру әдістерін талдау;
• тәжірибелік-эксперименталдық жұмыстың қорытындысы мен ... ... ... ... және теориялық негіздері: педагогика ғылымының дамуы, оның дамуындағы тарихи кезеңдердің ролі туралы философиялық, психологиялық және педагогикалық ... ... ... ... және ... ... жалпы әдіснамалық тұжырымдамалары.
Зерттеудің әдістері:
Зерттеу жұмысында алдыға қойылған міндеттерді шешу және ... ... үшін ... ... ... ... ... талдау, синтездеу, жіктеу, жүйелеу, үлгілеу, тәжірибені қорыту әдістері; зерттеу нәтижелерін қорыту ... ... ... пайдаланылды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы және теориялық мәнділігі:
1) «тарихи-педагогикалық білім ... ... мәні ... ... ... ... отырып, эксперимент ұйымдастыру үлгісі құрастырылды;
3) тарихи-педагогикалық білім берудің тиімділігі педагогикалық эксперимент арқылы дәлелденді.
Зерттеудің практикалық ... ... ... ... беру барысында жас мамандардың құзыреттілігін қалыптастыру әдістемесі жасалды.
Дипломдық жұмыс құрылымы: жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, әдебиеттер ... ... ... ... ... ... пәндерді оқытуға ендірудің теориялық негіздері
1.1 «Ғылыми білім», «Оқу білімі», «Тарихи-педагогикалық білім» ұғымдарының мәндеріне сипаттама
Егемен Қазақстан өз тарихында күрделі бет – ... ... ... ... ... Республика тәуелсіздік алып дүниежүзілік қоғамдастық танып егеменді мемлекетке айналды. Еліміздегі әлеуметтік – экономикалық мәселелерді шешу ... ... ... дамуымен және олардың кәсіптік жағынан қалыптасуымен тікелей байланысты. Нарық экономикасына көшу, құқықтық мемлекет құру және азаматтық қорғау талаптарын ... ету, ... беру ... ... ... ... қажет етіп отыр. Мұндай маңызды да күрделі мәселелерді шешу ... ... ... мен ... ... ... ... сүйенудің қажеттілігі анықталуда. Осы тұрғыдан алып қарасақ, еліміздің оқу-ағарту, білім беру ... ... ... ғана ... мазмұны жағынан да жаңа дәуір басталды.
ХХІ ғасырға аяқ басқан Қазақстан күрделі тарихи бетбұрыстар мен қоғамдық жаңғырулар тұсында тұр. Қоғам ... ... жаңа ... ... ... саласындағы уақыт тудырған күрделі әлеуметтік өзгерістермен айқындалады. ... ие ... 15 жыл ... ... ... жаңа ... ... көтеріліп, өзгермелі әлеуметтік-жағдайда жаңа Қазақстандық қоғам дүниеге келді.
Бүгінде өз ... өзі ... ... оның ... халқы экономикасы мен әлеуметтік жағдайы, мәдениеті, ғылымы, білімі қоғамның жаңа даму белесінде. 15 жылдық тарихымызға көз жіберсек,қоғам мен экономиканың дамуы ашық ... ие ... ... бағыт кең өріс алып, адамға жан-жақты экономикалық, саяси, діни таңдау ... ... ... ... ... ... құқығы жүзеге асырылды, десек те қабылданған қаулылар, ұсынылған әдістемелік немесе теориялық тағылымдық талаптар дәл қазіргі таңда, толыққанды қызмет ... ... жоқ деп ... ... ... ... қаншалықты мемлекеттік ведомствалық деңгейлерде, теория жүзінде нақтылы ережелер тобы қабылдағанымен де іс жүзінде олар тек ... ... ... ғана қалып отыр. Оның себептері көп жағдайларда кейбір қалыптасып қалған ... ... ... ... ... ... ... отырған мемлекеттік шараларға қарамастан өсе түсуі, жаңа әлеуметтік топтардың арасындағы алшақтықтың арта түсуі, осындай жалпыға ортақ әлеуметтік, экономикалық, ... ... ... ... ... ... ... жағдайды күшейту ең алдымен еңбек пен тұрмыс, білім мен мәдениет, ... ... ... ... өсу, бос ... ... ... тағы басқа қоғамдық мәнді мүдделерді дамытып, неғұрлым толық қанағаттандыру ... ... ... ... ... ... ... әлем үшін ғаламдық сипатқа ие болып отыр. Адамдардың әлеуметтік жағдайы мен әлеуметтік тәрбиесі салауаттылық деңгейінің көтерілуі – бұл жеке ... қана ... ол ... ... ... ... ... адам ресурстарының өсуі үшін де қажетті шарт.
Соңғы он бес жыл ішінде біздің көк байрақты қазақ елінің өзге жұрттар бір ... ... ... ... басынан жүріп өткергені ақиқат. Біз өзіміздің дербес мемлекет ретінде өмір сүре алатынымызды дәлелдеп қана қоймай, келер ... ... ... ... ... Азиядағы тұңғыш барысқа айналатынымызға әлем жұртшылдығының көзін жеткіздік. Сонымен қатар, халықтың болашағы және оның ... ... тек, ... ғана емес, өскелең ұрпақтың тәрбиелігімен де анықталады. ... ... беру ... тәрбие мақсаты, формалары және құралдарын анықтау маңызды болып табылады. Ақиқатқа, әділетке, бірлік пен ... қана ... ... ... ... ... ғана ... ол өнерді, еңбекті, жаңашылдықты таңдайды. Олардың өзгешелігі өнер, білім, ғылымды, техниканы игеруінде.
Қазақ ағарту және ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық өзгерістермен тікелей байланысты.
Ұлттық тарихи-педагогикалық идея, педагогикалық қызмет – ... ... бойы ... жалғасатын, маңызын жоймайтын зерттеудің қайнар көзі. Зеңгір аспандағы бір-бірімен біте қайнасқан ... аса ... ... ... ... түрде тұтасып және тілдесіп кетуі – бүкіл дүниежүзілік әдебиет тарихындағы, көркем ... ... бір ... ... ... пен ... ... ғана ғұлама ойшылдар мен гуманистер көзқарастары, қазақтың дәстүрді ... ... ... ... ... қана ... жүйелі түрде зерттеуге халқымыздың бай рухани мұрасын игере отырып, ұлттық өзіндік сананы қалыптастыруға, ... де жеке ... ... Сол ... біз ... ... ... ұлттық тәлім-тәрбие тұрғысында тарихи-педагогикалық білімді педагогика пәндерінде енгізуге ... ... ете ... олардың бүкіл ұлттық ағартушылық және педагогикалық идеяларды зерттеу объектісінің аясында ... ... ... ...... ... бір ... ұғымдарының, деректері мен пайымдарының жиынтығы. Білім адамзат мәдениетінің ауқымды ұғымдарының бірі болып ... Ол ... ... ... ... ... ... де терең ұғымдармен тығыз байланысты, әрі солар арқылы анықталады. Білімді танымдық дәрежесіне, шындықты жан-жақты қамтуына, ... ... жете ... ... мен ... қарай мынадай түрлерге бөлуге болады: тұрмыстық білім, ғылымға дейінгі білім және ғылыми білім, ... ... және ... ... ... қай түрі болсын адамзат тәжірибесінің негізінде дамып ... ... ... іс-тәжірибесіне қызмет етеді. Ол барлық салада тәжірибенің деректері мен мәліметтерін жинақтап, ... ... ... ... тыс ... ... ... ішкі сырына тереңдей бойлау арқылы тиісті заңдылықтарды ашады. Ғылымның күші себеп-салдармен түпкі байланыстарды талдап қорыта білу мүмкіндігімен айқындалады.
Теория-түсінігінің мәні ... бір ... ... ... ... ... ... жинақталған тәжірибесі ретінде қарастырылады. Кең мағынада алғанда бұл – қоғам мен ойдың, табиғаттың ... даму ... ... ... ... мен ой, табиғат заңдылықтарын ғылыми тұрғыда түсіндіру міндеттерін атқара отырып, теория ... ... ... ... ... ... ... мен ғылым білім жүйесі және таным әдісі ретінде де бой ... ... ... – матиматика ғылымы; таным теориясы – философиялық ілім). Бұл тұрғыдан келгенде, «теория» мен «ғылым» ... ... ... ... ... олар ... ұқсас емес: ғылымның негізгі атқаратын қызметі теорияларды өмірге әкелу ... ... ... бір ... іс-әрекеті мен танымы саласындағы теориялық идеялардың жиынтығы ғылымның өзегін құрайды. Ғылыми деректер әрқашан тәжірибе мен практика арқылы тексеріліп сынақтан өтеді. ... мен ... ... ... ұқсас түсініктердің негізгі мәні педагогика саласына да қатысты.
Педагогика ... ... мен ... ... ... зерттейтін теориялық және қолданбалы ғылымдардың жиынтығы ретінде қарастырылады. Нақтылай түссек: педагогикалық теориялар мен практикалардың жиынтығы болып табылатын ... ... мен ... беру ... ғана ... ... бірге оның заңдылықтарын да зерттеуге бейімделген.
Педагогика бұл-адамзат ... ең ... және ... ... ... ... болып табылады. Себебі: педагогикалық білім ұғымы ұрпақты білімге дайындау ... ... мен ... адам әрекетінің ерекше аймағына кіреді. Педагогика барлық ғылымдар сияқты философия ғылымы аясында қарастырылды. Ежелгі грек ... ... ... ... ... Платон, т.б. ғылымдарының педагогикаға қосқан үлесі зор. «Педагогика» деген ұғым көне грек елдерінде б.э.б. 2,5 жылда пайда болған дейді. ... ... сөз, яғни ... көне грек ... шыққан, ол балаларды ертіп жүру, баланы жетектеп мектепке апаруы деген сөз. Анығырақ ... ... ... ... ... екі ... "пайс" - балалар және "эгейн" - ба¬ланы басқару, тәрбиелеу, жетектеу, бағу ... ... Адам өмір бойы ... және қайта тәрбиеленеді. Пе¬дагогика - бала жайындағы ғылым, олай болса ол ұрпақ тәрбиесі жайындағы ілім. Адам ... ... ... ... ... ... ... ілімі де үнемі өзгеріп отырады. Қазіргі кезде ... ... ... аясы ... ... Сондықтан "педагогика - бала тәрбиесі жайындағы ғылым", -деп шек қоюға болмайды. Педагогиканың ғылыми ... ... - ... ... қоғамдық өмірдегі тәрбиенің мәні мен рөлін анықтайды. Педагогика - жалпы адам тәрбиесі жайындағы ғылым . Ал тәрбие - жастарды ... ... және ... ... оларға қоғамдық тарихи тәжірибені үйрету процесі. Педа¬гогика пәнін (зерттейтін) толық түсіну үшін ең ... ... ... ... ... ... өзіне тен зерттейтін саласы және ғылыми ұғымдары бар. Мысалы, философиядағы ... ... ... "қозғалыс"; саяси экономияда- "қоғамның өндіргіш күштері мен өндірістік қатынастары", ал ... - ... ... беру", "оқыту"жатады.
Педагогикалық ұғымдар арқылы педагогикалық құбылыстарды, олардың байланысын танимыз.
Педагогикалық ұғымдардық бірі - ... ... - ... қоғамдық өмірге және өнімді еңбекке дайындау мақсатын ... жаңа ... ... ... беру процесі. Тәрбие ұғымы кең мағынада әлеуметтік қоғамдағы ... ... ... тәрбие салаларын, атап айтсақ: отбасы, мектепке дегіінга мекеме, оқу тәрбие орындары, еңбек ... ... ... ... орындарын қамтиды. Біздің мемлекетте бұл салалар қоғамдық, мемлекеттік мақсатқа қызмет етеді.
Кең мағынада деген ұғымда бүкіл сыртқы әсерлердің, адамды қоршап тұрған, ... және ... ... ... мақсатты іс-әрекеттерінің ықпалымен адамды қалыптастыру.
"Тәрбие" ұғымы тар мағынада "Тәрбиеші тәрбиелейді", кең мағынада "Өмір ... деп ... ... ... ... анықтауда зор мәні бар.
Тәрбие - тар мағынада жеке ... ... ... жеке ... ... бір қасиетін қалыптастыруға, меселен, эстетикалық талғамын тәрбиелеуге ... ... жаңа ... ... ... ... ... коғамның алға қарай дамуын қамтамасыз ететін процесс. Тәрбие -педагогикалық кең мағынада қоғамның арнайы ... ... - ... ... тәрбиешілердің басқаруымен жүргізілетін мақсатты үрдіс. Олар арнайы тәрбие жұмысын ұйымдастырып, жеке адамның қалыптасуына ықпал жасайтын жиынтық факторларды ... ... ... ... ... ... әр түрлі теориялар мен пікірлер айтылып келеді. Тәрбиені әресек адамдардық балаларға ықпал жасауы деп түсіндіруінілер де бар. Бұл жағдайда бала ... ... ... қарастырылады. Ол педагогикалық процестің субъектісі бола алмайды, яғни, өздігінен ойланып, белсенді іс-әрекет жасай алмайды. Бұдан тәрбиеге бір ... ... беру ... беру - табиғат пен қоғам жайында жинақталған ... ... жеке ... ... және оны ... тиімді етіп қолдана білуі.
Білім беру ұғымын педагогикаға тұңғыш енгізген И. Песталоцци.
Білім беру - оқыту мен тәрбие ... ... және жеке ... ... ... жасайтын процесс.
Оқыту - білім берудің негізгі жолы. Оқыту екі жақты, бір текті ... ... ... білім беріп, іскерлік, дағдыға үйретеді.
2. Оқушы таным міндеттерін жете түсініп, жаңа білімді, іскерлікті, дағдыны игереді және оларды ... ... ... ... алуы тек ... ... нетижесі емес, оның; білім алуына көпшілік ақпарат құралдары кино, радио, телехабар, т.б. ықпал жасайды.
Сонымен бірге адамның ... ... ... ... ... да ... ... меселелері саласын толықтырады.
Жеке адамның дамуы - бұл ішкі және ... ... ... және ... ықпалымен жеке адамның қалыптасып жетілу процесі. Жеке адамның дамуы мен жетілуінде мақсатты түрде жүргізілетін тәрбие және оқыту шешуіні рөл атқарады.
Жеке ... ... ... ... маңызы зор. өзін-өзі тәрбиелеу - адамның саналы түрде, белгілі бір мақсат көздеп өзінің ... ... ... ... дағдысына бағытталған жұмыс.
Негізгі педагогикалық, ұғымдар – тәрбие, білім беру, оқыту біріне-бірі тәуелді, табиғи байланысты. Бұл ұғымдар жастарды өмірге, тәжірибеге дайындаудың ... ... ... ... ... ... практика жүзінде болсын бізді бүгінгі және өткен тәжірибелермен таныстырады. Педагогикалық теория педагогикалық құбылыс заңдылықтарының байланысын ұғынуға мүмкіндік туғызады, педагогикалық ... ... ... ... ... мен ... ... жете болжауға көмектеседі. Өткендегі көрнекті теоретик педагогтар (Я.А.Коменский, К.Д.Ушинский т.б.) ... ... ... ... құнды идеялармен байытты. Бұл тұрғыдан алғанда педагогика ғылымы мен педагогикалық теория бірін-бірі ... ... ... ... ... ... біріктіретін негіз, қайнар көз, практика болып табылады. Міне, сондықтан да, «педагогикалық ғылым» және «педагогикалық теория» атауларын жиі ... ... біз ... ... ... ... ... көздейміз.
«Іс-әрекет» ұғымы жалпы мағынасында адамның қоршаған болмысқа деген белсенді қатынасының маңызды формасы ретінде анықталады. Психология ғылымы іс-әрекеттің қозғаушы ... ... ... ... ... және ... ... қароастырады. Сондықтан мұғалімнің іс-әрекеті әрқашанда себептермен сабақтасып жатады, оны ескермей ... ... ... ... ... сөз ету ... емес.
Оқу процесін оңтайластыруды, Ю.К.бабанский пайымдағандай, педагогикалық іс-әрекеттерді оңтайлы қызметпен орайластыруға мүмкіндік ... ... ... ... деп ... Ал ... ... нәтижесі субъектінің білімі, іскерлігі және іс-әрекет объектісі, сондай-ақ шығармашылық қажеттіліктері мен ... ... ... ... оқу процесін ғылыми негізде басқаруды педагогикалық ғылым мен тәжірибе ... ... ... ... тиімділікпен ендіру мақсатында қолданылатын тәсіл ретінде қарастырамыз.
Жоғарыда аталған түсініктерді біз осы тұрғыда сараптап, сараладық. Бұнымен, әрине, бұл түсініктердің мәні мен ... ... жете ашып ... деп айта ... Олар ... ... ... педагогикалық теорияларды ендіруге байланысты оқу-тәрбие процесін оңтайластыру әдістерін талдау барысында нақтыланып негізделетін ... ... ... ... ... мен ... ... жоғары мектеп практикасына ендіру проблемасына қатысты көзқарастарға тоқталайық.
Олар:
Диалектикалық материалистік тұрғыда тәжірибе арқылы адамның санасында тәуелсіз материалдық дүниенің ақиқат шындығы бар ... ... ... ... ... ... тәжірибе адамдардың қоғамдық іс-тәжірибелерінің тұтас жиынтығынан құралады. Ол қоғам адамының ... ... ... ... практикалық процесте, ең алдымен адамның табиғатты өзгертіп, өзі де өзгеріске ұшырайтын материалдық іс-әрекеті негізінде туындайды.
Философиялық ілім тәжірибені енжар ... ... ... ... ... ... дүниеге практикалық әсері деп таниды. Әсер етудің ... ... ... ... ... ... ... негізіндегі қасиеттері, заңдылықтары ашылады, іс-әрекетердің мақсатқа сәйкес әдістері мен ... ... ... ... ... объектінің сыртқы дүниемен өзара әрекеті және сондай әрекеттің нәтижесі ретінде түсіндіріледі. Бұндай ұғымдағы тәжірибе қоғамдық практиканың тұтас жиынтығымен тікелей ұласа ... ... ... мен ... ... ... ... ретінде қызмет етеді.
Осындай бастапқы көзқарастар педагогикалық тәжірибені адамның оқуы, білім алуы және тәрбиесі жөніндегі практикалық ... және жеке ... ... ... ... ... білім, еңбек және политехникалық даярлығы, дүниетанымының қалыптасуы, ... ... ... және дене ... эмоционалды-еркіндік өрісі, мінезіндегі басты ерекшелігі және т.б.) айқындалатын сол әрекеттердің ... ... ... ...... ... ... болып есептелетін және объективтік дүниені танудық, білудің және ғылыми білімнің ... ... ... ... ... философия негізінде дамиды. Мысалы: диалектикалық материализм табиғаттың, қоғамның және адам баласы ... ... ... ... ... басшылыққа ала отырып, педагогика педагогикалық оқиғаларды жалпылама түрде ғана ... ... ол ... ... ашады, тәрбиедегі себепті, нәтижелі байланыстарды анықтайды, тәрбиенің болашағын көрсетеді.
Педагогиканың методологиялық негізі диалектикалық және тарихи материализм болғандықтан, диалектикалық әдіс педагогикалық құбылыстарды ... пен ... ... ... ... өмірдің басқа құбылыстарымен байланыста және өзара әрекеттестікте алып қарастыруды ... ... - ... білу ... ... ... Ғылымның методологиясы - ғылыми зерттеу әдістерін, белгілі бір ғылымның пәнін (зерттейтін жері) зерттеу кезінде басшылыққа ... ... ... ... ... өзінің зерттейтін саласы, оған тән зерттеу әдістері бар. Оның сипаты зерттеу ... ... ... байланысты.
Педагогиканың методологиясы дегеніміз - кез келген педагогикалық мәселені зерттеу негізіне жататын жалпыға ортақ ережелер, философия заңдары. Кез келген ғылым ... ... ... ... ... ... ... өзіне тән әдістерін қолданады. "Даму" сөзі - философиянікі.
Ғылым өз пәнін үнемі зерттеп отырмайынша дами ... ... ... да ... ... ... ... беру, оқыту мәселелерін зерттеуге бағыттайды. Педагогикалық зерттеу әдістері - педагогикалық болмыс туралы зерттеуші жинаған ... және ... ... ... ... ... ... теориялық және эмпирикалық деп бөлінеді. Теориялық әдістер: ғылыми педагогикалық әдебиеттерді талдау; ... ... ... ... салыстыру. Эмпирикалық әдістер: мәліметтерді жинау (бақылау, әңгімелесу, сауалнама, тест); тексеру және ... ... ... ... математикалық, статистикалық, графикалық, кесте; баға беру әдістері (өзін-өзі бағалау, рейтингі, педагогикалық консилиум); зерттеу нәтижелерін ... ... ... Зерттеулерде мына әдістер пайдаланады.
Педагогикалық бақылау.
Бақылау баланың мінез-құлқын әр түрлі жағдайларда көруге мүмкіндік береді.
Бақылау арқылы мұғалім өте құнды материалдар алады. ... - ... ... көрсеткіші.
Л.Н. Толстой "Мұғалім баланы үнемі бақылап, ол ... ... ... үшін ... ... керек", - деген.
Бақылау нәтижелерінің дұрыс болуы оған сезім мүшелерінің бәрінің қатысуына байланысты.
Күрделі бақылау - зерттеу жұмысында қолданылатын бақылау.
Бақылау арқылы қандай да бір ... ... ... ... ... ол ... ... жиналады.
Бақылау - еңбек операциясының, іс-әрекеттің құрамдас бөлігі. Алынған мәліметтер бірден өңделеді. Бақылаудық негізгі қызметі - зерттелетін процесс туралы ... ... ... баға ... Ол ... бас ... жүргізіледі. "Нақты пайымдау" ой елегінен өткізумен байланысты, ... әдіс ... ... ... құбылыс, процестердің байланысы ашылып, ғылымда белгілі құбылыстарға түзетулер енгізіледі.
Бақылау тиімді болу үшін басқа әдістермен байланыста қолдану керек. Мысалы, эксперимент ... және ... ... ... ... емес.
Зерттеушінің зерттеу объектісімен байланысына қарай тікелей, жанама, ашық, жабық ... ... ... ... ... ... тіркеу әдістері белгіленеді.
Тікелей бақылауды жанама бақылау толықтырады. Жанама ... ... ... жүргізіледі. Мысалы, бастауыш сынып оқушыларының ойындарын, жоғары сынып оқушыларына бақылаттыруға болады. Ол үшін зерттеуші нақты нұсқаулар береді, бақылаудық табыстылығы, зерттеушінің ... ... ... ... ... ... - зерттеуші мұғалімнің іс-әрекетін, екіншісі - оқушылардың, үшіншісі - жекелеген оқушылардың іс-әрекетін белгілейді.
Зерттелетін педагогикалық ... ... ... енуге мүмкіндік беретін өзін-өзі бақылау. Мысалы: бастауыш сынып оқушылары зерттеушінің сұрауымен ... ... ... ... уақытты, үй тапсырмасын қалай орындап жүргендерін жазады. ... ... ... ... ... табиғилығына байланысты.
Адамның жеке өзі қалғандағы және біреу қарап тұрғандағы мінезі түрліше болады. Сондықтан бұлтартпас дәлелдер алу үшін ашық ... ... ... ... ... ... процестің нақты көрінісін береді.
Ашық және жасырын бақылау көмегімен алынған мәліметтер оқиғаның толық суретін ... ... ... ... ... ... ... толық жүргізу. Мысалы: сабақ, тәрбиелік іс-шара, т.б. объектілер үзіліссіз қаралады.
Монографиялық бақылау арқылы алуан түрлі педагогикалық құбылыстар бақыланады. Мысалы: биыл бірінші ... ... ... ... ... - оқушының мәдениеттілігі, ой-өрісі, мінезі, т.б.
Бақылау фактілері кезінде белгіленіп отырылмаса, жақсы жүргізілген бақылаудық өзі де құндылығын жоғалтады. Бақылауды күнделік ... ... ... ... Ең ... ... денсаулығы, отбасының құрамы, ата-аналарының мамандығы жөнінде қысқаша мәлімет беру ... ... ... ... ... ... ... Жазулар хронологиялық тәртіппен жүргізеді. Сабақ кезінде, үзіліс уақытында, ... тыс ... ... ... ... ... ... мұғалімнің уақыты жоқ. Дегенмен, қысқаша жазып отыру керек болады. Оқушылардың айтқан сөздерін, олардың сөздерінің ... тән ... ... ... сөзбе-сөз жазған жөн.
Әңгіме әдісі. Бақылау мәліметтері әңгіме әдісі арқылы түскен деректермен толықтырылады. Оның ... ... ... ... ... жеке ... ... ерекшеліктерін ескеруді керек етеді. Себебі, кейбір оқушылар мұғалім сұрағына жауап бермей, өзінше сақтанып ар ... ойын ... ... ... мұғалім алдын ала дайындалу керек. Жауаптар дәптерге жазылады. Кейде оқушыға білдірмей магнитафонға жазуға ... ... ... және экспериментпен ұштасса, нәтижелі болады.
Педагогикалық эксперимент - педагогика ғылымындағы негізгі әдіс. Эксперимент - ... және ... ... да бір әдісін, тәсілін тәжірибе арқылы сынақтан өткізу. Педагогикалық эксперименттің негізгі міндеті - педагогикалық ықпал мен оның ... ... ... ... ... өткізер алдында белгілі бір педагогикалық әдіс-тәсілдің тиімділігі туралы ғылыми гипотеза айтылады. Ғылымға сүйеніп жасалған, алдын-ала айтылған ой - ... деп ... ... көп оқушылар қатысады. Жергілікті, микроэксперименттерге аз оқушы қатысады. Кең көлемді, ірі ... ... ... ... және ... ... ... органдары өткізеді. Мысалы, XX ғасырдық 60-жылдарында балаға алты ... ... ... ... беру ... ... оған көп оқушылар қатысқан эксперимент өтті. Нәтижелері жақсы болған соң балалар алты ... ... ... ... көшті.
Ойдағы эксперимент - іс-әрекетті санада жасау. Жасанды жағдай - бір не бірнеше оқушыны ұжымнан бөлу. ... ... ... ... да бір әдісінің тиімділігі туралы қорытынды болғанда өткізіледі.
Тексеру эксперименті, ғылыми педагогикалық зерттеу институттары ... ... ... ... мектептерде тексеру эксперименті арқылы зерттейді. Мектептегі озат тәжірибелерді зерттеу ... ... ... болжамды анықтау үшін тексеру эксперименті қолданылады. Мысапы, педагогикалық ғылыми-зерттеу институттары жаңадан шығарылған оқулықтардың, бағдарламалардың ... ... ... ... ... Оқу мен тәрбиенің мазмұнын ұйымдастыру түрлерін, принциптері мен әдістерін жаңадан құру үшін арнаулы эксперимент жүргізіледі, оны жасампаз эксперимент ... ... ... ... ... ... деп ... Озат және көпшілік тәжірибені зерттеу процесінде жасалған гипотеза тексеріледі. Жасампаз, өзгертуші эксперимент арқылы жақсы жағдайлар жасалады. Зертханалық эксперимент жүргізу үшін бір ... ... ... ... ... алу ... эксперимент өткізу үшін зерттеуші жобаны оқу- тәрбие, басқару жұмысының күнделікті жоспарына енгізеді. Зертханалық эксперимент арқылы зерттеуші өзінің ... ... ала ... үшін жасанды жағдайлар жасайды. Ол рөлдік ойынға ұқсас, себебі тәжірибедегі керек ... ... ... ... ... үшін ... Нәтижесінде эксперимент бағдарламасы жан-жақты түзетіліп, табиғи экспериментте ... ... ... ... ... ... жағдайында жаңа үлгі бойынша тәрбие, білім беріледі.
Мектеп құжаттарын зерттеуде кейбір күдікті жайттарды құжаттарға сүйеніп зерттеуге болады. ... ... ... журналдары, оқушы күнделіктері, сыныптың оқу-тәрбие жоспары, үйірме жұмыстарының жоспары мен есеп, үйірме ... ... ... ... мектептің жылдық есебі, мұғалімдердің озат тәжірибесі негізіндегі ... ... және ... жұмыстарының тақырыптарына жазылған баяндамалар мен ғылыми мақалалар жатады. ... ... ... ... мәліметтеріне сүйеніп зерттейді. Оқу жұмысының жетістіктері менкемшіліктерін ашып, тиісті қорытынды шығаруға мүмкіншілік береді.
Оқушылардың жұмысын зерттеу. Оқушылардың ... ... және ... ... ... пәндер бойынша дәптерлері, әр түрлі тақырыптарға жазылған баяндамалары мен рефераттары және ... ... ... ... ... ... ... мәліметтермен қаруландырады. Оқушылардың дербес қабілетін, оқуға және еңбекке көз-қарасын, тәжірибелік даярлығын, мұғалімдердің де іс-әрекетін зерттеп анықтауға болады. Оқушылардың өз ... ... ... ... және ... ... ... ұштастырып жүргізудің және осы сияқты дидактикалық мәселелерді қолданудық тиімді жолдарын іздестіреді.
Кибернетикалық және математикалық әдістерді педагогикалық ... ... Бұл ... әр ... ... ... ... сандық байланыстарын, олардың өлшемін, сапалық ерекшеліктерін айқындау үшін қолданылады. Бұл үшін әр түрлі көрсеткіштерді, мысалы, оқушының сабаққа қатысуын, алған ... ... ... ... ... т.б. ... уақыт ішінде қалай өзгеруін тіркеу, тәртіпке келтіру немесе реттендіру, яғни, бөліп отыру жүйелі жүргізіледі.
Педагогикалық зерттеулерде математикалық әдістерді қолдану эксиперименттік зерттеулердің ... ... ... ... ... үшін қажет.
В.И.Ильин педагогика әдіснамасының құрылымын төмендегідей деңгейде көрсетіп берді:
- Дүниетанымдық. Бұл деңгейде аксиология ғылымы қалыптасады. Негізгі эталондар, идеалдар мен ... ... ... ... негізіне сүйеніп, дүниенің арнайы – ғылыми бейнесін жасайды.
- Эпистиомологиялық. Бұл деңгейде ғылым онтологиясы: архитектоника ғылымына рефлексия жасалады; педагогика ... оның ... ... ... ... ... логикалық жүйесі – қорыту ережесі мен заңдылықтары, аксиомасы;
- Гносеологиялық деңгей, мұнда педагогикалық зерттеудің әдісі мен процедурасы, құрылуы, нормасы ... ... ... ... ... практиканың теориясын мазмұндау және әдіснамалау, ғылыми-бағдарлы практиканы практика-бағдарлы етіп, құралдарын қалыптастыру.
Әдебиеттерді зерттеу және талдау педагогика әдіснамасының негізгі бағыттарын ... және оның ... ... ... ... ... ... әдіснама бойынша зерттеудің негізгі бағыттары:
- педагогиканың негізгі бағыттары (педагогикалық өркениет, педагогикалық парадигма, білім философиясы ғылымы, философия білімі, ... ... ... ... қалыптастыру, педагогикалық ғылымтануға кіріспе);
- педагогикалық әдіснаманың қазіргі заманғы түсінігі. ... ... ... ... ... ... білім, әдіснамалық зерттеу, әдіснамалық тұжырымдама мен мектеп, әдіснамалық зерттеу принциптері, әдіснамалық зерттеу мәдениеті).
Бірінші бағыттың ұғымы – педагогикалық өркениет және ... ... шын ... оның әдіснамалық негіздері мен парадигмасына қатысты дағдарысты жағдайдпа. Парадигма – бұл ғалымдар тобы мақұлдайтын арнайы ... ... Ол ... да бір ... ... ... ... мен негізгі ережелер жиынтығы. Ғалымдардың (Г.И.Рузавин, В.П.Кохановский, А.П.Валицкая, т.б.) пікірі бойынша әлеуметтік танымның жаңа әдіснамалық шеңберінде субъект-объект ... ... ... ... ... ... жатыр.
Педагогика әдіснамасының келесі түсінігі – ғылым филоссофиясы, білім философиясы, тәрбие философиясы, социум ... ... Қай ... болсын, жаћанданудың тарихи таным үрдісін түсіндіруде ғылым және ғылыми-білім дегеніміз не? Деген сұрақтарға түсініктерді қажет етеді. Ғылым философиясы саласында В.С.Степиннің, ... ... ... ... таным динамикасы мен құрылысы туралы сипаттама берілген.
Ғылымтанудың әдіснамалық талдауы 4 деңгейге ... ... ... ... ... ... мен ... формалары) бұл деңгейде зерттеу бағыттары оның стратегиясы, пән мен оның объектісін анықтау тәсілдерін қамтамасыз ету қызметін анықтау;
2) Жалпығылымилық әдіснама (жалпы ... ... мен ... формалары) бұл деңгейде зерттеу бағыттары оның стратегиясы, пән мен оның ... ... ... ... ету ... ... (педагогика ғылымдарына қатысты зерттеу принциптері мен процедуралары, зерттеу әдістерінің жиынтығы) ... ... ... ... ... үшін ... категориялы-түсініктемелі аппараты мен психологияның, социологияның т.б. ғылымдардың бірлесіп, арнайы, нақты зерттеулері бір-бірімен аралас ғылымдар және педагогика әдістерінің қажетті жиынтығын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... және ... яғни бірыңғай және эмпирикалық материал мен оның алғашқы өңделуін алу үшін қажетті процедуралар жиынтығы.
Практиканың әдіснамалық әрекетін анықтау үшін ... ... ... ... қарастырамыз.
Педагогика әдіснамасының пәні дегеніміз: а) маңызды педагогикалық зерттеу мәселелері және ... ... ... педагогиканың орнын анықтау; б) нақты педагогикалық білімдерді іздеп табу тәсілдері мен принциптері, оны ... мен ... ... в) ... ... ... мен құру ... құрылысы; г) ғылым мен практиканың өзара әсер етуінің тиімділік жағдайы, педагогикалық практикаға ғылымның жетістігін ендіру ... мен ... ... мен ... ... даму перспективасы мен тенденцияларын, практикаға байланысты әдіснаманың ... мен ... ... ... ғалымдар табысты жүзеге асырып отыр.
Бірқатар ғалымдардың педагогика әдіснамасын ... ... ... ... ... ... белгілейді (педагогика пәні, педагогика міндеттері мен қызметі, адам туралы ғылым жүй9есінде педагогиканың орны, ... ... ... және ... ... ... басқа ғылымдармен байланысы, педагогиканың түсініктеме-терминологиялық жүйесі);
- Педагогикалық жағдаяттар ғылыми-таным үрдісі (зерттеу әдістерін таңдау проблемасы; зерттеу әдістерінің ... ... мен ... ... ... және теориялық деңгейі, болжаудың әдіснамалық мәселелері);
- Педагогикалық білімдерді ... ... ... ... заңы мен заңдылықтарын зерттеу мәні, мақсат пен міндет, тәрбие мазмұнын анықтау, тұлға қалыптастыру факторларын салыстыру және ... ... ... ... ... анықтамаларды ұғымдық талдау кезінде педагогика әдіснамасы: 1) педагогикалық таным туралы үрдіс; 2) педагогикалық ... ... 3) ... нақтылықты жаңарту үшін тәсілдерді қолдану туралы білім.
Осыдан бізге маңызды ... ... ... ... – бұл ... теориясы құрылымы мен негіздемесі туралы білімдер жүйесі.
Педагогика әдіснамасы қоғам дамуының тенденцияларын талдау және ... ... ... ... анализ және синтез әдістерін пайдаланады, сонымен қатар басқару ... мен ... ... психология, педагогиканы зерттеу нәтижелерін қамтудан келіп шығады (М.А.Данилов).
Жалпы ... ... және ... ... ... ... ... мен ерекшеліктерінің дамуын ескере отырып, зертеулерде әлемдік ғылымда және қазіргі кезде қолданылатын теориялық-әдістемелік білім, тұғырлар, ұстаным және ... ... ... ... ... ... ... біздің көзқарасымызша, диалектикалық әдісті қолданған дұрыс. Ол ... ... оның ... ... үрдісі және дамуы зерттеулерінің шарттары мен құралдарын анықтауға, зерттеулердің объективтілігі және қорытындының шындылығын қамтамасыз ететін шарттар мен ... ... ... Диалектикалық әдіс зерттеулерде түрлі әдістер топтарын қолдану қажеттілігін негіздеуге мүмкіндік береді: жалпы ... ... ... ... және т.б. ... ... әрбір тарихи-педагогикалық үрдістерде, құбылыстарда, фактілерде ол мыналарды зерттеуді талап етеді: сыртқы әлеуметтік-тарихи және ... ... және ... ... ... беру ... ... факторлары; осы жүйелер қызметінің ішкі ерекшеліктері мен заңдылықтары нақты тарихи шарттарда; оқу-тәрбие әрекетінің түрлі ... беру ... ... ... ... ... және ... жүргізген кезде әдіснамалық тұғырлар номенклатурасы анықтамасына ерекше көңіл бөлу қажет. Тұғыр – қойылған зерттеу міндеттемелерін шешудің негізгі жолы, ол осы ... ... мен ... ... Ертеде әдістемелік тұғырлар санына келесілерді есептеген: нақты және абстракты, аналитикалық және синтетикалық, индуктивті және ... ... және ... және т.б. ... жылдары әлемдік ғылымда жаңа жалпығылымдық тұғырлар тізімі құрастырылған: жүйелі-құрылымдық, қызметтік, ақпараттық, үлгілік және т.б. Осылардың кейбіреулері барлық ... ал ... жеке ... қолданылады.
Тарихи-педагогикалық зерттеулерде тарихи-мәдениеттік, жүйелі-құрылымдық, әлеуметтік-формациялық, тұтастық, кешендік және басқа да тұғырларды ... ... ... ... ... компоненттеріне тұғырлар сәйкестігіне тән, ұстанымдар жатады. Зерттеулік тәжірибелер ұстаным гносеологиялық-әдістемелік ұғым болып табылатынын ... ... ... бір ... ... ... негізін құрушы бастамасын білдіреді, оның мазмұны нормативті-реттеуші сипаттамасын білдіретін белгілі қажеттіліктен көрінеді. Осы қажеттілікті сақтау – сәйкес әдістерді ойдағыдай қолданудың ... ... ... ... ... ... орны ... ұстаным – белгілі тұғырларды жүзеге асырудың құралы. Зерттеудің базалық әдіснамалық ұстанымдары, партиялық, объективті, тарихи болып табылады.
Жарамсыз партиялық ұстанымдар. Бүгінгі ... бұл ... ... ... ... оны тікелей өткен партиялық конъюктуралық пен апологенетикамен байланысатынын, кез-келген ғылыми фактілер, шешімдер Маркс, Энгельс, Ленин ... ... ЦК КПСС және ... ... ... ... мақаласы мен баяндамаларында расталатынын ескере отырып, біз біраз ... ... ... ... ... ... ... ежелгі және бүгінгі күнге дейінгі партиялық ұстаным жалпы – тарихи (сәйкес педагогикалық-тарихи) танымның әлеуметтік мазмұнын көрсетеді және құнды әлеуметтік-педагогикалық аспектілер, ... ... Бұл ... білім берудің дамуына арналған мемлекет саясатының белгілі критерийлер ұғымындағы қатаң белгіленген әлеуметтік-саяси бағыт. Кез-келген мемлекеттік бағыт, әрбір қоғамдық тап, әлеуметтік топ ... ... ... және ... ... ... ... олардың барлық өмірлік саладағы іске асырылу мүмкіндігін беретін партиялық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік машиналар арқылы билік ететін олигархия олардың әлеуметтік топтарына тиімді ... беру ... ... ... ... ... ... технологиясын және т.б. дамытады. Партиялық ұстаным ұғымын ғылыми зерттеу, ... ... ... ... дүниетанымдық, саяси ұстанымдарын және олардың әдісте өзгеше бейнеленуінің ашылуын талап ... ... ... ... партиялық, ежелгі және орта ғасырлық тарихшылардың зерттеулерінде орын алғанде орын алған. Шовинизм ... ... ... ... ұстанымдардың негізі ретінде, қазіргі кезде тарихи және ... ... ... ... ... ... ... ұстанымы. Әлеуметтану және басқа да қоғамдық ғылымдарда ... ... бұл ... қабылдамайды және оларды зерттеулерде қолдану міндетті емес деп ойлайды. Ғылыми-әдіснамалық ұстаным ретінде объективтілік, тарихи-педагогикалық фактілер, құбылыстар, үрдістердің жан-жақты жүйелі ... ... ... ... екі ... жүзеге асырады: а)зерттеу пәнін, оның педагогикалық теория және тәжірибесіндегі ... ... ... б)зерттеу объектісін біртұтас ретінде оның өткенін, болашағын және осы шағын жаңалау.Біз бұл ұстанымды тарихи-педагогикалық зерттеулерде қазіргі кезде қолдану ... және ... ... ... деп ойлаймыз.
Тарихи ұстаным тарихи-педагогикалық құбылыстардың (олардың пайда болуы, даму динамикасы) нақты-тарихи ... ... және ... ... ... ... ... тарихи-педагогикалық құбылыстардың дамуы мен пайда болуындағы жалпылық пен ерекшелікті ғылыми-объективті бейнеленуін талап етеді, бұл тарихи кезеңдердің өзгешелігі есебімен өткеннің сипаттамасын ... ... ... ... ... педагогикалық құбылыстардың және фактілердің объективті ашылуын, дамушы тарихи-педагогикалық әрекеттердің танымдылығын талап етеді. Тарихи уақыт ... да, ... ... да ... Бұл адам ... оның ... беру институттарының ерекшеліктерімен, өзгешеліктерімен шартталады. Бұл тарихи-педагогикалық құбылысты нақтылауға, ... ... ... ... береді.
Тарихи-педагогикалық зерттеулерде әдіснамалық ұстанымдарды қолдану, біржағынан тарихи құбылыстардың шиеленісуін, екінші жағынан, тарихи-педагогикалық үрдістерді әлеуметтендіруден қорғайды. Осы екі ... ... ... ... ... және ... ... ерекше сипатты болып отыр.
Әдістемелік тұғырлар мен ұстанымдар зерттеу міндеттерінің стратегиясын, бағыты мен шешу жолдарын ашады, зерттелетін объектілердің зерттеу ... және ... ... ... ... каноны және детерминанты тірегі, түрлі педагогикалық фактілерді зерттеудегі таптық ... ... ... ... мен ... ... мен көрінісі, айтарлықтай күтілген нәтижелер берді: «прогрессивті – реакциялық» ұстанымдарға бөлу зерттеу ізденістерін ... ... та ... қатар оның қоғамдық тұрмысының формаларын құрайтын, адамның және мәдениеттің өзінің тарихы оның тасушысы ретінде шарасыз соңғы кезекке ығыстырылды. Тарихи-педагогикалық ізденісте, ... ... ... ... ... ... ерекше біліне бастады, өйткені тәрбиелеуші қарым-қатынас мәдениеті ретінде педагогикалық практиканың мәніне қарама-қарсылық көрсетті. Ол жылдары педагогика – бұл өсуші буынды ... ... ... ал сол ... педагогика – бұл өсуші буынды тәрбиелеу туралы ғылым», ал советтік педагогика – ... ... ... жаңа, жоғары кезеңі» деген ұғым жалпы танылған, бұндай біржақтылық бекімділік жетіспеушілік болып ... ... ... ... ... ... ... аксиологиялық, өркениеттік, инновациялық бұрыннан белгілі концепцияларға, инновациялық бұрыннан белгілі концепцияларға, инновациялық бұрыннан белгілі концепцияларға, инновациялық ... ... ... ... ... ... ... негізделген жұмыстар пайда бола бастады. Бүгін олардың көзінше «қатаң партиялық» жолды алған ұғым қалай көрін еді? Оларды қолдану жаңа ... бере ме? ... ... ... ... ашыла ма? Ертеде жасалынған бағалар түзетулер немесе толық алып тастауды талап етеді ме?
Осы сұрақтардың кейбіреулеріне ... ... ... ... ... ... көрініс болып табылатын шығармашылық мирастарды зерттеулердің нәтижесін қолдана отырып жауап беруге тырысамыз.
Бірінші аталған мәдениеттанулық концепцияның мәні келесіде –мәдениеттік әлеуметтік-антропологиялық және жеке ... ... ... ... Бұл ... ... жалпы мәдени бейнеде зерттеуге, педагогика мен мәдениеттің ынтымақтастығы негізінде көрін істер мен фактілерді зерттеуге мүмкіндік береді. Соңғысы әлеуметтік-құнды дәстүрлерді қолдау және ... ... мен ... ... шарттары оларды жақсарту және бейімдеуге тырысатын, адамдар әрекеті және оның нәтижесі ретінде қызығушылық тудырады және бұл ... ... ... ... қазіргі заман үрдісімен байланысты ұғым ретінде бастапқы мағынасы қайта құрылады. Ол ... ... ... ... шығармашылық әрекет және бұл әрекеттің субъектісі – адам өмір және ... ... ... ретінде көрінеді. (Злобин Н.С. Культура и общественный прогресс. М.,1980. С.27)
Қазіргі заманғы ғылым ... жас ... ... беру және ... ... мен мазмұнын, тұлғаның мағыналық күшін дамытудың негізі болып табылатын қайта білім беру әрекетінің нәтижесі мен үрдісін, ... және ... ... ... ретінде қарастырады. Мәдениет қоғамның барлық өмір әрекетіне ене отырып, нақты тарихи тұрмыстың жалпы өлшемдерін құрушы болып табылады. Және бұл ... оның ең ... ... А.Швейцер көрсетті: «Мәдениетті – бұл прогрессшіл жеке тұлғаның рухани жетілдіруінің шарты ретінде қарастырсақ, адам және ... ... ... мен ... ... прогресі».
Бұдан білім мен мәдениеттің жанасуының басты нүктесі көрінеді. Осыған орай білім беру мәдениетті қайта өндірудің ... ... ... ... бұл оның сәйкесті оқытылуын талап етеді. Білім беру және тәрбиелеу үрдісінде адам мәдениеттің мұрагері болады: халықтың әлеуметтік мәдени феноменін игере ... ол ... діл ... мен ... ... бірлік тұлғасы статусына ие болады.
Мәдениет – тарихи өңделген формаларды біріктіру және көп түрлендірудегі өмір ... ... ... Бұл ... ... ... олардың «адамдандыру» және әркімнің дамуы және өзіндік дамуы деңгейін сипаттайды және ... Бұл – ... ... ... ... ... және ... гармониялық қатынасының көрінісі, материалды және рухани құндылықтар синтезі, қоршаған әлем мен гармониялық қарым-қатынас және өркениетті ... ... ... ... шарттары.
Біз үшін мәдениет мәселелерін зерттеу және құрастыруға жалпы философиялық тұғыры өте маңызды мәнге ие, өйткені мәдениетті әлеуметтік ... ... ... қарым-қатынасын қадағалауға мүмкіндік береді. Сонымен, тарихи-педагогикалық мәселелерді зерттеуде келесі ойды ескеру қажет, мәдениет ұйытқысын бүкіл адамзаттық және ұлттық құндылықтар жиынтығы ... ... ... және ... ... ... ... және мәдениеттанудағы жиналған материалдар мәдениетті тұлғаны шығармашылық өзіндік реттеу үрдісі – тұлға субъектісі және біртумалықты көрсететін әрекеттің өзіндік ... ... ... ... ... ... ... В.П.Зинченко, М.С.Коган және т.б.).
1.2 Тарихи-педагогикалық білімнің оқу білімі ретінде атқаратын функционалдық міндеттері
Педагогика тарихының әдіснамасы философиялық диалектикаға негізделген. Заттар мен құбылыстардың әр ... ... ... ... ... сан қырлы қоғамдық құбылыстардың байланыстары мен тәуелділіктері ашылады. Ғылым кез-келген заттар мен құбылыстардың үшін ... ... ... ... ... үдерістерді басқаратындарын бөліп алады. Бұл байланыстар заңдар деп аталады. Сонымен заң дегеніміз- құбылыстардың өздеріне ғана тән ... ... және ... тиянақты байланысы. Адамдар өз қалауынша заң атаулының қандайын болса да өзгертіп, жойып жібере алмайды. Олар тек бұл заңдарды ... ... ... алады және алған білімдерін өзінің қызметіне пайдаланады. Диалектика – дүниенің ... ... ... мен ... тән ... заңдарды ашуды өз алдына мақсат етіп қояды. Ол табиғат құбылыстарын, қоғамдық құбылыстар, адам ... да ... ... ... ... ғылым. Диалектиканың түпкі қасиеті қозғалыс, өзгеріс.
Қозғалыс заттарда болатын ... ... ... ... осы ... нәтижесінде заттардың жағдайы өзгеріп, олар қайсыбір қасиеттерін ... жаңа ... ие ... сөйтіп мүлде басқа зат болып шығады. Өзгерістердің күрделі түрі – даму. Заттар мен ... даму ... сапа ... ... түбегейлі өзгерістерге түсіп, олар бір сатыдан екінші сатыға өтеді.
Даму үдерісінде заттар мен құбылыстар ... ... ... бұл ... ... ... ... даму үдерісін, заттардың арасындағы әр түрлі байланысты адам өз санасында қалай ... ...... ... негізгі заңдары: қарама-қайшылықтардың бірлігі мен күресі, сан өзгерістерінің сапа өзгерістеріне және кері айналуы, терістеуді терістеу. Диалектиканың ұғымдары: кеңістік пен ... ... және ... ... пен ... ... мен форма, мән мен құбылыс, қажеттілік пен кездейсоқтық, мүмкіндік пен шындық.
Зерттеушінің тиімді нәтижелерге жетуі үшін, қандай ғылымның болса да, ... бір ... ... ... ... үшін жүргізетіні туралы нақты, мүлтіксіз түсінігі болуы керек. Мұның өзі таным ... ... ... белгілі бір «әдістер жүйесін» таңдап алуға көмектеседі. Педагогика тарихында қолданылатын философиялық ... әдіс ... ... ... орны мен ... ... қоғамдық өмірдің басқа құбылыстарымен байланысын өзара әрекеттестікке қарастыруды ... ... Әр ... ... даму ... ... тиіс. Зерттеуші осы құбылысқа қандай жаңалық енгізетінін әрқашан анықтап алуы ... ... әдіс ... тек жалпы қарауды анықтайды. Осы негізде сол ғылымда әдіснама жасалады, зерттеліп ... ... мен ... сай ... ... ... лайықты жұмыс тәсілдері іріктеліп алынады. Зерттеу құбылыстарының ішкі қайшылықтарына бойлап еніп, қанығып, жаңа мен ескі сапалардың ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Педагогика ғылымының да өзіне тән әдістері болады.
Зерттеуші педагогикалық құбылыстарды зерттеу барысында ғылыми ізденістің екі бағытына сай ... ... ...... мен оған ... ғылымдар саласының мүмкіншіліктерін қолданады, негізгі әдебиеттерден керекті тұжырымдар талданып алынады. Ғылыми-педагогикалық ізденістің екінші бағыты – оқыту мен ... ... ... ғылыми түсініктермен сипаттау, яғни бұған сай келетін зерттеу әдістерінің ерекшеліктерін анықтап алу. Сонымен бірге, мұғалімнің шығармашылық еңбегі, шеберлігі, педагогикалық жетістіктері, ... мен ... ... ... педагогикалық теория тұрғысынан ой елегінен өткізу де маңызды болып табылады.
Педагогика тарихын ғылыми зерттеп, анықтауда диалектикалық философия басшылыққа алынады. Осыған ... ... ... ... ... ... ... қоғамның әлеуметтік даму үдерісіне тәуелді екендігін айқындау.
2.Ғылымның, әлеуметтік психологияның, әдебиеттің, өнердің даму тарихын ... ... ... қарастыру.
3.Тарихтың әр кезеңінде ғылымның даму барысы біркелкі болмайтынын және әр елдің саяси, экономикалық, кәсіби, ... ... ... ... бар ... ... келе, педагогикалық зерттеудің әдіснамалық негізіне философиялық тұрғыдан тарихи, ... ... ... педагогикалық және басқа да мектепке дейінгі балаларды қалыптастыратын ... ... ... мен ... ... ... ... жақтары ескеріледі. Тарихи танымал, педагогика саласына зор үлес ... ... ... ... мен қызметіне, қоғамдағы орнына, ұлттық мәдениеттің дамуына, қоғамдық жағдайларды қарастыратын тұжырымдар диалектикалық заңдылықтарға, тарихи жағдайдың өзгергеніне, бүгінгі таңда ... ... ... тарихи талдау жасалады.
Ғылым әр уақытта жаңа дәйектермен ... ... ғана ... Ғылыми деректер жинақталып қалған кезде оларды ғылыми-зерттеу әдістері арқылы талдау және теориялық ұстанымдарға негіздеп зерделеу ғылымда ... деп ... ... ... ... әдіснамаға теориялық және практикалық іс-әрекеттерді құру мен ұйымдастырудағы ... мен ... ... деген анықтама беріледі. Ғылыми танымның екінші деңгейі – теориялдық деңгейі. Ол ... ... ... мен ... ... ... себеп-салдарлық тәуелділікті айқындауға, эмпирикалық деректерден педагогикалық заңдылықтарды анықтауға көмектеседі. ... ... ... және басқа да қоғамдық ғылымдарда біраз ғалымдар бұл ұстанымды ... және ... ... ... міндетті емес деп ойлайды. Ғылыми-әдістемелік Ұстаным екі қызметті жүзеге асырады: а) ... ... оның ... ... және ... ... нақты анықтау; б) зерттеу объектісін біртұтас ретінде оның өткенін, болашағын және осы шағын жаңалау. Біз бұл ұстанымды тарихи-педагогикалық ... ... ... ... орынды және үлкен пайда әкеледі деп ойлаймыз.
Тарихи ұстаным тарихи-педагогикалық құбылыстардың (олардың пайда болуы, даму ... ... ... ... ... және ... ... зерттеулерін ұйғарады. Тарихшылдық тарихи-педагогикалық құбылыстардың дамуы мен пайда болуындағы жалпылық пен ... ... ... ... ... бұл тарихи кезеңдердің өзгешелігі есебімен өткеннің сипаттамасын қамтамасыз етеді. ... ... ... педагогикалық құбылыстардың және фактілердің объективті ашылуын, дамушы тарихи-педагогикалық әрекеттердің ... ... ... ... ... ... да, динамика бойынша да қарастырылады. Бұл адам қоғамының, оның білім беру ... ... ... ... Бұл ... құбылысты нақтылауға, ғылыми объективті суреттеуге мүмкіндік береді.
Тарихи педагогикалық ... ... ... ... бір ... тарихи құбылыстардың шиеленісуін, екінші жағынан тарихи-педагогикалық үрдістердің әлеуметтендіруден ... Осы екі ... ... ... ... ... және тарихи-педагогикалық зерттеулерде ерекше сипатты болып отыр. Әдістемелік тұғырлар мен ... ... ... ... ... мен шешу ... ашады, зерттелетін объектілердің зерттеу әдістерін және жалпы әдістерді анықтайды.
Тарихи материализмнің ... және ... ... ... ... фактілерді зерттеудегі таптық күрестің ізділігі, олардың өткені мен қазіргі үрдістері мен көрінісі, айтарлықтай күтілген ... ... ... ұстанымдарға бөлу зерттеу ізденістерін жеңілдетті. Бірақ та осымен ... оның ... ... ... құрайтын, адамның және мәдениетттің өзінің тарихы оның тасушысы ретінде шарасыз соңғы ... ... ... ізденісте, монографиялық талдауларда атамұра мәнері ординарлы емес, көп жақтық бұл бір жақты келіс ерекше біліне бастады, өйткені ... ... ... ... ... ... мәніне қарама-қарсылық көрсетті. Ол жылдары педагогика – бұл өсуші буынды тәрбиелеу ... ... ал ... педагогика – оның дамуының сапалы жаңа, жоғары кезеңі деген ұғым жалпы танылған, бұндай бір жақтылық ... ... ... ... ... ... ... «ғылым», «білім», «ғылыми білім», «тарихи-педагогикалық білім» сынды базалық түсініктердің мәнін ашу қажет. Осы аталған түсініктер жалпы қолданыста болғанымен, алайда ... ... ... ... ... мәні айқындалған жоқ.
Ғылым — ақиқатты білу ... деп — ... ... алуын, жүйелеу және тексеру бағытындағы кызметінің түрін ... ... бәрі ... білімге жатпайды, олардың жақсы тексерілгендері мен негізделгендері ғана ... ... ... ... ... ... теріске шығармайды, олардьщ екеуі де керек. Білім дамудың жоғары деңгейіне жеткенде ғана ғылыми білімге айналады.
Ғылым дегеніміз — адамның ... ... және ... танымы туралы білім алуға бағытталған рухани қызметінің ерекше формасы. Ғылымның негізгі мақсаты ақиқатқа жету және табиғат, ... ... ... ... өзі ... ... объективтік заңдылықтарын ашу. Ғылым ежелгі заманда (Қытайда, Үндістанда, Грекияда) пайда болды. Ұзақ ... бойы ... ... баяу ... Тек XVI—XVII ғасырлардан бастап Батыс Еуропада ғылым куатты күшке айналып, индустриялы қоғамның құрылуы мен дамуына ... ... ... бері ... ... ... байланыста, өзіндік өмір сүруі мен дамуы үшін одан әсер алады. Сол кезеңнен осы ... ... ... ... ... ... қызметіне қатты әсер ететін, оның барысы мен ... ... ... ... ... ... ... және оның қоғамдағы рөлі. Ғылым білімдер алуға бағытталған, білімнің жинакылығы мен тұтастығынан көрінетін ... ... ... және сол ... ... Ғылым қарапайым тәжірибенің тарихи дамуында жинакталған акпарлардың, сілтемелердің, қызмет пен пөнге нұскаулардың жиынтығы ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Ғылым — табиғат (материалдық) дүниесі мен коғамның заңдары туралы білім жүйесі ретінде керініс ... ... ... бола тұра жеке ... деп аталатын біркатар білім салаларына жіктеледі. Олай бөліну бізді коршаған дүниенің көптүрлілігінен болады, сондыктан ғылымның жеке ... ... ... ... бір ... ... ... орай, табиғат туралы ғылымдар — жаратылыстану, қоғам туралы — қоғамтану (әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар); таным мен ... ...... ... ... ... бөлінеді. Техникалық ғылымдар жеке бір саланы кұрайды. Математика — өзі бір арнайы ғылым. Ғылым салаларының өздері жеке ғылымдарға бөлінеді. Жаратылыстану ... ...... ... биология; коғамтану ғылымдарына — тарих, экономикалык ғылымдар, кұкыктану, психология жатады. Аталған жеке ғылымдардың өркайсысы біркатар ғылыми пөндерді күрайды. Мысалы, физика — ... ... ... ... ... ... ... Өзінін; пәніне орай философия барлық ғылымдармен байланыста болады, ғылыми танымның барлық кезеңдерінде өзін ... ... ... ... ... ... үздіксіз жіктелуімен бірге, ғылыми білімдердің ыкпалдастығы деп аталатьш, ... ... ... ... және ... үдерісі катар жүруде. Ықпалдың нәтижесі есебінде соңғы кезеңдерде "аралык" немесе "түйіскен" ғылыми пөндер пайда болуда. Мысалы, ... ... ... ... география, т.б. Кейде ғылым іргелі және колданбалы ... ... ... бөлу, әрине, шартты, өйткені ғылым — коғам дамуының практикалық кажеттіліктерімен байланыскан біртүтас жүйе. Ғылым коғамда "таза білімдер" ... ... қана ... өзінің функциясын аткарады. Өйткені ғылым езінің тамыңын қоғам койнауларынан ... және ... ... күбылысы болып табылады. Одан басқа, ғылым өзінің мәніне орай, белгілі бір әлеуметтік-тарихи жағдайларда жүзеге асьфылатын адамдар кызметінің ... түрі ... ... береді. Қоғамнан тыс, өзі жеке алға тартылған, ... ... ... ... ... да, ғылымның өзінің белгілі дербестігі болады. Мұның айғағы ретінде, ғылымның өзінін; ішкі заңдары мен ... ... ... және ... ... айтуға болады. Оларға мыналар жатады: сын еркіндігі, ақикатқа монополия орнатуға жол берілмейтіні, сабақтастык (ескі ... ... ... жаңа білімде сакталуы), ғылыми білімдегі жіктелу мен ыкпалдастық үдерістерінің үйлесуі, ғылымның математикалануы және компьютерлендіруі, диалектіленуі және теориялануы, ... ... ... және ... ... ... Әр ... және ғылыми пән міндетті түрде біртұтастықта көрінетін төрт қажетті элементтен тұрады:
• ғылым ...... ... жеке адам немесе ғылыми ұжым болуы мүмкін;
• объект (нәрсе, пән саласы) — алынған ғылымның немесе ғылыми пәннің зерттейтіні;
• ғылымға тән және оның ... ... ... мен ... ... ... ... өзіндік колтаңбалы тіл (белгілер, терминдер, символдар, химиялық формулалар).
Эмпириялық зерттеулердің негізі төжірибе болып табылады. Тәжірибе жасаушы жанама жағдайларды ысырып ... ... ... таза ... бөліп алуға тырысады. Төжірибеде құралдарға ерекше көңіл бөлінеді. Көп уақыт бойы "кұралдардың ерекшеліктері зерттелетін құбылысқа өсер етпейді" делініп келді. ... ... су ... ... қайсысын өлшесеңіз де нәтиже бірдей болады. Алайда өте ұсақ ... ... ... ... ... тәжірибе нәтиже кұралдың тұрпатына тәуелді болатындығын көрсетті. Эмпириялық таным әдістерінің арасында бақылау әдісі жиі қолданылады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі жоқ. Бақылау биологиялық және әлеуметтік зерттеулерде де кең колданылады. Соңғы кездері ғылымда модельмен тәжірибе ... деп ... әдіс көп ... Онда ... ... ... оған ұксас үлгі — модельдің көмегімен жүргізіледі. Қазір компьютермен модельдеу жиі үшырасады. Модельмен тәжірибе ... ... ... тура көл ... болмайтын жағдайда жүргізіледі. Мысалы, гидроқұрылысшылар тек тәжірибе үшін өзенге бөгет сала алмайды. Мұндайда жобалау ... ... ... тәжірибе жасалады.
Ғылыми теория. Ғылымда зерттеудің екі — эмпириялық және теориялык деңгейлері болады. Эмпириялық зерттеулер зерттелетін объектіге тура бағытталады, ... және ... ... ... ... ... теориялық деңгейіне корыта шолу жасалған ережелердің жиынтығы ретінде көрініс беретін ғылыми ... ... ... шолу терминдермен, пікірлермен және ой корытындылармен беріледі. Қорыта шолу көптеген айғақтарға сүйенеді, содан зандар шығарылады. Ал ... өзі ... мен ... ... шолулардың арасындағы байланыс түрінде алға тартылады. Заңдар эмпириялык және теориялық болып бөлінді. ... ... тек ... ... ... ... болса, тек қорыта шолулар мен ұғымдардан тұрады. Бойль-Мариотт заны бойынша, газдын температурасы өзгермегенде оның ... ... үшін газ ... ... ... тұракты болады. pF=const; T=const. Келтірілген заңда алты ұғым ... газ ... газ ... газ ... газ ... ... ... сөз болады. Эмпириялык және теориялық заңдар бір-бірімен тығыз байланыста болады. Кез келген айғақты ... ... мәні бар, ... олар ... және үғымдар мен теориялық заңдарға жаткызылады. Теорияларда нәрселердің, кұбылыстардың, үдерістердің арасындағы жалпыламалык ескеріледі. ... ... ... ... формасы — идеалдау. Идеалдык газ үғымында газдардың бірдейлігін көрсетеді. ... ... ... ... материалдық нүктелер деп қарастыруға болады. Бұл олардың бірдейлігін керсетеді, сондыктан материалдык нүктені идеалдау колданылады. Тұтастай ғылыми ... ... ... ... ... ... және ... белгілі бейнеде түсіндіріледі;
• айғактарды түсіндіру үғымдар мен зандар шығаруға, идеалдауға алып ... заң ... ... ... сүйеніп, демек, жалпыдан жалкыға жылжи отырып, салдар шығарылады;
• салдарлар айғақтармен ... ... ... үш ... ... ... ... маңызы бар. Олардың біріншісі — аксиомалык әдіс. Аксиома ...... ... қолданылатын, эмпириялық айғақтар негізінде теріске шығаруға болмайын ереже екені ... ... ... ... ... екі ... аркылы тек бір ғана түзу сызык сызуға болады деген аксиома бар (істің дәл осындай екенін тексеруге болмайды). Аксиомалар бір-біріне ... ... ... ... ... ... мен математикада кең колданылады. Ол қайшылықтардың кез келгенін жокка шығарады. Теориялык қана емес, эмпириялык деңгейде де ... ... ... ... ... ... идеалды болады. Мұнда аксиоманың орнына долбар койылады. Долбар дегеніміз — төжірибелік айғактармен салыстыра карағанда теріске шығарылуы мүмкін білімдер. Долбарлық-дедуктивтік өдіс ... ... ... ... ... Ол ... ... электротехникада, радиотехникада, экономикалық ғылымдарда кең қолданылады. Долбарлык-дедуктивтік әдісті колдануға мүмкін болмағанда, сипаттау өдісіне жүгінуге тура ... ... ... "келбеті" сөзбен, графикамен, сызбамен берілуі мүмкін. Қазір зерттеушінің ойы долбарлық-дедуктивтік әдісті қолданғаннан гөрі, тура тәжірибе мөліметтеріне жиірек жүгінуге ... ... ... табу ... ... ... биологияда, медицинада, психологияда, социологияда қолданылады. Егер сипаттау өдісі долбарлық-дедуктивтік өдіс деңгейіне дейін көтерілетін болса, оны ... ... ... ... ... дедуктивтік әдістің талаптарына бағынбайтын кейбір ерекше күрделі құбылыстарды зерттеуде сипаттау әдісі тиімді ... ... мен ... ... қатынастардың ұзақ тарихы бар. Антикалык дәуірде және орта ғасырларда ... ... ... ... Ол кезде ғылым қазіргі кездегімен салыстырғанда әлсіз болды. ... ... ... ... казір белгілі жайт. Ол ұстанымдардың дұрыстығына тәжірибелермен көз жеткізіледі. Мысалы, ғылымда философияның дүниенің шексіздігі, материяның тереңдігі, оның бірлігі мен ... ... ... ... Осы ... ... бірлесе отырып та философияның кағидалары тексеріледі. Физикалық тәжірибелер арқылы тек физика ғана ... ... коса оның ... ... да, ... да тексеріледі. Философияның әдіснамалық функциясы оның ғылымдарға ... ... ... ... Сонысымен олардың мейлінше тиімді бейнеде дамуына септіғін тигізеді, өзінід дамуындағы киындықтардан өтуіне көмектеседі. Философияның әдіснамалық функциясы белгілі бір ... ... ... ... тиімді күрылымдаудың, эстетикалык шығармашылыктың, әлеуметтік практиканың алдына коиылған максаттарға жету үш колданылатын әдістерді іріктеп ала білумен айқындалады. ... ... тән ... ... ... ... әдісі, әрекет ұстанымдары туралы сез болады. Ғылыммен айналысу дүниеге белгілі бір кұндылыктық катынастарды өкеледі. Ғылымда ақиқат және оған алып ... ... және ... ... ... де ... ... бұлар ғылым үшін ең қымбат құндылық. Ғалымдар кауымдастығында пікір қайшылықсыздығы, білімнің дөйектішгі теорияльщ жіне ... ... ... қоса ... ... ... көзқарас, адалдық, парасаттылық, ерлік және өз түжырымын корғай білу қымбат. Ғалымдардың кейбіреулері "біз ғалымбыз, өдеп ... ... ... ... ... ... кол ... ісіміз бітеді" деп есептейтін көзкарасты үстанады. Бұған карсы шығатындар "ғалымдар коғамның жагдайына карай өздерінің ... ... ... дегенге сілтейді. Өзінің ғылымдағы мамандығына сілтеме жасай отырып, өлдебір жауыздың колына жаппай қирататын, адамдардың ... ... ... ... ... бақылаусыз араласуға мұмкіндік әперетін қаруды салқынкандылықпен үстата салуға бола ма? Ғылымды ізгілендіру және ғылым этикасы. Аса ірі ғалымдар Н.Бор, ... ... тек ... ... ... — деп ... кате, "Оны қоғамдық байланыстарға кеңінен қосу керек" деп ... ... ... кезде бұл ұстанымды жақтаушылар кебеюде. Оның мәні мынада: ғалымдар өздері ашкан жаңалығына қатысты жауапкершілікті толык болмаса да ... ... өз ... алуы ... ... ... ... болғандықтан, олар этиканы сактауы тиіс. Адамдар кауіпсіздігіне қатер төндіруі мүмкін бірдеңе ... үшін ... ... ... ... жүз ... ... керек. Ал шешім қабылдағаннан кейін жауапкершіліктен тайсактауға болмайды. Нағыз ғалым этикалық, тең эстетикальщ және имандылык құндылықтардан шет қалмайды. Ол ... ... ... ... ... үшін ... ... — игіліктің және ізгіліктің белгісі. Таным тек адамның санасымен жүзеге асырылады. Сана, білім және ... ... ... ... бар. ... ... ... және өзара байланысқан формаларда жүзеге асырылады. Олар — жұтаң, практикалык, аңыздык, діни, көркем-бейнелі, ғылыми және философиялык ... ... екі ... бар: сезімдік және рационалды,. Таным қызметі органдар арқылы ақпарат ... ... ... ... ... ... практикада колданудан түрады. Сезімдік танымның формалары: түйсік, кабылдау, түсінік. Рационалды таным формалары: үғым, ... және ой ... Егер ... ... дәйекті болса, ол — ақиқат. Ақикаттың маңызды және шешуші өлшемі — практика. Ақикатты білімге ... ... кол ... болады. Ғылым коғаммен, мөдениетпен және философиямен тығыз байланыста болады.
Ғылым қоршаған ортаның даму ... ... және оны ... ықпал жасайды, сонымен қатар, жаңа білімді алудағы шығармашылық іс-әрекет және оның нәтижесінің көрінісі ретінде: нақты ... ... ... ... ... бір ... ... және оларды қалыптастыру.
Ғылым – төмендегідей бірнеше сипатқа ие:
1. Жаңа білімді алудың күрделі және қарама-қайшы процесс.
2. Алынған білімді органикалық ... ... ... және ... ... ... ... инфраструктура: ғылымды ұйымдастыру, ғылыми мекемелер, ғалымдардың кәсіби бірлестігі, ресурстары, қаржысы, ғылыми қондырғылар, ғылыми ақпараттар жүйесі, ғалымдардың әралуан коммуникациясы.
4. Адамның іс-әрекет аумағы және ... ... ... ... ... ... байланысы жайлы заңдылықтардың көрінісі. Білім функциясы, қызметі-табиғат, қоғам мен ойлау заңдылықтары ... ... ... ... іс- ... ... теориялық жүйелерді ойластыру. Адам ойлаудың қозғалыс үрдісі білместіктен ... ... ... деп ... ... ... қозғаушы күші – тәжірибелік тұтыну қажеттілігі. Таным екі деңгейді қажет етеді: сезімдік және рационалды. ... ... ... ... ал рационалдық теоретикалық білімді қалыптастырады.
Сезімдік таным адамның қоршаған ортамен үздіксіз ... ... ... Сезімдік таным элементтері – түйсіну, қабылдау, қиял ... ... ... ... ... ... мәнін тануға итермелейді, даму заңдылықтарын ашады. Танымның негізгі міндеті – өзгерістер себебін нақтылау мен нақты жағдайлар мен үрдістерді дамыту. ... ... ... - ... ... – адамның миындағы мәнді белгілердің жинақталған көрінісі, себептік қатынастар нысан мен жағдай арасында өрбиді. Ойлаудың ... ...... ... ой ... ... элементтері – түсінік, ұғым , ойда қорыту.
Ұғым – бұл ойлау, зат пен жағдайдың ... ... ... көрінісі. Ғылыми зерттеулер үрдісінде келесі кезеңдерді атап өтуге болады: идеялардың туындауы, ұғым түсініктерді қалыптастыру, гипотеза ұсыну, ғылыми деректерді жинақтау, ... мен ... ... ... идея – жағдайды интуитивті түсіндіру. Гипотеза – себептің нақтылануы, аталмыш себеп-салдарына байланысты. Егер бақыланатын ... ... ... онда оны ... ... ... заң деп аталады.
Білім беру мазмұның ұғым тұрғысында айқындау. Педагогикада білім негіздерінен бастау алған ... беру ... ... көп ... ... ... берудің жалпы анықтамасы -тұлғаның өмір жолында өзін-өзі дамытуға, мүмкіншілігін жете білуге бағытталған кең таңдау процессі (А.Г. ... ... беру ... ... тану ... ... арқылы жүйелі біліммен іс-әрекет тәсілдерін игеру, дағды, іскерлік, сезім және ақылын дамыту жеке тұлғаны қалыптастыру ... адам деп – ... өте ... дамыған көп жағдайларды түсінетін кей кезде оқығанын қолдана білетін білімді дұрыс ойлай алатын жоғарғы қасиетті адам. Көріп ... ... беру ... тек қана оқытудың нәтижесі білім, іскерлік және дағды ғана емес, сын көзбен қарап ойлай білетін ... ... ... ... ... ... адамның өзіне деген қарым-қатынас іс-әрекетін шексіз өрістету.
Бұған адамды іс-әрекеттің маңызды түріне кірістіру жолымен қол жеткізуге ... ... ... ... беру ұғымының астары ұйымдастырылған нормаланған процесс (және оның нәтижесі). Өткен ... ... ... ... келесі ұрпаққа ұнемі беріп отыру және жеке тұлғаны әлеуметтендіру және генетикалық бағдарламаға сәйкес тұлғаның қалыптасуы.Сонымен білім беру ... жеке ... ... және ... ... қалыптастыруда негізгі құрал болып табылады. Дәстүрлі педагогикада көбінесе мектептің білім беру қызметін бағдарлы ... ... ... беру ... ... білім беруді жүйелеу, іскерлік, дағды, көзін жеткізу.
Сондай-ақ танымдық күшін дамыту және тәжірибеге дайындау, оқу-тәрбие жұмысының нәтижесінің жеткен жетістігі. Бұл бағдарлы ... беру ... ... ... ... ... жағдайда білім – тарихи тәжірибені іздестіру процесінде жинақталған адамзаттың ... ... ... жеке ... ... ... ... адамның социуиға енуі.
Ғалымдардың айтуынша білім бағдарлы тұрғысы білім беру мазмұны үшін құнды болып табылады. Бағдарлы білім беру ... ... ... ... ... ғылыми ядросын академизмдеуге алып келеді. Білім берудің мазмұны мен мәнін ашуда соңғы он жылдықта білім беруді ізгілендіру идеясын ... ... ... ... бағдар бірінші орынға қойылды. Білім мазмұны туралы И.Я. Лернер, М.Н. Скаткин, В.С. Леднева, Б.М. Бим-Бад, А.В. Петровский еңбектерінде ... Жеке ... ... ... мен ... И.Я. Лернер мен М.Н. Скаткин білім мазмұнының теориялы тұрғыда білім, іскерлік, дағды жүйесін түсіндіруде ... ... ... ... ... ... және ... мәдени-рухани материалдық байлығын дамытып және оны сақтауды ұсынды. Бірқатар елдің педагогтары (АҚШ, Англия, Франция т.б.) жеке ... ... ... ... ... ... құбылыстарды және қоғам өміріндегі жағдайларды олардың өзара байланысын түсіндіруде оқушылардың жұмысын ұйымдастыруда оқу пәндерін кіріктіруді негізге алып ... ... ... басқа әртүрлі елдерде жүзеге асырылған. Совет мектебі ұзақ ... ... ... ... ... ... дайындығын көтеру міндетін шешуде оң жетістіктерге жеткен.
Ғылым мен техниканың мәдениеттің даму ... ... ... ... ... жастарға жалпыға бірдей орта білім беруге көшуді қамтамасыз ету оқу ... оқу ... және ... ... ... беру ... ... мектептің күрделі міндетімен байланысты, негізгі кемшілігі сол білім мазмұнының жиі өзгеруі эмпирикалық деңгейде қайта құру теориялық негізсіз, ешбір ... ... ... Жалпыға бірдей орта білім беру мазмұны қазіргі теориялық тұжырымдама тұрғысынан ... ... адам нені білу ... ... сапалық қасиеттерді меңгеруі тиіс екендігі айтылған. Нақты тарихи, қоғамдық-экономикалық жағдайда жасөспірімдерді дайындауға қойылатын әлеуметтік талап анықталады.
Қазіргі жағдайда ... ... ... оның жалпылама түрде халықтың көпшілігі ғылым жетістіктерімен, мәдени құндьшықтармен, сапалы жоғары білімді адамдардың акыл-ой дене ... ... ... ... белсене араласатын жеке тұлғаны жан-жақты қалыптастыру. Білім беру мазмұнын оқыту арқылы ... ... ... ... әлеуметтік мәдени мазмұны ересек ұрпақтың тәжірибесін келесі ұрпаққа беруді қамтамасыз ету. Ю.К. ... ... ... ... ... педагогикасында төмендегі өлшемдер бойынша таңдады:
1) Ғылым туралы толық мағлұмат беру үшін білім мазмұнының негізгі теориялары, заңдары және ұғымдарын ... ... ... ... беру ... ... жоғары ғылыми және тәжірибелік мәнін мектептегі оқылатын, өздігінен білімін көтеретін материалдарды әрбір пәнге және оқу пәндер жүйесін енгізу.
3) Білім мазмұнының ... ... жас ... оқу ... сай ... қарастыру өлшемі.
4) Әрбір пәнді оқытуға берілген мерзімі білім мазмұнының көлемімен ... ... ... ... орта білім беру мазмұнын құруда дүниежүзілік тәжірибені ескеру.
6) Қазіргі кездегі мектептің оқу-әдістемелік және материалдық базасымен білім ... ... ... ... ... ... және ... сәйкестендірілу қажет.
Ғылымилық көрсеткіштерінің негізгі ерекшеліктері:
1. Болмыстың объективтік заңдылықтарын аңғару – табиғи, әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... ... және заңдылықтардың әрекеттенуін басшылыққа ала отырып, ғылым шындықты болашақты болжау ... ... ... ... ... ... ... және мағыналы қасиетіне, абстракция жүйесінде оның қажетті
Тарихи – педагогикалық білімнің ... ... ... ... ... ... ...
объективтік болмыс пен субъективтік болмыстың ... ... ... ... (мен ... деген ұғымның
пайда болуы)
Субъектінің объектіге білімді жеткізуі
Білімнің бір жақтылық мәнділігі
Білімді жеткізу барысында оны ... ... ... ... және ... ... тексеріске қол
жетімдігі
1.3 Тарихи-педагогикалық білімдерді педагогикалық пәндерді оқыту практикасына ендірудің мәндік сипаттамасы
Қазіргі таңда ... және ... ... мен практикасындағы зерттеліп отырған проблеманың жағдайына талдау жасауда “ендіру” ... ... ... беруден бастаған жөн. Педагогикалық әдебиеттердегі “ендіру” ұғымы жөніндегі анықтамаларды былайша жүйелеуге болады.
«Ендіру» дегеніміз:
- бір ... ... ... жәрдемдесу;
- бір нәрсені санаға, тұрмысқа, қарым-қатынасқа, өндіріске берік енгізу, бекіту;
- бұл-педагогика ғылымы мен практикасының өзара әрекет процесіндегі ақиқатты компонент, құрамы мен ... ... ... ... және қолданбалы зерттеу нәтижелерінің арнайы ұйымдастырылған жүйесі және оның педагогикалық әрекет ... іске ... ... дегеніміз – зерттеу нәтижелерін материалдарда, жобаларда көрсету және іске асыру.
- бұл зерттеу нәтижелерінің мектептің іс-әрекетінде мақсатты бағыттылықта арнайы ұйымдастырылған шаралар ... ... ... ... ... ғылымы жетістіктерінің жоғары мектеп практикасына ықпал етуінің ерекше формасы;
- ғылыми зерттеулерді практикалық ... ... ... ... тәрбие теориясы мен әдістемесін, озық тәжірибені педагогикалық ұжымның немесе жеке мұғалімдердің педагогикалық практикасында іс-әрекеттің тиімділігін арттыру мақсатында тура ... ... ... ... немесе жанама түрде жүзеге асыратын процесс;
- педагогика ғылымы жетістіктері мен озық ... ... ... оқу ... ... ... педагогтың мақсатты бағыттылықтағы және ретке келтірілген іс-әрекет жүйесі. Ендіру – идеялардың, теориялардың практикалық әрекетке тікелей жақын келу процесі
- ғылым жетістіктерінің ... ... ... ... ... арнайы ұйымдастырылып, белсенді түрде басқарылатын процесс. Ендіру ғылыми жаңалықтарды көпшілікке танымал ету және ғылыми ... ... ... ... ... ... қарапайым тарату әдісінен осындай айырмашылығымен ерекшеленеді;
- ғылыми білімдерді меңгерудегі мұғалімнің педагогикалық әрекетінің ерекше ... ... осы ... ... ықпал ету процесін ұйымдастыру, практиканы жетілдірудегі арнайы әрекеттер жүйесі болып табылады;
- бұл „тереңнен“ ... ... ... ... жүйесі, шаралар жиынтығы.
П.И.Карташовтың пайымдауынша: «ғылыми тұрғыда жинақталған озық тәжірибе жағдайында тарату ендіру сипатына ие ... ... ... тым ... қолданудың бұл формасы ел дамуының әрбір кезеңіндегі әлеуметтік тапсырысты, күрделену үстіндегі мектептің әлеуметтік функцияларын дер кезінде жеие ... ... ... Қоғамдық маңызы бар мақсат пен міндеттердің қойылуын қам тамасыз ететін әлеуметтік ... ... ... мен педагогикалық тәжірибе үлгілерін сұрыптауда бағыттау қызметін атқарады.
Н.В. Горбунова ... ... ... мақсаттарды жүзеге асырудағы мүмкіндіктерін, яғни әмбебаптық сипатын атап өтеді. Оған оқу-тәрбие процесінде жаңалық ретінде электронды есептегіш машиналарын пайдалану ... бола ... Оның тағы бір ...... да ... өзгерістер енгізуде жаңалықты пайдалана білу. Бұл жаңалықтың жүзеге асырылу жағдайын терең талдауды және оның ... ... ... ... ... ... ... «пайдалану» ғылыми зерттеулерді педагогтардың бастамасымен тәжірибеде қолдану болып табылады. «Ендіру», «пайдалану» ұғымдарын пайымдауда бүгінгі таңда кездесетін түрлі терминологиялық пікірталасқа араласпас үшін ... ... ... ... Автордың пікірінше, ғылыми ұсыныстар негізінде бүгінгі соны педагогикалық тәжірибені ... ... ... ... нормативті, үзілді-кесілді бұйрық түрінде орындалса, екіншісінде мектеп пен мұғалімнің бастамасымен, қалауымен қолданылады. «Ендіру» ... ... ал ... ерікті түрде жүзеге асырылады.
Ендіру мен пайдалану терминдері 1980 жылы ССРО ... ... ... ... ... ... ... және ендіру туралы қағидаларында» заңды түрде бекітілді. Педагогикалық ... ... ... ... бірақ онымен парапар емес озық педагогикалық тәжірибені «тарату», «пайдалану», «қолдану» деген түсініктер де кездеседі.
Ғылыми-зерттеу ... ... ... пайдалану мен ендіру туралы қағидаларда «пайдалану» қалауы бойынша пайдалануды көрсететін термин ретінде анықталады.
Қорыта келгенде айтарымыз, педагогикалық әдебиеттерде педагогикалық ғылым нәтижелері мен озық ... ... ... ... ... ... ... насихаттау және т.б. терминдерге нақты түсініктер берілмеген. Сондықтан осы ұғымдар мен оларға қатысты ... ... озық ... ... насихаттау мен оларды ендіру ұғымдарының аражігін ажыратып, нақтылап алудың біз үшін маңызы зор. Себебі озық тәжірибені ... мен оны ... ... ... жер мен ... ... мәлім. Насихаттау дегеніміз – озық педагогикалық тәжірибенің ғылыми артықшылығын көрсету болса, ендіру – педагогикалық жетістіктер жайлы хабардар ... оның ... ... ... ... ... ... жұмыс жасау іскерлігін, сонымен қатар арнайы дарлықты талап ететін процесс.
Біздің пайымдауымызша, ендіру дегеніміз – ... ... ... мен ... озық ... ... пайдалану негізінде оқушылардың оқу-тәрбие процесін оңтайластыруға байланысты арнайы ұйымдастырған іс-әрекеті. Өйткені ... ... ... мұғалімнің кәсіби қабілеттілігі мен шеберлігіне орай жүзеге асырылады.
Педагогикалық шеберлік- «мұғалімнің ғылыми білімдерінің, іскерліктерінің, дағдыларының, әдістемелік машығы мен ... ... ... бұл – ... ... ... барынша қанағаттандыра алатын, мөлшерлі уақыт ішінде мейлінше аз күш-қуат жұмсап, оңтайлы нәтижелерге жетуде байқалатын педагогикалық әрекеттің ... ... ... ендіру дегенді оқу-тәрбие процесінде ең жақсы сапалық көрсеткіштерге жету мақсатында ғылыми ұсыныстарды жоғары мектеп ... ... ... ... ... және педагогикалық еңбектің нәтижесінде тәжірибеге енген педагогикалық идеялар деп түсінеміз.
Әрине, кез келген ұғымға берілген анықтама мүлде өзгермейтін, қатып ... ... ... Бұл – ... ... ... таным түсінігіміз қаншалықты терең әрі жан-жақты болса, болмыстағы заттар мен құбылыстардың мәндік қасиеттері мен байланыстары жөніндегі ұғымымыз бен олар ... ... да ... ... әрі ... ... болады. Сонымен бірге ұғым туралы кез келген анықтаманың заттардың белгілерін жан-жақты әрі толығымен ... ... ... ... заттар мен құбылыстардың жалпы, әрі ерекше белгілерін қысқаша атап көрсетудің пайдасы мен қажеттілігін айта отырып, бұл орайда асыра сілтеушіліктен аулақ болу ... ... ... есте ... ... ... жөнінде толық мағлұмат беру үшін, біз зерттеу барысында жиі пайдаланылатын «ғылым», «теория», «іс-әрекет», «оңтайластырылған процесс», «ғылыми негізде басқару» ұғымдарының ... де ... ... жөн ... категория ретінде «ғылым» «адамдардың табиғат, қоғам, ойлау жөніндегі жаңа білімдерді тудырудағы іс-әрекетінің нәтижесі, шынайылығы ... ... ... тексеріліп, үнемі нақтыланып отыратын, тарихи тұрғыда қалыптасқан білім жүйесі ретіндегі қоғамдық сананың бір ... оның ... ... ... ... ... ... шаруашылығын саналы түрде қайта құрудың маңызды шарты» болып табылады.
Әдіснамалық шындықты танудың ерекше жалпы жолдары ... ... ... қарастырылды. Әдіснаманың басқа да анықтамалары баршылық. Мәселен, ондағы танымдық мәселені бөле отырып, әдіснаманы шындықты танудың жолдары туралы ғылым деп анықтама ... ... ... ... пен сананың қатысы, адамның мәнін тану сияқты мәселелердің әдіснамалық тұрғыдан мәні ... Бұл ... ... ... ... да ... біріншілігі және сананың екінщілігі туралы түсіндірілді. Осындай орын алған, қалыптасқан көзқарас рухани ... ... ... ... ... ... кезде зерттеушілер орыс философиясы мен педагогикалық ой-пікірінің көрнекті өкілдері Н.А.Бердяев, В.В.Зенковский, И.А.Ильин және ... ... ... көңіл бөле бастады. Олардың пайымдауынша, рухани дүниенің мәнін, сананың рөлін, оның адамның және қоғамның ... ... атап ... ... ... ... елеулі қызметін атқарады, оның ішінде белгілі білім саласының дамуының, әсіресе, әлеуметтік ... ... ... ... орындайды. Бұл қызметтерін жүйе ұйымдастырушылық, түсіндірме-бағалаушылық, жобалаушылық ретінде анықтауға болады.
Тарихи-педагогикалық білімді әдіснамалық негіздеу үшін ... ... ... ... орасан зор. Педагогика тарихы ғылым ретінде және оның негізінде құрылған оқу пәні жалпы түрде қоғам ... ... ... мен тәжірибесінің даму заңдылықтары үрдісін зерттейді. Тәрбиені кең мағынада түсінетін болсаң, сонда оның құрамына оқыту да, білім ... ... ... және ... ... ретінде қарастыру қажет. Тәрбие үрдіс ретінде белгілі әлеуметтік, қоғамдық жағдайларда пайда болды. Ол қоғамдық дамудың ... ... ... Егер де ... ... ... анықтамалардың бірінде “тәрбиені адамзат тәжірибесін бір ұрпақтан келесі ұрпаққа беру үрдісі ретінде қарастырады, демек, тәрбиенің қоғамның дамуында, ұрпақтар сабақтастығында, жас ... ... ... ... ... мәні ерекше”.
Педагогика тарихы-ғылым және оқу пәні ретінде кеңестік ... көп ... бойы ... ... ... ... марксистік-лениндік ілімдігі, диалектикалық және тарихи материалдық біржақты ... алып ... Бұл ... ... ... ... ... ғылыми зерттеу жұмыстары мен әдебиеттер, өткендегі белгілі педагогтардың, ағартушылардың көзқарастары мен педагогикалық жүйелері, сонымен ... ... ... ... ... ... ... оқытудың теориясы мен тәжірибесін қарастырғанда және оған баға бергенде марксистік-лениндік ... ... ... ... ... ... үрдісті, оның ішінде тәрбие тарихын әлеуметтік құбылыс ретінде бағалауда таптық көзқарас ... ... ... ... ... тұрғыдан қарау тәрбиенің тарихи-теориялық теориясы мен тәжірибесінің барлық байлығын тежеп отырды, тарихтағы көрнекті педагог тұлғалардың идеяларын ... ... ... ... ... ... біржақтылыққа ұрындырды, сонымен қатар объективтік тұрғыдан оларыдң тарихи-педагогикалық үрдістегі орны мен мәнін дұрыс бағалалауға жол ... ... бұл ... ... ... жазылған оқулықтар мен оқу құралдарында ерекше орын алды.
Дей тұрғанмен, барлық ... ... ... ... ... тек ғана ... ... тұрғыдан бағалау дұрыс болмаған болар еді. Кезінде педагогика тарихынан оқулықтар мен оқу ... ... ... ғалымдар Н.А.Константинов, Е.Н.Медонский, М.Ф.Шабалда, тұңғыш қазақ тілінде шыққан “Педагогика тарихы” оқулығының авторлары, белгілі ... ... ... докторы, профессор Қартбай Бекенұлы Бержанов пен педагогика ғылымдарының кандидаты, профессор Сыздық Мусиннің еңбегін ерекше атаған жөн. Бірақ бұл оқулықтар ескі ... мен ... ... жазылғандықтан, қазіргі уақыт талабына сай көптеген тарихи мәселелерді тарихқа жаңа көзқарас ... ... ... ... ... ... ... маңызды әдіснамалық негіздеуге өркениет тұрғысынан қарау жатады, ол тәрбиенің тарихи ... ... мен ... ... ... әлеуметтік алғышарттарды енгізуге мүмкіншілк жасайды, оның дамуын қозғалысын әлеуметтік себептермен негіздейді.
Келесі педагогика тарихының мәнді әдіснамалық негіздеріне мәдениеттану тұрғысынан ... ... ... Оның мәні ... ... өз ... ... мәдениетті өмір сүру үрдісінде адамзаттың жинақтаған тәжірибесі деп анықтама беруге болады. Сонымен қатар тәрбие жалпы алғанда ... бір ... ... ... беру мағынасында қолданылады. Осы мәдениет, адамзат тәжірибесі, тәрбие ұғымдарының өзара байланысында, мәдениеттанудың негіздері ... ... ... ... өзі – бұл ... бір ... ... ілім ғылымның даму тарихында белгілі орын алады және ... ... ... ... ... көмектеседі, оны байыта түседі.
Педагогика тарихы курсында өткендегі көрнекті педагогтардың ілімдерімен қатар аса ... ... ... жазушылардың және қоғамдық қайраткерлердің педагогикалық көзқарастары талданылады, олар кәсіптік білімі бар ... ... ... ... үшін ... еңбек сіңірді, тәрбиенің мақсаттары мен міндеттері туралы, кейбір әдістемелік мәселелер туралы құнды идеялар қалдырды.
Қазіргі кезде өткендегі Қазақстанда ... ... даму ... ... ... “Мәдени мұра” атты мемлекеттік бағдарламасын басшылыққа алып, сол бағдарлама саласында тарихи-педагогикалық ... ... жаңа ... тұрғысынан зерделеуге тиіспіз. Өткен тарихи мұрамызды зерттеуде әдіснамалық тұрғыдан тарихи-педагогикалық құбылыстарды бүгінгі күннің мәселелерімен байланыстыра отырып ... ... ... мен ... ... ... зерделеуде тарихилық қағида басшылыққа алынды.
“Педагогиканың қазіргі мәселелерін,- деп ... ... ... барлық педагогика тарихына сын көзқараспен пайымдамайынша, түпкілікті шешу ... ... ... немесе құбылыстардың мәні тарихи дамуда ашылады, ал құбылыстың өзі педагогика тарихының жалпы фонында түсінікті ... ... ... ... дәстүрлі педагогикалық әдістер кеңінен қолданылады. Дәстүрлі әдістер деп ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлікпен қазіргі педагогика ғылымына жеткен әдістерді айтамыз. Бұл Платон мен ... ... мен ... пайдаланған әдістер; олар күні бүгінге дейін педагогика ғылымында пайдаланылып келеді.
Зерттеу жұмысының мәселесі, пәні және ... ... ... ... ... ... ... және логикалық зерттеу әдістері бір-бірімен бірлікте қарастырылады, сонымен қатар арнаулы әдістер, атап айтқанда, ... ... ... және тағы ... да ... ... ... және деректі әдеби, мұрағат материалдарын теориялық жинақтауға ... ... ... ... – педагогикалық зертеудің ертеден қолданылып келе жатқан ... ... Кең ... ... ... әдісі тәрбиенің тарихи байланысын орнатуға, жалпы, оқу-тәрбие жүйелерін айқын көрсетуге бағытталған ұйымдасқан таным қызметі болып табылады. Бұл әдістің көмегімен нақтылы ... ... ... ... жаңа ... ... оны ... қажеттігі туралы ойластырылған қорытынды жасалады. Сондықтан да қарастырып отырған әдісті кейде тарихи әдіс деп те атайды.
Бұл әдіс әдебиетпен жұмыс істеу ... ... ... ... ... зертеу үшін қажетті әдебиет құжаттары мен қайнар көздеріне мыналар жатады:
1. Қазақстан Республикасы үкіметінің ... ... мен ... (Ата Заңымыз, Білім беру туралы заң, 2004-2010 жылдарға дейін арналған Білім беру тұжырымдамасы, Гуманитарлық білім беру тұжырымдамасы, Қазақстан ... ... және ... ... ... нормативті құжаттары);
2. Жалпы адамтану мәселелері, педагогика тарихы мәселелері бойынша классиктердің еңбектері; тарихи-педагогикалық әдебиеттері; мұрағат ... мен ... да ... ... ... ... ...
3. Мектеп, мұғалім, тәрбие туралы көркем әдебиеттер; халықтың педагогиканың даналығы, халық ауыз әдебиетінің тәрбиелік ... ... ... ... ... ... ... батырлар жырлары мен дастандар және т.б.); тәрбие мәселелері жөніндегі жазылған мемуарлық және көркем әдеби шығармалар, ескі ... ... ... ... ... ... әр кезеңдердегі педагогика, тәрбие, білім беру мәселелеріне арналған еңбектері және т.б. жатады.
Педагогика тарихы - ғылым және пән ретінде көптеген ... ... ... ... ... ең алдымен мәдениет тарихымен тығыз байланысты.
Педагогика тарихы тарих ғылымдарының өзімен, ... және ... ... және ... де ...
Адам тәрбие субъектісі ретінде мәдениетті тұтынушы және оның иесі болып табылады. Тәрбиенің білім берудің, оқытудың ... ... шеше білу – ... ... ... ... ... Жас ұрпақтың мәдениеті мен тәрбиесінің дамуының арасындағы өзара байланысты тарихи-педагогикалық үрдісте ... ... ... және оқу пәні ... ... ... ... ой-пікірдің кез-келген өкілі мәдениеттің жаршысы, насихаттысы болып табылады. Тарихи-педагогикалық мәселелелерді зердеулеуде зерттеуші адамзат тарихының, ... ... ... ... ... тарихының қайнар көздерін әртүрлі еңбектерін кеінен пайдаланады.
Педагогика тарихы азамат тарихымен байланысты. Ең алдымен педагогика тарихын дәуірлерге бөлуде ... ... ... ... ... сәйкес келеді.
1.4 Тарихи-педагогикалық білімді педагогика пәні арқылы оқытудың теориялық моделі
Оқу үдерісін ұйымдастырудың жалпы нормалары оқытудың заңдылықтарымен, принциптерімен ... ... ... ... ... арасындағы өзара қайталанатын, тұрақты, негіздік, объективті байланыстарынан ... ... ... ... бұл ... ... құрамдық бөліктерінің арасындағы объективті, мәнді, тұрақты, қайталанатын байланыстар.
Тарихи педагогиканы оқыту заңдылықтары оқыту үдерісінің ... ... ... ... ... жалпы және жеке, ішкі және сыртқы, дидактикалық және оқу-танымдық, ... және ... ... ... ... ... қарастырайық.
Тарихи педагогиканы оқытудың мақсаты мен мазмұны қоғамның ... ... алу ... ... талабына байланысты болса, ол – жалпы заңдылық. Тарихи педагогиканы оқытудың нәтижелілігі оқушының ... ... ... ... ... бұл – жеке ... ... оқытудағы оқу үдерісінің тиімділігі білім беру орындарының материалды-техникалық жағдайына байланысты, бұл ... ... ... ... оқу ... меңгеру тереңдігі мен беріктігі оқушының белсенділігі мен дербестігіне байланысты, бұл ішкі заңдылықтың мысалы.
Тарихи педагогиканы оқыту қорытындылары білім алушылардың оқытудың мақсатын ... мен ... тура ... деңгейде болса, бұл дидактикалық заңдылық. Оқу материалын меңгерудің табысты болуы оқытудың ... ... ... бұл оқу-танымдық заңдылық мысалы. Білім алушының дамуы басқа адамдардың, яғни өзара тура және жанама байланыстағы адамдардың дамуына байланысты ... бұл - ... ... ... үдерісінің тиімділігі оқытушының ұйымдастыруына және басқаруына байланысты болса, бұл - ұйымдастырушылық заңдылық.
Сондықтан да, педагогика оқытушысы бірігіп істеген іс-әрекеттің (оның және ... ... ... әр ... ... байланысты екенін анық түсінген жөн.
Заңдылықтар тарихи педагогиканы оқыту принциптерін анықтайды. Оқыту ... ... ... тұрған оқу үдерісінің обьективті заңдылықтары мен мақсаттарын бейнелейді.
Принциптер – оқыту ... ... мен ... ... жасайтын нормативтік талаптар [2, 247-бет]. Оқытудың барлық принциптері өзара байланысты, сондықтан оларды жүйе түрінде қарастырған жөн. Бұл жүйе жалпы ... және ... ... ... Дидактикада көрсетілген оқыту принциптерінің тарихи педагогиканы оқыту принциптеріне де тікелей қатысы бар екенін айта кеткен жөн. Енді сол ... ... ... ... – оқу мазмұнын жалпы мақсаттар мен заңдылықтарға сәйкес анықтайтын ... ... ... ... [3, ... Олар ... принциптер:
-білім берушілік, дамытушылық және тәрбиелеу принциптерінің бірлігі педагогикалық білім мен іскерліктер жүйесінің қалыптасуына, жеке тұлғалық қасиеттердің, мінез-құлықтың ерекшеліктерінің дамуына, аса ... ... ... ... береді;
-оқу үдерісінің мазмұны мен әдістерінің ғылымилық принципі ғылыми педагогикалық білім мен педагогикалық практика байланыстылығын анықтайды;
-оқытудың ... ... ... ... ... ... педагогикалық үдеріс кезінде педагогикалық білімді қолдануын қарастырады;
-жүйелілік пен ... ... ... мен ... белгіленген бір тәртіппен жүргізуге мүмкіндік береді. Бұл принцип тарихи педагогиканы оқыту үдерісінің және мазмұнының қисындық құрылуын талап етеді. ... ... ... ... ... «Тарихи педагогиканың жалпы негіздері» бөлімін, одан кейін «Тәрбие ... ... ... жалғастырып, «Мектептану» бөлімімен аяқтаған жөн;
-көрнекілік принципі білім алушыларға педагогика бойынша оқу ... ... әрі ... ... өңдеу үшін оқылатын педагогикалық құбылыстар мен нысандарды ұсынады;
-саналылық пен ... ... ... алушылардың оқу мақсаттарын айқындап, өз жұмыстарын жоспарлап, оқу міндеттерін шешудің тәсілдерін өз бетімен анықтайды, меңгерген ... ... ... ... ... дегеніміз оқудағы жедел ақыл-ойлық және практикалық жақтары мен педагогика бойынша білім, іскерлік, ... ... ... ... мен ... болып саналады;
-беріктілік принципі білімнің білім алушылар санасында берік болып қалыптасқанын ... ... ол үшін ... ... ... ... оқығандарын практикада жиі қайталап, еске түсіріп отырулары керек;
-бағыттылық принципі педагогикалық білім беру мазмұнының болашақ ... ... ... ... етеді;
-сәйкестілік принципі педагогикалық білім беру мазмұнының педагогикалық ғылымдардың даму ... және ... ... ұсынған талаптарына педагогтарды даярлау нәтижелерінің сәйкестігін қамтамасыз етеді.
Ұйымдастырушылық-әдістемелік принциптер – тарихи педагогиканы оқыту үдерісінің ұйымдастырушы формалары мен әдістерін анықтайтын ... [3, ... Енді ... ... ... ... үдерісінің тұтастығы мен бірлігі принципі педагог пен білім алушының іс әрекеттерінің бірлігі мен өзара байланысын көрсетеді;
-оқу жұмыстарының топтық және ... ... мен оқу ... ... тең ... ... ... мазмұнын меңгертудің тиімділігін арттырады, ол үшін білім ... ... ... жеке ... ... тарта білу керек. Сонымен қатар білім алушыларды үйірме, клубтар және т.б. жұмыстарына қатыстыру қажет;
-оқуға деген жағымды қатынасты қалыптастыру принципі ғылымның әр ... ... ... ... ... ... білімдердің өмірдегі практикалық мәнін түсіндіреді.
Әр принцип белгілі бір ережелерден тұрады. Ереже дегеніміз оқытудың жекелеген аспектілерін ашып ... ... ... Олар ... белгілі бір педагогикалық жағдаяттар туындағанда не істеу ... ... ... ... ... 1950 ... жарық көрген оқытудың саналылық пен белсенділік принциптерінен ... ... ... ... ... материалын жеңілдетпей түсіндір, оқы, анық әрі нақты, ... ... ... ... ... ... біл, олар сені тыңдай отыра ассоциация құрсын, жаңаны өткенмен ... ... ... ... ... ... ... бақылау жасай біл, сұрақтар мен туындаған қиындықтарды анықтай білуге үйрен.
4. Өмірден, практикадан көптеген мысалдар ... ... ... ... ... білімін, ұғымдарын пайдалана отырып әңгімеле.
6. Сұрақ-жауап кезінде білім алушыға жауабының ойластырылған, қисынды, дәлелденген болуын талап ет.
7. Әрқашан ... ... ... ... және ... ... үйрет [4, 94-бет].
Осылайша, заманауи дидактикада оқыту принциптері педагогикалық іс-әрекеттің және оқыту үдерісінің нәтижелілігіне бағытталған оқыту үдерісінің заңдылықтарына ... ... ... ұсыныстар ретінде қарастырылады.
Жалпы алғанда оқыту принциптері бір-бірімен тығыз ... олар ... ... және ... ... ... ... тәрізді бұл екі жақты мақсатты үдеріс және оның кезеңдері бір-бірімен тығыз байланысты.
Педагог ... ... ... ... сол ... ... мазмұнын, әдіс-тәсілдерін, құралдарын таңдауға дәлелді түрде келеді.
Педагогика мазмұнын, оқыту технологияларын өндірудің концептуалдық ойы ретінде ... ... ... ... (лат. іnteger – ...... ... элементтер бірлігі; бірліктерді қалпына келтіру дегенді білдіреді [1, 33-бет].
Интеграция педагогикалық категория ретінде педагогикалық шынайылықтың жалпы қасиеттері мен байланыстарын көрсететін ғылыми ұғым ... ... ол бір ... ... ... мен фактілердің белгілі бір тобын көрсетсе, екінші жағынан педагогика пәнін анықтайды.
Педагогикалық пәндер интеграциясы – ... ... ... бір тұтас бірлік ретінде меңгеруге әкелетін, педагогикалық дайындық жүйесі аясында өтетін үдеріс.
Педагогикаға қатысты пәнаралық интеграция кең көрініс тапты. Пәнаралық ...... ... даярлығының барлық кезеңіндегі білімдер мен практикалық іс-әрекеттер бірлігі.
Интеграцияның бірнеше модельдері ...... ... бір саласына қатысты бірнеше пәндерді біріктіретін курс құру. Бұл арада әр түрлі пәндердің ... ... ... ... ал ... ... ... мазмұнды сапалы жаңа деңгейге шығарады.
2-модель – оқу пәндерін білім берудің бір ... ... бір ... ... блогке біріктіру.
3-модель – әр түрлі, бірақ тең дәрежедегі, ... ... ... өз ... ... ал қалғандары көмекші негізде болатын өзара жақын білім беру салалары пәндерінің ... ... ... – оқу ... вариативті бөлігі алыстатылған білім беру салаларының пәндері біріктірілетін интеграцияланған курстарды құруды ...... ... пен жаңа тақырыптың интеграциялануы.
Интеграция педагогикалық үдерістің кез келген кезеңінде жүзеге асады:
-педагогикалық мақсаттар деңгейіндегі интеграция (белсенділік, дербестік, креативтілік секілді тұлғаның интеграциялық ... мен ... ... ... ... ... бағдарламалар, интеграциялық оқу курстары);
-технология деңгейіндегі интеграция (интеграциялық формалар мен ... ... ... ... ... ... интеграциясының нұсқалары әр түрлі болуы мүмкін. Мысалы, педагогика – педагогика ... ...... ... ... әдістеме) – педагогикалық шеберлік негіздері және т.б. Осындай ... ... ... біз ... ... – оның ... – теорияны жүзеге асыру әдістемесі деген парадигма негізінде көре аламыз.
Педагогикалық пәндерді осындай қисында оқыту қайталаудың ... ... ... мен ... ... іс ... ... асыруға, тәжірибенің ондаған жыл бойы жинақталуын күтпестен, кәсіби іскерлік білімдерін іс-әрекетте белсендендіру мүмкіндігін туғызады.
Педагогикалық пәндер ... ... ... танымдық іс-әрекетін белсендендіру туралы сұрақтың педагогикалық шешімін іздестірудің бір ... ... ... Ол ... ... ... ... қажеттіліктері мен оқу үдерісінің пәндік құрылымы арасындағы қарама-қайшылықтар мәселесін шешуге көмектеседі. Интеграция тарихи педагогиканы оқыту үдерісінің ... ... ... ... және студенттерді педагогикалық шынайылықты тануға, себеп-салдарлық байланыстарды ұғыну мен анықтауға, ... ... ... ... ... ... нәтижелері Практикалық қолданысы
II. Тарихи-педагогикалық білімді педагогикалық пәндерді оқыту ... ... ... ... ... ұйымдастыру
2.1 Тәжірибелік-эксперименталдық жұмысты ұйымдастырудың мақсаты мен міндеті
Жағдайды басқарумен және дәл анықтауымен қойылған ғылыми ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Эксперимент сөзі латын тілінен Experimentum- тәжірибе, үлгі ... ... ... ... ... және зерттеу жұмысында «эксперимент» термині, әдетте мына түсінік ... ... ... мақсатты бағытталған қадағалау, тану объектісін қайта қарау, ерекше жағдайда олардың жүзеге асуын ұйымдастыру, болжамдарды тексеру.
Эксперимент – ... ... бір ... ұсынылатын гипотезаның шынайылығын тексеруге немесе объективті әлем заңдылықтарын айқындауға арналады. Эксперимент барысында зерттеуші қарастырып отырған ... тану ... ... осы ... тәжірибенің бір жағдайлары шоғырланып, кейбіреулері жойылады, үшіншілері күшейіп немесе әлсізденеді. Жинақтау – жалпы ұғымдағы анықтама, аталмыш класс ... ... ... ...... қызықтыратын заттық қатынастарды оймен нақтылау. Абстрактылаудың жарқын үлгісі – ... газ, ... ... және ... ғылымдарда көрініс табады. Формальдандырунысан мен жағдайдың белгілік пішінде көрініс табуы және зерттеу мүмкіндіктерінің ... ... ... ету, ... ... ... ... Аксиоматикалық әдіс – ғылыми теориялық құрылымы амалдары, осы орайда кейбір оксиомалар дәлелдемелерсіз қабылданады, әрі қарай логикалық ережелермен қалған білімді игеруге ... ... ... пән, нысан, қасиет белгілерін мүшелсндіру көмегімен құрамды бөліктерде ыдырату. Синтез – ... ... ... ... ... ... Анализ бен синтез өзара байланысты, қарама-қайшылық бірлігін қамтамасыз етеді. Таным теориясындағы маңызды түсінік - ұғымдар: ...... ... ... қарай ой қорытылымы, дедукция – ақыл ой тұжырымы, түйін кейбір элементтерде барлық мүшелердің қасиеттерін негізге ала отырып жүзеге асады. Дедукция мен ...... ... ... ... ... ... бірі – аналогия, заттар мен жағдайлар туралы білім ... ... ... ... ... алынады. Аналогия моделдеумен, модельдік экспериментпен тығыз байланысты. Гипотетикалық әдіс ғылыми гипотезаның физикалық, химиялық ыңғайда қарастыруды қажет етеді, ... ... ... ... оны ... ... негізделеді. Танымның тарихи әдісі нысандар дамуымен қалыптасуын, туындауын хронологиялық тәртіпте қарастырып, нәтижесінде зерттеуші қарастырып отырған нысаны барысында ... ... ие ... ... –нысандырды ойлы түрде құрастырмалау; күрделі жүйелерді зерттеуде сан алуан байланыстармен қоса қабат жүйелі әдістер де ... ... ... басқару теориясы, көптелу теориясы). Осы орайда негізгі, көмекші ... ... ... ... танымның әр қилы әдіс амалдары шартты түрде бірнеше деңгейге ... ... ... ... және ... негізгі мақсаты болып зерттелуші объектінің қасиеттерін шығару, ... ... ... және ... зерттеу тақырыптарын терең жаттау.
Экспериментті құру және ... ... ... ... ... Әртүрлі ғылыми өндірісте өтетін эксперименттерге химиялық, биологиялық, физикалық, психологиялық, социальдық және т.б. эксперименттер жатады. Оларды ... ... ... ... ... және ... зерттеу мақсаты бойынша: іздеуші, шешуші, бақылау, констатировалық, жаңартушы; өткізуді ... ... ... ... және т.б.; ... және ... объекттің құрылымы бойынша: қарапайым және күрделі; зерттеу объектісіне ішкі әсер ету сипаттамаға қарай: заттық, энергетикалық, ақпараттық; зерттеу ... ... ... ... ... ету заттарының сипаттамасына қарай: кәдімгі және моделді; экспериментте ... ... ... ... ... және ойланылған(мысленный); факторладың санына қарай: бірфакторлы және көпфакторлы; бақылаушы ... ... ... және ... ... объект немесе көрініс сипаттамасына қарай: технологиялық, социометриялық және т.б. Сонымен ... ... үшін ... да ... ... ... ... белгілер санынан табиғи экспериментте зерттеу объектісінде тәжірибелерді өткізу табиғи жағдайда жүзеге асады. Көбіне оларды биологиялық, ... ... және ... ... ... Жасанды эксперимент жасанды жағдайда құрылуда яғни олар табиғи және техникалық ғылымдарда кеңінен қолданылады. Жаңартушы ... ... ... ... ... және жаңа қатынасты құрумен немесе зерттелуші объект арасын және басқа да ... ... ... ... ... сәйкес зерттеу объектісінің функциясы және құрылымыеың белсенді өзгеруі жатады. Констатировалық ... ... ... ... тексеру үшін қолданылады. Бұл эксперимент процесінде факторлар тізімі анықталған зерттеу объектісі және қорытындылардың тиімділікті және әсер ету ... ... ... ... ... ... ішкі әсер ету ... бақылау жатады. Іздеушуі эксперимент егер жатталушы көрініске әсер етуші факторлар классификациясы қиындық ... ... Бұл ... ... ... ... ... құрылады. Шешуші экспермент екі немесе бірнеше бірдей гипотезалар көптеген көріністермен келіскен жағдайда фундаменттік теориясын ... ... ... ... үшін ... Бұнда көбіне гипотезалардың біреуін дұрыс деп шешу көп қиындықтарға әкеледі. Зертханалық эксперимент зертханалық жағдайда типтік құралдарды, ... ... ... ... ... және т.б. ... ... жүзеге асады. Көбіне зертханалық экспериментке объектінің өзі емес, үлгісі қаралады. Бұл эксперимент аз уақыт ішінде және ... ... ... ... ... ... ақпараттарды алуға мүмкіндік береді. Натурлық эксперимент кәдімгі жағдайда және ... ... ... ... бұл түрі ... ... ... жүйесін дайындау процесінде қолданылады. Сынау жұмыстарының жүру орны бойынша оларды: өндірістік, полигонды, жартылай ... және т.б. ... ... эксперимент әрқашанда зерттеу әдістерін рационалды таңдауды, жоспарлауды және нақты ойлауды қажет етеді. Барлық жағдайда ғылыми мәселердің ... ... ... ... ... ... ... реальды жағдайда эксперимент жағдайына сәйкес қажеттілерді қамтамасыз ету
Эксперименттер ашық және жабық болуы мүмкін. Олар көбіне психология, социология, педагогикада кең ... Ашық ... ... ... ... ... ашық ... ал жабық эксперимент - объективті түрде алынған бұл есептер сынаудан жасырылады.
Қарапайым эксперимент үлкен емес санды бір-бірімен ... және ... әсер ... ... тұратын, қарапайым функцияларды орындайтын, қарапайым құрылымды объектілерді жаттау үшін қолданылады.
Күрделі эксперимент қиын функцияны орындайтын, ... ... және ... әсерлесетін элементтердің үлкен санын және объект немесе құбылысты қарайды. Көптеген басқа да жүйе элементтерінің жағдайының өзгеру байланысын ... кез ... ... ... ... ... жоғары дәрежелі байланысына әкеледі. Зерттеудің қиын объектісінде бірнеше әртүрлі құрылымдар, бірнеше әртүрлі ... тууы ... ... эксперимент зерттеу объектісіндегі анықталған ақпараттардың әсер етуін жаттау үшін қолданылады. Мұнда көбіне ақпараттық эксперимент биология, психология, кибернетика және т.б. қолданылады және бұл ... ... ... ... ... ... әсерінен жағдайдың өзгеруін қарайды.
Заттық эксперимент зерттеу объектісінің жағдайына әртүрлі ... ... ... ... қарайды. Мысалы, болаттың сапасына әртүрлі қосымшалардың әсері және т.б.
Энергетикалық эксперимент зерттеу объектісіне энергияның (электромагнитті, механикалық, ... және т.б.) ... ... әсерін жаттау үшін қолданылады. Эксперименттің бұл түрі ... ... ... ...
Кәдімгі немесе классикалық эксперимент – эксперимент көмегімен жүзеге асатын, зат және эксперименттік ... заты ... ... субъект ретінде танитын эксперименатор қосады.
Модельдық эксперимент кәдімгі экспериментке қарағанда зерттелуші объект ... ... ... ... қондырғылар құрамына зерттеу объектісімен қатар модель де кіреді,
Эксперимент қаруының айырмашылығы арасында моделдеу ... ойлы және ... деп ... Ойлы (ақылды) эксперименттің қаруы болып зерттелуші объекттің немесе көріністің (сезімділік үлгілер, үлгілі-таңбалық моделдер, ... ... ойлы ... табылады. Ойлы эксперименттің термині болып: идеалданған немесе қиалдандырылған эксперимент қолданылады. Ойлы эксперимент реальды эксперимент құрылымын бейнелеуді ... ... ... ... ... ... түрінің бірі болып табылады. Ойлы эксперимент құрылымы болып: зерттеу объектісінің ойлы моделін ... ... әсер ету және ... идельды жағдайы, планерлық және саналы ӛзгеру, объектке әсер ету және эксперименттің аралас жағдайы, ғылымның объективті заңын абсолютті ... ... ... эксперименттің барлық сатыларында саналы және дәл қолдану.
Материалды эксперимент аналогиялық құрылымға ие. Бірақ та материальдық эксперименте материальдық, ал зерттеу объектісі ... ... ... ... ... ... негізгі айырмашылығы, реалдық эксперимент әлемнің ішкі санасының объективті ... ... ... ... ... қатар ойлы эксперимент субъекттің теориялық әрекетінің арнайы түрі болып табылады.
Пассивті эксперимент - ... ... және оның ... объектісін бақылау қорытындысындағы тек таңдаулы көрсеткішті (параметрлер, ауысымдық) өлшеуді қарайды. Пассивті экспериментті бақылау мысалы болып: көлік ағынының қозғалыс ... ... ... кез ... ... ауру ... тіпті ауру саны; анықталған белгіл і бір топтың жұмыс жасау қабілеті; жол-көлік көріністерінің саны; жас ... ... ... және т.б. ... ... ... ... таңдаулы көрсеткіштер жағдайының инструментальдық өзгерісін шығарып салатын, бақылау заты ... ... ... ... зерттелу жүйесін шығару және кіргізуді бақылайтын және арнайы шығу дауыстарын ... ... ... ... ... ... керекті факторларды бөледі; қажетсіз факторларды тұрақтандырады; зерттеу факторларын қызықтыруды кезекті түрлендіру.
Көпфакторлы эксперименттің - ... ... ... ... ... барлық ауысымдары түрленуден және әр эффект барлық тәжірибе қорытындылары бойынша бағаланудан тұрады.
Технологиялық эксперимент- технологиялық ... ... ... ... ... ... және т.б.) немесе үрдістің бәрін жаттауға бағытталады.
Социометриялық эксперимент - азғантай топтарды социальды-психологиялық қатынастарды тұлғаралық қатынастарды жүзеге асыру мақсатын және оның ... ... ... үшін қолданылады.
Методика-деп зерттеу мақсаты сәйкестікте жететін, анықталған кезекте орналасқан, ойлы және физикалық ... ... ... ... жұмысты нақтылау кезеңі
Педагогикада зерттеудің үш деңгейі бар: эмпирикалық, теориялық, әдіснамалық. Эксперименталды-эмпирикалық деңгей әдістерінің тұтас бір тобы бар (гр. Еmреіrіа – ... ... ... мен ... ... ... мағлұматтарды іріктеп жинау, көзбен көргенді сезім мөшелерімен қабылдау және санада бұл ақпаратқа талдау жасау; зерттеу объектісінің ... ... ... мен ... туралы мәлімет алу. Бақылау, ең алдымен, бақылаушының өзі, зерттеу объектісі, бақылау ... ... ... -видеоаспаптар, аспап-құралдар мен өлшеу құрал-саймандары жатады.
Бақылаушының бастапқы ... нені ... ... және қандай құбылыстарға көңіл бөлу керектігін анықтайды. Түйсік, сезім арқылы қабылдау мен түсініктерден басқа бақылап-зерттеуде зерттеушінің ұтымды жақтары да қатысады. ... ... мен ... жоқ адам бір ... қарап тұрып, оны әр түрлі қабылдайды: біреуі құнды минерал деп қараса, екіншісі оған жай тас деп ... Бұны ... ... ... ... ... ғалым адам көзімен көреді, басымен түсіндіреді. Зерттеу барысында бақылау түрлерінің әр алуан ... ... ... ... ... ... ... жұмысының тікелей басшысы; сонымен қатар ол тікелей куәгер бола тұраып ... адам және ... ... ... ... ... ... кезде тікелей бақьшау жүзеге асырылады. Мұғалімнің рөліне байланысты эмпирикалық фактілерді жинақтаудың техникасы мен ... ... ... ... ... ол тікелей бақылауды толықтырады және зерттеушімен бірге, оның бағдарламасы бойынша жұмыс істейтін өкілдер арқылы жүзеге асады. ... ... ... ... бір ... туралы жанама деректер алады;
- жасырын немесе елеусіз бақылау ... ... ... және ... ... ... бар мектептерде жүргізіледі. Сабақты жасырын бақылап-зерттеу оқушылардьщ танымдық іс-әрекетінің және мұғаліммен ара ... ... ... ... ... ... береді. Жасырын бақылап-зерттеу зерттеушіге құнды мәліметтер береді, оқушылар өздерін бақылап отырғанын көрсе өздерін басқаша ұстайды.
- үздіксіз бақылау ... ... ... ... сабақтағы, ойындағы, сыныптан тыс, мектептен тыс мінез-құлқын зерттеуге қолданылады;
- дискретті (үзік-үзік) ... ... ұзақ ... ... кезде қолданылады. Бақылап-зерттеу ұзақ уақытқа созылуы мүмкін – жарты жыл немесе бір жыл. ... ... бір ... ... кейін қайтадан жалғастырылады;
- монографиялық бақылау біреуді немесе бір ... ... ... ... ... мамандандырылған бақылау жалпы тұтастықтан бақылап-зерттеу мақсатына сай бір құбылысты немесе ... ... ... ... ... ... көп деректер арасынан зерттеуші өзіне керек деректер мен ... ... ... ... ... ... көп уақыт пен зерттеушіде тиянақты талдау жұмысын ... ... ... мен деректердің сандық және сапалық сипаты мен өлшемінің тәртібі бақылаудың ... ... ...... ... ... ... бір өлшем шамасының бірлік ретіндегі басқа біртекті шамаға қатынасын анықтау процесі. Сандық ... мен ... ... ... ... жол ... теориялық болжамдардың эксперименталды тексеруін тиімдірек жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... ... зерттеудің негізгі әдісі болып табылады, ол құбылыстарды олардың өту барысының нақты белгіленген жағдайларында зерттеуге бағытталған. Эксперимент жағдайларында құбылыстың ... ... ... ... белгілерін ашуға болады. Эксперимент зерттеу құбылыстарын басқа шарттар мен ... ... ... ... мен деректерді «таза күйінде» зерттеуге мүмкіндік береді. Эксперимент ғылыми зерттеудің теориялық және эмпирикалық ... ... ... буын ... ... Оның ... ғылыми теория немесе болжамды растау немесе жоққа шығару, сондай-ақ эмпирикалық заңдылықтарды шығару және нақты білімге ... ... тағы бір ... ... көлемін ұлғайту, оқушыларды оқыту, тәрбиелеу тұлғасын дамыту тәжірибесін жаңарту.
Эксперимент пен ... ... ... ... ... ... шамалы, сондықтан эксперимент таным әдісі де, оқу-тәрбие процесін оңтайландыру әдісі де бола ... ... ... түрі бар: ... ... мен тәрбиенің күнделікті жағдайларында жүзеге асады; лабораториялық, оқушылардың белгілі бір топтарын бөлу арқылы жүзеге асады. Сондай-ақ, эксперименттің анықтаушы түрі бар, ол ... ... ... ... белгілеп, көрсетеді; қалыптастырушы – зерттеу объектісін қайта құруға бағытталған. Эксперимент жаңа зерттеу материалын танып білуді болжайды. Ол теориялық болжамдарды ... ... бұл ... ... ... жоққа шығаруы мүмкін. Педагогикалық эксперименттің ерекшелігі – зерттеуші оқушылармен жұмыс істейді сондықтан оның, әсіресе оқытуда, теріс нәтиже ... ... жоқ, ... зерттеупгінің құрастырған сәтсіз бағдарламасынан оқушылар жапа шегуі мүмкін.
Эксперименталды ... ... ... болуы, эксперимент түрі таңдалып, оның мүмкін нәтижелері де ойластырылуы ... ... ... мен оның ... ... ... факторларды, сондай-ақ эксперименталды жұмыс кезінде бақылануы тиіс объектілерді бөліп алған жөн. Қазіргі ... ... ... техникалық құралдарынсыз және өлшеу саймандарынсыз өткізу мүмкін емес және де олар практикада тексерілген, теориялық тұрғыдан ... ... ... ... шеше ... ... қажет.
3. Сұрақ-жауап әдістері. Олардың ерекшелігі педагогикалық жағдайлардың элементтерінің ... ... ... қоса ... әрекеттесуші «субъект – субъект» жүйесінің қасиеттері танылып, есепке алынады. Эмпирикалық зерттеу әдістемелерін құрастыру кезінде субъектінің өз ... ... оның сол ... ... ... ... ... сүйену керек. Бұл ретте «түсінік» терминінің мағынасы «білім» терминіне қарағанда кеңірек. «Түсінік» ұтымында субъектінің танымдық педагогикалық ... ... ... ... ... нақты-сезімдік пен абстрактілі-түсініктемелік бейненің бірлігі жақсырақ белгіленеді. Сұрақ-жауап әдісінің мақсаты субъект-субъект жүйесінің- жекелігі және тұлғалығы ... ... ... олар жоқ болса жалпы абстрактіге айналуы мүмкін.
Сұрақ-жауап әдісінің мынандай түрлері ... ... Бұл ... мен ... ... ... диалог, онда әңгімелесушілер арасында бейресми және еркін қатынастар орын алады. Әңгіме алдын-ала дайындалуы мүмкін, зерттеуші оның жоспарын ... ... ... ... ... ... әңгімені тіркейтін құралдарды дайындайды (бейне таспа, аудио таспа, стенография). Зерттеушінің кәсіби білімі және үлкен әдепті сезімі болуы қажет, сол арқылы ғана ол ... ашық ... ... алады.
Әңгіме әңгімелесушілердің әр түрлі шеңберлерінде жүргізіледі (мектеп директоры, оның орынбасарлары, ата-аналар, оқушылар, білім берудің әр түрлі деңгейдегі ... ... беру ... ... мен ондағы өзгерістерге олардың кәсіби баға беруі басқа әдістер арқылы алынған ... ... ... ... ... ... дайындалған әңгімелерден басқа экспромт әңгіме-сұқбаттарды жүргізуге болады.
ә) Сұқбат – әңгіменің бір түрі. Әңгіменің бұл түрі зерттеушінің объектісінің өзінің іс-әрекеті ... ... ... ... ... ... Сұрақ-жауаптың бұндай түріңде зерттеушінің сұрақ-жауап мәтінінде белгіленген іс-әрекет туралы жорамал түсінігі зерттеу ақпаратына аз ғана әсер етеді. Зерттеушінің ... ... ... ... ... зерттеушінің жоғары кәсібилігін және жеткілікті тәжірибесін қажет ... ... ...... ... ... ... көзқарасын қайта құруда, сұхбаттасушылардың міндеттері мен мәселелері арқылы ішкі және ... ... ... ... ... ... ... кәсіби-педагогикалық іс-әрекеттің жалпы заңдылықтарын түсіну сұрақ-жауап субъектісінің терең қарым-қатынас жасай отырып, оның ... ... және ... ... ... ... ғана мүмкін екенін ескеруі қажет. Көптеген мамандарға сұрақ-жауап ... ... ... мен ... дамуының заңдылықтарын қортындылап түсіну мен анықтау мүмкіндігі туындайды.
Хаттамаларда тіркелген мәліметтерге сапалық және сандық тұрғыдан талдау жасау қажет. Сұқбат ... ... мен ... ... ... ... міндеттеріне байланысты әр түрлі жүргізілуі мүмкін.
б) Сауалнама жүргізу. Бұл арнайы ... ... ... мен олардың мүмкін деген жауаптарының варианттарының қатал логикалық құрылысы, сауалнама құрастырушы ұсынған алдын-ала белгіленген бірнеше мүмкін ... ... бар ... ... ... Егер анкетадағы сұрақтардың жауаптары болмаса, онда ол ашық сұрақтар деп аталады. ... ... ... ашық ... ... өңдеу жасау қиынырақ.
Сауалнама жүргізу әдісі көбінесе адамдардың бір-біріне, оқиғаларға, іс-әрекет түрлеріне, пікірлерді зерттеген және т.б. қатынасын айқындау үшін қолданылады.
4. ... ... ... ... өсіп келе ... ... ... және тәрбиелеумен байланысты. Тәжірибе дегеніміз педагогтің ұзақ жьшдар бойындағы ... ... ... ... ... ... ол практик-мұғалімнің тәжірибелігі. «Тәжірибе» және «практика» ұғымдарының ұқсас еместігі ... ... ... мәні ... ... онда ... оқу-тәрбие жұмысының озат тәжірибесімен қатар, мазмұны тар тіпті теріс тәжірибесі ... ... ... ... ... ... толық зерттеу оңай шаруа емес. Мұғалімнің баяндамалары, ғылыми мақалалары, әдістемелік жұмыстары, ... ... ... ... ... мағлұматтарын зерттеу, сабақтарға, педагогикалық оқуларға, сыныптан тыс шараларға қатысу, сынып жетекшісімен, ата-анамен әңгіме және т.б ... ... ... ... көзі бола алады. Мұғалімдердің озат педагогикалық тәжірибесін меңгеру қажет және керек тиіс, бірақ оны ... ... ... ... ... өндіруге болмайды. Оған тек мектептегі оқу-тәрбие жұмысын жүзеге асыратын зерттеушінің жеке дара қасиеттерін есепке ала отырып сүйенуге болады.
5. Эмпирикалық әдіс ... ... ... ... ... ... ... жаппай дайындаумен жиі байланысты. Ол кестелер оқушыларға ... жеке дара ... ... әр ... ... ... тексеруінен өтеді. Тексеру барысында оқушылардың өмір-баяны, психологиялық-педагогикалық мінездемелері, олардың үлгерімі, жеке ... ... ... ауырған ауруларының сипаты, олардың туа біткен кемшіліктері, балалардың, олардың ата-аналарының денсаулығы, таным процесі барысының ерекшеліктері (ақыл-есі, ойлауы, қиялы) зерттеледі.
Зерттеушінің кесте ... мен ... ... ... ... ... ... оқу іс-әрекетін орындауының және оқу-тәрбие процесіне бейімделуінің даралық ерекше әдіс-тәсілдері айқындалады. Медикалық-педагогикалық тексеру ... ... ... ішкі ... және ... ... айырмашылықтарын айқындауын ескере отырып жүргізуі қажет. Оларға қорытынды жасай отырып, нақты бір оқушыларды оқытудың, тәрбиелеу мен ... ... мен ... ... ... ... ... кестедегі белгілі бір» концептуалды-әдістемелік үлгі бойынша педагогика мен психология жетістіктеріне сүйеніп, жеке тұлғаның әлеуметтену мәселесінің жеке дара және ... ... ... ... Бұл ... ресми және бейресми қарым-қатынасы кезіндегі конструктивті және іс жүзінде пайдалы іс-әрекетін ұйымдастырудың интеллектуалды-танымдық және коммуникативті-жекелік аспектілерін тереңірек ... ... ... ... міндеті талдаудың сандық және сапалық талдау әдістемелерін құрастыру.
6. Оқушылардың жазбаша, графикалық және шығармашылық жұмыстарын зерттеу ізденушіге ... ... ... мен ... ... ... ... әдістің бір түрі.
7. Педагогикалық құжаттарды зерттеу білім беру жүйесі қызметінің негізгі бағыттарының жағдайы мен даму тенденцияларын көрсетеді.. Оқу ... ... ... ... құралдар, мұғалімдердің сабақ жоспарлары, жалпы білім беретін мектептердің, лицейлердің, колледждердің оқу-тәрбие бағдарламалары мен жоспарлары, сынып ... ... есеп ... ... ... тәрбиелеу мен дамытудың мазмұндық компоненттері тіркелетін барлық құжаттар зерттеудің ең маңызды қайнар көзі болып ... ... ... ... баға беру үшін ... ... ... жұмыстарыньщ, шығармалардың, эсселердің, жобалардың, суреттердің және т.б.ерекшелігін зерттеудің маңызы зор. Бұл ... ... іс ... іс-әрекетінің шынайылығын анықтауға, себеп-салдарлық байланыстарды, оқушы жеке тұлғасының дамуына әсер ... ... ... мүмкіндік береді.
Осылар және зерттеудің бірнеше басқа да әдістері алғашқы эмпирикалық ақпаратты ... ... ... ... ... ... жүйесінде және зертеудің концептуалды құрылымының әдіснамалық ерекшеліктері ... ... ... және ... ... ...... бір мәселені ойлау, концептуалды-тұлғалық және практикалық процесі. Алайда бұл мәселені тек эмпирикалық деңгей әдістерін қолдана отырып шешу мүмкін емес. Зерттеуші ... ... ... ... теориялық қортындыларына көшуі қажет. Сонда ғана оларды зерттеудің ... деп ... ... ... теориясын құрастырудағы дәлел ретінде педагогикалық ғылымға енгізуге болады.
Зерттеу жұмысымыздың алдыңғы параграфтарында тарихи - педагогикалық білімнің атқаратын функциjналдық міндеттерін, оның ... ... ... ... ашып көрсеттік. Осыған орай, тарихи білімнің ұлттық болмысының жеткіліксіз, оны христоматиялық ... ... ... ... ... сипаттамалардың толық екендігін көрсете келіп, адамгершілік, эстетикалық, еңбек, имандылық тәрбиелеріне қатысты пікірлердің өзара сабақтастығын тауып,
2.3 ... ... ... ... күн біз – әлем ... бір ... Жаңа дәуір – Жаңа ғасыр – Жаңа мың жылдыққа аяқ басып отырмыз. Тәуелсіздік туын тіккен жас мемлекетіміздің ... ... ... ... де білгір, білікті азаматтар даярлау – бүгінгі күннің келелі мақсаттарының бірі. ... да ... ... беру ... ... ... мен ... ғылым жүйесінде бұрыннан жинақталған мол тәжірибелердің тиімді жақтарын сұрыптай пайдалану – оқу орындарындағы басты міндеттердің бірі.
Сонымен қатар, қазіргі қоғамдық-әлеуметтік үрдістерге сай, ... ... ... білім беру, келешектің әмбебап маман мұрагерлерінің дайындау міндеті қойылып отыр. Елімізде жас ұрпаққа кең ауқымда ... ... беру ... аса зор мән ...... ... ... ертеңі мен болашағына иелік етіп, тұтқа болар жас өспірімдерімізді білікті де білімді, алғыр да арлы, ... ... ... ... ... ... да қайратты нағыз бесаспап азамат етіп тәрбиелеу біздің басты мақсатымыз. Әр студенттердің бойындағы талап-талғамдарын арттырып, өмірге, жақсы қасиеттерге құштарлық ... ... ... ... ... барынша молайтып, күш-қуатын, жігерін шыңдау – абыройлы ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан халқымыздың асыл да абыройлы қасиеттерін жас ұрпақтың сана-сезіміне, ақыл-парасатына ұялата білу үшін, әрбір ... ... ... ... педагогика тарихын, сан ғасырларда қалыптасқан салт-дәстүр мен әдет-ғұрыптарды жаны таза ... ...
2.4 ... ... ... мен ... ... бағындыру оның негізін зерттеуден басталатындығы барлығымызға аян. Бұл негіздер оқу пәнінде жинақталған. Ғылым мен оқу пәні ... ... ... оқу пәні төмендегідей ретпен анықталады:
-білім жүйесі; білімді меңгерудегі оқу-танымдық ... ... ... ... ... ... жүйелі түрде мазмұндау;
-білім жүйесіндегі белгілі сатының модулі, оның ішіне мақсаттылық, мазмұндық, қисындық-әдістемелік (технологиялық), ... ... ... ... ... ... негізінде әлеуметтік тәжірибе әсерінен қалыптасатын модуль.
Оқу пәні – ғылымның «фотосуреті». Оқу пәні жаңа білімдерді ашпайды, ол ғылымның ... ... ... ... ... және «оқу ... ұғымдарының мазмұндық талдауы олардың бір нүктеде түйісетінін көрсетті, бұл – білімнің жүйелілігі.
Педагогиканың оқу пәні ... ... ... және ... ... ... қатынасы маңызды сұрақтардың бірі болып саналады. Бұны өзара байланысты мақсаттық және қорытынды-бағалық компоненттер мысалында байқауға болады.
Педагогиканың мақсаттылық компоненті ғылым пәнін ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, жуырда 2000-жылдың басында педагогиканы оқудың мақсаты – педагогикалық үдерістің ... ... шешу үшін ... ... іскерлік пен дағдыны қалыптастыру болды. Ал қазіргі кездері педагогиканың оқу пәні ... ...... ... ... ... ... дүниетанымдық көзқарасының мәдениеті мен инновациялық ойлау типіндегі кәсіби педагогты қалыптастыру.
Педагогиканың қорытынды-бағалық компоненті де әлеуметтік ... ... ... ... қатар, педагогикалық білім әлеуметтік практиканы ғылыми тұрғыдан түсіндіріп, болжалдап, жобалап отырады. Егер педагогикалық білім ... ... ... ... ... алса, сонда ол сапалы болып саналады.
Оқу пәні өз кезегінде, педагогикалық ғылымға әсер етеді. ... ... ... ... «инновация» секілді ұғымның жаңартылған түсіндірмесі ашылады. Әсіресе педагогикалық практика педагогиканы зерттеу саласында маңызды бағыттарды нұсқап, ғылыми концепциялардың қалыптасуына әсер етеді.
Қоғамдық ... ... ... ... ... ... жинақталған білімдерімен қатар жүреді. Білім беру саласы да шет ... Жаңа ... өсу ... ... ойларды нақты өмірге енгізу аясының үлкеюіне байланысты педагогика салалары кеңейе түсті. ... және ... ... жаңа ... ... ... берудің, тәрбиенің жаңа салаларындағы заңдылықтар туралы ойлар пайда болады, олар қалыптасып, білім берудің жаңа салалалары ретінде танылады. Педагогиканың ішінде «ең жас» ... ... ... ... айта ... жөн. Ал тәрбие туралы ғылым салаларының көптеген ғасырлық тарихы бар. Мұндай педагогиканың даму қарқыны оны педагогика ғылымдарының дамушы жүйесі ретінде ... ... ... ... ... ... қатары қазіргі кезде көптен-көп. Жалпы бұл құрылым келесідей көрініске ие.
Ясли педагогикасы балаларды сәби жасынан тәрбиелеу ... мен ... ... Бұл ... ең жас ... ... баланың ми, денсаулық, эмоционалды, әлеуметтік салаларын ерекше зерттеп, ол педагогикалық практикағада көп ... ... Ясли ... ... ... оның басқа білім салаларымен, атап айтқанда психология, физиология, медицинамен өзара әрекеттесуі.
Мектепке дейінгі педагогика – мектепке дейінгі жастағы ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезде мектепке дейінгі білім беру дидактикасының салалалары, мектепке дейінгілерді тәрбиелеу теориясы мен әдістемесі, ... ... ... және ... беру бойынша мамандарды даярлау теориясы мен практикасы секілді ғылым салалары бар. Мектепке дейінгілерді мемлекеттік, жеке, мемлекеттік емес ... ... және бір, екі, ... ... және толық емес отбасында тәрбиелеудің технологиялары мен теориялық негіздері жасалуда.
Мектеп педагогикасы тәрбие ... ... ең бай және ... саласына жатады. Мыңдаған жылдар бойы бұл педагогиканың өмір сүруі әр ... ... ... ... ... қалыптасуы мен дамуын басқару арқылы құнды тәжірибе жинақтауға көмектесті. Әр түрлі өркениеттердің, мемлекеттердің, идеологиялардың, саяси құрылымдардың ... беру ... ... мектеп ісінде, әлеуметтік үдерісте үлгілі сабақ болды. Мектеп педагогикасы ғылым ретінде жоғары оқу орны педагогикасы құрылуының ... және ... пен ... құзіреттіліктің қалыптасу негізі болып табылады. Мектеп педагогикасы ғылыми білімнің дамыған саласы ... ... ... басқа ғылым тармақтарын құнарландыратын көз болып табылады дегенді көпшілік ... ... ... ... ... – жоғарғы білікті мамандарды дайындау заңдылықтарын зерттейтін ғылым саласы.
Жоғары мектеп педагогикасы – педагогика ғылымдарының ішінде орны ерекше. Оның дамуы бірнеше ... ... ... ... ... бірі – ... әлеует. Болашақ мамандарды жоғары білікті өз салаларындағы маманданған ғылым докторлары, профессорлар, академиктар, ғылыми теориялардың авторлары, ... ... ... ... ... мен өкілдері оқытады.
Олардың көбісі жоғары білім берудегі жаңа дидактикалық құрылымдарды жасауға, студенттерді оқытудың ерекше әдістемелерін ойлап ... ... ... мектеп педагогикасының тағы бір ерекшелігі ол мектеп педагогикасымен ... ... ... және ... өндірістердің, қызмет көрсетудің әр саласындағы болашақ мамандарды оқыту мен тәрбиелеудің теориялық ережелері жалпы және ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Осылайша, педагогиканың оқу пәні ретіндегі құрылымы мен мазмұны педагогикалық ғылымның айнасы болып келеді, ал педагогиканың мазмұнын ... оқу пәні ... ... ... ... ... ... ТІЗІМІ:
1 Назарбаев Н. Тарих толқынында. – Алматы: Атамұра, 1999. – 296 б
2 Ахметов З. Абайдың ақындық әлемі. – ... Ана ... 1995. – 272 ... Ж. Психология. –Алматы: Рауан. 1995. – 305 б.
4 Әуезов М. ... ... лет. ... 1959. І том. – Б.32-35.
5 Байтұрсынов А. Қазақтың бас ақыны. //Абай. 1992. №3. – Б.23-27.
6 Досмұхамедұлы Х. Таңдамалы қазақ тарихы әдебиеті мен ...... Ана ... 1998. – 304 ... ... ... – Алматы: Атамұра., 1994. -200 б.
8 Жұмабаев М. Педагогика. – Алматы: Ана тілі, 1992. – 160 ... ... ... Концепции. Модели. Историография. –М., 1996
10 История педагогики как учебный предмет. –М., 1996
11 Современные проблемы истории образования и педагогической науки - В 3-х ... ... Л.Н. ... ... ... -М., ... педагогика от античности до нового времени. Исследования и материалы в 3-х томах. –М., 1993
14 Қазақтың тәлімдік ой-пікір антологиясы. Қ.Жарықбаев, С.Қалиев. –А., ... и ... ... ... ... ... и начала нового времени.- М.,1991.
16 Тлашев Х.Х. Общепедагогические идеи и опыт уч(ных-энциклопедистов Ближнего и Среднего Востока эпохи средневековья. ... ... ... ... и педагогическая мысль. –М., 1989-1990
18 Дербісәлиев С. Қазақ даласының жұлдыздары. –А., 1995
19 Омаров Ә. Қазақстандағы ағарту ісі және ... ... ... ... –А., ... К.Б. Из истории развития педагогической мысли в до-революционном ... А., ... Г.М., ... В.Г. ... школы и педагогиче¬ской мысли Казахстана, А., 1998.
22 Бес ғасыр жырлайды. М.Мағауи, М.Байділдаев. –А., 1989
23 Тәжибаев Т.Т. Педагогическая мысль в ... во ... ... ХІХ ... –А., ... А.Н. ... школа: современное состояние и тенденции развития. — М., 1993.
25 Джуринский А.Н. ... ... в ... ... — М., ... К.К. Развитие народного образования в Казахстане (1917-1991).-А, 1997
27 Реформы образования в ... ... –М., ... ... ... ... и современность. –М., 2000

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп пен отбасының ынтымақтастығының жасөспірімдер тәрбиесіндегі рөлі10 бет
Қазіргі инновация түрлері7 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
12-жылдық мектепте білім беруді ғылыми әдістемелік қамтамасыз ету9 бет
Арнайы білім берудің технологиялары мен әдіс-тәсілдері27 бет
АТФ банк» мысалында банк клиенттеріне несие берудің акпараттык жуйесін тұрғызу45 бет
Аумаққа рекреациялық баға берудің әдістемесі4 бет
Ақша қаражатының қозғалысы туралы есеп берудің теориялық аспектілері мен негіздері50 бет
Білім беруді ақпараттандыру10 бет
Білім беруді ақпараттандыру туралы25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь