Қарт адамдарға әлеуметтік көмек пен қорғау көрсетудегі әлеуметтік қызметкердің рөлі

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1 Қарт адамдарға әлеуметтік көмек көрсетудегі теориялық талдаулар ... ... ... ...10
1.1 Қарттық жас шамасы ғалымдардың көзқарастары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.2 Қарт адамдардың қоғамдағы орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
1.3 Шет елдердегі қарт адамдармен әлеуметтік жұмыс тәжірибесі ... ... ... ... ..22
2 Қарт адамдарға әлеуметтік қорғау көрсетудегі әлеуметтік қызметкердің рөлін анықтаудағы тәжирибелік жұмыстың нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
2.1 Қарт адамдармен әлеуметтік жұмыстың механизмдерінің жіктелуі ... ... ... .28
2.2 Әлеуметтiк қызметкерлердiң және мекемелердiң қарттарға көрсететін әлеуметтiк көмек формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37
2.3 Қарт адамдарға әлеуметтік . медициналық реабилитациялау жүргізу ... ... 40
2.4 Қарт адамдармен әлеуметтік жұмыстың деонтологиясы және әлеуметтік қызметкерге қойылатын кәсіби талаптары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 55
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 58
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...60
Кіріспе

Қарттар мәселесін барлық кезеңдерге ортақ мәселе деуге болады, себебі әрбір адамды ертең қарттық шақ күтіп тұр. Әр бір адам өзінің қарттық шағын уайымсыз өткізуді қалайды. Қарттар үшін дәрі-дәрмек, зейнетақы мөлшері тағы сол сияқтылар маңызды мәселе болғанымен, олардың өмірі әлдеқайда күрделірек. Қарттар өмірін қызықты және алаңсыз өткізгісі келеді. Қартыққа байланысты проблемалар өзара түсіністік, бір-біріне қамқорлықтық жағдайында және ғылым мен тәжірибенің жетістіктерін кең қолдана отырып қана дұрыс шешіледі.
Ғалымдардың тұжырымдамасы бойынша өмір жасын ұзарту үш жолмен жүру керек: даму процесінің баяулауы, тіршілік етуді сенімді қолдау және қартая бастауды баяулату. Қартаюдың себебін ашу үшін, қартаюдың себебін зерттеу керек, қартаю – бұл процесс, ал кәрілік – бұл оның қорытындысы. Бэконның пікірі бойынша, қартаюдың негізгі әсер ету процесі ол жағымсыз қылықтар.
Өкінішке орай қазіргі қоғамда үлкендерді сыйламау, құрметтемеу тек қана бөтен қарт адамдарды ғана емес, сонымен қатар өз туған ата-әжелерін құрметтемеуден көрінеді. Құрмет – бұл сирек құбылыс, егер адам қарсыласын және айналадағыларды құрметтей білсе, онда ол адамды да қоршаған орта құрметтейді және сыйлайды. Өйткені жастар қай жағдайда болсын олардан мықты болып келеді, олар өз дегендеріне жетіп, әр уақытта мән-жайды дәлелдеп шығады. Қазіргі кезде жастар қарт адамдардың кеңестерін қажет етпейді және оларды елемейді. Сондықтан да біз осының барлығына жол бермеуіміз керек. Біз жастарды тәрбиелеп, қарт адамдарды құрметтеп, оларға сыйластықпен қарауды ұйымдастыруымыз қажет. Өйткені, қарттар осы жастық шақтан өткен және жастар да қарттық кезеңді бастарынан кешіреді.
Өркениеттіліктің деңгейі жоғарылаған сайын, қарттардың да саны артуда. Қарт адамдарға құрмет – материалдық жағдаймен қамтамасыз етуден, қоғам өз әке-шешесіне, әже-аталарына, зейнетақы көлемі, сапалығы, денсаулық сақтау деңгейі, коммуналдық жағдай жасаудан көрінеді. Өмірдің рухани жағы қарт адамдардың социумға кіруі үшін өте маңызды болып табылады. Материалдық қамтамасыз етуден тыс әлеуметтік қарым-қатынас тұлғаны деградацияға, өмір жасының қысқаруына әкеледі. Әлеуметтік қарым-қатынас кең мағынада – қоғамдағы саяси мәселелерді шешуге қатысу, тар мағынада – үнемі қоғаммен қарым-қатынасын және өзінің отбасына қатысу болып табылады.
Әлеуметтік қызметкердің тапсырмасы және жақын адамдарының құрметі, назары, қамқорлығы, рухани және материалдық қолпаштауы, оның кәрілік кезеңіндегі жасына байланысты қарттарға керегін өтеу керек. Бұл қарт адам үшін өте маңызды болып саналады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1 Информационно-аналитический бюллетень за 2009 год. – Караганда,
2010. – 52 с.
2 Хрисанова Е.Н. Основы социально – медицинской работы. – М.: Рарог,
1998. – 256 с.
3 Қазақстан Республикасы Конституциясы (30.08.1995 жылдан 07.10.1998
өзгерістерімен). – Алматы: Жеті жарғы, 1998. – 58 б.
4 Қазақстан Республикасының «Атаулы әлеуметтік көмек» заңы.
(17.07.2001. №246). - Алматы: Жеті жарғы, 2001. - 11б.
5 «Қазақстан Республикасындағы зейнетақымен қамсыздандыру туралы»
заңы. (20.06.1997. №365). - Алматы: Жеті жарғы, 1997. - 11б.
6 «Қазақстан Республикасында мүгедектігіне, асыраушысынан айырылу
жағдайы бойынша және жасына байланысты берілетін мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылар туралы» заңы (16.06.1998). – Алматы: Жеті жарғы, 1998. – 12 б.
7 Қазақстан Республикасындағы халықты әлеуметтік қорғау
концепциясы. /Егемен Қазақстан. - 18 тамыз, 2001.
8 «Ұлы Отан соғысының қатысушылары мен мүгедектеріне және оларға
теңестірілген адамдарға берілетін жеңілдіктер мен оларды әлеуметтік
қорғау туралы» №2247 Жарлық. - 28 сәуір, 1995.
9 Яцемирская Р.С., Беленьская И.Т. Социальная геронтология. – М.:
Владос, 1999. – 206 с.
10 Альперович В.Д. Социальная геронтология. – Ростов-на-Дону.: Феникс,
1997. – 576 с.
11 Черносвитов Е.В. Социальная медицина. - М.: Владос, 2000. – 304 с.
12 Основы социальной медицины. Учебно – методическое пособие.
/Под.ред. А.В.Мартыненко. – М.: Социум, 1998. – 89 с.
13 Зарубежный и отечественный опыт социальной работы. – М.:
Социально – технологический институт. 1999. – 272 с.
14 Асанова Г. «Қарттарым аман – сау жүрші». /Егемен Қазақстан. – 2002
жыл. 1 қазан.
15 Александрова Т.А. Годы и заботы . – М.: Политиздат, 1990. - 206 с.
16 Лабиринты одиночества: Пер. с анг. /Сост., общ. ред. и предисл.
Н.Е.Покровского. – М.: Прогресс, 1989. – 624 с.
17 Пронина Л.И. Повышение эффективности социального обеспечения. –
М.: Экономика, 1990. – 124 с.
18 Социальная работа: Учебник. К.Н.Менлибаев, К.М.Туганбекова,
Г.Г.Черная, С.Т.Каргин. – Караганда: Изд-во КарГУ, 2000. – 277 с.
19 Социальная работа: теория и практика: Учебное пособие. /Отв. ред.
Е.И.Холостова, А.С.Сорвина. - М.: ИНФРА – М, 2001. – 426 с.
20 Павленок П.Д. Краткий словарь по социологии. – М.: ИНФРА - М,
2000.
21 Теория и методика социальной работы. Под. ред. П.Д.Павленка. –
Выпуск 1. – М.: ГАСБУ, 1993. – 352 с.
22 Справочное пособие по социальной работе. /Под. ред. А.М.Панова,
Е.И.Холостовой. – М.: Юрист, 1997. – 238 с.
23 Современная западная социология: Словарь. – М.: Политиздат, 1990.
24 Жарықова А.Ж. Әлеуметтік қорғау құқығы. Оқу құралы. – Қарағанды:
Қаржы институты, 2001. – 145 б.
25 Назарбаев Н.А. Возраст – это выдумка скучных людей. /Казахстанская
правда. – 2001. – 22 марта.
26 Регионы Казахстана. Сборник Агентства Республики Казахстан по
статистике. – Алматы: Рауан, 2002. – 152 с.
27 Джумабаев С.К. Социальная политика. – Алматы: Қазақ университеті,
2002. – 184 с.
28 Баймуратов У.Б. Национальная экономическая система. – Алматы:
Ғылым, 2000. – 153 с.
29 Щукина Н.П. Вынужденная миграция: причины, состояние,
перспективы, миграционная политика.— М.: Луч, 1993. – 146 с.
30 Пантелеева М.И. Экономические основы социальной работы. - М.:
ВЛАДОС, 2000. – 102 с.
31 Социальная работа. Российский Энциклопедический словарь./ Под общ.
ред.В.И. Жукова.— М.: ВЛАДОС, 1997. – 114 с.
32 Справочное пособие по социальной работе /Под ред. А.М. Панова,
Е.И.Холостовой.— М.: ВЛАДОС, 1997. – 118 с.
33 Теория и методика социальной работы /Под ред. П.Д. Павленка. - М..
ГАСБУ, 1995. – 127 с. - Вып. 2.
34 Тетерский В.Н. Введение в социальную работу.- М.: ВЛАДОС, 2000. –
134 с.
35 Менлибаев К.Н., Туганбекова К.М., Черная Г.Г., Каргин С.Т.
Социальная работа: Уч. пособие.- Караганда: Изд-во КарГУ, 2000. – 114 с.
36 Овчарова Р.В. Справочная книга социального педагога.- М.: ИНФРА-М,
2001. – 98 с.
37 Социальная педагогика: Курс лекций / Под общей ред.
М.А. Галагузовой.- М.: ВЛАДОС, 2000. – 182 с.
38 Социальная работа / Под общей ред. В.И.Курбатова.- Ростов н/Д.:
Феникс, 1999. – 156 с.
39 Технологии социальной работы: Учебник / Под общей ред.
проф. Е.И. Холостовой.- М.: ВЛАДОС, 2001. – 168 с.
40 Социальная педагогика: Учеб. пособие для студ. высш. учеб. заведений
/Под ред. В.А. Никитина. – М.: Гуманит. изд. Центр ВЛАДОС, 2002. – 272с.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: «Қарт адамдарға әлеуметтік көмек пен қорғау көрсетудегі
әлеуметтік ... ... ... ... мамандығы
Орындады:
Ғылыми жетекші
п.ғ.к., доцент
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
......................................................6
1 Қарт ... ... ... көрсетудегі теориялық
талдаулар...............10
1. ... жас ... ... Қарт ... ... Шет ... қарт ... ... ... Қарт ... әлеуметтік қорғау көрсетудегі әлеуметтік қызметкердің
рөлін ... ... ... Қарт ... ... ... ... Әлеуметтiк қызметкерлердiң және ... ... ... ... Қарт ... ...... ... Қарт адамдармен әлеуметтік жұмыстың ... және ... ... ... ... ... ... кезеңдерге ортақ мәселе деуге болады, себебі
әрбір адамды ертең қарттық шақ күтіп тұр. Әр бір адам өзінің ... ... ... ... ... үшін дәрі-дәрмек, зейнетақы мөлшері тағы
сол сияқтылар маңызды ... ... ... ... ... ... ... қызықты және алаңсыз өткізгісі келеді. Қартыққа
байланысты проблемалар өзара түсіністік, бір-біріне ... ... ... мен ... жетістіктерін кең қолдана отырып қана ... ... ... өмір ... ұзарту үш жолмен жүру
керек: даму процесінің баяулауы, тіршілік етуді сенімді ... және ... ... Қартаюдың себебін ашу үшін, қартаюдың себебін зерттеу
керек, қартаю – бұл ... ал ... – бұл оның ... ... ... ... ... әсер ету процесі ол жағымсыз қылықтар.
Өкінішке орай қазіргі қоғамда үлкендерді сыйламау, құрметтемеу тек ... қарт ... ғана ... ... ... өз ... ... көрінеді. Құрмет – бұл сирек құбылыс, егер адам қарсыласын
және айналадағыларды құрметтей білсе, онда ол ... да ... ... және ... ... жастар қай жағдайда болсын олардан мықты
болып келеді, олар өз ... ... әр ... ... ... Қазіргі кезде жастар қарт адамдардың кеңестерін қажет етпейді ... ... ... да біз ... ... жол ... ... жастарды тәрбиелеп, қарт адамдарды құрметтеп, оларға сыйластықпен
қарауды ұйымдастыруымыз қажет. Өйткені, қарттар осы ... ... ... ... да ... ... бастарынан кешіреді.
Өркениеттіліктің деңгейі жоғарылаған сайын, қарттардың да саны артуда.
Қарт адамдарға құрмет – ... ... ... ... қоғам өз
әке-шешесіне, әже-аталарына, зейнетақы көлемі, сапалығы, денсаулық сақтау
деңгейі, коммуналдық жағдай жасаудан ... ... ... жағы қарт
адамдардың социумға кіруі үшін өте маңызды ... ... ... етуден тыс әлеуметтік қарым-қатынас тұлғаны деградацияға, өмір
жасының ... ... ... ... кең ...
қоғамдағы саяси мәселелерді шешуге қатысу, тар мағынада – үнемі қоғаммен
қарым-қатынасын және өзінің отбасына ... ... ... ... ... және жақын адамдарының құрметі,
назары, қамқорлығы, рухани және материалдық ... оның ... ... ... ... ... өтеу ... Бұл қарт адам
үшін өте маңызды болып саналады. Өйткені қарт ... ... ... ... және ... қарым-қатынасына байланысты болып
келеді, яғни ... ... ... жылы – ... ... елде адамдар қартаяды, жұмыстан кетеді, ... ... ... ... тарылуын, әр түрлі жасына сәйкес
аурулары және тағы басқа проблемалар жайлы ойланады, уайымдайды.
Біздің ... ... ... ғана ... келе ... ... үшін ... деген қамқорлық кәсіби міндет болып табылады.
Әлеуметтік қызметкерлер қарттардың күнделікті тіршілігіне ... ... ... осы ... ... ... үйретуге тиіс.
Дүние жүзінде қарт адамдардың абсолюттік саны күннен күнге өсіп ... олар ... ... де өте ... бара ... ... зерттейтін ғылым «геронтология» деп ... яғни ол ... - ... ... - ... деген екі сөздің тоғысуынан шыққан. Польде
Кюридің айтуы бойынша, бұл терминді алғаш рет Илья ... ... ... қартаю процесін ғана зерттемейді, ол сонымен қатар қартаю
кезеңіндегі адам денсаулығын және өмір ... да мән ... ... ... ... ... тән, тек адам үшін ол экономикалық,
әлеуметтік және ... ... ... Геронтологияның
қазіргі кезде жеке дамыған бөлімі – ... ... Ол ... және ... салтын зерттейді.
Геронтология ғылымының мағынасын түсіну үшін, оның дамуының сатыларын
қысқаша болса да білу қажет.
Геронтология ұғымының қай ... ... ... ... ... ... Бір зерттеушілер геронтология ерте заманда пайда болған ғылым деп
айтады, яғни ол ерте ... ... ... ... ... және Ибн-
Сина, философтар Цицерон және ... ... ... ... Ал
кейбіреулерінің пайымдауы бойынша геронтология өз бастауын ... ... ... қарт адамдардың саны едәуір өскен шағында
пайда болды дейді. Осы уақытта ең алғаш геронтологияның ғылыми-зерттеулік
институттары ... Осы ... екі ... де ... деп айтылады, яғни
геронтология – жас ғылымдардың ішіндегі ең ... және көне ... ең жас ... ... ... мәдени дамыған сайын, адам өмір тарихында өмірді ұзарту ... ... ... әр уақытта әр түрлі амал-тәсілдер іздеген, бірақ
оның нақты эксперименталдық жұмыстары мен практикалық ... XX ... ... ... ... ... деп те айтуға болады. Ерте
ғасырлардан бері ... ... ... жастықты артқа қайтару үшін
көптеген ... ... Әр ... ... ғылымы жаңа білімдер жинай
бастады, әрине ол әр түрлі ... ... ... яғни ... ... және ... ... және
социологтар, демографтар және этнографтар, тарихшылар және ... бұл ... ... ... өз ... ... ... қатары
бұдан да көп. XX ғасырда геронтология жаңа, өте жас ... ... ... ... ... ... т.б. Негізінен геронтология – комплекстік тәртіпаралық зерттеулер
негізіндегі ... ... ... ... ... қарт ... саны бүкіл әлемде өсуде.
Бұл денсаулық сақтау орталықтарының жетіспеушіліктерімен, өмір жасының
ұзаруымен және ... ... бала ... ... мен қарт ... саны
жалпы массалық түрде өсіп келеді. Сондықтан да қазіргі кезде мемлекеттен ... ... ... ... бұл ... көп ... ... Қарт
адамдармен жұмыс істеу үшін, бұрынғы және қазіргі әлеуметтік ... ... ... және ... қажеттілігін біле отырып,
социологиялық ғылыми зерттеулерге ... жөн. Яғни қарт ... ... ... көмекті және мемлекеттік қолдауды қажет ... ... ... ... ... бұл көмек пен қолдауды көрсетпес бұрын осы қарт
адамдардың көкейкесті мәселелерін ... ... ... ... дұрыс болар еді.
Осы күнге дейін денсаулық сақтау ... мен ... ... адамдардың денсаулығын тексеру, қадағалау маңызды болмаған.
Зерттеудің мақсаты: қарт адамдардың ... ... ... анықтап,
олардың алдында тұрған әр түрлі мәселелеріне көз жіберіп, әлеуметтік көмек
пен қамсыздандыру жұмыстарын қарастыру.
Зерттеудің міндеттері:
- ... қай ... ... және қарт ... ... және қарт ... ... рөл атқаратындығын қарастыру;
- қарт адамдардың әлеуметтік-нарықтық заңдылық негіздерін анықтау;
- қарт ... ... ... мен ... ... көмектері мен қамсыздандыру жұмыстарына назар аудару.
Зерттеу нысанасы: қарт адамдармен әлеуметтік жұмыс ... ... қарт ... әлеуметтік жұмысты ұйымдастыру процесі.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы: қарт ... ... ... ... ... мәнділігі: Зерттеудің нәтижелері әлеуметтік жұмыс
тәжірибесінде қарт адамдарды әлеуметтік қорғау ... ... ... ... ... ... мәліметтер жинау, құжатпен
жұмыстар, бақылау жасау, жиналынған мәліметтерді өңдеу болып табылады.
Дипломдық жұмыстың кұрылымы келесі тараулардан құралады.
Біздің дипломдық ... ... 2 ... ... тізімі
мен қосымшалардан тұрады.
Кіріспеде жалпы жұмысымыздың өзектілігі, ... ... ... ... ... ... ... көрсетудегі теориялық
талдау" деп аталады. Онда Қазақстан ... ... ... қарт ... ... психологиялық
мінездемесі және қарт адамның қоғамдағы ... ... ... ... бөлім "Қарт адамдарға ... ... ... қызметкердің рөлін анықтаудағы тәжирибелік жұмыстың нәтижелері"
деп аталады. Ол төрт бөлімшеден тұрады. Онда: Қарт адамдармен ... ... ... ... қызметкерлердiң және
мекемелердiң қарттарға көрсететін әлеуметтiк ... ... ... ...... реабилитациялау жүргізу; Қарт
адамдармен әлеуметтік жұмыстың деонтологиясы және әлеуметтік қызметкерге
қойылатын кәсіби ... ... ... ... ... ... ұсыныстар беріледі.
1 Қарт адамдарға әлеуметтік көмек көрсетудегі теориялық талдаулар
1. Қарттық жас ... ... ... қай ... ... және қарт ... қалай бiлуге болады? Бұл
сұрақ күрделi болмаса да, қиын сұрақтардың бiрi болып ... ... ... жас туралы біркелкі пікір жоқ. Жастық
периодизацияда көп ... бар. Әлі де ... шақ ... ... жоқ. Қарттық шақ ұғымына алғаш анықтама ежелгі заманда берілген.
Біздің эрамызға дейінгі 5-4 ... ... грек ... ... ... жылулықтың жоғалуымен және организмнің құлдырауымен
байланыстырған. Философ Платон ... ... өмір ... әсер ... ... ... Ибн Сина (Авицена) 50-60 жас аралығын терең қартаю
кезеңі деп белгілеген. ... ... ... ... кезеңі бойынша
емес, физиологиялық циклдер бойынша қарастырған. Оның ... ... ... ... ... ... еңбектер XVIII ғасырдың ортасына
жатады. Ғылыми геронтологияның негізін салушы деп орыс ... ... ... ... 20 ... ... қалыптасты, оның
міндеті қартаюдың ерекшелігін ескеріп, оған әсер ететін факторларды
анықтау.
Қартаюдың ... тән ... ... бар: ... ... және әлеуметтiк түрлерi.
Адамдардың қартаюының хронологиялық факторларын өмiр сүрген ... ... - ... ... ... ... ... болып табылады. Қартаюдың психологиялық түрi адамдардың ... ... және ... ... ... ... анықтайды. Әлеуметтiк
– ол қартаюдың түрлерiнiң әр түрлi синтезi болып табылады.
Қарттар мәселесін барлық жас ... ... ... ... ... ... ... ертең қарттық шақ күтіп тұр. Әр бір адам өзінің қарттық
шағын уайымсыз өтіруді қалайды. ... үшін ... ... ... ... ... болғанымен, олардың өмірі әлдеқайда күрделірек.
Қарттар өмірін қызықты және ... ... ... ... ... ... ... бір-біріне қамқорлықтық жағдайында және ғылым
мен тәжірибенің жетістіктерін кең қолдана ... қана ... ... ... бойынша 1950 жылы әлемде 60 жастан асқан 214 млн. адам болса,
болжау бойынша ... жылы ... саны 590 ... ал 2025 жылы ... ... Сонымен жылына қарт адамдар саны жылына 5 есе ... ... ... ... саны тек 3 есе өсіп ... ... байланысты
қоғамның «қартаюы» туралы соңғы кезде көп айтылып жүр.
Қазақстанның демографиялық жағдайына ... ... ... де ... байқалады. Егер, 1990 жылы 60-тан асқандар Қазақстан халқының 10
%-нан аспаса, 1995 жылы 12 % болды, 2000 жылы 17 %-дан ... 2050 ... 26 %-ды ... ... әрі ... Әбу Әли ибн ... 50-60 ... кәріліктің басы
деп есептеді.
Дүниежүзлік Денсаулық сақтау Ұйымының жіктеуі бойынша 60-74 ... ... 75-89 ... кәрі, 90-нан асқандар ұзақ өмір
сүрушілер екен. Бұған қоса ... ... ... төрт топқа бөлетін
халақаралық тағы бір жіктеу бар. Ол ... ... ... (65-74), кәрілер (75-84) және өте кәрілер (85-тен асқандар).
Әдетте, қарттар қатарына зейнеткерлікке шыққандарды да жатқызады. ... ... ... бола ... ... әр ... зейнетақыға шығу
жасы әртүрлі. Әйелдер көбінесе, ... ... ... ... ... ... 58 ... ал ерлер 63 жастан қарттық зейнеткерлікке
шығады.
Сонымен бірге, түрлі әлеуметтік-кәсіби топтардың зейнеткерлікке шығу
жастары әртүрлі. Әлемнің көптеген ... 60 ... және одан ... ... қатарына қосады.
Қарттардың өзі әр түрлі болып келеді. Олардың ішінде:
1) ширақ дені сау;
2) ... ... ... жеке ... ... ... ... жұмыс істеп жүрген, бірақ ауру тиіп қиналатын;
7) жұмыс істеп ... сол ... ... ... қиындықты көп көрген, бақытсыз сезінетіндер;
9) көп жүрмейтін, үйде ... ... ... бейім, басқалармен араласқыш (қонаққа, ойын-сауыққа
зарады, достарымен кездеседі т.с.с).
Қазіргі кезде геронтология деп аталатын, кейінде пайда болып ... ... ... қарт адамдардың өмірін, ғұмыр ұзақтығына ... ... ... ... ... әсер ... көрсетудi анықтайды.
Бiрақ бұлардың барлығы да жастық күнтiзбесi ... Сау, ... өте ... ... ... ... қартаю жасын тез және
терең түсiнедi. Венгерлiк ... II-шi 20 ... ... ... ... ... Ал немiс ақыны Гете болса, 90 жасында
жас жiгiтше жайнап, ... ... ... ... ... Қарттаюдың
шақтық әр түрлерi бiр-бiрiмен көп ... келе ... олар не ... не ... қоюы мүмкiн. Бiрақ осыған қарамастан адамдарда барлығы
бiр-бiрiмен байланысты, олардың ... ... ... ... ... ... ... белгiсiз.
Өкiнiшке орай қазiргi кезде қартаю әйелдер мен еркектер арасында
бiрдей емес ... ... ... ... ... этностар
арасында байқалады.
Қарттаюдың жылдамдығы ... және ... ... ... қартаю. Ерте ғасырдағы грек ғалымы Пифогор
(б.з.д VI ғасыр) Эльдар Рязановтың этникалық қатарын ... едi ... ” жыл ... ... ... ол төрт жыл мезгiлiне ғана өмiрiнiң
төрт кезенiне ... ... ... ... 20 ... тең болады:
а) жетiлу кезеңi (20 жасқа дейiн);
б) жас (20 ... 40 ... ... ... даму кезеңi (40 жастан 60 жасқа дейiнгi аралық);
г) қартаю шағы ( ... 80 ... ... айтуы бойынша 50-60 жас – қартаюдың басы болып саналады.
Ерте Қытай ... ... адам ... ... ... ... ... шақ - 20 жасқа дейiн;
б) некеге тұру жасы - 30 жасқа ... ... ... орындау мерзімі - 40 жасқа дейін;
г) өзiнiң ... ... кезi - 50 ... ... ... ... ... кезi - 60 жасқа дейiн;
е) ... жас - 70 ... ... ... - 70 ... ... ... профессорлары ғана өмiрiн бiрнеше кезеңдерге бөледi:
әлсiзденушiлер (қарттар) - 75 жасқа дейiн; ұзақ өмiр ... - 100 ... ... екi әйгiлi демографтары С.Г. Струмилин мен Б.Ц.Урланис
жасты еңбек әрекетiне байланысты 3 кезеңге бөлiп қарастырған ... ... ... жұмысшы, жұмыстан кейiнгi, осылардың өздерi өзiндiк 3
топты құрайды.
Жұмыстан кейiнгi:
- ... жас – 60-69 ... ерте ... – 70-79 ... терең қартаю шағы – 80 жастан кейiн.
Халықаралық салыстырмалы классификация қабылдаған 8 кезеңдi ... орта жас – 45-64 ... ... ең ерте кезi – 65-74 ... ... келесілерді бөліп қарастырады:
- календарлық жас – физиологиялық уақыт ағымымен ... ... ... ... мемлекетпен белгіленетін зейнеткерлік жас;
- физиологиялық функцияларды белгілейтін жастық динамикасын
- бейнелейтін ... ... ... жас – ... өзгерістерді белгілейтін
- көрсеткіштер тобы;
- биологиялық жас – организмнің функцияларының ... ... ... ... ... ұйымының классификациясына сәйкес 60-74 жас
аралығындағы адамдар қарттарға жатады, 75-89 жас ... ... ... ... ... – ұзақ өмір ... ... (физикалық) қартаю. Физиологиялық қартаю хронологиялық
қартаюға қарағанда күрделірек болып келедi. Бiрiншiден, ... ... көп ... ... ... мүмкiн, қарттардың
жасының бiрдей кезеңiнде кейбiр адамдардың ... ... ... ... тез қуып ... ... ... бiр
адамның әр түрлi ағзасы және де ... ағза ... ... ... емес ... қалыптасады (бұл гетеротроптың және
гетерокинетикалық ... ... ... ... қартаюдың уақытын Гиппократ ұсынған болатын. Ол ... ... ... ... әр қайсысы адамның өмiрiнiң 7 жылына
тең.
Осы Гиппократтың iзiн жалғастырушы онын әрiптесi М.Рубнер болатын. ... ... ... ... ... ... болатын:
- қартаю – 50 жасқа дейiн;
- қартаюдың терең кезi – 70 ... ... ... ... ... Л. ... ... сияқты
жастық кезеңдi 10 топқа бөлген, бiрақ оның уақыттары оған ... ... ... қартаюдың бастапқы кезеңi - 65 жасқа дейiн;
- өзiндiк ... - 85 ... ... ... терең кезеңi - 85 жастан кейiн.
Психологиялық қартаюды адам өзiнiң қартаюын сезiнген кезiнде ... ... екi ... бар – ол ... өте ерте кезеңде түсiну немесе
оған керiсiнше ... өте кеш ... ... ... ... Чопре өзiнiң “Нестареющее тело вечного ... ...... санамызда өмiр мен өлiмнiң деңгейi гипноз арқылы
жасалынатынын түсiндiрдi.
Әлеуметтiк қартаю. Қазiргi уақытта қарт адамдар ... ... ... ... ең бiр ... ... келедi. Әлеуметтiк
қартаю түсiнiгi ең алғаш толық қоғамның жасымен ... ... жасы ... өмiр ... ... бiр ... белгiлi бiр уақыт аралығында өмiр ұзақтылығына ... ... ... ... ... өмiр ... 43-44 жас, онда ... Швецарияға қарағанда қартаю “жастау” болып келедi. Ленин өзiнiн
Инесе Армандқа ... ... өзiн ... деп ... бiрақ ол
кезде оған 50 жас ... Ал ... ... 50 ... ... өзiн қарт ... деп санамайды.
Қартаю көп жағдайда биологиялық прцесске қарағанда, ... ... ... бiрақ бұл әр түрлi кезеңдегi ... әр ... ... ... мен ... үшiн ... ... әлеуметтiк өмiрдi бiр кезеңi. Егер физиологиялық өмiр
үшiн 2 нақты күн болса, яғни туу және өлу. Онда ... ... күн жоқ, яғни ... және ... ... өмiр жеке ... ... басталады, яғни жауапкершiлiк және даму субъектiлерi
және осы қасиеттердiң аяқталуымен бiтедi. Бұл ... ... ... ... ... физиологиялық қартаюмен келмейдi. Көптеген мысалдарға
қарап отырып, физикалық әлсiздiкке қарамастан ... жеке ... қала ... және олар ... әлеуметтiк өмiрдi жалғастырады.
Өкiнiшке орай осы қағидаға ... ... да бар, яғни ... физикалық күштi ... ... жеке ... ... тек биологиялық өмiрдi жалғастырады.
Сонымен жоғарыда айтылғандарға сүйене ... ... ... ... пікірлері жоқ екендігін көруге болады. Сондықтан біз
қарттық кезеңге 60 жастан жоғары жастағыларды ... Қарт ... ... ... ... ... әлеуметтік статусының өзгеруі, ең алдымен
еңбек әрекетінің шектелуі мен тоқталуы, ... ... ... ... және өмір сүру қалпымен, сонымен бірге әлеуметтік
тұрмыстық сияқты әр түрлі қиыншылықтардың тууымен жаңа ... ... ол - ... ... ... ... мен формаларын, арнайы
амалдарды жүзеге ... мен ... ... ... бұл категориясының әлеуметтік мәселелерін шешуге күнделікті
ықылас қою қажеттігі соңғы он жылдықта қадағаланып отыр.
Кәрілік – адам ... мен ... ... ... ... ... шақ – оның өмір ... молайып, көзқарасының әбден
қалыптасып, ... бар ... мен күш ... ... ... ... тағы да ... сарқа пайдаланып, өзінің басынан
кешіргендерін жүзеге асыру кезі. Кәрілік шақтың әлсіз жақтары, ... ... дене ... бірге психикалық құбылыстар да, атап
айтқанда ұмытшақтыққа бой ұра ... ... қою жағы да жас ... ... ... байқалады.
Кәрілік және оның анықтамасы мәселесіне оқымыстылар мен тәжірибешілер
биологиялық, физиологиялық, психологиялық, ... ... ... және т.б. ... көзқараста болғанын айта кеткен
жөн. Ал бұл жерден қоғамдық және әлеуметтік жағдай, отбасындағы алатын орны
мен рөлі, әлеуметтік қамтамасыз ету мен ... ... ... ... ... ... қамқорлық жасау мәселелерін
шешу ерекшелігі шығады.
Денсаулық сақтаудың Бүкіл әлемдік Ұйымының жіктеуіне сәйкес 60-70 жас
қарт (едгде), 75-89 жас ... - ... 90 ... жоғарылар ұзақ
өмір сүрушілер деп бөлінеді.
Әдетте тәжірибеде қарт адамдар деп зейнетке шыққан адамдарды айтатынын
білеміз. Алайда, бұл ... ... жасы әр елде әр ... болғандықтан
әмбебап емес. Сонымен қатар, әйелдер, негізінен, зейнетке ерлерден ... ... ... әйел адам 58 ... ... ... 63 жастан бастап
зейнетақы алуға құқылы. Әлемнің басым көпшілік ... қарт ... 60 ... және одан үлкен адамдар жатады.
Қарттар бұл өте әртүрлі адамдар. Олардың арасында саулары және аурулары;
отбасында тұратындар және жалғыз ... ... ... үшін ... мен бақытсыздар; өмірден түңілгендер, белсенділігі аз ... мен ... ... ... өмір сүретін оптимист адамдар
бар.
Сондықтан қарт адамдармен сәтті жұмыс істеу үшін әлеуметтік қызметкерлер
олардың ... ... ... ... ... ... қажет, бұл бағытта ғылым мен тәжірибе жетістіктері
туралы хабардар болуы ... - қарт ... ... ... ... керек. Қазіргі кездегі
туудың төмендігіне байланысты бірнеше жылдардан ... ... ... саны ... қарт ... жұмыс істеуі өте маңызды болмақ.
Қарт адамдарды қоғамның ... ... ... ... ... ретінде мысалы: "Сенат" сөзі латын тілінен "senax" қарт
деген ... ... ... ... ... ... өзгеруі, тәжірибе
көрсеткендей алдымен оның моральдық материалдық жағдайына негативті ... ... оның ... ... тұруы және қоршаған ортаның ... ... ... зейнеткерлер категориясына өтуі адам мен қоғамның ... ғана ... ... ... ... ... және жамандық сияқты
құнды нысандары да білінбей өзгереді. Өмірдің өзі де, күн ... ... де ... қоса ... ... ... ... өзгереді. Қарт адамдар
өзінің сыртқы түріне аз назар аударады, бірақ ішкі және физикалық жағдайына
үлкен ықылас ... Қарт ... ... ... ... кету тек ... ... ғана тән, қалғандары болашақ туралы көп
ойлайды және айтады. Кәрілік жақындаған ... ... ... өтетін сияқты
көрінеді. Өмірге белсенді қатысатындар келешекке, ал пассивтілері өткенге
аса назар аударады. Сондықтан біріншілері едәуір ... және ... ... ол қашанда кәрілік болып қалады. Кәрілік өзімен бірге үйреншікті
өмір стандартының өзгеруін, ауруларды, рухани ауыр қасіреттерді ... ... өмір ... ... ... тек материалдық қиындықтар жайында
емес (олар маңызды болса да) психологиялық сипаттағы қиындықтар. ... ... ... мен ... ... аурулар, қарым-қатынас
ортасы мен іскерлік саласының тарылуы - мұның бәрі ... ... оң ... ... жалғыздық пен қажетсіздік сезімі пайда болады.
Алайда, жағдай мынадай туудың азаюымен ... қарт ... ... ... ... қажеттігі бар.
Қарт адамдардың өмірінде діннің орны ерекше. Ол көптеген себептерге
байланысты. Көптеген ... ... ... ... ... ... дінге сенетіндер болып табылады. Бұл бірінші себеп
болса, ал екіншіден қарт адамдар өмірінің соңғы кезінде "Өлген соң, мен ... ... ... ... үшіншіден көптеген қарт адамдар үшін дін
тұрақты жағдайдың негізі болып табылады. Бұл ... ... ... өте ... Сол ... ... ... біздің елімізде дінге
ұмтылу байқауға алынып жүр, соның ішінде әсіресе қарт ... ... бұл ... ескеру қажет.
Қарт адамның негізгі драммасы (егер ... ... ... ... ... ... ... жоқ драмасы
-реализацияланбаған потенциал, өзінің қажетсіздігін сезіну немесе үрейлену.
Негізінен қарт адамның керексіздігі адамның ... ... ... ... яғни оны ... ... ... Әлеуметтік жұмыс қүралдары
мен оның салаларында мүмкіндігі бойынша жағдайды жетілдіру қажет.
Қарт адамдармен әлеуметтік жұмыстың мәні – әлеуметтік ... ... ... - бұл ... ... ... ... сипатында бүрынғы үйреншікті міндеттерді қалпына келу. Әлеуметтік
қызметкер үшін бастысы - қарт адамдарды әлеуметтік қызмет объектісінен оны
субъектіге ... қарт ... ішкі ... ... ... ... өнегелі,
психологиялық тәртіптегі мәселелер қарастырылды. Қарт адамдар - ... аса ... ... ... екенін есте сақтаған жөн. Олардың
кірісі кірісі әдетте ... ... ал ... ... ... ... қоректе, жақсы жабдықталған үйде ... Қарт ... ... ... өмір ... жиі ... сондықтан
да олар өздерінің нашар күйлерімен және жалғыздығымен күресе ... ... ... басты жауапкершілік бүрын отбасында болса, қазір оған
көбіне Мемлекеттік және ... ... ... ... қорғау
мекемелері жауап береді.
Дифференциалданған жол қарттар үйі, коммуналды пәтерлердің тұрғындары,
отбасы, қоғам мүшелері, ... ... қарт және кәрі ... ... ... ... ... болуы қажет. Осылайша, БҰҰ
анықтамасы бойынша "бұрынғы қарттар" зейнетке кейін шыққан ... ... ... ... қызметкерлерге алдымен олар қызмет ететін
қарт және кәрі ... ... ... ... ... ... ақпарат алу үшін, қарт және кәрі ... ... ... құру үшін тек ... ... ерекшеліктерін біліп қоймай,
тұрғындардың бұл тобындағы демографиялық өзгерістерін білу керек.
Көптеген елдерде зейнеттік жасқа жеткен ... бір ... ... ... ... ... мүмкін. Алайда қарт
және кәрі жастағы тұрғындар арасында ерекше ... ... ... ... "бұрын қартайғандардың" саны жоғарылайды, ал ... ... 15 жыл ... ... саны ... Үшінші қатардағы
адамдардың барлық топтарын араластырмай, әр ... 5-10 ... ... ... Тек ... ғана ... әлеуметтік қызметті жоспарлауға
қолданылатын қартайған адамдарды сипаттайтын ... ... ... ... 60-64 ... тұрғындар 10 жылдан кейін қазіргі 70-74 жастағы
топқа ұқсас бола ма, әлде ... айту ... ... ... ... пен
әлеуметтік жүмыста қажеттіліктерді болжау үшін 55 жастағы адамдар санының
толық көтерілуі емес 75 ... ... ... ... санының өсу
динамикасын анықтау қажет. Г. Стойневтің мәліметтер бойынша 75 ... ... 80%-ы - бұл ... ... адамдар және оларға
басқалардың көмегі мен қызметі қажет етеді.
Қарт және кәрі ... ... ... ... ... ... ... қажет. Практикалық тәжірибе мен арнайы жүргізілген
зерттеулер қарт және кәрі адамдардың ... ... ... ... береді:
1) күнделікті өмірде әлеуметтік қызметті уақытында қабылдамау, әлеуметтік
қызметкерлерге ... ... ... ... ... бос ... әлеуметтік қызметкерлер жағынан көп мөлшерде қызмет алуға ... ... ... ... міндеттерді салу;
3) өзінің өмірлік жағдайларына қанағаттанбаушылығы, тікелей ... ... ... ауысады;
4) әлеуметтік қызметкер олардың физикалық ... ... ... ... ... ететін объект ретінде
қабыладады.
Әрине, әлеуметтік қызметкердің (әр ... ... ... ... ... қарт ... ... рахметін айтып,
олардың еңбектерін жоғары бағалайды. ... ... ... ... ... ... жиі ... Кейде
әлеуметтік қызметкерден, орындалатын міндеттер қатарына ... қол ... үшін ... қызметкерді мақтап, шамадан ... ... ... ... ... ... барлық жағдайларда ең
ауыр жағдайдың бірі болып есептеледі: Оларға ... ... ... одан ... ... үшін ... кәсіби дайындық, түсінік және
қарттардың психологиялық ерекешілігін білу қажет.
Әлеуметтік қызметкер басынан бастап ... ... ... ... ... ... аз ... ал күмәндану керісінше ... ... ... тіл ... кездеседі. Әлеуметтік қызметкер өте
шолжаң және жалықтыратын қартайған адамдармен жұмыс істеуге шыдамды ... ... ... ... керек.
Қарт адамдарды өмірлік жолынан тыс қабылдауға болмайды. Керісінше, бұл
тұлғаның көп ... және көп ... ... ... ... қартайған
адамның биографиясы сәтті және сәтсіз өмірдің бейнесін, бұзылған өмір
бейнесін ... ... - ... ... адам ... ... ... және тұлға
ретінде өзіндік бағалы мағынасы бар. Тұлға – ... ... ... қасіретінің және әрекетінің өзегі. Тұлға қартаю
үрдісінде адамның мінез-құлықын да анықтайды. Әрбір адам өзінің ... ... ... және еш ... ... ... ... мүмкін
емес және мұндай түрде басқа адам ... Қарт ... ... ... бос, олар ... немерелерін (отбасында болса)
тәрбиелеумен айналысады. ... ... өмір бойы ... ... ... ... бұл қарт ... өмірлік іс-әрекетінің жарты
бөлігін ғана құрайды.
Отбасында өмір ... ... ... бойынша үй шаруашылығымен
айналысады. Олар бәрінен ерте ... ... ... отбасы мүшелеріне
таңертеңгі асты әзірлейді. Немерелерін тамақтандырады, ... ... ... ... Содан кейін дүкенге немесе ... ... ... әрі ... сатып алуға тырысады. Мүмкіншілік
болса, жаңа жаңалықтар бөлісу үшін, көршілеріне барады ... ... ... ... ... ... ... тосып алады,
оларды қыдыртады. Түскі ас пен кешкі асты дайындайды. Ұйықтар ... ... ... ... ... күні ... адамдардың денсаулығы отбасындағы атмосфераның қандай болуына
байланысты.
Бұдан басқа да ... ... ... ... 45-50 ... ... бала ... болып жұмыс істеуге әзір.
Отбасындағы қарт адамдардың жағдайының өзгеруі, қазіргі кезде әлемдік
өзгерістермен алдын-ала айқындалады.
Едәуір білімді жастардың қарт ... ... ... ... мүшелерінің
мәдени деңгейлерімен айқындалады.
Осының барлығы қарт адамдардың балаларымен, немерелерімен тұруына немесе
бөлек тұруына әсерін тигізеді. Әр түрлі ... ... ... ... ... жеке ... ал кейбіреулері балаларымен тұрғанды
қалайды.
Қарт адамдардың денсаулығы көбінесе, отбасы ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасайтын, өзара түсіністік
болатын, өмірге жігер ... ... ... ... ... қарт ... күш қуаты энергиясы жоқ, салмақ түссе көтере алмайды, жиі ауырады,
өзін күтуді, тамақтандыруды ... ... ... мәліметтерінде көрсеткендей, кеш некелескен қала
тұрғындарының ажырасуы жоғары көрсеткішке ие.
Жалғыз басты қарт адамдарды қайтадан некелестіру үшін орта ... ... ... ... "танысу ұйымдарын" ұйымдастыруда әлеуметтік
жұмыскердің маңызы зор.
Қарт ... ... ... гөрі ер ... жиі ... Бұны
қалай түсінуге болады? Бұл жыныстық - жасерекшелік диспропорциясымен,
ерлерден гөрі әйел ... ... ... ... ... ер ... бөлігінің қаза болуымен (1941-1945 ж.ж) түсіндіріледі.
Келесі себеп көбінесе еркектер өмірлік жары ретінде жас әйелдерді алады.
Бұл еркек ... ... ... ... мәселелерін шешуде, отбасы құрамы маңызды рөл атқарады. Некеге
тұрмаған қарт адамдардың ... ... ... ... ... ... ... құрамы қандай болу керек? ... ... ... ... ерлі - ... ... ... тұрады. Жесір қалған немесе ажырасқан әкелері (шешелері)
баласының отбасында тұрады, сонымен қатар, балаларының ... ... ... емес, ауылдарда жиі кездеседі. Қарт адамдардың үйі
ересек ... ... ... ... ... өйткені олар
балаларымен, немерелерімен жиі араласып, жалғыздықты ... ... ... ... ... орталықтарын ұйымдастыру керек .
Социологияда қарт тұрғындардың мәселесiмен оның ... ... ... ... ... ... ... Осы бағыттағы
зерттеушiлер қартаюдың демографиялық, әлеуметтiк – экономикалық, ... және ... да ... ... ... ... назар аударады.
Батыс социологтарының қарт жастағы адамдардың мiнез – құлқындағы
әлеуметтiк және ... ... ... ... ... ... ... (Э. Каминг және У. ... жеке ... ... ... байланысты жұмыстан босататын екi жақты
сипаты бар екендiгi атап көрсетiледi: бiр ... бұл ... ... ... ал ... ... жеке адамның өзi қатысады. Осы теорияның
авторы қария адамдар өзiнiң бұрынғы ... ... ... процесiнде
жақсы пiкiрмен қарайды. “оңайлы қартаюдың белсендi теориясы” деген атқа
ие болған басқа ... ... ... ... және ... қарт ... ... ету әрекетiнiң тоқтауы салдарынан
әлеуметтiк өзара қатынастың нашарлауы олардың қалауына ... ... ... ... аластату фактiсiне туындайды.
Қолданбалы геронтосоциология бiрiншi кезекте жеке адамдар өмiрiнiң
қартаю циклiнiң ... ... ... ... мотивацияның
өзгеруiне, iшкi және сыртқы ынталандыру; ... ... осы ... ... ... аударады. Осы бағыттағы социологтарға қоғамның жас
құрамы, оның еңбек ресурстарын, тұрғындар ... ... ... ... ... ... мүмкiндiктерiн зерттеу
бiршама қызықты. Қоғам өзiнiң қарт ... ... ... ... ол туралы көп айтуға болады.
Әр түрлi ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... - күнге түсiп бара ... ... ... ... орай ... ... ... ер адамдар
арасында өмiр ұзақтылығы көрсеткiшi өте төмен, яғни 57 – 59 жас. ... осы ... ... ... кәрi ... ... ... мәнi
жоғалған сияқты болады.
Ең бiрiншiден осы ... өмiр ... ... ... Оның ... ... және ... атауы - келер ұрпақтың
орташа ... өмiр ... Бұл ... және ... әр ... өмiр ... бермейдi, және де ... ... ... ... өмiр ... ... ... яғни ол бiрде үлкен ... ... ... ... ол әр ... бiрдей бола бермейдi. Бiрақ қазiргi нақты
көрсеткiштерге қарйтын болсақ, өмiр ... ... өте ... ... ... ... тұр.
Негiзiнен әр жас үшiн өзiндiк көрсеткiштер белгiленген. ... ... ... ... 80 ... ер
адамның орташа өмiр ұзактылығы 64 – 64 жасқа тең ... ал ... ... үшiн ары ... ... өмiр ... 12,5 жылға
тең болады, яғни олар 70 – 78 ... толу ... ... Егер адам ... ... болса, ол тағы да 7-10 жыл өмiр сүруi мүмкiн. Сонымен ... ... ... ... үшiн де тағы ... жыл өмiр ... мүмкiндiк
бар.
Жаңа туған сәбилерге бұл күтiлетiн өмiр ... ... ... ... ... болашақ ұрпақ үшiн өмiрде әр түрлi өзгерiстер
болуы мүмкiн. Яғни жақсы өмiр ... ... ... ... ... керiсiнше құлдырауы. Бұл жеке индивид үшiн ... ... ... ... көрсеткiш болып табылады. Бұл қазiргi ... ... ... жасы да және ... өлiм жасы да емес.
Егер бұрынғы және қазiргi көрсеткiштердi салыстыратын болсақ, олардың
арасында ... ... да ... бар. ... ... қарамастан өмiр
ұзақтылығы әр уақытта құлдырау жағына икемдене бередi. Геронтолог ... 1998 жылы ... ... және өмiр ... ... деп ... ... “Демографияның болжамдары бiрдей
емес. Ол әрдайым өзгерiп отырады. Б.Ц. Урланистiң айтуы бойынша ... ... 2000 жылы 76 ... тең деп ... М.С. ... оған ... қолданды, яғни 2000 жылы ер адамдардың ... өмiр ... ... әйел ... - 80,3 ... ... Ал А.В. ... сүйенетiн болсақ, ол орташа өмiр ... 85 ... ... ... ... ... өмiр ... – ол жаңа туылған
сәбилердiң орташа өмiр сүру ... ... ... ... өмiр ... ... ... жасы
биологиялық немесе көрнектi өмiр ұзақтылығы, яғни бұл тiрi организмдердiң
iшiндегi адамдарға ғана тән ... ... ... ... отырып
биологиялық өмiр ұзақтылығы индивидтердiң өмiр ұзақтылығына қарсы ... ол ... өмiр ... ... алуы ... немесе
керiсiнше жетпей қалуы мүмкiн. 1996 жылы Францияның барлық ақпараттық
құралдары бiр ... екi ... ... ... яғни ...
өкiнiштi, екiншiсi – қуанышты. Өкiнiштiсi: 80 жасқа да толмаған ...... ... ... ... ал ... рекорд Гиннес
кiтабына француз әйелi Жаннет Кальшеннiң 120 ... ... ... ... ... ... ең кәрi емес, ең үлкен деген сөзге ... ... ... ... ... ... өкiнiшке орай ол кiсi одан кейiн көп өмiр
сүре қойған жоқ.
Осы ... ... ... ... ... бойынша, көптеген
саяси және интеллектуалды шындарды таңқалдырған Миттеран өлiм ... ... ... ... ол ... өмiр ... ... қалган шағы
болатын. Ендi осыдан бiз ... өмiр ... ... жастарға
қарағанда 80 – 85 жас өте жақын тұрғанын көре ... ... ... өсу ... да ... көрсеткен
болатын. Кейбiр авторлардың айтуы бойынша, адам өмiрiнiң өсу жолы ... ... ... тең ... яғни ол 20 ... тең ... барып биологиялық өмiр ұзақтылығы 120 – 140 жасқа өсер едi.
Ағылшын ... ... ... “180 ... ... өмiр ... ... ақпараттық орыс тiлiне аударған болатын, сол кезде мынаған ... едi. ... ... ... өмiр ... 7 – ден ... ... уақытты қамтиды. Осыдан организм қартаю кезiне жетедi.
Авиценаның айтуы бойынша адам баласы 20 – 25 ... ... өзiн ... айта ... ... адам өмiрi 280 ... ... созылады. Бұл
белгiлерге қарай отырып, бiр ... ... тап ... неге ... 100 ... ... ... адамға “тек” қана 180 жылды өмiрге
қалдырады. Ол өзiнiнiң кең шеңберлi ... ... ... ойын ... ... ... адамның организмi әр түрлi
өмiрлiк нышанға қажеттi заттармен қамтамасыз етiлетiн болса, онда ол ... 500, 1000 жыл өмiр сүре ... ... ... ол ... ... сенген Роджер Бэконның айтуынша, адам 1000 жылға
дейiн өмiр сүре ... ... ... ... шар ... жиi ... ... жолы адам өмiрiнiң ұзындығына тең ... ... ... Егер шар лақтырушының қолынан лақтырған мезетiнде құлап
қалатын болса, онда оның өмiр ... сәби ... ... ... ... жетпей құлап қалатын болса, онда ол өз қартаюындағы уақытына
келмей өлiм басына келу дегендi ... ... Ал егер шар ... ... бұл ... ... нақты қартайып өлген шағы болып
саналады. Осы шарлардың домалауы олардың ... бара ... ... яғни ол шөптесiн жер болса, онда шар нысанаға ... ... Ал егер ол ... жерден домаланса, онда ол нысанаға қалай
болсын жетедi.
Келесi аллегерия - май шам. Адам ... ... ... ол ... ... уақытында ол сөнiп қалуы ... ... ... ... ... және ... ... де жануы мүмкiн. Оның қай жерге ... ... жел, ... ... ... ... күшi ... шамның жануын - желдiң күшiне
байланыстырамыз. Оладамдардың өмiрiнiң ... көп ... ... пен ... ... ... өмiр ... болашақта күтiлетiн орташа ... ... ... ... ... етедi, бұл екі ... да ... және ... ашуларсыз, адам өмiрiнiң
жақсаруымен-ақ та қабылдануы ... ... бәрi ... ... ... яғни адам өз ... құралы болғандықтан, ол
өз өмiрiнiң ұзақтылығына да байланысты. Бiрақ ... ... жету ... жолы түзу болу ... Яғни ... ... ... көмегiмен түзетпей, жас шағында дене шынықтырумен, ... ... және ... ... ... Шет елдердегі қарт адамдармен әлеуметтік жұмыс істеу тәжірибесі және
халықаралық қарттар күні
Біріккен Ұлттар ұйымының жарлығында жариялаған ... ... ... бірі ... ... ... адамзат тұлғасының
құндылығы мен жетістігіне деген сенімнің бекітілуі болып табылады. Барлық
дамыған мәдениетті елдерде адам, оның ... мен ... ... мен
намысы, оған тиісті құқықтары мен еркіндігі қоғамдық тұрмыстың жоғары
құндылықтарына ... ... ... мен тең ... ... ... ... санына жатады. Сонымен бірге кез
келген елдің тұрғындарының қатарында қоғам ... ... ... ... олардың құқықтарының ерекше ... ... ... ... ... бұл өз ... қоғамға қызмет етуге арнаған және
қоғам олардан аяусыз өш ... ... ... деп есептеуге құқылы тұлғаларға
жататын өте осал әлеуметтік ... ... ... ... өзгерістер ұлғайған адамдардың,
қарт адамдардың абсалютты саны мен қатысты бөлігінің ... өсуі ... АҚШ ... ... бюро ... бойынша қазіргі кезде
85 жастан жоғары өмір сүретін американдықтар 3,3 млн. Адамды құрайды. ... ... 18,7 ... ... ... ... ... батыс-
еуропа елдерінде де қадағаланады. Туудың сәйкес ... ... ... ... ... мәселе болып отыр [22].
Болып жатқан өзгерістер қарт адамдарға қамқорлық жасауға, олардың
құққықтар мен ... ... ... ... ... және ... ... бірден күшейтеді.
Төменде АҚШ-тың батыс-еуропа елдерінде және ... қарт ... ... нақты мәселері қалай орындылатының көрсететін фактілі
және нормативті мәліметтер ... ... ... ... осы ... қол ... ... деңгейіне
байланысты. Сонымен бірге әлемдік тәжірибені оқу, мәселесінің құрылысымен
олардың шешімімен танысу – бұл болашаққа ... ... бұл ... ... ертең күтіп тұрған шешімдерге әкеледі.
Қазіргі кезде ЕЭС-ке кіретін Еуропаның 12 ... ғана 30 млн ... және ... ... ... және ұзақ ... зардап
шегуде. Олардың ішінде 10 млн адамға жуығы жасы ұлғайған тұлғаларға қажетті
медициналық, санитарлық, әлеуметтік және құқықтық көмек ... ... ... ... принцип бойынша қарт адамдарға әлеуметтік
көмек көрсетуші арнайы муниципалды қызметтермен бірге жекеменшік және ... ... рөл ... 500-ге жуық күндізгі пансионаттар қызмет етеді, қарт адамдарға,
психикалық ауруларға, сана сезімі төмен балаларға арналған. ... ... ... ... қызметтер алып, екі мезгіл тамақтанады.
Қызмет көрсетілетіндері үйден пансионатқа жеткізу ... ... ... ... ... ... ... аз үлкендер шығынның
бір бөлігін муниципалитет төлейді.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... «қарт адамдарға қызмет көрсету үйлерінің» мүдделерін ұсынады.
Мұндай үйлердің бірі Гагги қалашығында арнайы салынған үйде ... ... ... жүргізуліге арнарлған залы, кітапхана, ... ... ... ... ... бар. Бұл ... зейнеткерлер әртүрлі ойындарға, үйірмелерге – шет тілдері, тоқыма,
халық билеріне ... ... бір ... ... сала мамандарымен, заңгерлерімен,
психологтармен кездесулер ұйымдастырылады. Қажет жағдайда бұл үйге ... ... ... ... ... ... ... көмекті
үйлерінен ала алады. Қарт адамдармен жасалынатын ... ... ... ... қарт ... мен мүгедектерге әлеуметтік қызмет ... ... ... ... ... ... ... одақтары
және Неміс қызыл Кресті үлкен рөл атқарады. Алайда ... ... ... бір ... ... мемлекетті алуға мәжбүр болып отыр. Елде
күндізгі қатысу орталықтары мен қарт адамдарға арналған ... ... ... ... жылдар бұрын қарт адамдарға үйде және шаруашылық
істерінде әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... бастады.
АҚШ – та, сонымен бірге қарт адамдардың үй жағдайында өмір сүруі үшін
арнайы жағдайлар ... анық ... ... Оның ... ... және ... ұйымдарымен қол жеткізіледі, сонымен
қатар қарт адамдарға өз бетімен әлеуметтік қызметтерге қол ... ... ... ... яғни ... емес жүйе арқылы орындалады. Бұл
елде медициналық көмекті төлейтін, арзан үйге қол жеткізуді, азық – түлік,
көмек қызметтерімен ... ... әр ... ... өте көп. Қарт ... жағдайларында қызмет көрсету ұйымдарына, отбасыларына көмек ақша беру
жүйесі кең таралуда.
Үйде әлеуметтік қызмет көрсетудің бірнеше түрлері бар, ... үйге ... ... төсек орнын ауыстыру, педикюр, шаш қию, кір жуу, киімдерін
тазалау, автотранспортпен ... ету, ... ... ... ... Қарт адамға көрсетілетін қызметтер қатарына олардың
пәтерлерін жөндеу және ... ... ... ... орнату,
мәдени шаралар ұйымдастыру кіреді.
АҚШ – та қарт адамға арналған күндізгі орталықтардан ... ... ... және ... ... ... ... арнайы ақылы
орталықтардың желісі аса жылдам дамуда.
Жапонияда, жоғары дамыған индустриалды елдердің ... ... ... ... ... ... өмір сүру 1986 жылы ерлер үшін 74,3 жас
және әйелдер үшін 79,8 жасқа көтерілді. Бүгінгі ... 65 ... ... % ... 90 % ... құрайды. ХХI ғасырдың басында Жапонияның қарт
адамдар ... 20 %-ын ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету жүйесін ұсынады.
Жаңа жүйе 1983 жылдың ақпан айында еңгізілді. Бұл қартайған қоғамға
медициналық ... ... ... шешуге арналған бірінші саты.
40 жастан жоғары тұлғаларға арналған денсаулық сақтаудың ... ... ... ... ... ... ... жатады:
- медициналық кітапша енгізу;
- санитарлы;
- медициналық кеңестер;
- денсаулық жағдайын тексеру : жалпы және арнайы;
- ... ... ... : рак ... алдын – алу (асқазан рагы,
жатыр рагы);
- қайта оқыту;
- үйде ... ... ... ... ... 65 – 70 және 70 жастан жоғары ... ... ... ... ... пен ... жүйесі көрсетіледі.
Тұрғындардың қартаюы тек қызмет ... ғана ... ... ... ... ету ... әртүрлі әлеуметтік әрекеттерде
ұйымның өзгеруін талап етеді. Әлеуметтік қызмет көрсету облыстарындағы ... ... ...... ... ... ... Келесі 1 кестемізде кейбір елдердегі орта өмір сүру ...... ... орта өмір ұзақтығы
|Елдер ... ... |
|1 |2 |3 ... |76 |82 ... |74 |80 ... |73 |80 ... |57 |58 ... |73 |79 ... |76 |75 ... |80 |81 ... |59 |78 ... |63 |73 ... жылы ... «қарт адамдардың қатынасы бойынша Біріккен Ұлттар
Ұйымының принциптерін, 1992 жылы 2001 ... ... ... ... ... ... ... атты он жылдық ... ... ал 1999 ... БҰҰ – мы ... қарт ... жылы
деп жариялады.
1999 жылдың мақсаты: «өмірге келтіру, ал жылдарды өмірге толтыруға»
шақырылған қарт ... ... ... БҰҰ ... ... бес топқа
біріктірген, олар: тәуелсіздік, қатынасу, күтім, ішкі потенциалды орындау,
адамгершілік.
«Тәуелсіздік» принципінде – қарт ... ... ... ... қол ... ... жұмыс істеуге немесе табыс ... да іс - ... ... ... ... ... жағдайларда өмір сүру және т.б. жобаланған.
«Қатысу» - принципінде қарт адамдардың қоғамдық өмірге және де ... ... ... асыруға белсенді түрде қатысуға және ... ... ... ... ... құруға
мүмкіншіліктері сияқты мәселелер ... ... ... және ... ... ... және
күтімді қамтамасыз ету, ... ... ... ... және ... ... деңгейін қалыптастыру немесе
қолдау мақсатында қол жеткізу, әлеуметтік және ... ... ... мәселелері қамтылған.
«Ішкі потенциалды орындау» принципінде қарт адамдар ... жан – ... ... үшін ... бар екендігі,
оларға қоғамдық құндылықтардың білім, мәдениет, рухани өмір мен қоғам ... қол ... ... ашық болуы қарастырылған.
«Адамгершілік» принципінде – қарт ... ... ... ... ... ... ... жасына, нәсіліне және
этникалық тиістілігіне, ... мен ... ... ... ... құқығына ие болуды қамтамасыз ету мәселелері қамтылған.
Осы аталған принциптер қарт адамдарға игілікті, жарқын өмірді ... өмір ... жету ... ... үшін ... жағдайлармен
қамтамасыз етуді жүзеге асыруға бағыт – бағдарланған.
Негізінен халықаралық ... күні 1 ... ... ... Осы ... ... ... Қарағанды қаласында мынадай шаралар жүргізіліп
келеді. Мысалы: 1 қазан күні ... ... ... ... қарттар
күніне арналған арнайы концерттік бағдарламасында қонақтарды «Мудрость»
ардагерлер хоры қарсы алады, ал бұл ... ... ... жас ... бала – ... ... ... мәдени
орталықтар, Саран қаласының гуманитарлы – ... ... және т.б. ... ... ... ... қарт ... күніне арналған
мерекелік шаралар ұйымдастырылады және де ... ... ... ... ... басты зейнеткерлерге шаралар жүргізіледі. Ал білім беру
ұйымдарында мерекелік концерттер, сынып ... ... ... мерекелік дастархандар ұйымдастырылып жүргізіледі.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бөлімі жалғыз тұратын 256 ... 66560 ... ... азық – түліктер бөлінген, сонымен қатар
191500 теңге сомасында 76 ... ... ... ... жұмыстары жүргізілді
[6].
Сонымен қатар бұл қалалық көліктерге тегін жүру және ... ... ... мүгедектерге, зейнеткерлерге тегін ... ішкі ... ... ... 70 ... асқан зейнеткерлеріне
ақшалай 5600 теңгеден берді және мерекелік ... мен ... ... архив қарттарға материалдық көмек ретінде азық – түлікпен
көмек көрсетті. Сонымен ... сол күні аз ... ... зейнеткерлерге
атаулы көмек пен медициналық дәрі – дәрмектермен ... ... ... ... Күзембаев атындағы шахта 4,5 тонна тегін
көмір мен «Жартас» санаториіне 25 жолдама берді.
Туберкулезге қарсы диспансер зейнеткерлер үшін ... стол мен ... ... ... ... ... көрсетті. Қарт адамдарды тегін емдеу
істері мен т.б. қайырымдылық ... ... ... қарт ... ... ... ... және тағы басқа да
қызметтер көрсетілуде. ... қарт ... ... ең ... ... көмекті, сонымен қатар біреудің көмегін қажет ететін әлеуметтік
- демографиялық топ болып табылады. Сол ... ... ... ... ... ... бұл ... ерекше көңіл
аударуда.
2 Қарт адамдарға әлеуметтік ... ... ... қызметкердің
рөлін анықтаудағы тәжирибелік жұмыстың нәтижелері
2.1 Қарт адамдармен әлеуметтік жұмыстың механизмдерінің жіктелуі
Әлеуметтік жұмыстың технологиясы – бұл ... ... ... Ол қиын ... ... тұрған азаматтарға әлеуметтік көмек,
қызмет, қорғау және қолдау көрсетуге бағыт – ... ... ... ... ... көрсетуге болады.
1. Әлеуметтік-экономикалық әлеуметтік технологиялар, олар ... ... ... ... және тағы ... ... әлеуметтік қызығушылықтары мен қажеттіліктеріне ықпал
жасайды, ... ... ... Оларға табиғи және ақшалай
көмек, жеңілдіктерді бекіту, компенсациялармен бір ... ... және ... қызметтер, маральдық
марапаттаулар мен санкциялар жатады.
2. ... ...... ... ... Олар ... ... және олардың базалық басқарушылық шешімдеріне қызмет ... ... ең ... ... ... және ... Медициналық – әлеуметтік технологиялар адамдардың ... және ... ... Олар медициналық институттар,
әлеуметтік сақтандыру, әлеуметтік қамсыздандыру, медициналық ... ... ... ... ... асырылады.
4. Психологиялық – педагогикалық технологиялар адамдардың ... ... және ... өзін - өзі ... әлеуметтік,
педагогикалық реттеу механизмдері арқылы тікелей ықпал ... ... Оған ... ... ... кәсіби диагностика, психокоррекция және т.б. жатады.
Сонымен қатар қарт адамдармен әлеуметтік жұмыстың ... ... осы ... ... 4 топтың барлығын қамтиды.
Олардың ішіндегілердің ең негізгісін атап ... үйде ... ... ... жедел әлеуметтік көмек;
- атаулы әлеуметтік қорғау;
- әлеуметтік қамсыздандыру;
- әлеуметтік ... ... ... ... ... ең бірінші міндеттерінің бірі
үйде қызмет көрсетуді қажет ететін еңбекке ... ... ... ... ... ... Оған ... жатады:
- үйге азық – түлік пен тамақ әкелу;
- тұрғын үй мен коммуналды қызметке ақша төлеуге көмектесу;
- киім – ... пен т.б. үй ... ... химиялық тазартуға, өңдеуге
беру;
- медициналық көмек алуға, оларды профилактикалық емдеу орталықтарына
апаруға көмектесу;
- әлеуметтік – ... ... өту ... ... ... ...... емдеулерге жолдама алуға көмектесу;
- зейнетақымен қамтамасыз ету және ... да ... ... ... ... ... тұрғылықты үйіне жөндеу жұмыстарын жүргізуге көмектесу;
- кітап, газет-журнал ... ... ... пен ... ... хат жазуға, төл құжаттарды толтыруға, үйін айырбастауға не сатуға
көмектесу.
Жедел ... ... ... ... Әлеуметтік қызмет көрсету
орталығы ауқымды қызметтерді қамтиды. Алғашқы қажетті заттар мен аяқ киім
және киім-кешекпен ... ... ... ... ... ... жағдайда алғашқы жәрдем көрсетеді.
Атаулы әлеуметтік қорғау жүйесі ол ең біріншіден ... ... ... 80 ... ... ... яғни ... қажет ететіндерге көмек көрсетеді.
Социологиялық зерттеулер бойынша лайықты өмір сүруін қамтамасыз ететін
негізгі бағыттар: зейнетақының жоғарылауы, зейнетақымен ... ... ... үйде ... ... ... қарттар үйінің сандарының
көбеюі және сол үйлерде өмір сүру ... ... ... табылады
[26].
Зейнетақымен қамтамасыз етудің жетілгендігі ... ... ... ... ... негізгі бағыттарының бірі болып
табылады. Бұл міндеттер әр ... ... Бір ... зейнеткерлер
зейнетақыны толық жалақысының көлеміне және әрбір ... ... ... алады. Ал басқа елдерде жинақталған зейнетақы деп
аталатын, яғни еңбек еткен ... ... ... ... бір
пайызына байланысты. Бұл әрине біздің елімізде де кездесетін тәжірибе.
Сонымен қатар өз ... ... ... ... ... келешегі бар. Өкінішке орай 90 жылдары ... ... ... ету ... ... болады. Зейнетақының мөлшері
ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен болды, сонымен қатар зейнетақы өз
уақытында берілген ... ... ... қарттарға жергілікті билік органдары
маңызды көмек ... ... ... ... қызмет көрсететін
әлеуметтік – ... ... ... ... ... Онда ... ... қабілетінен айырылғандарды есепке алып, оларды ... ... аяқ ... ... ету, ол ... қарт ... жүрулерін жеңілдету үшін, үй шаруашылығын жүргізуде ыңғайлы болуды
қарастыру маңызды.
Бұл мәселелерді шешу үшін архитектор, ... және ... ... ... ... ... құрылғылар анықтайды. Олар
келесілерді шығаруды ұсынады:
- тамақты дайындау операциясын ... ... ... ... ... төсекте жататын аурулар үшін көтеру жүйесі және оларға санитарлы
гигиеналық көмек көрсету;
- арнайы жиҺаздар қарттарға ыңғайлы болуы үшін және т.б. ... ... ... өте ... ... ... ... орындалмайды.
Әлеуметтік реабилитация өзімен әлеуметтік, экономикалық, медициналық,
заңдық, мамандық және ... ... ... ... олар қажетті
жағдайлармен қамтамасыз етуге және сол топтағы тұрғындардың ... ... ... ... ... ... мен ... әлеуметтік қорғаудың құрамдық
немесе табиғи ... және ... ... ету, олар ... түрде
бекітілген мемлекеттің әлеуметтік кепілдігі бойынша әлеуметтік қамтамасыз
етуді көрсетіп есепке ... ... ... оның ... ... кезеңдік, бір жолғы қосымша ақы төлеу, табиғи көмек беру және
атаулы қызмет мақсаттарында көрсету сипаты бар.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... ақшалай
төлеу (зейнетақы, жәрдемақы), табиғи қамтамасыз ету, ... ... ... емес ... түрлері кіреді.
Облысымызда 1 қаңтарда 2010 жылында әлеуметтік төлемдердің жалпы саны ... ... ... ... ... ... – 178036 (53 %);
- мүгедектігіне асыраушысынан айырылуына байланысты мемлекеттік
әлеуметтік жеңілдіктерді - 61878 адам ... ... ... ... (Республика бюджетінен) – 9583 адам
(3%);
- арнайы мемлекеттік жеңілдіктерді (Жергілікті бюджеттен) – 82419 адам
(25%);
- №1 тізім ... ... ... ... – 3459 адам ... көрсеткіштер төмендегі диаграммада 1 суретте көрсетілген.
1 – сурет. Қарағанды облысы бойынша 2010 ... 1 – ... ... ... ... жіктелу контингенті
Қарт адамдарға әлеуметтік қызмет ... және ... ... және ... жәрдемақыларды; тұрғындарды әлеуметтік қорғау
органдарының арнайы мекемелерінде мекемерінде қарттарға көмек көрсету және
оларды ... ... ... ... ... ... еңгізеді. Әлеуметтік қамтамасыз ету мемлекеттік органдардың,
кәсіпорындардың, жеке тұлғалардың, еңбек етушілердің жарналарының есебінен
жүзеге ... ... ... ... ... ... жұмысы
стажымен, еңбек салымымен емес, ол жарналардың көмегімен белгіленеді және
осы ... ... ... өте кең ... ... ... мекемелері (психологиялық-педагогикалық,
төтенше, психологиялық көмек және т.б.) қызмет етеді. Әлеуметтік қызмет
көрсету орталығының ... мен қарт ... ... ... ... ... Себебі бұл мүгедектермен, қарт адамдармен әлеуметтік
жұмыстың технологиялары болып табылады. Оған әдетте ... ... ... ...... ... және мәдени қызметтер
ұйымдастырылған;
2) уақытша бөлім – емдік сауықтыру және ... ... және ... ... ... бойы ... ... асырады.
Мұндай бөлімдердің ұйымдастырылу мақсаты – қарт адамдардың жалғыз немесе
отбасында тұратынына қарамастан, олар үшін бос ... ... құру ... ... ... ... ал кешке үйлеріне қайтады, күні бойы олар
басқа адамдармен қарым – қатынасқа түсе ... ... ... ... ... ... ... қатар бір жолғы ыстық тамақ, қажетті
кезінде медициналық көмек қарастырылған.
Мұндай ... ... ... міндеттерінің – қарт адамдарға
жалғыздықты, тұйық өмір сүруді ... ... ... ... табылады.
Бастапқы кезде мұндай орталықтар қарттарға арналған интернат үйлерінде
құрылған. Себебі бұл ... ... ... ... ... ... ... тамақпен қамтамасыз ететін ... ... база бар ... мен ... бұл бөлімдерде тегін қызмет көрсетіледі.
Тамақтану тегін немесе ақылы болуы мүмкін, оның ... ... ... мен жергілікті әкімшіліктің келісімі бойынша бекітіледі.
Орталықтың жетекшісі мен жергілікті әкімшіліктің ... ... ... ... арқылы көрсетілуі мүмкін (массаж, терапия, мәдени ... және т.б.) жеке ... ... ... ақша ... ... ... және оның дамуына бағытталады. Осы ... ... қарт ... ... өмір ... қоғамнан
шектелмеуге жан – жақты дамуға мүмкіндік береді.
Қазіргі кездегі әлеуметтік ... ... ... ... мәні өте зор ... ... ... республикамызда 1 млн. 700
мыңнан астам жасына ... ... ... ... әлеуметтік
жағдайы мәселелері қашанда мемлекет назарынан тыс қалған емес.
Әлеуметтік қамсыздандыру, қарттарды әлеуметтік қолдау шаралары Қазақстан
Республикасының «Қазақстан ... ... ... ... ... ... айырылу жағдайы
бойынша және жасына ... ... ... әлеуметтік
жәрдемақылар туралы» заңдарына және Қазақстан ... ... Отан ... ... мен ... және ... ... берілетін жеңілдіктер мен оларды әлеуметтік қорғау
туралы» жарлығына және ... да заң ... ... ... ... ... 57 ... астам соғысқа қатысушылар мен
мүгедектерге әлеуметтік ... ... ... ... аударылды.
Мемлекттік бюджет есебінен азаматтардың 14 санатына арнаулы мемлекеттік
жәрдемақы, оның ішінде: Ұлы Отан соғысына ... мен ... ... теңестірілген адамдарға, Кеңестер Одағының ... ... ... Данқ орденінің үш дәрежесінің иегерлеріне;
қаза тапқан ... ... ... Ұлы Отан ... ... ерен және мінсіз әскері қызметі үшін ... ... ... да ... аз қорғалған буындарына төленеді.
Республикада жалғызілікті қарттар мен еңбекке жарамсыз азаматтар үшін 56
интернат үйін ... ... ... бар, 13 ... ... қарт ... ... қарттар мен еңбекке жарамсыз азаматтарды әлеуметтік қолдау
үшін 324 үйде көмек көрсететін әлеуметтік ... ... 32 мың ... ... ... ... сәйкес келесі жылы
қызметкерлердің ... мен ... ... ... үшін ... жауапкершілігін міндетті ... ... ... ... байланысты міндетті сақтандыру жүйесін енгізу
жоспарланып отыр.
Осылайша бүгінгі күні әлеуметтік ... ... ... ... ... ... зейнетақы жүйесі – Қазақстан азаматтарының лайықты
қарттығын қамтамасыз етуші әлеуметтік институттар болуы тиіс. Бұл ... ... ... ... ... ... ... әлі де терең талдаулар мен талай жобалар мен ... ... ... ... ... күнді 1990 жылдың 15 желтоқсанында 1 - қазанды ... күні деп ... ... ... Бас ... ...... негізінде бекітті. Бұл мереке ХХ ... ... ... ... ... ... кейін Америкада, ал 80-жылдардың аяғында барлық
әлемде атап өтетін болды.
Қазақстанда қарт ... ... ... мен мүдделері және
жасына ... ... ... ... ... ... кепілдік береді.
Қарттар күнінің маңызы аз қамтамасыз етілген қарт адамдардың, жалғыз
басты қарт зейнеткерлер мен қарт ... ... ... ... және ... да ... түрлерін көрсетуге
назар аудару мәселелері болып отыр [27].
Қазақстан Республикасының Конституциясында қарт ... ... және ... ... мен ... оның ... жасы бойынша
әлеуметтік қамсыздандыруға (қарттығы бойынша зейнетақыға), денсаулық
сақтауға, білікті ... ... ... ... көмек алуға және т.б.
құқықтарының сақталуына ... ... ... 1- ...... күні ... кәрі ... қамқорлық жасалады. Жалғыз тұратын адамдардың үйіне оқушылар,
студенттер келіп ... ... ... ... ... ... ... етіп, сол күні оларға арнайы мерекелік шаралар
да ұйымдастырылады. Әттең шіркін, осының барлығы ... ... ... ... ... ауыз сөзіне жетпейтінін кім білсін…
1 қазанды Халықаралық қарт адамдар күні деп бекіту кездейсоқ емес. Бұған
бірқатар іс ... оның ... ... ... бойынша Бүкіл әлемдік
ассамблея мен 1982 жылы ... ... ... ... ... іс ... жоспары сияқты БҰҰ-ның осындай ... ... ... ... қарт адамдардың санының тез артуына
әлден шындап қамдануда.
Елiмiзде жыл ... ... ... егде адамдар күнiнiң қарсаңында жасы
егде тартқан адамдарға қай елде ... ... ... ... көрсетіледі [28].
Соңғы жарты ғасырда орташа өмір ... ... ... 20 ... ұзартылған және осы уақытта 66 жылға жеткен. Сол уақытта ... ... Осы екі ... қарт адамдардың абсолюттік санының
және олардың жалпы Жер ... ... ... ... Осы ... ... да, бұдан да тез қарқынмен жалғаса береді.
Бүгінгі күні Астананың халқы 589,9 мың ... ал ... ... ... саны 6,3 % ... ... жұбануға болмайды, әрдайым
бұлай болмайды. ... ... ... ... ... ... қажет [29].
Ғалымдар, қартаюшылар қоғамы өркендеу үшін, зейнеткерлік жастағы
адамдарға ... емес ... ... ... ... ... ... біртіндеп шығу практикасын еңгізу және қарт жасқа жеткен кезде
тұрақты табыс пен ... ... ... беретін ұрпақтардың
арасында контракт жасау жүйесін құру ... деп ... ... ... ... іске ... ... ерекше орын алады. 1992 жылдан бастап, күрделі
экономикалық ... ... ... ... өмір ... ... ... немесе оны мүлде тоқтататын шараларды
жүйелі түрде қабылдап отырды. Алайда өтпелі кезеңнің ... ... ... шашыраңқы зейнетақы схемасы, зейнеткерлікке шығу ... ... ... ... ... төлеуден бас тартудың кең етек
алуы және өтпелі ... ... ... құлдырау зейнетақы төлеу
бойынша және ... ... ... ... әкеп ... Осының барлығы қолданыстағы зейнетақы ... ... Осы ... ... келіп, 1998 жылы зейнетақы
жүйесінде реформа ... ... ... ТМД ... ... жеке ... қағидаттарына негізделген жинақтаушы зейнетақы жүйесіне
өтті.
Дәл сол ... ... ... одан әрі орнықты дамыту
қажеттілігі ... ... ... ... ... дамудың барлық
салаларында орын алған қарқынды өзгерістер әлеуметтік қамсыздандыруды
ұйымдастыруда да ... ... ... ... ... орай, Елбасы
әлеуметтік реформаларды одан әрі тереңдетудің 2005-2007 жылдарға арналған
бағдарламасын әзірлеуді тапсырды. Оның нәтижесі ... ... ... ... ... ... мен жұмыскердің арасында
тиімді етіп ... ... ... көп ... ... жүйесінің
құрылуы болды.
Бүгінгі күні Қазақстан Республикасында қарт адамдарды ... ... ... ... ол зейнетақымен қамсыздандыру
жүйесін ... ... ... және жинақтаушы), мүгедектігі,
асыраушысынан айрылу жағдайы бойынша және ... ... ... ... жәрдемақыларды, арнаулы мемлекеттік жәрдемақыларды,
әлеуметтік қызметтер көрсетуді және ... ... ... ... ... зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықтан
зейнетақы төлемдерін алушылардың саны (әлеуетті құрылымдарды ескере ... ... адам ... ... жыл ... зейнетақымен қамсыздандырудың ынтымақты жүйесінен
төленетін зейнетақы мөлшерін арттыру ... ... ... ... ... 1 маусымнан бастап ... ... ... ... ... қарай саралап арттыру жүзеге асырылды. Бұл
ретте, ең төмен зейнетақы 5000-нан 5500 теңгеге дейін көбейді. 2004 ... ... ... ... ең ... ... ... 5800 теңгені
құрады, ал төленген айлық зейнетақының орташа мөлшері кейінгі ... ... ... 5 %-ға ... және 8626 теңге құрады. Қазақстан
Республикасы Президентінің тапсырмасы бойынша ... ... ... ... ... ... зейнетақы мөлшеріне қарамастан
2005 жылғы 1 маусымнан бастап 3 мың теңге ... ай ... ... ... ... ... ... уақытта ең ... ... ... ... төлемімен қоса алғанда, 18325 теңгені
құрады, ал зейнетақының орташа мөлшері 27 мың теңгеден ... ең ... ... 40 мың ... ... 2010 жылы ... қамсыздандыру
шығындары 432 млрд.теңге болды, бұл 1995 жылмен салыстырғанда 6,8 есе
артық. ... ... ... ... бері ... зейнетақы
қорларынан 1 432,7 мың ... 142,6 ... ... мөлшерінде зейнетақы
төлемдері берілді. Бұл құбылыс зейнетақы төлемдерінің мөлшерін ... ... ... ... 15 жыл ... ... зейнетақы
төлемдерінің орташа мөлшері 14,7 есе өсіп, 27 мың теңгені құраса, ең жоғары
мөлшері ... 40 мың ... ... 2012 ... қарай Мемлекет басшысының
2008 жылғы ... ... ... ... ... төлемдерінің
мөлшері 2007 жылмен салыстырғанда 2,5 есе арттырылатын болады
Қарт қазақстандықтардың белгілі ... ... ... ... бойынша және жасына байланысты мемлекеттік ... ... ... жылы мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылардың
орташа мөлшері 14535 теңге құрады.
Бұдан басқа, көрсеткіштер болған кезде зейнетақы жасындағы адамдар 0,5-
тен 15 ... ... ... ... ... мемлекеттік жәрдемақылар
алуда. Арнаулы мемлекеттік жәрдемақы алушылар қатарында – Кеңестер Одағының
Батырлары және Социалистік еңбек ерлері, үш ... ... ... ... иегерлері, соғыс мүгедектері мен қатысушылары, ... ... қаза ... ... ... қаза ... ... отбасы, қайтыс болған соғыс мүгедектерінің әйелдері,
тыл еңбеккерлері, саяси қуғын-сүргіндерден зардап шеккен ... ... ... ерекше еңбек сіңіргені үшін зейнеткерлер, көп балалы
аналар мен ... ... да ... бар ... ... ... 2004 жылғы 30 қарашадағы ... ... ... реформаларды одан әрі тереңдетудің 2005-
2007 жылдарға ... ... ... ... ... әрі жетілдіру, зейнетақы мен басқа да әлеуметтік төлемдерді кезең-
кезеңімен арттыру жүргізілетін болады.
Қазақстанда 2005 ... ... ... мүгедектерді әлеуметтік қорғау
туралы жаңа заң қабылданды. Заң мүгедектерді ... ... ... ... ... нақтылайды және жүйеге келтіреді.
Онда мүгедектердің әлеуметтік қорғауға, ... ... ... қол ... ... жағдайын ескере отырып, қызмет түрін еркін
таңдауға, тегін медициналық көмекке, кәсіби даярлауға және қайта даярлауға,
еңбек ... ... ... және ... ... құқықтары
белгіленген. Сондай-ақ, заңда мүгедектерге ... ... ... ... ... ... ... іс-шаралары жазылған.
Қазақстандағы әлеуметтік қызмет көрсету жүйесінің қалыптасуы өтпелі
кезеңнің ... ... тап ... ... ... әлеуметтік қолдаудың
бұрынғы тетіктері нарықтық экономикаға сай және халықтың әлеуметтік кедей
және осал ... ... ... ... ... ... ... жартысында-ақ халықты әлеуметтік қорғау ... ... ... ... әлеуметтік қызмет көрсетуде мемлекеттің
рөлі басым болып ... 2009 жылы ТМД ... ... алғаш рет
Қазақстанда “Арнаулы әлеуметтік қызметтер туралы” заң ... оған ... ... ... ... ... ... қызметтердің
тізімі мен көлемі, өмірлік қиын жағдайларда жүрген адамдарға әлеуметтік
қызмет көрсетудің стандарттары әзірленді.
Қазіргі ... ... ... ... жеке ... және ... ... есебінен стандарттар енгізіліп, бәсекеге қабілетті орта
дамытылуда. Әлеуметтік қызметтерді егде адамдар мен ... ... ... мақсатында елімізде аумақтық көмек көрсету, оның ішінде
үйде көмек көрсету орталықтарының ... ... ... мемлекетіміз 420 мыңнан астам мүгедек пен 200 мыңнан астам
асыраушысынан айрылған азаматтарды әлеуметтік ... ... ... ... 1 ... ... ... зейнетақы заңнамасына сәйкес, ауру
салдарынан ... ... ... және асыраушысынан айрылуына
байланысты зейнетақылар әлеуметтік қатер туындаған сәтке дейін еңбек өтілі
болған ... ... ... ... ... ... ... Бұл
ретте мүмкіндіктері тең дәрежеде шектелген адамдардың алатын зейнетақысының
мөлшері әр түрлі болды. Сондықтан әлеуметтік қамсыздандыруда тең ... ету үшін 1998 ... ... ... деңгейде мемлекеттік
әлеуметтік жәрдемақылар енгізілді.
Ғалымдар, ... ... ... үшін, зейнеткерлік ... ... емес ... ... жұмыс істеуге мүмкіндігін бере,
зейнетақыға біртіндеп шығу практикасын енгізу және қарт жасқа жеткен ... ... пен ... ... ... беретін ұрпақтардың
арасында контракт жасау ... құру ... деп ... ... ... және мекемелердiң қарттарға
көрсететін әлеуметтiк көмек формалары
Қарт адамдарға әлеуметтiк көмек беру жұмыстарына зейнетақы мен жәрдемақы
тағайындау, ... мен ... ... ... ... ... ... жоқ адамдарға барынша көмек беру жататын ... ... ... ... ... атқарады және олар
әлеуметтiк ... iске ... ... ерекше орынды жалғыз басты, еңбек ... ... үйге ... ... ... ... қоғамын жатқызуға болады.
Үйге барып әлеуметтiк ... беру ... ... ... ең ... қарт ... ... тiл табыса алу керек. Ол
жалғыз ... ... ... ... ... ... жүруге қабiлетсiз
адамдарды жалғыздықтан босатуға ... және ... ... ... ... ... ... барлық қызмет түрлерiн
көрсетедi. Әлеуметтiк орталық келiсiмiнше мұндай қызметтерге ... ... үйге ... ... базарлардан әр түрлi азық-түлiк түрлерiн жеткiзiп
беру;
- асханалардан ыстық ... ... дәрi – ... ... ... ... ... көрсету;
- коммуналдық төлемдердi төлеу;
- ... ... ... ... ... ... қызметкер сонымен қоса өзiнiң клиентiне керек ... ... ... ... керектi документациялық қағаздарды
жинайды, пәтер ... үй ... ... ... ... ... қарттарға, еңбекке қабілеті жоқ
азаматтарға көмегі өте зор ... ... ... Әлеуметтік қызметкерлердің
арқасында жалғыз басты қарт адамдар жалғыздық шегінен құтқарылады. Сонымен
қатар, тұрмыстық жағдайда көптеген көмек көрсетеді
Қарт адамдардың ... ... ... ... ету үшін оларды қоғамдық
өмірге қатыстырудың маңызы зор. 70-ші жылдары біздің ... ... ... жасау тәжірибесі болған. Адамдардың жасы ұлғайған сайын
олар дәрігердің ... ... ... ... көмегін көбірек тілейді.
Қарт адамдарға әлеуметтік көмек екі түрде жүргізіледі:
Біріншісі, материалдық көмек, ол қарт ... ... ... төлемақылар (отын, көмір, дәрі-дәрмек, ... ... ... ... ... ... (ортопедтік
және қимыл-қозғалыс аппараттарын сатып алуға кететін ... ... ... табиғи, алғашқы қажеттілікке керек тұтыну заттары, ... ... ... ... ... ... тарапынан қарттарға зейнетақы мен жәрдемақылар беріледі. Осы
мемлекет тарапынан көрсетілетін көмектер арқылы ... ... ... ... дәрі-дәрмектерін алады.
Дипломдық жұмысымызда келесі кезекте әлеуметтік қызметкердің мүмкіндігі
шектеулі адамдармен жұмыс барысында қолданылатын және өз қызметіне ғана ... ... ... жөн ... ... ... қызметкердің
принциптері - оның бастапқы негізін, әрекетінің ережесін айқындайтын
идеяларын ... ... ... ... принцптеріне қысқаша тоқталып
өтейік.
«Гумандық» принцпі адамды аса бағалы деп түсінуді талап етеді. (латын
тілінен алғанда ... - ... ... ... ... өзінің қабілеттерінің көрінуі мен ... ... бар, деп ... ... арасындағы теңдік пен әділдік,
қатынастардың ережесі деп есептейді. Бұл қағида ... ... ... сенім ұялатып, олардың қоғамға, туыстарына керек екенін,
отбасында алатын орнын айқындап және де адам ... оның ... білу үшін ... ... өзімшілдікке (эгоизмге) қарама-қарсы. (латын
тілінен аударғанда «альтруизм» - ... ... ... ... өзін ХІХ ... О. Конт «басқа адам үшін өмір сүру» деген
көзқарас деп ... ... ... ... ... ... ... жанкештілік көмек дегенді білдіреді.
«Конфиденциялық» деген қағида ... ... ... сөзі) сізге
адамның құпия сырларын, аурулардың тарихын кімге ... ... ... ... ... Бұл ... әлеуметтік қызметкер, біріншіден,
мүмкіндігі шектеулі адамдардың ... ... ал ... ... ... адамдарға айтпай жасырын сақтау керектігі үшін қолданылады.
«Демократизм» мен «толеранттық» қағидалары (латынның «толеранттық» ... ... ... кез ... адаммен дұрыс қатынаста болуға,
оның ... ... ... түсінушілікпен қарауды білдіреді
[25].
Қазіргі кезде қоғамдық қатынастардың күрделенуіне және ... ... ... емес ... ... ... байланысты
әлеуметтік қызметкерлердің жоғарыда ... ... ... ... қағидаларды ұсынғымыз келіп отыр:
• азаматтардың құқығын сақтау;
... ... ... ... ... кепілдік беру;
• барлық клиенттерге бірдей әлеуметтік көмек көрсету;
• әлеуметтік көмектің барлық ... іске ... ... ... ... ... бағалау жүруі керек;
• жеке тұлғаға деген адамгершілік және сыйластық.
Ең ... ... ... ол әлеуметтік көмекті іске асыру барысында
клиенттерді олардың жасы, жынысы, тілі, шығу тегі және ... ... ... ... жақсы өмір сүру үшін, әр адам үзіліссіз оқу, ... ... өмір сүру және ... ... үшін ... ... ... және ұжымда жұмыс істейтін қарт адамдардың табанды, оң
мысалы, кеңесі және тәжирбесі айырбасталмайтын болады.
Біздің мемлекетіміз, біздің ... ... ... лайықты
қартаюшылықты қамтамасыз ету үшін үнемі орасан күш салуын қуанышпен ... ... ... ... ... көтеру, зейнетақы мен
әлеуметтік жәрдемақыларды арту жағы қайта қаралады, әлеуметтік қамтамасыз
етудің көп деңгейлі жүйесі құрылды.
Қорыта ... қарт ... ... ... ... ... ... тұрмыс-тұрғын және материалдық жағдайы,
өмір сүру жағдайы – шынайы қызметкердің санасының және кәсібінің ... ... Шет ел ... ... не ... ... неде?),
неге? (себебі не болып табылады?), қалай көмектесуге болады? (мен не ... ... ... ... ... ... ... клиентіне
керекті қызметтерді көрсетеді және көздеген нәтижесіне жете алады. ... ... ... ... ... тек мамандық емес... ол - тағдыр,
біздің және біздің ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қызметкердің қызметінің мәнін ашып қана қоймай, ... ... ... ... анықтайды [26].
Қарттармен жұмыс жүргізетін әлеуметтік қызметкер, өз қарамағындағылардың
проблемаларын шешу үшін нормативтік ... ... ... ... ... арқау ете отырып және мемлекеттік ... емес ... ... ... ... ... керек.
Қазіргі уақытта егде жастағы адамдарға медициналық айғақтамалар бойынша
техникалық көмекші (компенсаторлық құралдар) және ... ... ... және есту-протездеу көмегі, ... ... ... ... және еңбекке қабілетсіз азаматтарды әлеуметтік
қолдау үшін елімізде әлеуметтік көмек бөлімшелерінің ... ... 331 үйде ... ... көрсету бөлімшелері жұмыс істейді, олар
35 мыңнан астам қарт және ... ... ... ... ... ... ... қарт азаматтарға тұрғын үй-коммуналдық қызметтер
шығындарын өтеу мақсатында, тәртібі мен ... ... ... ... ... үй көмегі төленеді.
2.3 Қарт адамдарға әлеуметтік – медициналық реабилитациялау жүргізу
Қарттар үшін әлеуметтік – ... ... өте ... ... ... жас өсе келе ... ... қажеттілік жоғарылауда. Ағзаның
табиғи қартаюы кезінде аурудың қабынуы, кариогериатрдың ... ... ... екенін адамдар санының өсуі ... ... ... ... ... ... және қарт ... арналған санаторилердің санымен де
анықталады.
Қарт адамдардың арасында көп кездесетін ... бірі ... ... бас миы ... ... ... Бұл ауру ... кәрілік
шақта немесе ұзақ ауру нәтежесінде қалыптасады да, жүдеп кетумен, күш –
қуатының кетуімен, ... іс - ... ... тоқтатылуымен
ерекшеленеді. Көбіне бұл ауру қарт адамдардың жоғалуына әкеледі ... ... ... ... керегі жоқ, пайдасыз сезімдердің
пайда болуына әкеледі). Кейде бұл ақыл – ... ... ... ... өзін - өзі ... ... Өзін - өзі ... алдын – алу үшін
«сенім - телефоны» қолданылады. Сонымен қарттарға олардың қарым – ... ... ... ... ... ... (көбінесе АҚШ-
та) есте сақтау процесінің жоғалуын баяулатуға болады. Ол қарт ...... ... ... ... ... ... анықтаған
(әлсіз немесе ширақ, белсенді).
Қарттардың моторикасы мен психологиялық ... ... ... ... ... ... активизациясында
медициналық реабилитацияны ұйымдастыруда медикаментоздық емес әсер етуге
ерекше көңіл бөледі.
Реабилитациондық типтегі ... ... ... рөл ... ... беріледі. Онда әлеуметтік психологиялық адаптация
сияқты әлеуметтік тұрмыстық реабилитация да мағызды болып келеді.
1-шісі ... ... ... және жаңа ... ... байланысты стрестік жағдайды жеңілдетуге бағытталған.
2-шісі ауруына, жарақатына байланысты жоғалтқан өзін-өзі қызмет көрсету
дағдыларын қайта қалпына келтіру мақсатында ... орта ... ... сондай-ақ әртүрлі жастағы
контингенттер (жас және қарт мүгедектер арасында) ... ... жою, бос ... мазмұнды ұйымдастыру, сыртқы ортамен байланысты
ұйымдастыру кіреді. Жалпы түрдегі интернат ... ... ... спецификалық сипатта болады. Ол кәсіби дағдыларды ... етіп ... ... жеке ... ... ... Интертат
үйлерінегі қарт адамдардың әлеуметтік еңбектік ... ... ... ... және ... тиімді қызметтерді ұйымдастыру болып
табылады. Ауруларды күту ... ... ... ... ... ... ... сақтау жүйесінің емдеу
мекемелеріне тән ... және ... тыс» ... ... ... ... ... шаралар
медикаментоздық әсер етуден, еңбектік теропиядан, орта ... ... ... ... ... ... продуктивті емес, дефицитарлық белгілердің болуымен ерекшеленуімен
байланысты медициналық реабилитация «бағынышты» сипатта ... ... ... ... жағдайында көп болуын есепке алсақ, онда
өмір сүру ... ... ... ... әсер ... ... ... Қиын әлеуметтік дезадаптация мен өмірлік әрекетті шектеуге
итермелейтін сенсорлық және басқа да қиын, күрделі ... ... саны ... ... басқа ауруларының біріне кәрілік шақтағы маскүнемдік
ауру, бірақ қарттар үшін бұл қиын проблема.
Әлі ... ... ... мүгедектігі күрделі мәселе болып ... ... көру және есту ... төмендеуі үлкен мәселе болып
табылады. 1992 жылы наурызда халықаралық конференцияда ... ... 10 жыл ... ... есту ... өңдеуге көп үлес қосып,
проблеманы шешкен болатын, бірақ өкінішке орай ... ел ... ... ... ... адамдардың денсаулығы, олардың көңіл – күйі неге байланысты ?
Ең алдымен өмір жағдайына, ... ... ... байланыстарына. Қарт адамдардың көптеген аурулары олардың өмір
сүру деңгейінің, әрекеттерінің, ... ... ... Егер адам ... дұрыс тамақтанса, белсенді қозғалса, онда оның бойында көптеген
аурулар кездеспейді.
Біздің елімізде қарт ... ... ... ... ... арасындағы қатынас 1 : 0, 74 : 5, 4 құрайды, ал ол (1 : 0, 7
: 3) болуы керек. Ақ ... ... ... ... ... ... ... болады. Дұрыс тамақтану принципі жеміс-жидекті, көкөністі
етке қарағанда көп пайдалану. Әрине, бұл ... ... ... ... қарт адамдардың физикалық денсаулығын қамқорлыққа
алып, оларды ... ... ... шақыру керек. ... ... ... ... ... ... және ... қатысу барлық адамдардың, ... ... қарт ... ... әсер етеді. Мұнда жарыстың нәтижесі маңызды емес ең
бастысы ... ... ауру ... ... ... емес ... елімізде қарт
адамдардың 12 %-ы және қарттардың 25 – 30 %-ы ... ... ... және ... ... ... нашарлауы, яғни аурулар үздіксіз
медициналық көмектің ... үйге ... ... ... ... ... ... профильдегі үйлерге немесе ... ... ... ... ... сақтауды мемлекеттің градоқұрылыс саясаты
маңызды роль атқарады, яғни қала шетіндегі зоналарға, қала маңында, ... ... ... қабаттарына көшіруге, пәтер ... ... ... ... ... егер қарт ... 1 –
ші қабаттарда тұратын болса, онда олар көбіне дәрігерлерге жүрек, ... ... ... ... сұрап келеді. Бір адамға шаққандағы ... ... 2 есе көп ... онда ауру 25 % ... жоқ ауру адамдардың проблемалары және мұндай адамдардың ... ... ... ... өте ... сонымен қатар деликатты. Төсек
тартып жатқан адамдар ... ... ... үшін өмір ... ... да бұл оңай ... емес. Бұл тек медициналық емес, ... ... ... аспект.
Енді қысқаша өміршеңдік мәселесіне тоқталып өтелік.
Көптеген елдердің зерттеулерінде көрсеткендей кәріліктің ... ... өмір ... ... еңбек етуі, тамақтануы, әлеуметтік –
тұрмыстық жағдайы, сонымен қатар тұқым қуалаушылық факторы көмектеседі.
Қазіргі уақытта көптеген ... саны ... ... ... құрылымнан емес, ... ... ... көз ... ... дәлелдегендей адам өмірінің
ұзақтығы ... түрі ... 90 – 100 ... ... ... ... ... 110 – 120 жылға дейін есептеген. Өмір сүру ... өсуі ... оның ... ... ептеп жоғарылап отырады. Бірақ
жекелеген кезеңдерде (соғыстан, эпидемия, дағдарыс және т.б.) кері ... ... ... ... ... ... өміршеңдік ХХ ғасырдың 30
жылдары – 45 ... ... 80 ... – 73 ... ... ... 58 жас
(еркектерде) және 71 жас (әйелдер) [30].
Қарт адамдарға қызмет көрсету және қамтамасыз ету әлеуметтік жұмыскерге
іс - ... кең ... ... ... білім мен тәжірибе, соған сәйкес ниетті болса, онда олар қарт
адамдардың өмір ... ... ... ... ... етуге, қоғамда үлкен үлес қоса алады. Социономдардың мұндай
мүмкіндіктер арсеоны өте кең. Ең ...... ... асыру.
Соңғы жылдары әлеуметтік жұмыстың қарт адамдар мен ... ету ... ... маңызды бөлімі ретінде үлкен өзектілік
алып отыр. Бірақ бізде мемлекет көп қоғам ... ... мен ... адамдарға әлеуметтік қамқорлық әрдайым көрсетіліп тұрғанымен бұл іс -
әрекеті саланың маңызды бөлімі ретінде үлкен ... алып ... ... мемлекет көп қоғам жағынан мүгедектер мен науқас қарт адамдарға
әлеуметтік ... ... ... тұрғанымен бұл іс - әрекетті қандай
мамандар жүзеге асырғаны ... ... ... жоқ. ... мен
қарттар сияқты адам категорияларымен әлеуметтік жұмыс (кең мағынада) жүйелі
түрде әлеуметтік ... ... ... ... ... жүргізіледі. Бұл іс - ... ... ... ... ... қызмет көрсету орталықтарының муниципалды
және территориялық басқару органдарының ... ... ... бұл ... ... уақыттан бастап спецификалық роль
бөлінген, ал ол мекеме түрімен және ... ... ... ... ... және ... нәтижелерімен анықталады.
Әлеуметтік қызметкер іс-әрекетінің орны берілген жағдайларға байланысты
алмасып отырады, ол ... ... ... ... ... ... ... категорияны енгізу оның қызметінің
кеңеюімен ерекшелінеді. Әлеуметік ... ... ... ... бірге отбасылардағы) және қарт адамдардың барлық категорияларына
таралған. Бұл ... ... ... ... ... ... Бір ... ол әртүрлі қызмет көрсетудің
ұйымдастырылуымен ... ... ... ... және т.б.), ... ... ... моральді – психикалық аспектіні қосып алуымен,
үшіншіде – педагогикалық іс - әрекетімен және т.б. ... ... қарт ... қызмет көрсетудегі кең және
әрқилы функцияларына байланысты әртүрлі деңгейдегі білімге қажеттілік пайда
болады. Тұрғындар арасындағы мүгедектер мен қарт ... ... ... іс - ... ... әлеуметтік – тұрмыстық көмектен
бастап, психологиялық – ... ... және ...... ... кең ... міндеттерді қамтиды. ... ... ... мен қарт ... ... жұмыс іс - әрекетінің кең диапазоны интернат үйлері әлеуметтік –
тұрмыстық бейімделуден басталады және қоғамда мүгедектерді ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер енгізу және базалық әлеуметтік норматив рөлін ең төмен
күнкөріс деңгейіне  бекіту ... Ең ... ... ... ... базалық мемлекеттік жәрдемақылар есептеу үшін ақиқат негіз болады.
Қарттар мен мүгедектерді әлеуметтік қамсыздандыру  деңгейін арттыруға 
әлеуметтік қамсыздандырудың  көп ... ... ... ... ... ... және ... ету қабілетінен айырылу кезіндегі
әлеуметтік ... үшін ... ... жұмыс берушінің
және қызметкердің арасында  тікелей  айырып бөлу ... қол ... Қарт ... ... ... ... және ... қойылатын кәсіби талаптары
Қазіргі кезде жан – жақты тенденция қарастырылады. Өзін қарт адамдарды
күтуге және олармен жұмыс істеуге ... ... ... ... ... жұмыс істеген кездегі позициялар - әр түрлі ... ... ... ... ... ... қарттардың
көзқарастары мен іс - әрекеттеріне шыдамдылық көрсету жатады.
Қарт адамдарға қызмет көрсету – бұл ... ... ... ... және ... ... ... олардың ішкі
әлеміне ене білу. Қарт адамдар қандай болса, сол қалпында қабылдау.
Қарт адамдарға қызмет ... – бұл ... ... әрекеттер.
Қарт адамдардың өзгерген өмір жағдайларына бейімделуіне көмектесу, оларға
сенім артуда.
Қарт адамдарға қызмет көрсету – бұл қиын қыстау ... өлім ... ... ... көрсету арқылы отбасы мүшелеріне көмек көрсету.
Қарт адамдарға қызмет көрсету кезіндегі осы принциптерді ... ... ... ... және ... ... шыдай аламыз.
Тағы бір ескертетін жай: біз қарттарды бала ... ... ... ... мол, ... ынтықкер адам немесе әйел ретінде ... біз ... ... көреміз. Сонымен қатар көз алдымызда қартайған және ақыл
есі ... ... ... көре отырып, оның бала, жеткіншек және жас
болғанын елестете білуіміз керек.
Қарттардың жағымсыз және таң қалдыратын жеркенішті мінез - ... ... ... ... ... ... ... көзқарас
тууы мүмкін.
Венгр психологы Н.Хунның зерттеуінде қарт адамдар ... өте ... кері ... ... үйі мен ... жұмыс істейтін медбикелер береді. «Оларға 100 жасқа дейін
өмір сүргіңіз келеді ме?» - деген сұраққа - олар ... жоқ ... ... 100 ... өмір ... ол ... ... жұмыста ең бастысы коммуникабельді қарым-қатынас емес, ... ... ... түсе білу ... ... ... қарт
адамдармен дұрыс қарым-қатынас жасай білу қажет, себебі керісінше жағдайда
олардың ... әр ... ... ... ... ашық ... ... адамдардың әлеуметтік қызметкерге қоятын талаптары мынадай: ең
бастысы ақкөңілділік, адал болу және ... ... ... білу ... ... ең ... сапаларының бірі, ал өзіне талап қоя
білуін, жауапкершілігін, кәсіби статусын айқындайды.
Қарт ... ... ... білу – ... ... Қарт
адамдардың қажеттіліктерін түсіне отырып, оларды тыңдай білуі керек ... ... ол ... ... ... жинай отырып, қиыншылықтары ... ... ... ... ... ... ... әңгімелесу
барысында және келесі контактіде оларды басқарушы қылдырмау керек.
Әңгіме барысында отырысты ... ... ... жұмыскердің қажетті
арнасына бағыттау керек. Қарт адамдармен әңгімені орынды аяқтау аса қажетті
мәселе болып ... ... ... ... мәселелерін ескеріп,
мүмкіндігінше қанағаттандырылатынына сендіру ... ... ... бас тартпау керек және өтініштеріңіздің барлығы да
орындалады деп ... ... ... ... ... ең ... ол – ... оған деген сенімі, кеңесіне құлақ салуы
болып табылады. Әлеуметтік жұмыскердің ... күші қарт ... және өз ... өзі ... ... ... (грек сөзінен шыққан: дионтес – міндет, қарыз, тиісті; логос
ғылым деген ұғымды білдіреді) – бұл өзінің ... ... ... ... этикалық принциптерін қарастыратын ғылым.
Деонтология бұрыннан келе жатқан жеке облыс ... ... ... ... жеке ... құрай отырып, онымен тығыз байланыста болды.
Әлеуметтік қызмет оның қазіргі түсінігі деонтологиясыз қолданылмайды. ... және А.А. ... ... ... ... ... ... этикалық нормаларының сәйкестігі ретінде
деонтологияны ... ... олар ... ... ... ... етуге мүмкіндік
беретін, әлеуметтік қызмет көрсетудің негативті ... ... ... ... мен ... әр түрлі категорияларының
арасындағы өзара қатынас жүйесінің оптимиздігіне ... ... Олар ... ... кәсіби ұстаным және өзін - өзі меңгеру,
мамандар мен ... ... ... ... құпия және т.б.
Деонтологиялық мәселелер өзіне - өзі ... ... ... ... ... ауыратын қарт адамдармен қарым – қатынас жасау кезінде ... Қарт ... ... және ... адамдар көмектесе алатыны
жалпыға белгілі.
Әрине ... ... аса ... ... ... ... өз іс
-әрекетін формальды қызметпен шектелмейтін, тілектес және ұқыпты әріптес,
көмекші және ... бола ... ... ... қарт адам үшін ... ... болады.
Тым қатаң билігі бар тек қана ақша үшін немесе лауазымын көтеру үшін
жұмыс істейтіндер іс - ... ... ... ... алмайды. Себебі
қарт адамдар өзінің өмірлік ... ... ... адалдығы
жалғандығын өте түсінеді, сезеді. Тыңдай білмейтін, өзінің жеке мәселесімен
айналысатын, асығыс адамдарға да қарт адамдар ешқашан сенбейді.
Әлеуметтік жұмыскер қарт ... ...... ... ... өзінің
сыртқы түрі мен формасына ерекше назар аударуы қажет. Тым ... ... ... мен ... ... қарт ... әлеуметтік жұмыскер арасындағы
қарым – қатынасты реттеуге кедергі жасайды.
Қарттар әсіресе ... ... сөз ... оны ... ... Жинақсыздық, мұқиятсыздық, орынсыздық қарт адамдардың әлеуметтік
жұмыскерге деген сақтығын туғызады және де ... де ... ... ... ... ... ... туғызбайды.
Өзіне - өзі қызмет көрсету мүмкіндігінен айырылған қарт ауруды күту
кезінде әлеуметтік ... ... ... ...... және әрекетімен
максималды одан әрі сақтауға және ... - өзі ... ... ... ... әрекеттерді орындау сенімін тудыру керек. Кез – келген жағдайда
қарт адамдардың жетістігі мен сеніміне құрметпен қарау керек.
Қарт адам ... ... үшін ... ... ... ... Қарт ... ізет сезімі, оның өмірлік жолы мен тәжірибесіне
құштарлығы әлеуметтік жұмыскерге деген сенімін маман ретінде оның ... ... ... Қарт ... ... ... ... тілектестігі және жанашырлығын сақтауға талпынуды ... ... бәрі қарт ... әлеуметтік анамнезімен, өмір сүру
жағдайларымен және орнымен ... ... ... ... қарт адам
үшін олардың маңыздылығын анықтауға, отбасының жас және ... ... ... ... ... ... ішкі
келіспеушіліктері мен реніштерін шешуге көмектесуге мүмкіндік береді. Бұл
жағдайда қарт ... ... ... ... ... ... қорғау органдары әлеуметтік қызметтер көрсетеді, көмектің
материалдық және басқа да түрлерін ұйымдастырады. Арнайы қызмет ... ... ... бұйымдар дайындайтын мекемені,
техникалық және қосымша бұйымдар әзірлейтін мекемелерді жатқызуға ... ... ... ... ... және ... ... ету, әлеуметтік қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... мен қарым-қатынас үшін жағдай
жасауға арналған. Мүмкіндігі шектеулі адамдар мен қарттарға белсенді ... ... ... ... ... ... қоры», «Үміт
сәулесі» атты Қарағанды қаласындағы ... ... ... ... ... Осы ... базасында 2003 жылдан ... ... ... мен ... ... қайта түзету Орталығы өз қызметін
жүргізуде. Оның ... ... ... ... және қарттарға
комплексті психологиялық-педагогикалық көмек ... ... ... ... ... аса қажет дағдыларды үйретуге құрылған:
өзіне қызмет көрсету, әлеуметтік-тұрмыстық ориентация, еңбек дағдылары.
Клиентпен ... ... ... ... ... ... белгілі. Кризистік жағдай тез арада ... ... ... ... оның ... ... диагностиканы
қажет етпейді, оның алдын алудың ... ... ... ... ... ... араласу жалпы қабылданған модель болып
табылады.
Қарт ... ... ... беру және ... ... ... мен жәрдемақы тағайындау; қарттарды әлеуметтiк ... ... ... ... жоқ адамдарға көмек көрсету
жатады. Әлеуметтiк қамсыздандыру мемлекеттiк ... ... ... ... асады.
Қарттардың өзі әртүрлі болып келеді. Олардың ішінде:
o ширақ дені сау;
o ауру-сырқаулы;
o отбасында тұратын;
o жеке басты;
o зейнетақыға шыққанға ... көп ... үйде ... ... ... ... басқалармен ... ... ... ... ... ... ету үшін ... қоғамдық
өмірге қатыстырудың маңызы зор. 70-ші жылдары біздің елімізде адамдардан
ерікті ... ... ... ... Адамдардың жасы ұлғайған сайын
олар дәрігердің бақылауна мұқтаж, кардиологтардың, невропатологтардың,
геронтологтардың, гериатрлардың, ... ... ... ... адамдарға әлеуметтік көмек екі түрде жүргізіледі:
Біріншісі, ... ... ол қарт ... ... өтейтін төлемақылар (отын, көмір, дәрі-дәрмек, киім),
өміріндегі төтенше жағдайлардан сақтауға негізделген жәрдемақы ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
ету). Екінші, табиғи, алғашқы қажеттілікке керек тұтыну заттары, киім,
тамақ, тегін тамақтану ұйымдары, түнеу ... ... ... әр ... 1- ... ... күні деп аталып өтіледі.
Қазіргі таңда қарт адамдарды әлеуметтік, материалдық, құқықтық жағынан
қорғауға арналған ... ... ... ... қарттарды
қорғау туралы жоспары негізінде құрылуы тиіс. Аталған ... ... ... қарт адамдардың өмірінің ұзақтығынан оның сапасын
жоғарлатуды, халықтың мүмкіндігі ... ... ... ... ... жағдай жасау.
Ұсынылып отырған құжат барлық елдердегі қария ... ... ... ... ... ... талап етеді:
▪ елдегі қарттарды қолдауға және олардың келешек ұрпақ арасындағы
байланысын жалғастыру мақсатында ... әрі ... ... ... ... ... және қолдау көрсету;
▪ материалдық жағынан көмек көрсету;
▪ жақындары жоқ қарттарды қариялар үйлеріне ... ... ... жерде жоғарыда аталып өткен нұсқамалардың ішінде қазіргі кезде ... ... ... ол – қарттарды қолдауда, ... ... емес ... ... ... оларға мемелекет тарапынан
көмек көрсету қажет болып отыр.
Қарт адамдармен ... ... ... ... ... ... ... Бұлар яғни үйде әлеуметтік қызмет көрсету, ... ... және ... ... ... т.б. жатқызуға болады. Бұл
жүйеде көпшілік жағдайда әлеуметтік қамсыздандыруды іске ... әр ... ... ... мекемелер, арнайы тұрғын үйлері мен
қарттар үйлерінің маңызы зор.
Қарт адамдарға ... ... ... ең ... ... ... ... отыр. Медициналық-әлеуметтік реабилитация
негізінде қарт адамдарға дәрігерлік, әлеуметтік ... ... ... ... денсаулығын сақтау немесе бір қалыпта ұстап тұру
мақсатында ... ... ... ... Ең ... қарт ... жақсарту үшін оның салауатты өмір салтын ... ... ... ... ... ... ... дене
шынықтыру, спортпен айналысуы керек және соған адамды бейімдеу қажет. ... ... ... өзекті мәселе, ол мемлекеттік - тұрмыстық саясатын
жүргізу. Бұл ... ... қарт ... ... ... арнайы
мекемелері, қарттар үйі сияқты орындарға орналастыруы болып табылады.
Қарт адамдар ... ... ... ... ... мазмұнын қарастырып кетсек.
Онда бiрнеше бөлiмшелер кiредi.
Күндiзге келу бөлiмшесi, олар 30-ға таман зейнеткерлер мен мүгедектерге
көмек ... Онда ... ... және ... ... келу бөлiмшесi 15 адамға ғана арналған. Онда ... ... ... ... мәдени және материалдық көмектер,
тәулiктi тамақтану ... ... ... ... ... беру бөлiмшелерiнде қалалық жерлерде 120
адамға, аулдық ... 60 ... ... ... мұнда зейнеткерлер мен
мүгедектердiң күнделiктi көмектi қажет ететiн, яғни ... және ... және ... ... ... беру жұмыстары
жүргiзiледi.
Шұғыл әлеуметтiк көмек беру бөлiмшелерiнде әлеуметтiк қамсыздандырудың
кең жағдайлары көрсетiлген: әр түрлi жағдайда ... ... пен ... ету; ... аяқ киiм және ... ... ... әр түрлi материалдық көмектер; уақытша баспана тауып беру, оның iшiнде
“сенiм телефоны”: құқыктық көмек көрсету, басқада көмектiн ... ... ... ... қарт ... ... ... органдар
әлеуметтiк көмек ретiнде мынадай жұмыстар жүргiздi: жұмыссыз зейнеткерлерге
ақшалай ... ... ... ... ... ... яғни телефонның, үйдiң ақшасын төмендеттi, дәрi – ... ... ... ... және тағы да басқалар.
Сонымен қатар қарттарға әлеуметтiк-техникалық көмек беруге көңiл ... Онда ... ... алмайтын қарттарға арналған киiм –кешек,
аяқ киiм, адамдардың өмiрiне қажеттi құрал ... ... ... ... қажеттiлiгi қарастырылады.
Қартаю мен ауру – өте байланысты болып келеді, яғни екеуін бір ... ... ... ретінде қол таяқтарды, жөтелді, мүгедектер
арбасын жатқызамыз. Бірақ ... ... ... ... ... ... қарт адамдарда белсенді бола алады.
Мүмкін болатын көмек түрлері: жеткізуші ... ... ... ... ... да ... ... терапияны енгізуге
ынталандыру және оқытатын тренингтер). Өзара ... ... ... ... ... ... ... туындаған нақты мәселелерді
шешуге бағытталған. Басқаша айтқанда маманның бары ойы ... ... ... ... өзі, оның шешілу жолдары болуы керек. Мүмкін
болатын көмек түрлері: емдеу үшін ... ... ... қайнар көзін
табу, құқықтарының бұзылуы болған жағдайда мекемемен мәселені шешу. ... ... ... ... шешу ... ... болып табылады.
Өзара қарым-қатынастың көп уақыттық ... ... ... ... жатқызамыз. Бұл кезде адамды ситуацияда дұрыс түсіне
білу қажет, оның сезімдерімен ортақтасу, ... ... ... байланыстың себептерін және одан шығу жолдары іздестіру ... ... ... ... ... алады, басқа адамдармен нақтылы
қарым-қатынасты да ... ... ... ... мүмкіндіктерін, қарттарды өз үйінде
қолайлы өмір сүруіне көмектесуге жұмылдырады. Ал, арнайы күндізгі қолдауды
қажет ететін ... ... ... аумағында орналасқан күндізгі
орталықтарға бара алады.
Күндізгі орталықтардың бірнеше ... ...... ... сондай-ақ тәуелсіз және қоғымдық агенттіктер. Бұл орталықтар
білім алуында қиыншылықтары немесе физикалық кемістіктері бар ... ... ... ... ... ... ... психологтар мен
терапевтер, медбикелер, инструкторлар құрайтын кәсіби жетілген топтар ... ... ... ... мен ... ... ... алуында қиыншылықтары бар мектеп бітірген жастармен ... ... ... Өзін ... ... зат сатып алу
тамақ істеу басымдық бере отырып әлеуметтік ептіліктерін ... ... ... ... ... туа біткен және
генетикалық аурулардың жоғары ... ... ...... кеш ... аурулар мен мүгедектіктің алдын алуға
жеткілікті мән ... ... ... ... қол ... ... ... төмендеуі, бірыңғай оңалту жүйесінде
мемлекеттік органдардың іс-әрекеттерін ... ... ... ...... қауіпті және зиянды еңбек жағдайларының орын
алуы, өндірістік ... ... ... әлеуметтік
жәрдемақылардың салыстырмалы төмен деңгейі, бірқатар ... ... ... ... бойынша қарт адамның көмегін қажет ететін 823
жалғызбасты адамдарға облыстық бюджеттің қаражаты есебінен ... ай ... ... ... ... адамның күтіміне және көмегіне мұқтаж мүгедектерге ... ... ... ... ... 2732 ... ... 9 мемлекеттік
интернат-үйлері, оның 1 - ... (410 ... ... 8 облыстық
бюджеттен қаржыландырылады (2052 төсек орындық); 360 орындық 8 ... ... ... ... ... ... Республикасында интернат-үйлері аралас түрде болып келеді,
яғни қарт және жас мүгедектер бір ғимаратта, бірақ әр ... ... ... ... бір ... өтеді, қорғауға алынушылар қарым-
қатынас тапшылығын ... ... ... ... ... ... қарттар мен мүгедектерге арналған интернат-үйлерге 18 жасынан
бастап қабылданады да, өмірінің соңына дейін сонда ... бұл ... ... ... ... егде адамдар интернат-үйлерге қартайған шақта
ғана қабылданады. Бала жастағы мүгедектер мен ауру не ... ... ... ... ... ... ... діні (менталитеті),
психологиялық бейімділігі мен қабылдаулары әр ... ... ... ... жүйкенің қажуын бастан өткізе
отырып, түрлі жас ... бола ... және ... ... өте отырып, олар бір-біріне жағымсыз ықпал етеді. Бұл 5
қосымшада көрсетілген.
Интернат үйлер ... ... ... ... интернаты- 4 (1150 орындық);
қарттар мен мүгедектерге арналған жалпы үлгідегі интернат-үйлері - 5
(652 ... ... ... артта қалған балаларға арналған - 1 (350 орындық)
болып бөлінеді.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... қызметтерді көрсету стандартына ... ... 2227 ... әлеуметтік бейімдеу орталықтарында 140 адамға,
үйде қызмет ... ... 6308 ... ... ... ... ... психоневрологиялық интернатнат-үйлеріне орналастыру
кезегінің ... шешу ... ... ... ... ... психоневрологиялық интернат-үйінің ... 2011 ... ... ... ... ... уақытта
аталмыш интернат-үйіне 188 адам мемлекеттік ... ... ... ... 1656 ... ... жүргізіледі.
Сонымен қатар стационарлық үлгідегі (қарттар мен мүгедектерге арналған
жалпы үлгідегі интернат-үйлері, жүйке-неврологиялық аурулар ... ... ... қалған балаларға арналған интернат үйлері) медициналық-
әлеуметтік мекемелеріне анықтауды қажет ететін азаматтар саны келесідей
көрсетілген:
- жалпы ... ... ... - 25 ... ... ... ... - 470 адам;
- ақыл-ойы дамуы артта қалған балаларға арналған интернат үйлеріне- 110
адам.
Көрсетілген мәлеметтер интернат үйлерінің пайдаланымдағы ... ... ... ... кеңейту қажеттілігін дәлелдеп
отыр.
Қарттарға ... ... ... ... ... ... безендірілуінде мыналарға кепілдік берілуі тиіс:
• қамқорлыққа алынушылардың тәуелсіздігі мен ... ... ... және ... ... ... ... тепе-теңдікке және қауіпсіздікке қол ... ... ... ... ... және ішкі ... ... байланысты оятатын белгілі бір кеңістік);
• жеке өмірге құрмет;
• персоналдың функцияларын іске асыру үшін оның ... ... ... ... ... ... ... құралдарын алу
республикалық бюджет есебінен жүргізілген. 2008 жылы осы ... ... 63,9 млн. ... ... ... 100 ... ... қызмет көрсету
кешендік және соғыс ардагерлер үйі құрлыстары жоспарланады. Болжамдық ... ... іске ... капиталдық салымдар мөлшері 350 млн. теңгені
құрайды Әлеуметтік ... ... ... ... ... қолданылатын болады:
➢ қарттарға әлеуметтік қызмет көрсетудің стандарттарын енгізу;
➢ әлеуметтік қызметкерлер;
➢ үйде әлеуметтік қызмет көрсету бөлімшелері;
➢ медициналық-әлеуметтік мекемелер;
➢ аумақтық орталықтар ... ... ... әлеуметтік қызметтерді
азаматтарға тегін көрсету;
➢ ал ... ...... және толық төлеу шарттарында
көрсетілетін болады;
➢ мүгедектерге көрсетілетін әлеуметтік ... ... ... ... ... тілі ... қызметтерін көрсету);
➢ әлеуметтік және ... ... ... мен ... ... ... ... тұратын адамдарға медициналық-
әлеуметтік, білім беру және түзеу қызметтерін;
➢ медициналық және басқа көмек ... ... ... ... және ... қызметтер көрсету;
➢ әлеуметтік қарым-қатынасқа жәрдемдесуді көздейтін үйде ... ... ... жас ... ... ... ... қызметтерін
көрсету.
Дипломдық жұмыстың мақсатына жету үшін біз социологиялық сауалнама
жүргіздік оның ... ... ... қарт ... орны». Сауалнама
2010 жылдың қантар айында өтті.
Мақсаты: Қарт адамдардың әлеуметтік жағдайын анықтау.
Міндеттері: - қарт адамдардың ... ... ... ... ... ... ... қарттардың әлеуметтік-психологиялық мәселелерін және олардың пайда
болуын анықтау;
- қарттардың бос уақыттарын қалай өткізетінің айқындау;
Зерттеу объектісі: қарт адамдар.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... көп бөлігі мемлекет тарапынан көмекті талап етеді;
- қарттар жалғыздықты ауыр ... сол ... ... ... болады, және отбасында көптеген қақтығыстар туындайды;
- бос уақыттарында қарттар үй шаруашылығымен айналысады, теледидар
қарайды, кітап оқыйды, мәдени-тынығу мекемелеріне ... ... ... ... адамдардың әлеуметтік жағдайын ... үшін ... ... беруіңізді сұраймыз. Сіздің пікіріңізге, ... ... ... ... ... ... ... жағдайыңыз?
А) орта
Б) кәсиби-орта
В) жоғары
2. Зейнетке шыққанға дейінгі әлеуметтік жағдайыныз?
А) жұмысшы
Б) дихан
В) қызметкер
С) кәсипкер
Д) басқа
3. Отбасылық жағдайыныз_______________
4. Балаларыңыз бар ма? (жоқ ... ... ... ... жауап беріңіз)
А) бар
Б) жоқ
5. Балаларыңыз қайда тұрады?
А) Қарағанды қаласында
Б) Қазақстан республикасының басқа ауданында
В) Шет елде
6. Олар ... ... ... ... көрсетеді ме?
А) иә
Б) иә болса қаншалықты қанағаттырарлық
С) жоқ
Д) өз ... ... ... ... ... Бұрын қызмет жасаған мекемелер сізге көмек көрсетеді ме?
А) иә
Б) иә болса, ... ... ... ... ... ... беріңіз:
А) ақша тек тамаққа ғана жетеді
Б) ақша тамаққа жетеді, бірақ киім алу қиынға түседі
В) материалдық ... ... ... ... ... ... мазалайды ма?
А) иә
Б) жоқ
11. Депрессияларға ұшырайсыз ба?
А) иә
Б) ... ... ... өте ... ... ... материалдық жағдай
Б) отбасындағы қарым-қатынас
В) аталғанның барлығы
13. Денсаулығынызды қалай бағалайсыз
А) нашар
Б) ... өте ... ... Сіз бос ... ... айналысасыз?
А) кітап оқимын
Б) теледидар көремін
В) үй жануарларына қамқорлық жасаймын
С) ештеңемен айналыспаймын
Д) өз жауабыңыз_____________________________________
15. Мәдени-тынығу орындарына барасыз ба?
А) иә ... ... ... ... ... ... ... қатысқаныңыз үшін алғыс айтамыз!
Сауалнаманың қорытындылары келесі 2 кестеде көрсетілген.
2 – кесте
Сауалнамаға қатысқандардың мөлшері
|Жынысы ... |Ер ... саны |19 |11 |
|% |22% |78% ... сауалнамаға 30 адам қатысты. Қарт адамдар категориясынан.
Олардың жасы 55 жастан 80 ... ... ... тұрғын үйлерінде
өткізілді.
Сауалнамаға қатысқандардың негізгі бөлімінің білімі кәсіби-орта ... орта ... 16% ... 14% ... орта ... ... дейін әлеуметтік статустары - 54% жұмысшы, 24% - қызметкерлер,
16% - кәсіпкер, 2% дихандар. Отбасылық ... 58% ... бар, ... жесірлер. Зерттелгендердің көбінде негізгі өмір ... ... көзі ... ... 96% қарт адамдардың баллары бар, Қарағанды
қаласында 92% ... ... ал 4% ... ... ... ... ... 64%-зы ешқандай көмек көрсетпейді. Зейнетақының орта мөлшері 15-
18 мың тенге. Мемлекеттік жәрдемақыны тек 20% адам ... ... ... ... ... - ... жүргізген кезде біз әр түрлі пікірлерге кездестік. Біз ұсынған
жалғыздық қарттықтың бір ... ... ... ... ... 56 %-
зы өз-өздерін жалғызбын деп сезінбейді. Олардың 20% теледидар қарайды, ... ... 10% үй ... ... жасайды, 30% - дачаларда өсімдік
өсіреді. Қарттардың 54% депрессияға ... ал 46% ... ... 56% өз ... ... ... 44 % ... деді.
Сонымен сауалнаманы қорытындылай келе қарттардың мәселелерін 3 топқа
бөліп қарастыруға болады:
1) ... ... ... ... ... ... ... аз
қамтылу) - 64%;
2) медициналық-әлеуметтік (тұрақты медициналық күтімді қажет етеді)
18%;
3) ... ... ... ... ... ... сүйене отырып біз зерттеудің мақсатына жеттік деп
белгілейміз, ... ... ... ... ... елімізде соңғы жылдары ғана қалыптасып келе
жатқан әлеуметтік қызметкерлер үшін қарттарға деген қамқорлық кәсіби міндет
болып ... ... ... ... ... тіршілігіне
көмектесіп қана қоймай, оларды осы күрделі кезеңнен өтуге үйретуге тиіс.
Қорытынды
Конституццияның 1 бабы ... ... өзін ... ... және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады, оның ... ... – адам және ... ... ... мен ... ... әлеуметтік саясаты адамдардың денсаулығын және еңбегін
қорғауға, еңбек жалақысының мөлшеріне кепілдіктерді бекітуге, отбасыны, ата-
ананы, ... ... және қарт ... ... ... етуге,
әлеуметтік қызметкердің жүйесін дамытуға адамдардың еркін дамуына және
тиісті өмір үшін ... ... ... ... ... саясат демократиялық қоғамда азаматтың дамуын
қамтамасыз ететін жағдайларды құруға бағытталған. Адам және ... ... мен ... ең ... қазына болып табылады. Азаматтық және
адамның бостандығы мен құқығын қорғау, сақтау және ... ... ... бірі ... табылады.
Әлеуметтік саясаттың негізгі бағыттарының бірі ... ... ... ... ... жетілдіру болып табылады.
Президенттің Қазақстан халқына жолдауында Н.Ә.Назарбаев: «әлеуметтік
мәселелер мемлекет үшін приоритетті мәселенің бірі ... қала ... ... ... міндетті әлеуметтік сақтандыру туралы» заңы енгізілу қажет
деді. Әлеуметтік саланың дамуы және адамдық ресурстар Қазақстан үшін ... ... ... ... ... ... бірінші
кезектегі болып табылады, бірақ толық жеткілікті емес [24].
Жаңа ... ... ... мен ... ... ... бойынша жұмыстар жүргізілуде, ол бір ... ... деп ... ... қарт адамдарға қызмет көрсету саласында іс - әрекеттің
маңызды бөлімі болып табылады. Сонымен ... ... ... ... бірі ... отыр.
Қарт адамдардың әлеуметтік мәселелерін шешуде әлеуметтік ... өте ... ... ... ... ... қарттармен жұмыс
істеу кезінде қойылатын талаптар өте жоғары.
Қарт адамдармен жұмыс істеу ... ... ... ... ... қызметкерлерге кәсіби талаптар қойылуы керек. Яғни
олардың негізгілерін атап өтсек, олар: профессионалды ... ... ... ... ... білу, клиент пен маман арасындағы
сенімділікті білу және ... ... қарт ... ... ... ... Шет ... қарт адамдармен әлеуметтік жұмыс істеу тәжірибесін, ... ... АҚШ және т.б. ... тәжірибелерін әлеуметтік
қызметкер салыстыра отырып жұмысын іске ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғау,
әлеуметтік қамтамасыз ету, әлеуметтік реабилитация, ... ... ... ... ... әлеуметтік қызмет көрсету, әлеуметтік профилактика және
т.б. Бұл технологиялардың ... қарт ... ... ... ... қызметтер тиімді қолдану қажет.
Біздің мемлекетімізде әлеуметтік қамтамасыз ету мәселесімен ... ... ... ... ... отыр. Бұл белгілі-бір
әлеуметтік-демографиялық топтағы адамдардың ... ... ... ... шығумен қартаю процесімен байланысты. Қарт
адамдардың әлеуметтік мәселелері ... ... ... жұмыспен қамтамасыз етумен, сонымен қатар медициналық және
әлеуметтік қызметтердің ... ... ... ... адамдардың күрделі психологиялық мәселелерінің бірі жалғыздық
мәселесі болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... шешілуі керек. Сонымен қатар бұл мәселені
шешуде «қайырымдылық ... атты ... ... ... Оның құрамында
мәдениет қызметкерлері, әр түрлі мамандықтағы ... ... ... ... және ... ... ... отырған жобаны орындауда ата ұрпақтардың өмірінде көптеген ... ... ... жылы ... ... Н.Ә.Назарбаев еңбек ардагерлерімен кездесу
кезінде «Тимурлық қозғалыстың» қайта дамуының ... ... ... ... ... арасындағы ынтымақтастықтың дамуына тәжірибе мен
ақпаратты алмасуға қарт адамдардың ұсақ ... ... ... және т.б. ... ... Бұл ... ата ұрпақтың моральдық
рухын жақсартады және өсіп келе жатқан ұрпақтың ... ... Бір ... ... бұл ... ... адамдарға пайдалы әсер
етеді [24].
Әлеуметтік қорғау – бұл адамдардың өмір ... мен ... ... ... ... ... ... беретін шаралар мен шешімдердің жүйесі.
Әлеуметтік қорғау жұмыс ... ... ... ... әлеуметтік төлемдердің, әлеуметтік ұйымдардың, психологиялық
қызметтердің, түрлі қызметтердің жеңілдік ... ... және ... ... ... ... ... қысымдықтың жоғарылауына,
ертеңгі күнге деген сенімсіздікке, қанағаттанбаушылыққа, агрессивтілікке
әкеледі.
Қазақстан экономикасының көтерілуі ... ... ... ... ... нысананы құруда. Мәліметтер бойынша бюджеттің шығын бөлімінің 60
% - ы ... ... ... ... Бұл өте ... ... Олар өзінің
тиімді салымын және оған сәйкес келетін қайтарымды ... ... Оған ... ... ... ... анық ... қажет.
Қартайған адамдармен жұмыс істеу барлық елдерде барлық жағдайларда ең
ауыр ... бірі ... ... ... ... ... одан ... кетпеуі үшін жоғарғы кәсіби дайындық, түсінік және
қарттардың психологиялық ерекшелігін білу ... ... ... ... жұмысында мыналарға дайын болуы
керек.
Олардың жұмысында ризашылық аз ... ал ... ... ... ... ... тіл ... кездеседі. Әлеуметтік қызметкер өте
шолжаң және жалықтыратын қартайған адамдармен ... ... ... ... болуға дайын болуы керек.
Зерттеу жұмысын қортындылай келе ... ... ... ... ... ... жетпеген; Осыған байланысты өңдеу келесі мәселелерді
шешуді талап етеді: қарт ... ... және ... қарым-қатынас негізін қарастыру; қарт ... ... ... ... тенденцияларын дамыту.
2. Зерттеу нәтижелері қарт адамдармен әлеуметтік жұмыста қолданылуы
мүмкін.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Информационно-аналитический бюллетень за 2009 год. – ... – 52 ... ... Е.Н. Основы социально – медицинской работы. – М.: ... – 256 ... ... Республикасы Конституциясы (30.08.1995 жылдан 07.10.1998
өзгерістерімен). – ... Жеті ... 1998. – 58 ... ... ... ... ... көмек» заңы.
(17.07.2001. №246). - Алматы: Жеті жарғы, 2001. - 11б.
5. «Қазақстан Республикасындағы зейнетақымен қамсыздандыру ... ... №365). - ... Жеті ... 1997. - ... ... ... мүгедектігіне, асыраушысынан айырылу
жағдайы бойынша және жасына ... ... ... ... ... заңы ... – Алматы: Жеті
жарғы, 1998. – 12 б.
7. Қазақстан Республикасындағы халықты әлеуметтік ... ... ... - 18 ... 2001.
8. «Ұлы Отан соғысының қатысушылары мен мүгедектеріне және оларға
теңестірілген адамдарға берілетін жеңілдіктер мен ... ... ... №2247 ... - 28 ... 1995.
9. Яцемирская Р.С., Беленьская И.Т. Социальная геронтология. – М.:
Владос, 1999. – 206 с.
10. Альперович В.Д. Социальная ...... ... – 576 ... ... Е.В. ... ... - М.: Владос, 2000. – 304 с.
12. Основы социальной медицины. Учебно – методическое ... ... – М.: ... 1998. – 89 с.
13. Зарубежный и отечественный опыт социальной работы. – М.:
Социально – ... ... 1999. – 272 ... ... Г. ... аман – сау ... ... Қазақстан. – 2002
жыл. 1 қазан.
15. Александрова Т.А. Годы и заботы . – М.: ... 1990. - 206 ... ... одиночества: Пер. с анг. /Сост., общ. ред. и ... – М.: ... 1989. – 624 ... Пронина Л.И. Повышение эффективности социального обеспечения. –
М.: Экономика, 1990. – 124 с.
18. Социальная работа: Учебник. К.Н.Менлибаев, К.М.Туганбекова,
Г.Г.Черная, С.Т.Каргин. – ... ... ... 2000. – 277 ... ... работа: теория и практика: Учебное пособие. /Отв. ред.
Е.И.Холостова, А.С.Сорвина. - М.: ИНФРА – М, 2001. – 426 с.
20. Павленок П.Д. ... ... по ... – М.: ... - ... ... и методика социальной работы. Под. ред. П.Д.Павленка. –
Выпуск 1. – М.: ГАСБУ, 1993. – 352 с.
22. Справочное ... по ... ... /Под. ред. ... – М.: ... 1997. – 238 с.
23. Современная западная социология: Словарь. – М.: Политиздат, 1990.
24. ... А.Ж. ... ... құқығы. Оқу құралы. – Қарағанды:
Қаржы институты, 2001. – 145 ... ... Н.А. ... – это ... ... ... /Казахстанская
правда. – 2001. – 22 марта.
26. Регионы Казахстана. Сборник Агентства ... ... ...... Рауан, 2002. – 152 с.
27. Джумабаев С.К. Социальная политика. – Алматы: Қазақ университеті,
2002. – 184 ... ... У.Б. ... ... система. – Алматы:
Ғылым, 2000. – 153 с.
29 Щукина Н.П. Вынужденная ... ... ... ... политика.— М.: Луч, 1993. – 146 с.
30 Пантелеева М.И. Экономические основы социальной работы. - ... 2000. – 102 ... ... ... ... ... словарь./ Под общ.
ред.В.И. Жукова.— М.: ВЛАДОС, 1997. – 114 с.
32 ... ... по ... ... /Под ред. А.М. ... М.: ... 1997. – 118 ... Теория и методика социальной работы /Под ред. П.Д. Павленка. -
М..
ГАСБУ, 1995. – 127 с. - Вып. ... ... В.Н. ... в социальную работу.- М.: ВЛАДОС, 2000. –
134 с.
35 ... К.Н., ... К.М., ... Г.Г., Каргин С.Т.
Социальная работа: Уч. пособие.- Караганда: Изд-во КарГУ, 2000. – 114
с.
36 Овчарова Р.В. Справочная книга ... ... М.: ... – 98 ... ... ... Курс лекций / Под общей ред.
М.А. Галагузовой.- М.: ... 2000. – 182 ... ... ... / Под ... ред. ... ... н/Д.:
Феникс, 1999. – 156 с.
39 Технологии социальной работы: Учебник / Под общей ред.
проф. Е.И. Холостовой.- М.: ... 2001. – 168 ... ... ... Учеб. пособие для студ. ... ... ред. В.А. ... – М.: Гуманит. изд. Центр ВЛАДОС, 2002. – 272с.
Қосымша 1
Қарт адамдардың категорияларының жіктелуі
Қосымша 2
Қазақстан Республикасындағы қартаю процесі
Қосымша ... ... ... ... шығу жасы
|елдер ... ... |
|1 |2 |3 ... |67 |67 ... |70 |70 ... |65 |60 ... |65 |62 ... |80 |81 ... |60 |55 ... |63 |58 ... ... ... ... жас ... бойынша кезеңдері
|Кезеңдер |Жас ... |
|1 |2 ... ... даму ... |- ... 7 күнi |- ... |3-4 ... ... |
| |7 ... ... ... шақ | ... шақ |14 ... дейiн |
|Даму ... |25 ... ... |
| |45 ... ... |
|Орта жас | |
| |65 ... ... ... ... ... | |
| |85 ... дейiн |
|Өзiндiк қартаю | |
| |85 ... ... ... терең кезеңi | ... ... мен ... арналған интернат-үйлеріндегі жалпы көрсеткіш
|Облыс/қала ... ... ... |
| | ... |
|1 |2 |3 ... облысы |7 |458, оның ... ... – 240 ... ... |1 |245, оның ... ... – 153 |
|Алматы облысы |3 |590, оның ... ... – 451 ... облысы |1 |122, оның ... ... – 92 ... ... ... |8 |1132, оның ... қарттар – 778|
|Жамбыл облысы |3 |449, оның ... ... – 367 ... ... ... |4 |580, оның ... қарттар – 233 |
|Қарағанды облысы |5 |637, оның ... ... – 476 ... ... |1 |166, оның ... ... – 77 |
|Қостанай облысы |6 |582, оның ... ... – 473 ... ... |1 |130, оның ... ... – 87 |
|Павлодар облысы |3 |526, оның ... ... – 397 ... Қазақстан облысы|2 |419, оның ішінде қарттар – 287 ... ... ... |1 |258, оның ... қарттар – 162 |
|Астана қаласы |1 |233, оның ... ... – 148 ... ... |1 ... ... қарттар – 310 |
|Барлығы |48 |6867 ... ... ... ... әзірлік және оны өткізу
бағдарламасы
| | | ... ... ... ... ... |
|1 |2 |3 ... ... ұрпақтар қоғамына» деген |Мемлекеттік органдардың |
| ... ... ... ... ... ... |
| |жылына әзірлік және оны өткізу ... ... ... |
| |жөнінде облыстарда, аудандар мен| |
| ... ... | |
| ... және ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... орынбасарлары етіп | |
| ... ... ... | |
| ... ... | ... ... ... аудандардың |Облыс, қала, аудандардың |
| ... ... ... ... |
| ... ... және оны ... | |
| ... ... | |
| ... қарт адамдардың| |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... | ... ... ... жылына |Ардагерлер ұйымдарының орталық|
| |арналған Республикалық, аймақтық|кеңесі, Еңбек және ... |
| ... ... ... ... ... | ... ... және ... | ... ... Ақпарат |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... | ... және халықты әлеуметтік |
| |Әлеуметтік-тұрмыстық қызмет |қорғау министрлігі, облыс, |
| ... және өзге ... ... ... ... |
| ... мұқтаж жалғызілікті | |
| ... ... | |
| ... | |
| ... ... ... | |
| ... қамтамасыз ету. | |
|5 ... ... ... ... ... және халықты әлеуметтік |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ұйымдармен ынтымақтасуды |істер министрлігімен бірлесіп |
| ... қою | |
|6 ... оқу ... базасында |Білім, мәдениет және ... ... ... ... |сақтау министрлігі |
| ... ... ... және | |
| ... ... ... |
| |ашу ... қарастыру | |
|7 ... ... ... ... қала, аудандар |
| ... ... ... ұйымдар, |
| ... ... ... |кәсіпорындар, мекемелер |
| ... ... ... ... |
| ... ... кәсіпорындар | |
| |мен ... ... ... | |
| ... қайта жаңғырту | |
|8 ... ... ... ... және ... ... |
| ... Халықаралық қарттар |министрлігі, мемлекеттік |
| ... ... және оның ... ... ... |
| |өткізілуін кеңінен көрсету | |
| ... 1999 жылы қарт ... |
| ... ... ... | |
| ... ... құру мәселелерін| |
| ... ... ... ... | ... ... ... ... атаулы көмек |Қазақстан Республикасының |
| ... үшін аз ... ... және ... ... |
| ... қолдау жөніндегі ... ... |
| ... ... қаражат тарту |бұқаралық ақпарат құралдары, |
| ... ... ... ... ... мен ... |
| | ... ... ... |Ұлы Отан ... ... ... |
| ... қоғамдық |Ақпарат және қоғамдық келісім |
| ... тыл ... ... |
| ... және ... ... ... құралдары |
| ... ... | |
| ... ... өмір ... | |
| ... ... ... | |
| ... стол ... | ... ... болашағы үшін» |Қазақстан Республикасының |
| ... ... ... ... және ... ... |
| ... қарт адамдарға |министрлігі, мемлекеттік |
| ... ... ... ... ... ... |
| |жөнінде «Қамқорлық» | |
| ... ... ... | ... |Мемлекеттік басқару ... ... мен |
| ... ... қалалар,|аудандардың әкімдері және |
| ... ... ... ... басқару органдары |
| |қоғамдық мәні бар әр түрлі | |
| ... ... ... аға| |
| ... ... ... | |
| ... ... | ... ... ... ... тарихи, |Ақпарат және қоғамдық келісім |
| |ғылыми-көпшілік ... ... |
| ... ... ... – жан | |
| ... атты қайырымдылық | |
| ... ... | ... ... жас
74 жас
75 жас
89 жас
90 жастан жоғары
Ұзақ өмір ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 6 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Т12М3Б – 240 турбобұрғысы60 бет
Атыс қаруы құрылысы оны пайдалану күту және сақтау6 бет
Егде адамдарға әлеуметтік қызмет көрсетулер12 бет
Жаза жүйесі түсінігі және мәні19 бет
Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары түсінігі11 бет
Педагог-психологтың қарттармен жүргізілетін жұмыс технологиялары22 бет
Пестицидтер және оның түрлері4 бет
Пестицидтермен уланудың түрлері4 бет
Сырттай iс жүргiзу тәртiбi9 бет
Тереза Ана4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь