Батик өнерінде табиғат көрінісін бейнелеу

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 МАТАҒА КӨРКЕМДЕП СУРЕТ САЛУДЫҢ ТАРИХЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1 Батик өнерінде қолданылатын құрал.жабдықтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Батик өнерінде сурет салу техникасы мен түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9

2 БАТИК ӨНЕРІНДЕ ТАБИҒАТ КӨРІНІСІН БЕЙНЕЛЕУДІҢ ӘДІС .ТӘСІЛДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
2.1 Табиғат көрінісін бейнелеудегі бояу түстері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
2.2 Табиғат көрінісін бейнелеудегі композициялық құрылымы, перспектива заңдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
2.3 Диплом жұмысының орындалу барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
2.4. Сәндік қолданбалы өнер сабағында батик өнерін оқыту әдістемесі ... ... ...27
2.5 Сәндiк.қолданбалы өнер үйiрмесiн ұйымдастыру әдістемесі ... ... ... ... ... ..38

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .44
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .45
КІРІСПЕ

Сәндік-қолданбалы өнердің әсемдік әлеміндегі алар орны ерекше. Жылдар өткен сайын адамзат баласының осы өнерге деген қызығушылығы, құштарлығы еселеп артып келеді. Сәндік қолданбалы өнер адам өмірімен, оның тұрмысымен тығыз байланысты. Ал ұлттық өнер сонау әріден, тереңнен, көне дәуірлерден бастау алады. Осы сәндік-қолданбалы өнердің бір түрі батик өнері. Бұл өзi ежелден шығыс халқына тән өнер.
Батик әр түрлі елдерде бірсыпыра айырмашылық ерекшеліктерімен сипатталды. Мысалы, Индонезияда Батиктің негізі индиго көк, қызыл қоңыр және піл сүйек түстің барлық реңдері, индонезиялық дәстүрлі ою символикалық мағынаға ие суреттер мен бұйымдарды өздері анықтады және патшалық, корольдық оюларды қайта қайталауға ешкімнің құқықтары болмады.
Алғашқы маталардың өндірісіне дейін малайзиялықтар ағаштың қабығына өрнектерді салып оларды балқытылған балауызбен бояп отырған. Маталар пайда болған соң бұл әдістің негізі балқытылған балауызбен сурет түсіру сол жұмысты сәндеуге де қолдана бастады. Матаға жағылған балауыз бояу түстерін өткізбейді яғни механикалық түрде резерв жасайды. Содан соң матаға түрлі түсті бояуды жаға беруге болады. Балауыздың осы бір қасиеті арқасында ежелгі әдістердің бірі матаны әрлеудің негізі қаланды. Батик сөзі Ява тілінен аударғанда ыстық балауызбен сурет салу деген мағынаны білдіреді. Өз уақыты бойынша батик пайда болуы мен дамуы, әртүрлі елдермен саяхатта және суретшіден суретшіге ұрпақтан ұрпаққа көшіп акварель, пастельді, графиканы, витражды, бейнелеу өнерінің көптеген қабілеттерін өзіне сіңіріп алды. Қазақстанда бұл сала әлі жетік дамып үлгермеген.
Батик техникасының нәзіктігімен, және әдемілігімен табиғат көрінісін бейнелеу. Сондықтан дипломдық жұмыстың тақырыбын «Табиғат көрінісі» деп алдық. Қандай да бір шығармашылық жұмыс болмасын адам баласының рухани өміріне, мәдениет пен тұрмысына қызмет етеді. Декорация деген сөз латын сөзінен алғанда әрлеймін, әшекейлеймін деген сөз. Сәнді өнер адамды қоршаған қажетті заттардың барлығын шығармаға айналдыру. Адам өміріне күнделікті қызмет атқару үшін қоршаған орта адам өмірінің негізгі бөлігі болып табылады. Сәндік қолданбалы өнер тек қана практикалық мән жағынан да маңызды дайындалған және көркем жасалған өндірістік немесе қолөнер арқылы өмірге келген көркем туындылар жасау болып табылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1 Гильман Р.А. «Художественная роспись тканей» Москва. 2005ж.
2 Мұқашев М.С., Сейтімов А.Ғ., Хамзин Н.А. Бейнелеу өнерін оқыту
әдістемесі. «Фалиант» баспасы, Астана -2008ж
3 Қасиманов С. Қазақ ұлттық қолөнері. Алматы. Рауан. 1994ж.
4 Әбдіғапбарова Ү. Қазақтың ұлттық ою-өрнектері. Алматы. Өнер. 1994ж.
5 "Советтік Қазақстанның бейнелеу өнері" Алматы "Өнер" 1990 жыл.
6 Ералина А. "Сәндік өнер терминдерінің қысқаша түсіндірме сөздігі".
Шымкент Әуезов М. атындағы ОҚМУ, 1997, 36-бет.
7 Ералин Қ., Халмуратов Ж. "Қазақстан бейнелеу өнерінің шеберлері".
Алматы "М-Талант фирмасы" 1997ж.
8 Шипанов А.С. "Әуесқой жас суретшілер мен мүсіншілерге" Алматы
"Мектеп" 1989 ж.
9 Шорахов Е. Композиция Москва. "Просвещение" 1986ж.
10 Каменова Е. "Кемпірқосақтың түсі қандай?" Алматы 1981ж.
11 Ильина Г.А., "Педагогика" Мектеп баспасы/ алматы 1977ж.
12 Ералин Қ. "Қазақстан бейнелеу өнері арқылы оқушыларға эстетикалық
тәрбие беру". Алматы 1998ж.
13 "Қазақстан шеберлері" Алматы 1980 ж.
14 Ералин К., Тастемиров К. "Бейнелеу өнері сабақтарында оқушылардың
кеңістік туралы түсінігін қалыптастыру".
15 Тарақты Ақселеу "Көшпелілер тарихы" Алматы "Атамұра Қазақстан"
1995ж.
16 "Бүгінгі Қазақстан" Республика суретшілерінің шығармаларында Алматы
Өнер 1983 ж.
17 Большая советская энциклопедия, т. 8, стр. 132
18 Бородулина В.А. “Основы художественного ремесла”. Москва,
“Просвещение”, 1978 г.
19 Блинчева И.Б. Смирнова О.К.“Батик. Домашнее крашение”. Москва,
“Легпромбытиздат”, 1990 г.
20 Виноградова Н.А. “Китайская пейзажная живопись”. Москва,
“Изобразительное искусство”, 1972 г.
21 Виноградова Н.А. “Изобразительное искусство в школе”. Москва,
“Просвещение”, 1990 г.
22 Дитмар К.В., Камнева Е.С. “Чтобы стены ожили”. Москва, “Молодая
гвардия”, 1977 г.
23 Зверев М.А. “Совершенная образование в школе”. Москва,
“Просвешение”, 1985 г.
24 Каптерева Т.П., Виноградова Н.А.“Искусство средневекового Востока”.
Москва, “Детская литература”, 1989 г.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
................................................3
1 Матаға көркемдеп сурет салудың тарихы..................................5
1.1 Батик өнерінде қолданылатын құрал-
жабдықтар............................................5
1.2 Батик ... ... салу ... ... ... ӨНЕРІНДЕ ТАБИҒАТ КӨРІНІСІН БЕЙНЕЛЕУДІҢ ӘДІС
–ТӘСІЛДЕРІ..................................................................
............................................17
2.1 Табиғат көрінісін бейнелеудегі ... ... ... ... композициялық құрылымы,
перспектива
заңдары.....................................................................
..........................19
2.3 Диплом жұмысының орындалу
барысы.........................................................25
2.4. Сәндік қолданбалы өнер сабағында батик өнерін оқыту
әдістемесі...........27
2.5 Сәндiк-қолданбалы өнер үйiрмесiн ұйымдастыру
әдістемесі......................38
Қорытынды...................................................................
.....................................43
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
.....................................................44
ҚосымшаЛАР..................................................................
...................................45
КІРІСПЕ
Сәндік-қолданбалы ... ... ... алар орны ... ... ... адамзат баласының осы өнерге деген қызығушылығы, ... ... ... ... қолданбалы өнер адам өмірімен, оның тұрмысымен
тығыз байланысты. Ал ұлттық өнер сонау әріден, тереңнен, көне ... ... Осы ... ... бір түрі батик өнері. Бұл өзi
ежелден шығыс халқына тән ... әр ... ... ... ... ... Мысалы, Индонезияда Батиктің негізі индиго көк, қызыл қоңыр
және піл сүйек ... ... ... ... дәстүрлі ою
символикалық мағынаға ие суреттер мен ... ... ... ... ... оюларды қайта қайталауға ешкімнің құқықтары болмады.
Алғашқы маталардың өндірісіне ... ... ... салып оларды балқытылған балауызбен бояп отырған. Маталар пайда
болған соң бұл ... ... ... ... сурет түсіру сол
жұмысты сәндеуге де қолдана бастады. ... ... ... бояу ... яғни ... түрде резерв жасайды. Содан соң матаға ... ... жаға ... ... ... осы бір қасиеті арқасында
ежелгі әдістердің бірі матаны әрлеудің негізі қаланды. ... сөзі ... ... ... ... ... салу деген мағынаны білдіреді. Өз
уақыты бойынша батик пайда болуы мен дамуы, әртүрлі елдермен ... ... ... ... ұрпаққа көшіп акварель, пастельді, графиканы,
витражды, бейнелеу ... ... ... ... ... ... бұл сала әлі ... дамып үлгермеген.
Батик техникасының нәзіктігімен, және әдемілігімен табиғат көрінісін
бейнелеу. Сондықтан дипломдық жұмыстың ... ... ... ... Қандай да бір шығармашылық жұмыс болмасын адам баласының рухани
өміріне, мәдениет пен ... ... ... ... ... сөз латын
сөзінен алғанда әрлеймін, әшекейлеймін деген сөз. ... өнер ... ... ... ... шығармаға айналдыру. Адам өміріне
күнделікті қызмет атқару үшін қоршаған орта адам өмірінің ... ... ... ... ... өнер тек қана практикалық мән жағынан ... ... және ... жасалған өндірістік немесе қолөнер арқылы
өмірге келген көркем ... ... ... ... елінің өзіне тән ерекшеліктері мен ... ... ... даму ... ... Үй ... ... қандай да
заттары болмасын оның қажеттілігіне байланысты өзіне тән ерекшеліктері мен
сәндік ... ... ... ... ... үй тұрмысында,
қолданылатын заттардың тұтынуға жарамдылығы мен ... ... ою ... ... ... ... барлығы
да осы іспеттес. Тек қана мата түрлерін алатын болсақ, түрлі малдардың жүн,
түбіттерінен жіп иіріп, одан тұрмысқа ... неше ... мата ... одан ... көйлек, кестелі орамалдар, шапан-шекпендер, шалбар, т.б.
қажетті заттарды өздері қолдан тоқып қажеттіне жаратқан. Ұлттық ... етіп қыз ... ... ... ... ондағы ою-өрнектердің
ұлттық әрленуі өзінше ерекше дүние.
Диплом жұмысының өзектілігі ... ... жазу ... ... оны ... ... қолданып, сонымен бірге мектеп қабырғасында
өтілетін бейнелеу өнері сабақтарында ... ... ... ... ... ... бейімделу. Бұл дипломдық ... ... ... ... сурет салу әдістемесі де кеңінен
қамтылған, сонымен қатар әр ... ... ... ... ... ... салдыру сабақтарын жүргізу әдістерінің
қолданылуына талдау жасалған.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері тәсілдерін меңгеруге, ... ... ... ... ... мен ... кескіндеме
арқылы сурет салудағы қиындықтарды шешу мен түрлі кескіндемелік тәсілдерді
үйретуге негіз болу. Пленэрлік кескіндеме ... шешу мен ... ... ... ... сонымен бірге нобай жазу тәсілдері мен
нұсқаға қарап сурет салу және ... ... ... меңгеруге үйрету.
Практикалық маңыздылығы кез келген пейзаж ... ... ... қатар жоғарғы оқу орындарының бейнелеу өнері бөлімінің
төменгі курс студенттеріне, мектеп оқушыларына ... ... мен, ... онда ... ... ... дипломдық жұмыстың тәжірибелік жұмысы
біраз пайда әкеледі деп сенемін. Ең алдымен менің бұл жұмысым ... ... ... ... онан соң ... ... ... қылқалам алуға
негіз бола алады. Тіпті болмаса көшірмесін салып, суретші өз ... ... ... да ... сыйлап тұрары және кескіндемемен айналысуға ... ... ... ... студенттерге, мектеп мұғалімдеріне және
әуесқой суретшілерге өте пайдалы маңызы бар ... ... ... ... мен ... ... ... және рефераттар
орындағанда да ғылыми тұрғыдан көмегі тиері даусыз. Одан ... ... және ... оқушыларына да пайдасы тиетін маңызды материал
болмақ.
Зерттеу объектісі. Тәжірибелік эксперимент жұмысы № 3 орта мектебі.
1 ... ... ... ... ... ... өнерінде қолданылатын құрал-жабдықтар
Батик өнері өте ертеде дамыған. Индонезияның Ява аралында (біздің I
ғасырда.), Индияда, содан соң ... ... ... және ... және ... (XVIII ғ) – ... ... 1930 жылдарға қарай
алғаш рет дүниеге келді.
Матаны ... ... ерте ... ... ... ... ... ерекше әдіспен тоқылған суреттер пайда болды. Кейінірек суретші
қолмен салатын болды. Ал содан соң белгі ... ағаш ... ... ... ... ... ... салғышты қолдана бастады. Келесі
қадам – белгі салуға арналған машинаны ... ... ... ... ... ... (вал) ойылған. Содан соң оны бояуға шалып, матаның бетінен
жүргізген. Егер де ... ... ... ... ... ... матаны көркемдеу үшін бір уақытта екі әдісті қолданған – ... және ... ... «КЭСЕ» матасын осыған жатқызуға болады, ... ... ... ... өрнек жасалып толықтырылған.
Ең көне (шамамен екі мың жыл) ... ... ... ... ... Мата
өте жақсы сақталған, онда минералды бояғыштар арқылы күңгірт кескіндер
салынған.
Ыстық батик ... ... ... ... Классикалық ыссы батик –
көп еңбекті қажет ететін өрнек түрі. Тек матаны дайындаудың өзі ... ... ХVІІ ... ... табылған «чантинг» (тьянтинг, тьянтин)
құралы арқылы жасаған. Уақыт өте келе ... ... ... ... Жіңішке металл сымнан жасалған қалып (штамп) жұмыс барысын
жылдамдатты.
ХVІІ ғасырдың ... ... ... матасы өзінің әдемілігімен
Еуропаны таң қалдырды. Мұнда қалып арқылы матаға өрнектер түсірілді.
Сонымен қатар ХVІІ ... ... ақ ... ... ... қолданыла бастады. Осы кезде бейнелер барынша күрделеніп, контурлы
суреттер ... ... ... ... ... алынған желімделгіш масса
қолданылды.
Үндістанда және Индонезияда өрнек киімді әсемдеу үшін қолданылды.
Жапония мен ... ... ... ... ... үшін ... көбінесе бір түсті қолдана отырып табиғаттың ... ... ... ... ассиметриялық композиция қайталанбас үйлесімділікті
тудырады.
Мата батик жазу үшiн алдын-ала арнайы ... ... етiп ... жасалған рамкаларға керiледi, немесе жеке бекiтiлген таяқшалардан
жасалған рамкаға ... ... ... ... мата ... тұру ... ... 5 – 6 мм қашықтықта ара қашықтығы кемiнде 2 см, ағаштың бет
жағынан 12 – 13 мм өтiп тұратындай етiп ... қағу ... ... ұштары
өткiр болуды қажет, немесе екiншi вариант: матаны керiп ... ... ... ... тиiс. ... тот баспау үшiн үшкiр жақтарын
спирттi сумен сүрткен дұрыс болады.
Батик ... ... ... мата өте таза ... ... сол үшiн
матаны алдын-ала жуу қажет. Рамкаға матаны керер алдында аздап ... ... жазу ... ... ... ... бекiтiлiп жасалынған
рамкада орындаған дұрыс. Мұндай рамкаларда матаны керу оңайлау болады және
техникалық ... ... ... ... керу өте ... ... рамка бетiнде бiрдей қалыпта болуы қажет.
Матаның iшкi талшықтарының қисайып кетпеуiн қадағалауымыз тиіс, мұндай
жағдайда ... ... тура ... ... Олай ... үшiн ... ... бастап қарама-қарсы керу керек те содан кейiн бұрыштары
керiлуi тиiс.
Арнайы сұйық суық батик жазу үшiн де қолданылады, ол резина ... және ... ... сол себептi жұмыс орындаған уақытта
техника ... ... жөн ... ... қолданылатын резевртi қоспаның құрамы:
80г. парафин,
300 – 400 г. резина ... – 400 г. таза ... ... ... ... ... фарфорлы стаканға немесе эмальды ыдысқа
парафин майдалап салынады, оның ... ... ... 300 – 400 ... ... ... Одан кейiн бензин қосылады. Дайын қоспаны 100
градустық ыстық суға салып, ... ... ... ... ... ... ... Оны суытып болған соң, бетi толық жабылатын ыдысқа құйып
алады. Жұмысты орындау барысында ... ... ... үшiн ... ... бір ... ... бензин қосу керек [2, 12б].
Батиктi еркiн жазу техникасы ыстық және суық жазу техникасынан көптеген
айырмашылықтары бар, ол ... ... ... ... ... Тек
қағазға емес рамкаға тартылған матаға жазылады. Даярлаған бояумен ... ... ... ... ... ... ... қараңғы жағына
қарай жазылады. Ең соныңда реңi қанық түспен барлығын ... жағу ... ... ... мата тез ... жатса, онда оны бiрнеше рет сулау
қажет, бояу бұл ... ағып ... ... ... ... жекелеген
орындарда емес толық қамтылып сулануы керек, олай болмаған жағдайда ... ... ... мүмкiн. Батик жазудың бұл еркiн түрi басқа жазу
техникалармен өте жақсы байланысып, толықтырылып ... жазу ... ... ...... ... ... Сол үшiн алдымен бояулардың түрлерiнiң барлығын, керек
болса бiр-бiрiмен араластыру арқылы ... алу ... ... тек ... ... көп ... араластыру он күңгiрт тартуына соқтырады,
әсiресе анилиндi бояулар түйiршiктенiп ... де ... ... ... сол ... қалдықтарына жазып көру керек. Батик жазатын матаның
өзi сияқты мата ... ... ... ... жұмыстың нәтежесi бояу
кепкеннен кейiн көрiнедi. Өйткенi матаға ... ... ... ... қатты ағарады. Ал анилиндi бояулардың ... ... және ... шыны ... ... жөн. Бояу ... ... мақта
бояйтын бояулар түрлерiн пайдалану ... ... әр түрi ... 15 г. ... ұнтаққа 900 г. ыстық су құямыз, содан соң ... ... ... ... ... ... соң ... оны сүзiп қоямыз.
Даярланған қоспа суығаннан кейiн 100 г. ... және ... ... ... ... мата ... өте тез ... болады, мұндай жағдайда
күтпеген түрлi реңдердi алуға болады. Рең ... түс ... ... ... болады. Бұл жағдайда бояуларға басқа ешнәрсе қоспаса да
болады. Егер сурет бiр-бiрiне ағып кетпеуi үшiн ... ... ... ... деп ... немесе трагантты желiм қосу керек. ... ... бiр ... суға ... ... 10 – 15 ... ... оны сұйық анилиндi бояуға қосу ... /3/1 ... ... Бояудың ағып кетпеуiне қарсы бұдан басқа тағы бiр әдiс-ол ... ... жабу ... литр ... суға 2 – 3 ... желатин ерiту керек, ол ерiп болған соң
матаны сол сұйыққа малып алып, ... ... ... ... бұдан
кейiн суреттi түсiрiп жұмысты жаза беруге болады. Батик ... ... ... ... да ... ... сол ... жақсы шығуы мүмкiн,
бiрақ анилиндi бояудай бола алмайды. Өйткенi анилиндi бояулар өте жеңiл де,
жұмсақ реңдер бере ... Ал ... ... ... реңi ... ... Тағы бiр кеңес: үй-тұрмыс жағдайында жiбек ... ... ... ... ... арнайы түрлерi
қолданылатын болғандықтан, техникалық қауiп қатерлер тууы ... ... ... ... сұйықтарды сурет бетiнен алып тастау
керек. Ол былай атқарылады: жасалынған жұмысты ... ... ... ... ... шығарманы ыстық үтiкпен үтiктеу керек, содан кейiн
жұмысты бензинге жусаңыз, ол матадағы сұйық қалдықтарынан ... ... ... де, ... ... батиктiң резервтi қоспасының құрамы:
Құрамы №1
Парафин 660 гр.
Вазелин 340 гр.
Құрамы №2
Парафин ... ... 250 ... ... 250 ... ... 210 гр.
Парафин 790 гр.
Суық батик.
Суық батикте матаға жазу тәсiлi ондағы ... ... ... ... сызықтар жүргiзiледi. Арнайы дайындалған резерв
қоспасының құрамы ... иiңкi шыны ... ... ... ... ... Шыны ыдыс артық мөлшердегi сұйықтықты жинайтын шар ... ... ... ... ... сызықтардың жуандығы шыны
ыдыстың иiңкi шүмегiнiң сұйықтық жағылатын тесiгiнiң көлемiне байланысты.
Шыны ыдыстың ұшының иiлуi өрнектi сызықтарының сапалы ... ... ... ... ... жағы 1350 иiлуi қажет. Осы шарт ... ... ... ... ... ... бұзылып, көп мөлшерде
жазылып, суреттегi өрнектердi бүлдiрiп алуымыз мүмкiн.
Сызықтың жүргiзiлу ... және жай ... ... ... ... құралады. Сондықтан жұмысты бастар алдында
түтiкшенi бiрқалыпты қозғалыста жүргiзiп отыру қажет. ... ... ... ... ... иiңкi ұшын ... ала жоғарыға бұрып
бағыттайды. Резерв құрамы мата бетiне тамып кетпеуi үшiн ... ... ... ... ... ... отыру керек. Өрнектi сызықтарды
жүргiзгеннен ... ... ... қажет. Боялмаған суреттi шамамен 24
сағат қою мiндеттi, мұндай жағдайда резерв ... ... ... ... жағылған бояу суреттiң басқа бөлiктерiне сызықтар арқылы өтiп
кетпеуi тиiс [3,5б].
Суретке бояуды ... ... ... ... арқылы жағады.
Матаға бояуды жаққан кезде сурет бетiнде сызықтар немесе түрлi ... ... ... ... ... суретке бiркелкi жағылуына көп көңiл
аударуымыз керек.
Шыны түтiкшенi ... ... ... арнайы ағаш қорапта
сақтайды.
Жұмысты аяқтағаннан кейiн түтiкшенi ... ... ... сымға
жiңiшке етiп оралған мақтамен тазалайды.
Ыстық батик.
Ыстық батик мынадай негiзгi жұмыс ... ... Жай ... Күделi батик.
3. Дақтар арқылы (нүктелеп) матаға жазу.
Жай батик. ... ... ... ... сүйек, пышақ арқылы резерв
қоспасын жағады. Бұдан контурлы сурет немесе геометриялық өрнектер ... ... жұқа ... ... ... ... ... бiрнеше
минут қыздырылған резерв қоспасына батырылады. Жұмыс орындауда оны ... ... ... ... ... ... түгелдей сiңiп, мата бетiне
бiркелкi жағылмауы мүмкiн. ... ... ... ... суығаннан кейiн
паралонды губкамен жағып шығады. Резерв құрамының жағылған ... ... ашық ... ... ... ... жағылған өрнектiң әрбiр
бөлiгiн бiрнеше түстермен бояуға болады. Бояу барысында ... ... ... жағылып, кейiннен кепкен фонға резерв құрамы жағылады
[4,6б].
Күрделi батик. Қатты керiлген матаға резерв ... ... ... ... ... ашық ... қанық түстерге өте бастайды. Бояуды
жағар алдында резерв құрамының сапасын ... ... ... ... ... отыру керек.
Дақтармен жазу. Бұл әдiс өте қызық әрi күрделi болып келедi. ... ... ... ... дақ ... нүктелеп тамызып жағады.
Нүктелi өрнектердi толық орналастырылғаннан ... ... ... қанық
түстермен бояп шығады. Мұнда бояудың жағылуын, матаның кебуiн қадағалап
отырады. Жұмысты аяқтағаннан кейiн ... ... алып ... ... ... ... ... үшiн матаны умаждап, қатты сiлкiп қағады. Бұдан
кейiн үстелге 3 − 4 ... ... ... ... ақ ... қойып қатты
қыздырылған үтiкпен жүргiзедi. Үтiктiң қызуынан ... ... ерiп ... ... ... ауыстырып отырады, ал матадағы қалып қойған дақтарды
бензинмен кетiредi. Жоғарыда көрсетiлген тәсiлдер ыстық ... ... ... ... ... Ол ... ... айрықша көз
тартады.
1.2 Батик өнерінде сурет салу техникасы мен ... ... ... ... жазу ... ... негізге ала отырып,
жаңа технологиямен толықтырылған. Батик ... ... өз ... ... бояу құрамынан тұрады, сонымен бiрге оның ... ... ... ... ... ... айналатын өнер /ара желiмi
немесе ара ... ... ... ... ... және вазелин/.
Бұл техниканы матаға түсiрiлетiн ... ... ... бiрнеше
топтарға бөлуге болады:
Ыстық батик, суық, батик және ... ... деп ... де ... айтамыз, және де тағы басқа түрлерi: еркiн жазу, т.б.
Ыстық батикте ара шалшығының орнына парафинді және стеаринді ... ... жазу ... ... ... кеткен жерлері кемшілік болып
келсе, уақыт өткен сайын ... әсер ... жаңа ... ие болады. Қазіргі
кезде ол осы техниканың ... ... ... ... ... пайда болуына байланысты өрнек жасаудың жаңа ... ... дами ... ... Батырма немесе инелер арқылы мата ... ... ... ... қарындаш арқылы түсіріледі. Қажетті бояуды шыны немесе фарфор
ыдысқа құяды. Содан соң ... ... ... ... ... сызықты
түсіреді. Міндетті түрде контур сызық тұйық ... ... ... бояу ... ... ... ... Бояу түсірілгеннен кейін, 40 − 50 ... ... ... үшін ас ... ... ... ... қызыл, көк және жасыл түсті араластыруға қайнаған жылы ... шай ... ас ... ... ... қара түс үшін ... шай қасық
ас содасы қажет. Жұмыс алдында ас ... ... мен ... ... ... ... та бұл ... дайын ерітінділерді екі
тәуліктен артық сақтауға болмайды.
Араластырылған бояулар матаға қылқалам арқылы жағылады. ... ... ... ... ... соң ... элементтері боялады. Ерітінді
матаға еркін жайылады, дегенмен де үлкен бөліктері бояғанда мақтамен дымқыл
жерлерін ... ... ... ... ... ... жөн. Ол үшін ... боялған
жерлерін бір-біріне тимейтіндей етіп қағазға немесе матаға орайды. Бумен
өңдеуді үлкен кастрөлде ... ... ... ... 5 см ... су ... ... ішіне оралған мата тимейтіндей етіп жіп
керіп, соның үстіне ... Егер де ... өте ... емес болса,
қақпағы жабылған ыдысты 30 минут қайнатады. Ал ... ... ... ... ... болса, 60 − 90 минут қайнатады. Келесі кезекте матаны алдымен
салқын сумен, содан соң ыстық ... ... да, ... ... ... ... ... бөлме температурасында сірке суының ерітіндісінде
өңдейді (1 литр су – 2 ас қасық 9% сірке ... ... ... ... жасалған матаны қолмен жуғанннан кейін екі
рет 5 ... кір ... ... ерітіндісінде қайнатады. Бұйымды дымқыл
күйінде алдымен ... ... ... соң оң ... ... керек.
Ыстық батик жазған кезде бiрнеше әдiстер қолданылады: жай ... ... ... бiр ... ... ... /ол мата бетiне бiрнеше ... ... және ... ... ... болып табылады. [5, 3б]
Жай батиктi жазарда бiрiншi ... ... ... ... ... бояп ... ... жасап алғаннан кейiн ол орында бiр
түстi өрнек жалпы фонда салынады.
Парафиннен жасалған арнайы сұйыққа, ... ... ... ... беру үшiн ... вазелин және ара желiмi араластырылады.
Қосылған компоненттердiң құрамы таңдалған матаның құрамына байланысты
болады. Парафин − 300г., ... ... − 150г., ара ...... ... ... мына төмендегiдей: керектi барлық заттарды кiшiлеу
темiр банкесiне салып, iшiнде суы бар тостаққа орналастырамыз, сөйтiп ... ... ... плиткасына қоямыз.
Бұл жерде айта кететiн ескерту қоспа азық отқа тез ... ... сол ... ... сақтаған дұрыс. Ерiген ерiтiндiнi мата
бетіне жай қылқаламмен де ... ... ... ... ... өз ... ... жарықтан қаранғысына
қарай кезегiмен орындалуы тиiс. Даярлаған сұйықпен жұмыстың ақ ... ... бояп ... ... Одан ... ... қалған жерлерiн ең
жарық деген түспен жағу керек.
Мысалы: сары түспен. Бояу кепкеннен кейiн сары ... ... ... жасалған сұйықпен бөлектеп бояу керек, ал келесi бөлiгi сарыдан
қараңғылау түспен боялады, мысалы қызыл түс. Одан ары ... одан да ... жағу ...... және ... ... ... үстiне бiрiн
көп жақпауға тырысу керек, көп қабаттан қалың жиектер ... ... ... ... ... ... Арнайы даярланған сұйық тек кебу матаға жағылуы
тиiс.
Суық күйдегi батик жазу ... ... ... ... ... және
жазу әдiстерi мен жұмыстың орындалу суық күйде жазылады, бұл орындау тәсiлi
кезiнде ... ... ... әр ... ... тұрады. Ақ фонда
әр уақытта ... ... ... ... ... сол ... арнайы
даярланған сұйықты бояуға реңiне қарай жалпы ... ... ... ... Алдыңғы түстерi майлы бояумен алдын-ала майы жоқ қағазға
түсiрiледi.
Шығарманың рамаға тартылған матаның терiс жағына қойып ... ... ... ... мата ... ... суретi көшiрiледi.
Осыдан кейiн шыны түтiктердiң ... ... ... ... ... контуры қайта жүргiзiледi. Шыны ... ... ... да ... ... iшiне мақтаны тығыз етiп қысып арнайы
сұйықты толтыра рейсфедер ... ... ... ... ... ... болады. Бұл жұмысқа арнайы шыны түтiкшелер ... ... ... ... ... тұратын ортасында қабақшасы болады. Бұл жұмысты
орындап болған соң шыны түтiктерiн немесе рейсфедердi бензинмен жуу ... ... шыны ... ... ... үлкен емес жазықтықтарды
толтыру үшiн қылқаламның орнына пайдалануға да болады.
Ыстық батик. ... ... ... ... ... парафин,
стеарин немесе олардың қоспасын қолдануында. Ыстық қойма ақ ... ... ... ... ... Содан соң барлық жазықтық бояу
ерітіндісімен боялады.
Мата кепкеннен кейін қоспамен ... ... ... ... ... ... тонға боялады. Кептіргеннен кейін қоспаны үтіктеу арқылы
ажыратады, оны ... ... ... арқылы оң және ... ... ... Бұл ... түрі ... болмауымен және бояудың матаға
еркін жайылуымен ерекшеленеді. Еркін өрнекпен жұмыс істеудің алдында ... ... ... ... Оған КМЦ ... желімін пайдалануға
болады. Содан кейін бояу ерітінділерімен қағаз бетін акварелмен жұмыс
істеген ... ... ... ... ... батик техникасы Үндіқытайдағы ең
ежелгі болып есептеледі. Технологиясы қарапайым: дәл ... ... ... ... ... Балауызбен жүріліп өтеді бояудың бір біріне тиюінен
сақтайды, ...... әл ... ... арқандар болады. Матаны
тығыз орап ... ... ... ... ... ... бояуды қылқаламмен
жүріп өтеді. Одан соң матадан жіпті алып ... ... жіп ... ... ... Матада пайда болған сурет матаны орауына жіпті байлауына
байланысты болады. Түйіншектер тоқылып ... ... ... ... ... ... ... жасалады.
1 кезең: Түйінді батикке мақта маталармен және жібек маталарды және сол
маталарға сай келетін бояу ... ... Мата ... ережеге сай
дайындалады. Матаны ширатып ораудың алдында матаға ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
2 кезең : жазу нәтижесі матадағы сурет матаны ... ... ... ширатылуына байланысты матада әртүрлі шеңберлер, шеңбер шекарасын,
әртүрлі жолақтар алуға болады. Дәл осындай ширатудан кейін ... ... және ... ... ... ... бір ... салынған гүл немесе
жапырақша және т.б. алуға болады.
3 кезең. Бояу. Мата белгілі бир ... ... ... ... ... ... болса матаның бояумен шектелген жери ... ... ... ... бір ... ... ... өткенін алу үшін матаны ширату
алдында суға ылғалдандырып, немесе сулап, сығып алу керек.
Егер матаны ... ... ... оның ... қылқаламмен ширатылған
матаның бетіне жүріп өтсек, онда көп шығын болмайды ... ақ ... ... Және де ... ... ... терең бояу кірмейді.
Қайнап тұрған тұзды суда матаны 10 − 15 минут ұстаймыз, және сол ... ... ... 1 ... ... ... 1 сағат баяу отта ... ... бояу ... ... ... ... ... Матаны ағын суда жуып алғаннан кейін (алдымен
түйіндерімен одан соң түйінсіз) және жұмыс ... ... ... ... ... ... түс бояғыш затымен қайта ... ... және жаңа ... ... ... ... қалай
және әдеттегі батиктегідей: үш түрлі-түсті артық түс алмау ... және ... ... қараңғыға жүруі). Немесе, егер сіз әртүрлі түстердің
облыстары алуды қаласаңыз, сол бояу ... ... ... ... ... және ... ... лайықтыларды бояғыш заттарда бөлейміз.
Матаны  Түйінді  батиктің әртүрлі аттары көп таралған: лахерия,
тритик, жұқа ... ... және ...... ... орап ... бояу жағатын әдеттегі тәсілі.
Матаны қысып орап, жіппен жақсылап байлап, сол сияқты бояймыз. Өте «жиі»
толқынды күшті ... ... ... ... ... аралықтар арқылы сурет
қайталанып отырады.
АҚШ-та − тайдай (tie-dye) осы түйінді техникасының атауы 50 ... ... ... ... ... [6, 36б].
Индонезияда тритик техникасы қолданылады. (тритик, тігін техникасы).
Мата бірнеше жерден тігіліп соның нәтижесінде ерекше ... ... ... ... ... ... ... және алдын ала болжалатын ою
өрнектерді құруға болады. Маталарға нобайдың суретін салыңыздар және − ... ... алға ... ұсақ жалғыз аяқ жолдармен ... ... ... буыңыздар бояп болғаннан кейін ұсақ садақшалардан
тігіске перпендикуляр өрнек құрылып шығады.
Ең ... ... ... – мына ... және суық ... Батиктің
негізі әртүрлі техникада қаланған, резервтің матаға ... және ... ... суық батик пен ыстық батиктің арасын ашып тұрады. 
Жұмысты бастамас бұрын қажетті құралдарды реттеп алайық:
Неден бастау ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру.
4. Раманы әзірлеп, және матаны оған керу.
5. Суретті дайындау.
Матаны өңдеу. Жұмысқа таңдап алынған матаны жазу алдында ... ... суда жуу ... Содан соң ыстық суда, суық суда жақсылап шаю
керек. Себебі матаны өндірген кезде ... ... ... алады. Өндірісі
жанында аппретпен сіңдіріп, соның арқасында мата талшықтарына  бояудың
жайылмауына енуіне кедергі жасайды. Матаны ... ... 1 ас ... ... литр суға салып шаямыз. Оған қоса ... мата ... ... ... ... ... (мысалы, табиғи жібек).
Кейбір оқиғаларда, бояу матаға жақсырақ сіңу үшін, несеп ерітіндісінде
оны сулап ... ... ... үтіктеп алып, осыдан кейін кесуді бастауға
болады.
Нобайды дайындау.
Келешек жұмысқа ... ... ... қалаған жерде алуға болады.
Жұмыс орны жарық мол ... және ... ... бар ... жұмыс үстелін дайындаңыз. Қалыңырақ үстелді қорғауға арналған
ДВП немесе ... ... ... ... ойды ... ... ... керу.
Раманың размері жазылатын жұмыстың размерімен бірдей болу керек. Ал
подрамникті эскизге қарап  тарсырыс беруге болады. Дайын болған ... ... ... ... ... орап ... Кейде подрамникті
матамен немесе бинтпен орап, содан соң, ... ... ... ... ... Мата ... ... қармақтар мен немесе
кәдімгі бүркеншектегі шегелермен керіледі.  Және де жиһазға ... ... ... ... ... де ... Егер сіз дайын суретті
салғыңыз келсе, онда түйреуішті пайдаланғаныңыз дұрыс ... ... ... ... ... тиетін іздер қалдыруы мүмкін.
Мата рамаға біркелкі тегіс және қатты керілген керуі ... ... ... ... ... ... матаның шеттері бекітілуі
тиіс. (қатарынан сағат тілгі бойынша, немесе «айқасқан − көлденең»), ал
содан соң ... ... ... ... ... Матаны қанша керген
сайын соша жұмыстың жақсы шығуына кепілдік береді. Матаның дұрыс не ... ... ... сүйегімен қағып білеміз. Егер ... ... ... ... ... ... ... шығуы керек. Және де тағы
бір тәсілі бар, ол матаға ... ... ... ... ... ... қатар қисаюлар болмауы тиіс. Мата керіліп қойылған болса ... ... ... ... жоқ. ... ... ... жапсырып
тастауға болады. Ол жұмыстың таза шығуына көп ... ... ... ... ... үшін ... мұқият түсіруінін
талап етпейтіндер, матаны керуді қажет етпейтін ... ... ... тигізеді. Картонға матаны қойып жан-жағынан түйреуішпен ... ... ... ... Егер ... сапасы керуге келмесе немесе мата
қалың болса, онда оны жай үстелдің үстіне жайып жіберіп, ... ... ... ... ... ... де құрғақ кезінде де керуге болды.
Ылғал матаны негізінде еркін жазу батигіне қолданады ал, суық және ... үшін ... ... ... дұрыс. Егер мата ылғал кезінде
керілсе, ол кепкеннен кейін одан сайын тартыла түседі.
Сурет нұсқаларын ... ... ... ... ... ... Дайын болған нобайды тегіс бетке қойып, матамен төңкерілген ... ... ... жұмсақ карандашпен жұмыстың ішкі жағынан бастыра
отырып сурет салынады, мата ... ... ... ... ... ... пен немесе бормен немесе арнайы қарандашпен ақырын ған
қатты баспай көшіріледі. Егер ... ... ... ... салатын
болсақ, онда контурды жүргенде карындаш жүріп өткен сызықтың ... ... ... соң ... сызылған қарындашты өшіірп алып тастаймыз. Есте
сақтаған жөн: Мата қағаз емес оны өшіріп ... ... Егер мата ... ... ... ... тәсілмен көшіруге болады. Екі
орындықты бір-бірінен алшақтау қойып, ... ... ... ... жағып, әйнек шынының бетіне нобаймызды оның үстіне матаны қойып
ақырын ғана суретті түсіріп аламыз. Және тағы сол ... егер ... ... ... онда ... ... жүріп өтуге де болады.
3. Припорох.  Нобайды − поролонға пенопластқа қойылады. ... ... ... ... ... ... жуан инемен немесе жіңішке
кішкентай шегемен  ... ... ... ... ... ... ... соң осы пенопласт немесе поролонның бетінен ұнтақталған бор
немесе нәл шашылады. Жаңағы ... ... із ... ... ... тәсілдер:
Түс жанып кетпесі үшін, және бұйымдарды жууға болатындай, бояуды
әрқашанда ... ... ... Бояу ... нұсқау бойынша
бекітіледі.
Бекіту.
Үтікпен бекіту. Бояуды бекітудегі ең  қарапайым тәсілдің бірі. Бұл
тәсілді жаңадан ... ... ... адамдарға қолайлы ыңғайлы және ол
уақытты үнемдейді.
Қарапайым электрлік үтікпен үтіктеледі, ішкі жағынан булау ... 5 ... ... ... ... соң 30 − 40 градустағы суда қолымен сабын суда
қосымша ағартатындарсыз ... ... ... ... ... ... ... жүргіземіз
(мысалы, егер жарық учаскелердің контурын бәсеңдету үшін  кейбір
дақтарды алып тастау үшін, ... Осы ... ... ... рамаға тағы
да кереді. Егер ол балауызбен жүріп өткен болатын болса, онда ... ... ... ... ... ... аламыз,
Нақ осы кезеңде контур бояуларын, қажетті сызықтарды жүргізіп аламыз.
Кепкен дайын жұмысты сіркесу ... суда ... ... жою үшін ... Егер ... ... қалған дақтар болса, оны  бензинде одан соң,
кір жууға арналған ... жуып таза суда ... ... ... кепкеннен кейін үтікпен жақсылап үтіктейміз. Міне жұмыс толығымен
дайын.
Қосымша ... мен ... ... ... ... ... Батикпен жұмыс жасау үшін
акварель краскасына арналған палитра немесе ... ... ... ... ... ... ... немесе банкілерді қолдануға
болады.
3. Қолданған краскаларды сақтау үшін аузы жабылатын ыдыстар қажет.
4. Бояуларды сумен ... үшін ... ... су немесе тазартылған су
дайын тұру керек. Егер бояу спирттен жасалған болса, сол ... ... ... ... ... қолданамыз.
5. Бояудың артықтарын алып тастау үшін мата қалдықтары, мақта таяқшалары
қажет.
6. Жұмыстың тез кебуіне қол ... үшін фен ... ... ... ... Балауызды еріту үшін  металл ыдыс суымен.
2. Жіңішке сызықтарды түсіруге арналған − арнайы аспап чантинг ... ... ... ... жүргізу өте жеңіл.
Кейде сызықтарды түсіру үшін мақталы шыбықтармен ... ... ... техникасына қажетті:
1. Резервті сақтауға арналған – ... ... ... бөтелке,
және саптаулар.
2. Арнайы жіңішке сызықтарды жүргізу үшін шыны ... ... әр ... ... бар ... енін ... мүмкіндік
береді. Құбырдың аузында жұқа қабырғалары болуы тиіс. Дәл ... алып ... ... ... ... емес ол кішкене
құбыр диаметріне ... ... ... ... ... де ... матаға резерв ағу жылдамдығы содан тәуелді болады. Кішкене құбыр
бүгілмелі мұрын ылдилы үлкен мағынаға ие. Егер ол өте ... ... ... ... тік ұстау керек, демек, резерв жылдам ... ... ... шыны ... ... шаштарға арналған бояу астынан
құтыларды қолданады.
4. Дайын саптаулар ... ... ... ... ... ... капиллярлық қарындаш), пастасынан босатылған. ... ... ... қажеттінше сығу және оны жуу. Керек ұзындыққа
дейін стерженьді кесіп алып, даярланған жұмсақ пластмассалық шөлмекке
бұралатын кішкене ... ... ... ... ... сәл бүгу керек.
5. Дәл осы мақсатқа жету үшін сызбаға арналған шыны ... ... ... ... ... ... ... БЕЙНЕЛЕУДІҢ
ӘДІС -ТӘСІЛДЕРІ
2.1 Табиғат көрінісін бейнелеудегі бояу түстері
Табиғатта дайын түске дәл ... бояу түрі ... Олай ... бетінде суретшінің сол түсті іздеу үрдісінде үлкен мән бар. ... 2 – 3 ... ... бояу ... ... ... ... табылған
түс кірленіп кетуі ықтимал.
Түстердің құбылыстарын зерттейтін ғылым түр түс тану ғылымы ... Бұл ... ... ... ... түскен әсерін түстердің бір-
бірімен әсеріндегі құбылысты, ... ... ... Күн ... ... кемпірқосақ болуынан байқаймыз. Күн
сәулесі жауын тамшыларынан өту үрдісінде олар сынып, жеті ... ... ... кез ... ... объектіге түскенде, кейбіреулері сол
объектіге сіңіп ... ... да, ал ... спектр сәулесі шағылысады.
Шағылысудан пайда болған сәуле сол ... ... ... ... ... ... ... түрін шағылыстыра алса, көк шөп жалғыз жасыл түсті
өзінен ... ... ... лимон – сары түсті бөледі.
Негізгі түстер қатарына ... ... көк ... ... Ал осы ... ... туған басқа түстер түрі жасанды түстер деп аталады. Түс
дөңгелегіндегі орналасқан қарама – қарсы түстер қосымша түстер ... ... ... қояр болсақ, олар бір-бірінен күші жағынан және ашықтығы
жағынан ұтып отырады. Кез ... ... ... түсін табуға болады.
Қосымша түстің пайда ... мына ... ... көз ... Егер екі
бірдей сұр қағазды әр түрлі түстер фонына ... ... онда олар ... ауысқанын байқаймыз. Себебі әр түрлі түс әлгі сұр қағазға міндетті
түрде рең ... осы ... ... қарама-қайшылық туып,
контрастық түс заңы шығады. Бір дене ... ... бір дене ... қосымша дене түсінің күшейуіне әкеп соғады. Контрастық түс
заңы кескіндеме өнерінде көлем, форма, кеңістікті ... ... ... ... ... ... ... – суықтық»
түсінігін қолданады. Түс дөңгелегінің қызыл – қызыл – сары бөлігін ... деп ... ... олар ... ... темір іспетті көрінгендіктен.
Түс дөңгелегінің екінші жартысы ашық көк пен қию көк аралығы суық
түстер қатарына ... олар су ... мұз және ... көріністерді
елестетеді. Әрбір жылы немесе суық түс көрші ... ... өте ... өте суық ... енуі мүмкін. Жылылық – суықтық түстерді анықтау жалпы
кескіндемеде түстерді тану, ... ... ең ... ... ... ... ... Түс реңі. Түстер қосылғанда олардың реңдік қасиеттері өзгеріске
ұшырайды, яғни ... ... ... ... ... түс реңі деп
аталады.
2. Қанықтылық түс. Бояу ... ... ... ... Түстің
қанықтылдығын айшықтайтын таза спектрдегі түстер.
3. Жарық күші – жарықтың дене бетінде орналасуы немесе қамтуы, ... ашық ... ... ... сәулесінің құрамында бірнеше бояулар түрінің барын біз мектеп
қабырғасынан білеміз, яғни күн ... үш ... ... ... ... әр ... бояулар спектрін көреміз. Бұл бояулар түрі ... ... ... ... ... ... ... ашық көк, қою көк,
күлгін қызыл. Бұл бояу түстері бірімен – бірі жалғасып жатып, спектрлі ... ... ... бояу ... ... тән ... толқындар
бар, олар:
|Күлгін қызыл |380 – 450 ... көк |450 – 480 ... көк |480 – 510 ... |510 – 550 ... ... |550 – 575 ... |575 – 585 ... сары |585 – 620 ... |620 – 780 ... – 780 ... ... ... әр түрлі бояулардың
реңін көз ... ... ... ... ... ... айналамыздағы
қоршаған табиғи денелерді көруіміз оларды сезінуіміз – барлығы бір-ақ
нәрсеге байланысты. Ол – күн ... Оның ... ... ақ ... осы
ақ сәуле денелерге келіп түскенде, денелер оны бойларына сіңіріп алады, сол
сіңіріп алған бояу түрлерін кері қарай ... Яғни ... шөп, ... ... тек қана ... ... қабылдап, соны ғана ... сол ... де біз ... ... жаз айларында
жасыл етіп көреміз [8,9б].
Кез келген бояу реңі табиғи үш қасиеттен тұрады: біріншісі – бояу реңі
(цветовой тон), яғни ... ... ... алма – қызыл, алмұрт – сары, қияр
– жасыл; ... – дене ... ... ... ... ... яғни қызыл алманың жарықтығы ... мен ... ... үшіншісі – бояу ... ... яғни қияр ... десек, барлығы бір мөлшерде жасыл ... ... – ашық ... ... – қою ... міне, осындай бір
түсті бояулы денелердің арасындағы ... Бұл – үш ... үшін ... өте ... ... ... бейнелеудегі композициялық құрылымы,
перспектива заңдары
Суретші нобай жаза отырып, табиғаттың тікелей құбылыстарын шын ... ... ... ... оның ... қабылдау мәдениеті артады,
шеберлік қасиеті көбейеді. Кескіндеме өнерінің ... да ... ... түсінігі, бояулар – түстер арқылы сезімталдығы артады. Нұсқа
арқылы этюдтің міндеттерін орыстың атақты ... ... ... деп
жазады: «В этюдах важнее всего достоверность. ... от ... все ... Этюд – это ... ... ... эффектов освещения,
колористических особенностей, неожиданных композиций».
Нобайдың негізгі мақсаты – табиғат бойындағы ... ... сол ... бояу ... ... ... ... картон бетінде
көрсету. Оның шынайы және таза көріністерін әсерлеп бейнелеу. Сол себептен
де этюд жылдам, тез ... ... ... ... жазу ... ... де ... кейде бір сеансты ал кейде бірнеше сеансты
қамтуы мүмкін. Мысалы, атақты В.А.Серов өз ... ... ... ... ... ... жылдың төрт мезгілінде де этюдниктермен
үзіліссіз нобай жазуды тоқтатпаған. Нобай кейбір ... ... ... мүмкін. Мұндай кезде негізгі үлкен қатынастар ғана алынады
да, кіші бөлшектерге мән берілмейді. Суретшілер осындай нобайда белгілі ... ... ... ... ... ... жылдам ұстау
мақсатында қолданады.
Нобайдың маңызды орындалуы төмендегідей шарттарға тікелей ... ... ... көркемдеп қабылдай білу және шеберлікпен жазып шығу;
- ... ... ... ... ... ... шындықты айқын көрсету,
қоршаған табиғатқа барынша жақын келу;
- оқытушы қойған тапсырманы бағдарламаға сай ... ... ... орындауда құрал-жабдықтармен толық қамтамасыз ету.
Пейзаж (табиғат көрінісі) ... ... ... ... табу ... кенеп бетіне орналастыру композициясы;
- табиғаттағы кеңістік композициясы;
- түс – рең ... ... ...... құбылыс композициясы.
Табиғи дене түсі үш қасиеттен тұрады:
1. Табиғи түс
2. Сәуле (күш) арқылы өзгеріске ұшыраған түс.
3. Қанық немесе қанық емес ... түс ...... ... ... ... жапырақ – сары,
жер – қоңыр, мұз – көк, алма – қызыл т.с.с.
Күн ... ... ... ... түс ...... ... табиғи түстердің өзгеруі. Яғни таң мезгілінде ағаш көк –
көкшіл түсте болса, түс мезгілінде – жасылға айналып, ал ... күн ...... ... ... немесе қанық емес түс дегеніміз – біртекті түстердің бір –
бірінен айырмашылығы, яғни екі ... ... ... ... ... ... ... екіншісі қанықтау, демек аралығындағы өзгешелік түс бар.
Табиғатта сонымен қатар жарық (сәуле) перспективасы да бар. ... ... ... аудитория, шеберхана іштерінде дененің
түсін, түрін көруге, қабылдауға тікелей әсері бар. ... ... көз ... ... ... электр шамын натюрморт
қойылымына жақындатып немесе алыстатсақ, натюрморттағы денелер көрінісі әр
түрлі ... ... ... ... ... натюрморттағы
денелер сарғыш түске боянып, анық айқын көрінсе, жасанды жарықты алыстатқан
сайын, олардың көрінісі бәсеңдейді, тіпті ... қара ... ... ... ... ... Табиғатта кез келген дене түсі, оның түрі әр
кезде жарық түсу ... ... ауа ... ... ... бір өзгерістерге ұшырап отырады. Бұл өзгерістердің
пейзаж жанрында суретші үшін ... зор. ... ... ... ... сатылардан тұрады [9,7б].
Бірінші кезең. Суретшінің табиғат аясындағы жұмыс ... ... ... ... ... ... ... аяқталған көрініс кездесе бермейді.
Сол себепті суретшінің іздену жұмыстарын композициялық ... ... ... ... орны табылғаннан кейін, жұмыс жазу үрдісін
ұйымдастыру кезеңі басталады. Бұл кезеңге жататындар: ... ... ... ... ... табылуы, күн сәулесінің
объектіге түсу ... ... ... ... ... ықыласы, ынта-
жігері т.б.
Үшінші кезең. Объектілердегі денелердің силуэтті ... ... ... графикалық бейнесін бояу арқылы кенепке ... Бұл ... ... перспективаға байланысты көлемдері анықталады, формасына байланысты
қатынастары ... ... Жұқа жазу ... ... ... ... отырып, кенеп бетін толық жазып шығу. Бұл ... ... ... (аспан, бұлт, тау, т.б.) реңдік, түстік қатынастарды
басшылыққа ала отырып, нәзік ... ... ... ... ... ... кезең. Негізінен табиғат көрінісі үш бөліктен тұрады, яғни
алғашқы көрініс табиғаттың бізге ... ... ... (жол ... ... т.б.), ... ... жататындар – үй, жануар, транспорт,
адам т.б., үшінші көрініске жататындар табиғаттағы соңғы көріністер ... тау). Осы ... үш ... ... ... ... тәртібіне
байланысты түстік қатынастары әр түрлі реңдерде болады. Айталық, алдыңғы
қабаттағы ...... ашық әрі ... ... ортаңғы қабаттағы
көрініс алдыңғы қабаттан әлсіздеу, соңғы қабаттан қанықтау көрінеді. Соңғы
қабаттағы көрініс екі ... ... ... ... ... ... осы үш ... көріністі рең түстеріне сай орындап шығу.
Алтыншы кезең. Бұл ... ... ... яғни ... ... ... күрделі денеге көшу немесе салыстырмалы түрде ... ... ... ... ... бірнеше дүркін оралу. ... ... алыс – ... ауа кеңістігіне байланысты оның түр
– түсін мұқият бақылау қажет.
Табиғат – қоршаған ортаны бейнелеу, табиғи көрінісін бейнелі ... ... ... тұрғызу үшін дайындық нобайларынан бастау
керек. Бұл үшін табиғаттағы бөлшектердің бір-бірімен жақсылап ... де ... ... ... ... білдіруге көмектесу
керектігін қадағалау қажет.
Табиғаттың композициялық суретін шешу ... ... жеке ... ... немқұрайлы алуға болмайды, бұл жерде ең негізін, ең
типтік жерлерін көрсетіп, көрініп тұрған ... ... ... ... ... ... ... пейзаждың жақсы композициялық шешімді
тауып алғаннан кейін суретті бастай беруге ... ... ... ... ... тигізіп тұрып, заттың жалпы сызбасын, ... ... және ... ... ... ... кейін дұрыс,
сауатты перспективалық тұрғызуға кіріседі.
Суретші ережелерді еркін қолдану қажет және ... ... ... ... тұрғызу қажет.
Суреттің тереңдігін (кеңістігін) айқын және түсінікті етіп көрсету
үшін ... ... ... ... алуы (біздің көзіміздің деңгейі),
көкжиек сызығындағы тоғысу нүктесін және ... ... ... ... перспективалық көріністі дұрыс беру үшін жас суретші өзінің
суретін 2 – 3 ... ... ... ... ... және ... тұра ... Оларды өзара салыстыра отырып, білімгер заттың ... ... және ... ... ... дұрыс шешеді.
Сондайақ ауа перспективасы белгілі заңдарға ие:
1. Егер де заттың айқындығы көріну деңгейінен алыстай беретін болса,
онда көрушінің көру ... ... ... Зат көрушіден неғұрлым
алыс тұрса, соғұрлым оның ... ... ... ... ... күші – ... ... үстінің жарығы мен
көлеңкесінің айырмашылығы) көрінуден алыстаған ... ... ... ... ... ... оның түсінің айқындығы әлсірейді.
Леонардо да Винчи былай деп ... ... ... ... ... ... болып көрінеді, неғұрлым олар көзден алыстаған сайын, тіпті
соншалықты олар соңында көкжиектегі ... ... ... ... осы талдар мен көздің арасында орналасып, ауадан пайда болады».
Табиғаттың суреті жарықтанылуда айқын ... үшін ... ... тұрған
көлеңкенің ерекшелігіне көңіл аудару және көлеңкенің теориясымен ... ... ... тұрғызу кезінде, ең алдымен жасанды немесе
табиғи (күннің жарығы ... ... ... көру керек. Егер жасанды
жарық ... ... ... ... ... ... құрастырғандай
етіп жан-жақты үлестіреді. Әр сәуле өзінің жолында тұрған қандай да бір
затпен кездессе, сол ... ... ... берілген заттың силуэтін
көлденең жазықтығында салады, сондай-ақ құлап жатқан ... ... ... ... ... табиғи болса, онда сәулелер бір-біріне параллель болады
және заттың көлеңкесі тек қана ... ... ... ұзындығына
қарай ұлғаяды.
Егер заттың көлеңкесі басқа затқа құласа, онда суретте тек қана ... ғана ... ... ... сол ... ... ... заттың бетін де
есепке алу керек.
Пейзаждың бөліктерінің орналасуын бақылай отырып, біз ... ... жас ... алып ... ... төбелері жоғары шетіне жетіп
тұрғанын байқаймыз. Қайыңдар суретте үлкен рөл атқарады: суретші ... ... ... ғана ... сонымен қатар бағаналардың тік орналасуы екінші
және үшінші жоспардағы көлденеңдікті теңестіреді. ... ... да ... ... ... оларды жалпы ырғақпен ... ... ... жалпы пішінін, пропорциясын, кеңістікте
орналасуын ғана ... шарт ... ... ... болып табылатын
бағанасының және бұтақтарының тұрғызылуын түсіну керек. Әр ... ... ... әр түрлі (шырша, қайың, емен, т.б.). Оларды аса ... ... ... Мұндайды басында талдарды көктемде және күзде салып
үйрену пайдалы, яғни талдардың жапырақтары ... ... ... ... ... бояу құрылымын қарастыруды шартты
түрде екі буынға бөлуге ... ... ... бейнелеуде жылы және суық ... ... ... таба ... табиғат көрінісіне байланысты құраушы бояулар тобын таңдап
алу.
Табиғат көрінісін бейнелеуде ... рөлі зор. ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Өте аз уақытта орындалатын дайындық сурет салуда негізгі үш талап
қойылады.
1. Қағазда суреттің үйлесімдік шартын ... ... ... ... ... құрай білу, құрылысын жіктеу,
кейбір бөлшектеріне дейін анықтау.
3. ... ... ... және ауа ... ... зат ... толық бейнелеу.
Табиғатта зат неғұрлым қашық болса, ауа кеңістігі соғұрлым әсер етеді.
Жылдың әр мезгіліне байланысты табиғат ... ... ... ... ... ... керек.
Таңертеңгі немесе кешкі мерзімде бейнеленген табиғат көрінісінен гөрі
тал түсте орындалған көркем ... ... реңі ашық ... Ал ... ... ... шығармада түстік рең солғын болады. ... ... ... ... ... айқын түспейді. Сондықтан табиғат көрінісін
бейнелегенде ауа райының өзгеруіне байланысты жарық күйлерін сипатын ... ... ... ... ... ... ... салуға баулу
қажет. Сонда олар табиғатпен, қоршаған ортамен тікелей араласады, белгілі
әсер алу ... да ... ... көрінісін бейнелеуде ең ... ... ... ... ... ... анықтау керек.
Мысалы, аспан жерге қарағанда жарықтау, тау бөктеріне қарағанда басқа
жер жарығырақ болып көрінеді. Өйткені күн көзі ... тау ... ... ... ... тіке ... Табиғат жыршысы И.Левитанның
«Көктем» шығармасына көз тастап көрейікші. Онда жерге ... ... ... ... ... ашықтау. Сондықтан табиғат көрінісін
бейнелеуде салыстырмалы түрде бейнелеуге ... ... ... ... бейнелеу арқылы табиғи бояу түстерін анық біле
аламыз. Әсіресе атқан таң, ... ... күн адам ... ... ... түрлі түсті бояулармен бейнелеуді бастамай тұрып, ең алдымен
оны қарындаштың көмегімен бөлек ... ... ... ... ... мен сенімді көрінуі суретшінің пейзаж элементтерін
дұрыс көрсете алу қабілетіне байланысты, ал ... ... тау, көп ... ... сурет. Мұндай қабілеттің дамымаған жағдайында пейзаждағы
ағаштар бірыңғай түрде, ал кейінгі ... ... тау, ... ... жансыз, көріксіз жорамал дақтар сияқты көрінеді [10,2б].
Табиғаттағы әр ағаштың өзіне тән құрылысы бар. ... ... ... ... ... оның түрі ... емен, аққайың, терек
ағаштарынан мүлде басқаша. ... ... ... ... ... екі ... де ... айырмашылығы тек бейнесіне қарай ажыратылмайды, сонымен
қатар пропорциясы, ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді. Ағаштың бір түріне бұтақтарының
бәсең қозғалысы тән болса, ... ... ... ... ... ... ... олар ағаш сабағына біресе перпендикулярлы, біресе төмен,
әлде жоғары қарай ұмтылып ... ... ... ... бар. Бірақ барлық бірдей өсіп тұрған кәрі қарағайлардың ортақ
мінездемелері бар: олардың ... жуан және ... ... төмен
қарай майысқан, бұтақтардың шашыраған инесі бар ұштары жоғары бағытталған.
Жас қарағайдың бұтақтары бірнеше қабатты құрап, жоғары ... ... ... ... ... ... ... көбінесе
горизонтальды қалыпта, ұялы орналасқан. Ақ қайыңның жіңішке бұтақтары оңай
майысып, жапырақтардың ... ... ... ... ескі ... жас түрлеріне қарағанда тез майысады. Бұл ағаштың жапырақтары мен
бұтақтарының ... ...... ... де әр ... ... мұқият бақылайтын болсақ, онда олардың
әрқайсысы басқалардан өзгеше сабақтарымен, ... ... ... болады.
Ағаштардың бейнесін жалпылап қана, мінездемелі сапаларын бейнелеуді
үйрену үшін натураға ... ... ... ... ... ... Осындай
ерекшеліктерін іздестіріп табу, пейзаждағы ағаштарды бейнелеудің міндетті
түрдегі ... салу ... ... мен ... ... нақты білуді талап етеді. Барлық заттардың перспективаның
алыстауына байланысты көлемдері ... ал ... ... ... еріп ... ... алдыңғы қатардағы заттарға қарағанда
бейнелері онша анық көрінбейді. Бізге бейнеленуші зат ... ... ... біз оның ... жақсы айырамыз. Сондықтан бізге
жақын орналасқан ағаштарды тиянақты салып, жарық пен ... ... ... Ал ауалық перспективаны ескермей салған сурет жалпақ ... ... ... ... зор. ... уақытына
байланысты (ертеңгісін, кешке, күндіз, түнде деген сияқты) пейзаж өзінің
бейнесін ... Егер ... ... ... ... ... онда айырмашылығы бірден көзге түседі. Ертеңгісін заттардың
бейнесі буланғандай болып көрінеді, яғни ... ... ... сәл ... бейнелеп, соңғыларын тушьтеу керек. Ал кешке жақын
керісінше көрініс байқалады: ... ... ... ... анық ... ... ал көлеңкелері қоюланып суреттеледі. ... ... ... ... ... ... ... қарағанда күңгірт болады.
Күн шуақты күндері жердің табиғи түсі және оның ... ... ... ... ... күңгірт болғанымен, тік сәулемен жарықтанған олар
аспаннан ашық көрінеді. Жарық пен ... ... күн ... ... ... ... айлы ... ертеңгісін және түс қайта анық
көрінеді.
Судың бетінде көрінген ... ... ... Суда ... ... ... ... түсінен күңгірт және заттардың жалпы
бейнесінің анықтығының азаюымен қосақтасады. Егер су бетінде ... ... ол ... әр ... ... ... ... әсерін нәзік
сезіну және соның нәтижесінде ... ... ... қызметін игеру
үшін табиғаттың суретін жиі салып тұру керек.
Күрделі пейзаждардың ... ... ... ... ... ең
қарапайым бөлшектерді суреттеуді үйрену керек: бір немесе ... ... ... ... ... мен тамыры. Әсіресе, жеке тұрған
ағаштарды бейнелеуге көп көңіл бөлу керек. Бір топ бұлттарды ... ... ... пейзаждың немесе оның бөлек бөлшектерін салуда қандай
да бір ерекше талаптар жоқ. Ол ... ... ... ... ... ең ... жалпы бейнесін белгілеп аламыз, пропорцияларын,
құрылысын ... ... соң, ... ... ... ... отырып, реңдік
қатынастарын көрсетеміз. Пейзаждың негізгі бөліктерін бейнелеп алып, ... ... ... ... ... Оларды өзара салыстыра
отырып, дұрыс реңдік қатынастарға қол жеткізуге тырысыңыз. Пейзаждың ... ... ... ... ... ... ... оны
алдыңғы қатардан бастай отырып, тереңдікке қарай бағыттаймыз. Бұлттарды
ашық түсті жалпақ ... ... ... ... ... бірнеше жағы
бар көлемді бейнесі бар.
Ауалық перспективаны көрсету міндетті: тереңдікке батқан ... ... ... ... ... байқалады. Пейзаждың алдыңғы
қатарындағы элементтерді кейінгі шендегілерінің түстерімен салыстырыңыз,
мұның нәтижесінде ең қараңғы ... ... ... ... ... ... ... алдыңғы қатардағы заттардың жарығы мен көлеңкесі
контрасты екенін естен шығармау керек.
2.3 ... ... ... ... ... ... ... дербес жанр етіп қалыптастырды.
Жылдың төрт мезгілін көркем бейнелейтін ... ... ... ... өлеңдеріңде табиғат суреттері өздерінің бар болуымен, ақиқат қалпыңда,
жаңды күйіңде көрінеді. Ақын табиғат көрінісін сол кездегі қазақ ... ... ... ... ... қыстың сызы,
Масатыдай құлпырар жердің жүзі.
Жан-жануар, адамзат анталаса,
Ата-анадай ... ... ... – деп ... ... ... жайма-шуақ, жылы лебі есілгендей сезіледі. ... мал ... аулы ... әр ... ... орын ... Қазақ халқында жыл
басы – наурыз ... ... Ұлы ... ... белгілі. Ақын
жазғытұры деп, көктемнің осы кезеңін айтып отыр. «Жаз» ... адам ... ... ... ... ұластырыла, тұтас күйде алынған. Жазғы
жайлауға көшіп қонған ауылдың ... ... ... ... ... ... да ... қайыршыдай жұтаң бір кезін суреттеуден
басталатын «Күзде» ақын ескі ауыл ... ... сол күз ... ... ... бейнелейді.
«Жасыл шөп, бәйшешек жоқ бұрынғыдай,
Жастар күлмес, жүгірмес бала шулай.
Қайыршы шал-кемпірдей түсі ... ... ... ... – деп табиғаттың реңсіздігін қайыршы
шал-кемпірге теңейді. Ақын қыс ... ... ... ... келіп, оны жанды адам бейнесінде суреттейді:
«Ақын киімді, денелі, ақ сақалды,
Соқыр, мылқау, танымас тірі жанды.
Үсті-басы ақ қырау, түсі суық,
Басқан жері ... ... ... табиғат суреттерін адамның әр алуан көңіл ... ... ... жырлайды. «Желсіз түнде жарық ай» өлеңінде ауылдың
жанында гүрілдеп аққан өзен, сәулесі суда дірілдеген жарық ай, ... сыр ... ... ... ағаштар, тау жаңғыртқан ән, манаураған
желсіз түн ... ... тіл ... ... ... екі жас ... бояумен әсем бейнеленген. Абай жыл мезгілдері ... ... ... ... ... өмір ... терең ашқан.
Эскиз суретін қолдануда төмендегідей міндеттер жүйеленеді:
а) композицияның құрылымы мен пластикалық ... ... ... орналастыру қызметі де кіреді);
б) әрбір дененің формасы, оның басқа денемен ... ... ... ... ... орналасуы;
в) әрбір дененің жарық – көлеңке құрылымы үлкен денелердің тондық
қатынасы;
г) формат көлемінің ... ... ... ... ... ... суретшінің асықпағаны жөн, кейін
түзеймін, реттеймін деп осы сәтке үстірт ... ... ... ... оның басқа да денемен байланысын, құрылымын ... ... ... алу ... Неғұрлым сурет терең зерттеліп ... ... ... ... ... де ... өмірге жақын болып шығады.
Сонымен мен өзімнің батик техникасындағы табиғат ... ... ... ... ... ... бастадым. Оны әбден
жинақтап болған соң оқи отырып батиктің жасалу техникасымен ... ... ... ... ... ... долбар салуды бастадым. Онан кейін
кафедра жиналыстарында талқыға салып, жетекшіммен ақылдаса отырып әрі ... ... бір ... ... ... долбарлардың қажеттісі
көптің көмегімен таңдалып алынды. Сол ... ... ... ... жасала бастады. Нобайлардың дұрыс-бұрыстығы жетекшімен келісе
отырып таңдап алынып, кафедра отырысына ... ... ... ... түсіп реттелген соң таңдап алынғандары жақсылап салынып, эскиз
жасалды. Сол негізгі ... ... ... ... ... ... барысында түрлі түзетулер енгізілді. Ал дипломдық жұмыс матада
орындалуы үшін алдымен матаны рамаға керу ... ... Ол үшін ... ... ... 5х2 ... ... рейканы таңдап алып, оны қажетті
мөлшерде кесіп, бекітіп, таңдалған матаны керіп ... ... ... 1.1.,1.2].
Менің дипломдық жұмысымның атауы «Табиғат көрінісі» болғандықтан мен ... ... ... мен ... барынша аша түскім келді. Яғни
дипломдық жұмысымда табиғаттығы тамаша құбылыстарды: қызғалдақтың өсуі,
шыбын-шіркейлердің ... ... ... ... ... ... ... бояудың жылы түстерімен ... ... ... ... ақшыл көк, қызыл, қоңыр, сары, көк,
күлгін, жасыл, көкшіл жасыл, қызғылт-сары, ... ашық сары ... ... қолдандым.
Сөзімізді түйіндер болсақ картинадағы көріністер мен түстер гаммасы
композициялық ... ... ... ... деп ... Сәндік қолданбалы өнер сабағында батик өнерін оқыту әдістемесі
Сәндік-қолданбалы өнер ... ... ... ... ... ... балаларды икемдікке баулуымен қатар, оларды ұлттық қол
өнер ... ... ... ... ... ... ... түрлі
материалдардың ерекшеліктерін, құрылысымен түсіндіру. ... ... ... ... ... ... ... істеуге үйрету.
Оқушылар өз бетімен қарапайым бұйымдармен ... ... олар ... Олар тек ... ... түрлі әдістерді қолдана отырып,
материалдарды, өңдеп бұйымдар жасайды. Сабақта қолданылатын материалдар:
қағаз, картон, түрлі ... ... саз ... ... ал оларды өңдеуге
қолданылатын бірнеше пышақ, қайшы құралдар.
Оқушылар материалдардың ерекшелігін білгеннен соң ... ... ... бастайды. Сабақта еңбек мәдениетін сақталуы қажет. Оқушы жұмыс
орнын таза ұстап, ... мен ... ... ... дұрыс
орналастырып, оларды үйренуге үнемді, әрі тиімді пайдаланып, тазалық және
гигиеналық талаптар мен қауіпсіздік ерекшеліктерін ... ... өнер деп тек қана ... ... ... мәні ... да маңызды дайындалған және ... ... ... ... арқылы өмірге келген көркем ... ... ... ... өнер заттары көбіне ұлттық сызбалармен көзге
түседі. Осы арқылы біз ... ... көре ... ... ... ... үшін ... материалды қолданады: ағаш, сүек,
тас, әйнек, табиғи немесе ... ... ... гипс, жүн, мақта,
балшық, т.б.). Кейбір материалдар ... ... ... ... ... қаптау, ағашты лакпен бояу және т.б. ... ... ... мен ... ... ... байланысты [11, 7б].
Сәндік-қолданбалы өнердің түрлері: керамика (терракота, ... ... ... ... ... ... ... мозайкалар),
көркем оймыш (ағаш, тас, сүйек, пластмасса), металдан жасалған көркемдік
бұйымдар (зергерлік бұйымдар, үстел үсті мүсіндері, жарық ... ... ... ... ... маталар, киімдер), ойыншықтар.
Біз бастауыш кластарда сәндік-қолданбалы өнерді салуды ... ... ... decarate – ... деген сөзінен шыққан.
Барлық кластарда біріншіден сабақты өткен кезде, сәндік-қолданбалы
сурет салу 1 − 2 сынып, олар ... ... ... салумен жұмыс жасаған
кезде, формасын, түсін келтіріп, хайуанаттарды ... ... ... ... ... оқушылар жұмысын жасай отырып, олар
жапырақтың, гүлдің, көбелектің, қоңыздың ... ... ... форма
жасап, түсін келтіреді.
Сәндік сурет ол шығармашылығы жағымен де қарастырады. Біріншіден 1
сыныптарда шәкірттер ... ... ... ... ... ... ... мектептегілер қолданбалы сәндік өнерді салар
алдын, оның түсіне, формасына көп назар аударады.
Ал 2 ... ... ... олар ... ... ... 2
сыныптарда сәндік өнер салу қиындыққа соға бастайды.
1 сыныптарда қолданбалы сәндік суреттерін салу.
1 сыныптарда ... ... ... ... ... ... ... аударады. Оқушыларға 1-ден жасанды суреттерді
көрсетеді. Олар 1-ден ... ... ... және
көптеген хайуанаттардың, дүние жүзінің көрінісін сәндік суреттеп ... ... ... ... ... ... төртбұрышты формалары мен және
хайуанаттардың, сол сияқты геометриялық формада ақ және ... ... ... ... ... ... сабақтарда біріншіден жасансыз сәндік өнердің суреттерін салуды
оқиды. Балалар жұмысты жақсы істеу қарандаш және ... ... ... ... өнер суреттерін салып үйретеді.
1-ден мұғалім ... ... ... ... ... ... ... аударады және барлығын өзіне ұғып алады. Балалар
осының бәріне ... ... ... бұл ... ... нәрселері
(гүл, қоңыздар, жапырақ, түстер, балықтар), барлығы геометриялық формада
салынады.
Мұғалім оқушыларға сұрақ қояды. «Балалар сендер ... ... ... айналадағы барлық заттар әр түрлі болып келеді?».
Сонда бұған оқушылар мұғалімге былай жауап береді. ... ... ... ... және ... ... ... Адамдарға
әдет бұл өздеріне әдемі киімдер тез көздеріне түсіреді.
Мұғалім бұл оқушылармен ... ... соң, ... ... ... ... түсіндіріледі. Қазіргі сабақта балалар
қолданбалы сәндік өнер ... ... ... салуды бастайды.
Мұғалім біріншіден суретті тақтаға салып көрсетеді. Содан кейін оқушылар,
оларды ұғып ... ... ... ... ... ... алдын парақтың
бетіне көлденең сызып алады. Кейін тік жолмен үш рет ... ... ... ... ... ... барып гуашпен жұмыс істейді.
Мұғалім оқушылардың өз бетінше салған суреттерін тексереді. ... 2 − 3 ... ... ... өнер туралы жалпы түсінік. 1 сыныптарда ... ... ... ... ... халқының сәндік-қолданбалы өнер түрлерімен таныстыру: сәнді
бұйымның ... мен ... бір ... ... ... ... негізгі меңгеруге тиісті оқу проблемалары:
– қазақ халқының сәндік өнері және оның адам өміріндегі ... ... ... ... ... ... ... негізгі материалдары бұйымдық
қолдануына қарай пайдалану.
– ою - ... ... ... қазақ шаңырағындағы мүліктердің, сәндік бұйымдардың
(текемет, сырмақ, алаша, ... ... ... ағаштан жасалған
ыдыстар – шара, кесе, ожау, зергерлік бұйымдар, ұлттық ... т.б.) ... ... ... ... ... ... фидьмдерден үзінді.
Мұғалімнің өзі дайындаған қазақ ою-өрнектерінің үлгісі, «Қошқар мүйіз»,
«Құс қанат», «Түйе табан», «Сыңар ... т.б. ... ... ... ойып алып ақ ... немесе картонға жапсыру арқылы ... және ... ... (бір ою үлгісін үйлесімді қайталау
немесе басқа ою ... ... ... ... формада жасалған
өрнектер).
Сәндік-қолданбалы өнер түралы мынадай қысқаша ... ... ... көз ... ... ... ... сан алуан
заттардың, бұйымдардың қоршауында өтеді екен: күнделікті үстімізге киетін
киімдеріміз, тамақ ... ... ... құралдары, әр түрлі жиһаздар,
көшедегі машиналар, ... ... ... көптеген заттардың сырт пішіндеріне, құрылысына, бояу түстеріне,
әшекейлеріне т.б. сендер көңіл бөліп көрдіңдер ме? ... ... ... ... ол ... пішіндері, жасалған материалы,
әшекейлері тіпті ерекше, өте әдемі. ... ... ... заттарды
күнделікті тұрмыста қолданамыз, ал кей біреулерін сән үшін, үйдегі белгілі
бір ортаны көркемдеу үшін ... ... ... ... киімдер пішін
жағынан, бояу түстері жағынан қарапайым, біз оны күнде ... ... ... Ал, сәнді де, көркем ұлттық киімдерді ... ... ... ... Сол сияқты, текемет,сырмақты киізден жасап,
оюлармен әшекелейді. Олар әрі ... ... ... аяқ ... ... ... Міне, көрдіңдер ме, балалар, әр түрлі бұйым адам өмірінде
өзінше пайдалы екен және адам ... ... ... ... беру ... ... ... туралы өзіндік
түсініктерін тексеру.
− Кәне, ойланып көрелік, қандай заттарды, ... ... ... деп ... Қарапайым пішінде жасалған затты ма, өте ашық бояу
түсімен боялғанды ма, әлде ... ... ... ою-өрнекпен әшекейленген
затты ма?
Егер оқушы жауаптарынан олардың зат сұлулығы туралы ... ... ... ... ... дәстүрлі сәндік өнер шығармаларының, осы
заманғы әр түрлі сәнді тұрмыс заттардың түсті ... не ... ... кіші ... ... ... көрсету арқылы таныстыру әрі түсінік
беру.
Сәндік бұйымдардың ... ... ... ... оқушылар назарын
тек әшекейлі ою-өрнектеріне ғана аударып қана қоймай, ол затың пішініне,
көлеміне, ... ... бояу ... ... ... ... Мысалы: сырмақтың үлгісін көрсете отырып, оқушылар оның
киізден орташа көлемде жасалатынын, киіз ақ және қара ... ... ... сол ақ және қара (қоңыр) киізден бірдей етіп ойып ... ... ... ... ... шеті ... ... сары ала түске боялған арнайы, жуандау жіптермен жиектеп ... ... ... ... ... ... құятын ыдыстарды көрсету
арқылы халқ шеберінің зат формасан қолданатын орнына қарай әсем ... ... ... бояу ... ... өрнегін пайдалануын көрсету.
Сабақ мазмұнын оқушыларға сәндік-қолданбалы өнер дегеніміз не? ... ... ... ... Балалар, біздің бүгінгі танысқан қазақ халқының дәстүрлі бұйымдары
және кейбір тұрмыста қолданатын заттардың бәрі адам ... ... ... ... екен, адамның кұнделікті тұрмыста қолданатын көркемдік
бұйымдарын сәндік қолданбалы өнер дейміз.
Сәндік ... өнер ... ... ... сабақтардың негізі
мектеп жасындағы балаларды икемдікке баулуымен қатар. Оларды ... ... ... таныстыру. Еңбек сабағына қойылатын талап, балаларға түрлі
материалдардың ерекшеліктерін, ... ... ... ... ... әдістерді қолдана отырып, жұмыс ... ... өз ... қарапайым бұйымдар мен заттарды жасауға олар үйрене
алмайды. Олар тек мұғалімнің үйретуімен түрлі ... ... ... ... бұйымдар жасайды. Сабақта қолданылатын материалдар:
қағаз, картон, түрлі түсті қағаз, саз балшық, пластилин ал ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігін білгеннен соң бұйымдар ... ... ... Сабақта еңбек мәдениетін сақталуы қажет. Оқушы жұмыс
орнын таза ұстап, материалдар мен ... ... ... ... ... үйренуге үнемді, әрі тиімді пайдаланып, тазалық және
гинетикалық ... мен ... ... ... ... өнер түралы мынадай қысқаша әңгімелеуден бастаған
жөн:
Балалар, айналамызға көз салып байқасақ, біздің өміріміз сан ... ... ... ... екен: күнделікті үстімізге киетін
киімдеріміз, тамақ ішетін ыдыстарымыз, еңбек құралдары, әр-түрлі жиһаздар,
көшедегі машиналар, ... ... ... ... ... сырт ... ... бояу түстеріне,
әшекейлеріне т.б. сендер көңіл бөліп көрдіңдер ме? ... ... ... ... ол кейбірінің пішіндері, жасалған материалы,
әшекейлері тіпті ерекше, өте әдемі. ... ... ... ... ... ... ал кей біреулерін сән үшін, үйдегі белгілі
бір ортаны көркемдеу үшін ұстаймыз. Мысалы: ... ... ... ... бояу ... ... қарапайым, біз оны күнде мектепке, үлкендер
жұмысқа киеді. Ал, сәнді де, көркем ... ... ... тойға,
концерт кештеріне киеміз. Сол сияқты, текемет,сырмақты киізден ... ... Олар әрі ... ... ... аяқ ... жылы
төсеніш болады. Міне, көрдіңдер ме, балалар, әр түрлі бұйым адам өмірінде
өзінше пайдалы екен және адам ... ... ... ... беру ... ... сұлулық туралы өзіндік
түсініктерін ... ... ... ... ... ... ... сендер
әдемі, көркем деп санайсыңдар? Қарапайым пішінде жасалған затты
ма, өте ашық бояу ... ... ма, әлде ... ... ... ... ... ма?
Егер оқушы жауаптарынан олардың зат сұлулығы туралы түсініктері оншалық
қанағатты болмаса, қазақ халқының дәстүрлі сәндік өнер ... ... әр ... ... ... ... түсті сүреттерін, не слайдтарын
(бар болса кіші көлемді затардың өзін) көрсету арқылы таныстыру әрі ... ... ... ... ... ... оқушылар назарын
тек әшекейлі ою-өрнектеріне ғана аударып қана қоймай, ол затың пішініне,
көлеміне, жасалған ... бояу ... ... ... ... ... ... үлгісін көрсете отырып, оқушылар оның
киізден орташа көлемде ... киіз ақ және қара ... ... ... сол ақ және қара ... ... ... етіп ойып алып,
бір-біріне қабыстыратынын, үйлесімді қабысқан оюлардың шеті әдемі ашық
қызыл, сары ала ... ... ... ... ... ... ... ағаштан жасалған әдемі пішінді қымыз құятын ыдыстарды көрсету
арқылы халқ шеберінің зат формасан қолданатын ... ... әсем ... ... ... бояу ... ... өрнегін пайдалануын көрсету.
Сабақ мазмұнын оқушыларға сәндік − қолданбалы өнер дегеніміз не? Деген
сұрақа түсінік берумен аяқтау:
– Балалар, ... ... ... ... ... ... ... кейбір тұрмыста қолданатын заттардың бәрі адам өмірінде белгілі бір
қызмет атқарады ... ... ... тұрмыста қолданатын көркемдік
бұйымдарын сәндік қолданбалы өнер дейміз.
Оқушыларға батик технологиясын үйрету сабағы (1-сабақ)
Құрметті әріптестер, өзімнің «Оқушыларға ... ... ... туралы ойымда жүрген пікірімді қағаз бетіне ... ... ... жөн ... сабақ бергендіктен, жас жеткіншекке осы батик технологиясымен
жұмыс жасауды ... ... ... ... ... ... тарихи
кезеңдерін түсіндіріп таныстыруды алдыма үлкен мақсат етіп қойдым.
Жалпы мақсат-міндетім: Орта білім беру ... ... ... ... жасау тәсілдерінің түрлерін үйрету. ... ... ... ... ... ... ... өз ыңғайынша әдемілеп орындап
көрсету [12, 17б].
Батик әдісінің нәзіктігі, мөлдірлігі, бояу түстерінің әдемі ... ... жағу ... қолданылуы мен өте қызықтырды. Сондықтан ... ... ... пайдаланып көргім келді. Негізінен,
батиктің жазылу жолдары әр түрлі. Соның ішінде суық батик ... ... салу ... әдістерін өзім қолданып көріп, шәкірттерімен
жасалу жолдарын таныстырып, үйретудемін. Батик өнері, бейнелеу ... ... және ... ... ... кем ... Мектептерде
осы батик әдісімен сурет сабақтарында, шығармашылық суреттер салуға да
болады. Бұл әдіс оқушылардың өнерге ... ... ... ... ... ... қабырғаларын безендіруге де болады. Толығырақ
батиктің шығу тарихына келетін болсақ, матамен жұмыс жасау ... ... келе ... ... ... бір түрі матаға сурет салу «Батик»
деп аталады.
Батик матаға бояумен ... салу ... ... ... үшін ... воск,
резинка желім, смола және лак керек. Бұлар өрнектердің шеттерін жүргізу
үшін қолданылады. Суреттегі бояу сыртына ... ... ... ... ... мәні ... ... сөздегі негізгі екі нәрсе бірінші мата, екінші матаға
сурет салу техникасыв. Матаға сурет салу әдісі ... ... ... ... Мысырда, Қытайда, жапонияда, Перуде.
Ал Үнді елдерінде бұл әдіс басқаларынан бұрын қолданылған әдіс. Сөйтіп
біртіндеп ... ... ... Шри-Ланка, Индонезия, Тайланд елдеріне.
«Батик» деген сөз Явадан шыққан және ол ... ... ... ... ... ... ерекше әшекейлеу әдісі дедік. Явалық батикке
бүкіл әлем таңқалысады, ал ... ... зат. Ява, Бали ... ... тұрғындарына ол-күнделікті дәстүрлі киім болған екен.
Белінен тобығына дейін мата бөліктерін юбка ретінде ... де, ... ... ... ... ... стол ... шарф, әшекей маталардың бәрі –
батиктен болған. Батиктің Явада кеңінен ... ... ХVІІ ... ... ... шынайы деректерге қарағанда батик Явада ... ... ... заманда матаға сурет салудың 3 әдісі бар:
✓ Еркін сурет салу;
✓ Суық батик;
✓ Ыстық батик;
1) Еркін жазу ...... жолы ... ... бояуымен салынған
суретке жақын келеді, мөлдір жұмсақ түс ... ... ... өтіп байланысып жатады. Денелер айқын ашық көрінеді.
2) Суық батикте – әр бір суреттің шеткі ... ... ... ... әсем ... көрінеді. Суық батиктегі суреттің
матада ... ... ... сызылып құрғақ орындалады.
3) Ыстық батикте – матада орындалғанда классикалық тұрғыда, өзіндік
тарихи жолы бар, живописьтік ... ... ... ... ... ... тағы бір орындалу түрі – «кракле»,
француз тілінен аударғанда «сынық» немесе ... ... ... ... трафиреттік әшекейлеу әдісі – эскиз салынған трафарет
ойылып, мата үстіне қойылады да үлкен қылқалам немесе ... ... ... Әр ... жеке ... ... керек. (Трафаретті ватман
немесе жылтыр қағаздан, қатты қағаздан ... ... ... әдісі – боялған мата кептіріледі де, әр жеріне тас ... ... ... тасты байлап, матаны жіппен орап бояудан тұратын
қайнақ ерітіндіге салынады. Содан суға ... ... ... ... ... – боялған ылғал матаға түрлі фигуралардағы тұз
кристалдарын қойып ... 1 ... суды ... ... ... композициялық
көріністер пайда болады. Тұздан кейін матаны кептіреді. Матаны тез кептіру
үшін фен ... да ... Тағы да ... ... батиктің көптеген
жасалу әдістері кездеседі.
Батикпен жұмыс жасағанда керек құрал-жабдықтар:
✓ әр түрлі формадағы рамалар;
✓ түрлі қылқаламдар (үкі, тиын ... ... ... ... ... ... ... үшін жұмсақ маталар, (фен);
✓ мақта, салфеткалар т.б.
Жұмыстың жасалу жолдары
✓ керекті материалдарды дайындап алу;
✓ рамаға ... ... ... ... ... эскиз дайындау;
Матаға сурет салғанда матаның түрлері тандалынып алынады. Олар: ... ... ... ... ауыр ... ... және барқыттар.
Бірақ көбінесе матаға сурет ... ... ... ... үшін
табиғи шелк алынады. Шелктің де әр түрлісі болады. Солармен танысайық.
Батикке қажетті мата түрлері:
|Мата аттары ... ... ... ... ... ... және жұқа ... Матаға бояу |Боялған шифон |
| ... ... ... ... ... ... және |
| ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... емес, тығыз |Киімдерді, |
| ... ... және ... ... және |
| ... ... ... ... |
| | ... ... Пон же ... ... ... ... ... орамалдар |
| ... және ... ... сурет|және картиналар |
| ... ... өте ... ... |
| ... ... өте ... | ... ... |Өктем, түкті шелк. Тығыз тоқылған,|Киімдер және интерьер|
| ... ... және ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... мата. Тығыз |Киімдер, интерьер |
| ... бояу ... ... және |
| ... ... ... ... |графикалық картина |
| ... ... үшін ... Креп-сатин |Өте жұмсақ, бір беті ... шелк ... ... |
| ... ... ... ... |жұмыстарына өте |
| ... ... ... ... |
| |өте ... | ... ... |Ауыр, эффектілі материал, ірі |Киімдер, орамалдар |
|жібек ... ... Бояу ... ... ... |
| ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... Ірі торкөзді |Киімде және орамал |
| ... Бояу ... ... |жасауға ыңғайлы және |
| | ... ... ... ... жұқа ... ... Яғни ... тәулік бойы
матаны суда ұстап, оның фабрикадағы крахмалын келтіреміз, содан соң жуып
кептіреміз. ... ... ... ... ... ... кейін ағаш
таяқпен ұрылады, сонда мата жұмсарып, тегіс болады. Ақ ... ... ... ... бір ... ... да ... заман дамып, тек әдебиет саласын поэзия, ... ... ... ... өнер ... ... ... көркем шығармаларға ұмтылуда.
Өндіріс саласында техникамен, электроника алға қарай дамығанымен
өнерлі адам қолы еш уақытта ... ... Өз ... ... зат
шыдамдылық пен іскерлікті, тапқырлықты өз ... өнер ... ... өнеркәсіп арасында бұл зат әрқашанда өз орынын табады. Ойы мен
қиялын шеберлікпен матаны өзіне бағындырумен, кедергіге қарсы тұруы – ... ... адам деп ... дәрежеде сезінеді. Нақ осы жұмыс декоративті
қолданбалы өнер тарихымен жаңа ... ... ... ... ... басқа түрлері сияқты матаға сурет салу шығармашылық
тұрғыда өсуіне мүмкіншілігі өте зор. ... – өнер ... ... ... адамзатқа қуаныш сыйлайды. Ол қазіргі заман талабына ... ... ... ... бейнелеу (2-сабақ)
Сабақтың мақсаты: Білімділігі: өткен тақырыпты қайталау, жыл
мезгілдерімен таныстыру.
Дамытушылығы: жыл ... ... ... ... ... назарын аударып, - бақылау қабілеттерін жетілдіру.
Тәрбиелігі: табиғат көрінісін бейнелей отырып, туған жерді сүюге
тәрбиелеу.
Түрі: аралас ... ... ... ... бейнелеу жұмыстары, ойын
элементтерін қолдану.
Көрнекілігі: интерактивті тақтадағы ... ... ... ... ... ... ... мольберт тақтасы, альбом,
қарындаш, өшіргіш, акварель, гуашь, қылқалам, палитра, су құятын ыдыс.
Сабақтың ... ... ... ... ... даярлығын тексеру)
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру. (оқушылардан өткен сабақ бойынша кеспе
қағаз таратып, ондағы ... ... ... ... ... ... гүл ... құрастыру ).
Кеспе қағаз сұрақтары:
1. Өрнек неше түрге бөлінеді? (Сегіз)
2. Жануарларға байланысты өрнек ... ата. ... ... бір сызықтардың тәртіппен орналасуы. (Өрнек)
4. Жауқазын өрнегі қандай өрнек түріне жатады?
(Өсімдікке байланысты өрнек)
5. «Оюшы» деп кімді атаймыз? (Ою ... ... ... ... ... ... бар? ... астам)
7. Жұлдызша өрнегі өрнектің қай түрі?
(Аспан әлеміне байланысты өрнек)
8. Бөріқұлақ өрнегі өрнектің қай түрі? (Аңға ... ... ... ... ... қай түріне жатады?
(Сәндік қолданбалы өнер түріне жатады )
- Жарайсыңдар, балалар, бәріміз бірігіп мына тақтаға қандай ... ... ... Үйге ... ... беріліп еді?
- Өсімдік өрнегіне байланысты гүл өрнегін бейнелеу.
- Олай ... ... ашып ... мен ... жұмыстарыңызды тексеріп, «өте жақсы» деген оқушылардың
жұмыстарын атап ... ал ... ... ... ... ... (оқушылардың жұмыстары бағаланады).
ІІІ. Жаңа сабақ.
- Балалар, біздер қазір жаңа сабақты бастамас бұрын мына ... ... ... көрелік.
Слайд. Жұмбақ:
Бір шалдың төрт баласы болыпты, оның он екі немересі болыпты. ... ... жыл ... он екі ай)
Бүгінгі біздің жаңа сабағымыз жыл ... ... ... ... сурет салу. Осы төрт жыл мезгілі және он екі айдың атаулары
қандай ... ... ... сызбаға қарайық. Слайд
Тірексызба:
Желтоқсан Наурыз ... ... ... ... Тамыз
Қараша
(Интерактивті тақтадан жыл мезгілдеріне байланысты сурет ... ... ... қай мезгілі? (Қыс мезгілі)
- Қыс мезгілі сіздердің асыға күтіп қарсы ... ... ... ... ... ... ... шаңғымен сырғанауды, қар атысып
ойнағанды, аққала жасағанды, түрлі қысқы ... ... ... Қыс ... ... ... ұлы суретшісі Әбілхан Қастеев
көптеген ... ... сол ... ... аударайық. Сонымен қатар
қыс мезгіліне арнап ... да ... ... ... ... тақтадан Ә.Қастеевтің шығармаларын көрсетіліп, пікірлерін
тыңдау).
- Осы жыл мезгілдерін ұлы ақын Абай ... ... ... ... суреттеген, әрине, сіздер сол өлеңдерімен таныссыздар, осы ... ... ... ... ... ... ... тыңдау).
Мұнда ақын табиғатты адамдармен байланыстыра суреттейді, әрбір суретті
ақын бейнелі сөзбен жеткізіп отыр. Қысты адамға теңеу арқылы ақ киімді, ... ... ... ... түсі ... ... ақ ... басқан жері
сықырлап, бөркін киген оқшырайтып, аязбенен қызарып, қасы жауып екі көзін,
бұрқ-сарқ етіп бұлданғанда ... ... ... ... Абай ... суретін жай ғана суреттей салмай, қыстың қандай ... ... ... сабағымызда осы өлеңге байланысты қыс мезгілін ойша ... ... ... қыс ... күн суық, ағаштар ақ қардан ақ тон
киіп мүлгіп тұр, күн шығып тұрғанда қардың түсі ашық, күлгін, қырдағы жарық
түскен ... ... ... болып түрлі түсті реңкке бөленеді. Ал көлеңке
түскен жері көк, көгілдір түсті болып көрінеді [14,3б].
ІV. ... ... ... ... жұмысына кіріседі). Сурет
салдыру кезінде:
1. Негізгі суретті бейнелеу.
2. Қағаз бетіне үйлесімді ... ... ... тән ... түсі болады. Күз айындағы басым түс –
сары, қыс айындағы басым түс – ақ, көктем айына тән басым түс – ... ... тән ... түс – жасыл.
Бірақ бір басым түспен табиғат көрінісі шешілмейді, әр алуан бояу
түстерінің жарасым тауып, бір ... ... ... ... ... ... (аққала суретінің қатесін табу).
VІ. Бекіту. «Қаңтар» сөзжұмбағын шешу арқылы ... ... ... ... қай ... ... ... бір кемеге қыр ұнайды.
Құстай ұшып төменге зымырайды. (шана)
3. Табаныма байладым,
Қос аяқпен айдадым. (шаңғы)
4. Қыс ... қай ... ... ... ... ... не деп ... (пейзаж)
6. Табиғат аясында сурет салу не деп аталады? ... ... Үйге ... Қыс ... ... ... ... орындау.
2.5 Сәндiк-қолданбалы өнер үйiрмесiн ұйымдастыру әдістемесі
Сәндiк-қолданбалы өнер сабағы эстетикалық тәрбие берiп қана қоймайды,
сонымен бiрге ... ... ... ... ... ... Сол
үшiн қолданбалы өнерi ... бiлiм ... ... пән ... ... өнер эстетикалық тәрбиенiң ең ықпалды және
тиiмдi құралы болып ... өнер ... ... ... ... ... мақсаты, мектеп жасындағы балалардың шығармашылық қабiлетiн дамыту
мен оларды ұлттық қолөнер мұраларымен таныстыру.
Адамдардың эстетикалық сезiмдерi олардың өмiрiнде зор роль ... ... ... жасай бiлу оқушылардың рухани өмiрiн ... ... оған ең ... ... ... алуға мүмкiндiк бередi. Бiз
әр оқушының адамгершiлiктi ... ... ... ... ... ... сабағында әр баланың сезiм нәзiктiгiн, көркемдiктi, әсем,
нәрсенi сүйетiндей дамытуымыз ... ... ... ... ... және ұнамсыздықты, қуаныш пен қайғыны т.б.
түсiнуiне байланысты, оның санасы ... мен ... ... ... оқушылардың әсемдiлiкке шынайы көзқарасы мен мұраттары болуы
керек екендiгi шығады. Қазiргi кезде эстетикалық көзқарастарды ... ... ... ... күн ... ... талап ететiн мәселе. Сәндiк
қолданбалы өнердi оқыту барысында эстетикалық көзқарастар оқушының шындыққа
қатынасын анықтайды, әрдайым ... ... күш ... ... балғын бөбектiк кезеңiнен бастап әсемдiкке ұмтылу тән нәрсе. Ол
әрдайым бойларында әсемдiк құндылықтары бар қатар-құрбыларына, ересектерге
елiктейдi. Балалардың өз ... ... ... және ... ... ... ұйымдастырылуы толысып, тамаша нәрсенi қабылдау деңгейiне жеткенi жөн.
Оқушылардың эстетикалық тәрбиесi оқу және ... тыс ... ... ... ... ... ... оқу нәтижесiнде табиғаттың,
еңбектiң сұлулығын және адам iс-әрекетiнiң әдемiлiгiн бағалай ... ... ... ... ... қиялында жаңа талпыныстарды
жасауды үйренедi. Көркемдiктi сезiнуге талғамы пайда болып, олардың рухани
сезімі дамиды [14,7б].
Бейнелеу ... ... да ... ... ... ... мол. Кескiндеме, мүсiн, сызықтық суреттер, ... ... өмiр, ... және ... ... ... өнерi әсiмдiктi түсiну мен нәзiк сезiну, алған әсерiн бейнелеу
өнерi құралдарымен шамасына сай беру, сызықтық сурет салу сауатын ... ... ... ... сызықтық суреттерде әсемдiктi жасау қабiлетi,
олардың өзiндiк iс-әрекетi сәндiк қолданбалы ... тану ... ... ... ... ... өнер үйiрмесiнде өз
тапсырмаларын бейнелеу өнерi және ... ... ... ... ... көркемдiгi, сыры осы үйiрме сабақтарында
ашылады. Оқушылар табиғи құбылыстардың бай эстетикалық сымбаты ... ... ... ... сабақтарында пейзаждық кескiндеме
шығармалары, суреттiк шығармалар оқушылардың ... ... өнер ... ... өнерге әуестiгiн,
қызығушылығын, талғамын дамытуда үлкен роль атқарады. ... ... және ... ... ұйымдастырылады. Оқушылар негiзiнен кесте
тiгiстерi түрлерiне, басқа да ... ... тоқу ... ... ... ... ... жасауға, құрақ тiгуге, кiлем ... ... ... ... ... кiтапханасының көп
мүмкiншiлiктерi бар. Кiтапхана ... ... ... ... ... музыка және өнердiң басқа түрлерiне байланысты кiтаптар
көрмесiн ... ... ... ... ... ... ... сыныптан тыс үйiрмелер өткiзедi.
Үйiрме сабағында еңбек әсемдiгiн қабылдауды үйретiп, қоғамдық iс-әрекет
әсемдiлiгiне сезiмталдығын, тәрбиелеп, ... ... ... ... дем бередi. Эстетикалық ... ... ... әрi ... әрi ... ... бар. Бұл бiздiң
қоғамдағы қоғамды өндiрiс адамдардың өскелең рухани және ... ... ... ... ... сапаның әсемдiгi тұтынылу жағына үлкен әсер етедi. Мұның өзi әр
баланың бiлiм алуында ... ... ... ... ... ... етедi. Өнерде шоғырланған адамдардың ... ... ... ... алға алып ... ... сол арқылы
санаға сіңіп, өте күштi әсер ету жүзеге асады.
Сонымен, оқушыларды эстетикалық тәрбиелеу ... сана мен ... ... және ... ... қалыптастырудың мақсатқа бағыттала
ұйымдастырылған үрдіс. Эстетикалық көзқарасты ... ... ... ... ... жалпы жүйесiнде ең алдымен өзiне тән ... Ол ... ... ... әсемдiк нышанын анықтап, оны
оқушының әсемдiкке көзқарасының ... бiлiм ... ... ... өнер − бейнелеу өнерiнiң алуан әдiстерiмен және сан
алуан материалдардан жасалған ... ... ... ... ерекше
түрi.
Сәндiк-қолданбалы өнер заттары көбiне ұлттық өрнектермен көзге ... ... ... асыл бұйымдарды, заттарды көрмелерден көрiп
тамашалап, ... ... ... ... ... қолданып,
қажетiмiзге жаратсақ болады.
Қолданбалы өнер үйiрме сабақтарының барысында оқушылардың шығармашылық
қабiлетiн, қол икемдiлiгiн дамыта отырып, жұмыстың әдiстерiмен ... ... ... ... ... ... Баланың
эстетикалық көзқарасын тәрбиелеу әсемдiктiң қасиеттерi бар әр ... ... ... ... ... ... Кiшi ... жасындағы балалардың
эстетикалық көзқарасы үздiксiз дамиды. Оған ... ... ...... және ... еңбектiң жаңа жүйеге түсуi.
Соңғы кезде оқу тәрбие үрдісiнде тын ... ... ... ... ... ... ие болып отыр. Бұл қазақ мектептерiндегi
эстетикалық тәрбие беру ... ... ... ... ... ... ... бiлiмдi, рухани күш жiгерi мол, өзiнiң бiлiмi ... ... үшiн ... ... алатын сонымен бiрге айналада
толып жатқан ... ... ... орта мен ... ... қарай алатын адамды қалыптастыру.
Оқушыларға эстетикалық тәрбие беру, олардың бойындағы ... ... ... ... ... ... ... айрықша мәнге ие болып отыр.
Оқушыларға бiлiм беру процесiнде мұғалiмдердiң практикалық бiлiмдерiнiң мол
болуы белгiлi дәрежеде ықпал етедi. ... ... ... ... деген
ықыласы анағұрлым артты. Халық шығармашылығын жаңғыртып одан әрi ... ... ... ... ... ... Бұл орайда қазақтың
сәндiк-қолданбалы өнерi туралы оқушыларға өз бетiнше тапсырма берiлгенi
жөн. Тәрбиенiң бiр ... ... ... беру ... ... ... сан ... жұмысының ұйымдастырылуы барлық уақытта мақсатты құрастырылған.
Оның мектептегi ... ... ... ... қана қоймай,
сонымен бiрге қоғамның болашақ белсендi де жаңашыл, еңбекқор азаматтары
ретiнде ... ... ... ... ... өтiлетiн бөлме
үйiрмеге қатысушы оқушылар мен мұғалiмдерге алдын-ала арнайы ұйымдастырылуы
керек. Жасөспiрiмдердiң мектеп үйiрмесiнде ... ... әрi ... ... өтiлетiн бөлменiң және жұмыстың дұрыс ұйымдастырылуы
маңызды роль атқарады. Бөлме үйiрме сабағының өтiлуiне дұрыс дайындалған,
түрлi ... ... және ... ... қажет. Ыңғайына қарай
бөлме сөрелерiн керектi кiтаптармен, ... ... ... толтыруға болады. Үйiрме сабағы – бұл
еңбек түрiнiң бiрi, мұндай ... ... мен ... ... ... Мектептерде мұғалiм үйiрме сабақтарының ұйымдастыру мәселесiне
ерекше көңiл бөлiп мыналарды ескеруі керек:
1. ... ... бiлу – бұл ... ... ... ... оны жете ... мақсатты орындауда өте тиiмдi құралдарды таңдап ала бiлу.
2. Өз уақытыңды бөле бiл, яғни ... ... етiп ... ... ... ... ... Жұмысты iстей бiлу – бұл өз күшiңдi және басқалардың күшiн, барлық
жұмыс жағдайын еспке алу, iстiң нәтижесiн ... ... ... және ... ... ең ... ... алу.
Сабақты дұрыс ұйымдастыру және жетiлдiру, еңбек iс-әрекетiнде уақытты,
күш − ... ... мен ... ... ... ... ... пайдалануы – педагогикалық ұжымының тiкелей мiндетi. Мұғалiм бiр
сабақты қайталап өте бермейтiндей, керiсiнше оқушылардың ... әр ... ... етiп өте алатындай шебер ... ... ... ... ол ... сәндiк-қолданбалы өнер сабағын
жақсы көрiп, оны әрi қарай алып кетуiне бағыт ... ... ... ... ... ... ... сабағын дұрыс ұйымдастыру керек.
Үйiрме сабағын арнайы бiр ... ... етiп ... ... бiр ... ... ... тұрғаны дұрыс. Әр оқушының үлгерiмiне жеке көңiл
бөлiнуi үшiн ... 10 − 15 ... ... ... ... оқушыларға үйiрме
жұмысындағы ережелердi, өзiндiк тепе-теңдiктi сақтап дұрыс ... ... және ... ... жұмыс орнының
тазалығына үлкен талаптар қоюы керек. Үйiрме жұмысымның бағдарламасын
жетекшi әр ... жас ... ... ... отырып құрастырады.
Үйiрмедегi оқушылардың жаңа бiлiмдi ... ... ... ... ... ... үй тапсырмасы. Мұндай сабақтарды әр түрлi
вариантта өткiзуге ... ... оқу ... баяндайды, оны оқушылар сыныпта ұғады
және жадында бекiтедi;
2.Мұғалiм тек қана кейбiр басты мәселелердi баяндайды, ал ... оқу ... өз ... ... ... ... оқып бiлу үшiн мұғалiм оқушылардың өз бетiмен
орындауын ұйымдастырады және ... ... ... ... мен оқушылардың iс-әрекеттерiнiң сыртқы жағы
ғана емес, сонымен бiрге оның iшкi үрдісінiң мәнін де ... ... ... қалай қолданылады, оқушылар олардың мәнiн қалай
түсiнедi).
Қорытынды
Қазiргi таңда дүние ... ... ... ... ... келер
ғасырдың өмiр сипаттарын аңғармау тiптi мүмкiн емес. Өйткенi жер бетiндегi
сан алуан халықтардың өзара ой ... мен қол ... ... ... ... өткендей батик сәндік қолданбалы өнердің бір түрі дей
тұрғанмен, осы ... оның ... ... ... тағы ... ... бола тұра ... жылдары жалпы халықтың, өнер сүйер қауымның батик
өнеріне деген қызығушылығы артып отыр.
Бiздiң ... ... ... ... ... ойымыз, қиялымыз
кеңейе түстi: жұмыстың орындалу техникасын алдағы шығармашылық жұмыстарда
қолданамыз. ... ... ... ... бiлiм ... ... да
жұмыстарды орындауда септiгiн тигiзедi деп ойлаймын.
Бiздiң жұмысымызда балалармен мұғалiммен бiрлесiп жұмыс жасау ... ... ... өнер ... ... жұмысы басқа да
тәрбие берудiң түрлерiмен тығыз байланысқан эстетикалық тәрбиенiң ... ... осы ... ... бейнелеу өнерi және сәңдiк өнер
қолданбалы сабақтарына немесе үйiрмелерде ... ... ... ... ... көмегiн тигiзер деп ойлаймыз.
Жұмысты орындау барысында көптеген қиыншылықтар ... ... ... ... ... ... көп ... талап етедi. Бiрақ
қиыншылықтарды жеңу ... ... ... ... ... ... осы шығармашылық
жұмысымызбен Қазақстан бейнелеу өнерiне, оның ... ... ... ... болса да өз үлесiмiздi қостық деп есептеймiз.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Гильман Р.А. «Художественная роспись тканей» Москва. 2005ж.
2 ... М.С., ... А.Ғ., ... Н.А. Бейнелеу өнерін оқыту
әдістемесі. «Фалиант» баспасы, Астана -2008ж
3 Қасиманов С. Қазақ ұлттық қолөнері. Алматы. Рауан. 1994ж.
4 ... Ү. ... ... ... ... ... ... "Советтік Қазақстанның бейнелеу өнері" Алматы "Өнер" 1990 жыл.
6 ... А. ... өнер ... ... ... сөздігі".
Шымкент Әуезов М. атындағы ОҚМУ, 1997, 36-бет.
7 Ералин Қ., Халмуратов Ж. "Қазақстан бейнелеу өнерінің шеберлері".
Алматы "М-Талант фирмасы" 1997ж.
8 ... А.С. ... жас ... мен мүсіншілерге" Алматы
"Мектеп" 1989 ж.
9 Шорахов Е. Композиция Москва. "Просвещение" 1986ж.
10 ... Е. ... түсі ... ... ... Ильина Г.А., "Педагогика" Мектеп баспасы/ алматы 1977ж.
12 Ералин Қ. ... ... ... ... ... эстетикалық
тәрбие беру". Алматы 1998ж.
13 "Қазақстан шеберлері" Алматы 1980 ж.
14 Ералин К., ... К. ... ... ... ... ... түсінігін қалыптастыру".
15 Тарақты Ақселеу "Көшпелілер ... ... ... ... ... Қазақстан" Республика суретшілерінің шығармаларында Алматы
Өнер 1983 ж.
17 Большая советская энциклопедия, т. 8, стр. 132
18 Бородулина В.А. ... ... ... ... 1978 ... Блинчева И.Б. Смирнова О.К.“Батик. Домашнее крашение”. Москва,
“Легпромбытиздат”, 1990 г.
20 ... Н.А. ... ... ... ... ... 1972 ... Виноградова Н.А. “Изобразительное искусство в школе”. Москва,
“Просвещение”, 1990 г.
22 ... К.В., ... Е.С. ... стены ожили”. Москва, “Молодая
гвардия”, 1977 г.
23 Зверев М.А. ... ... в ... Москва,
“Просвешение”, 1985 г.
24 Каптерева Т.П., Виноградова Н.А.“Искусство средневекового Востока”.
Москва, “Детская литература”, 1989 г.
ҚосымшаЛАР
Сурет 1.1.
Сурет 1.2.
Сурет 1.3.
Сурет ... ... ... ... ... 1.9.
Сурет 1.10.
Сурет 1.11.
Сурет 1.12.
Сурет 1.13.
Сурет 1.14.
-----------------------
Қыс
көктем
Жаз
Күз
Жыл мезгілдері

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бейнелеу өнері және батик49 бет
Бейнелеу өнерінің 5-6 сынып оқушылар арасындағы сәндік қолданбалы өнер үйірмесін ұйымдастыру әдістемесі32 бет
XVII ғасырдағы ғылыми революцияның механикалық дүние көрінісінің дамуы. И.Ньютон6 бет
Абай және аударма өнеріндегі рухани үрдіс 13 бет
Алгоритмді бейнелеу әдістері22 бет
Ақын–жыраулар мен билердIң шешендIк сөз өнерIндегI тәлIмдIк ойлар16 бет
Бала бақшадағы бейнелеу өнер сабақтарында сәндік өнерді оқытудың маңызы25 бет
Бастауыш сынып бейнелеу өнері25 бет
Бастауыш сыныпта бейнелеу өнері сабағы арқылы оқушылардың танымдық қызығушылықтарының қалыптастырудың әдістемесі49 бет
Бастауыш сыныпта бейнелеу өнері сабағында акварель техникасын қолдану ерекшелігі мен тиімділігі55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь