Паскаль – бағдарламалау тілі


Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І . Паскаль . бағдарламалау тілі
1.1 Паскаль бағдарламалау тілі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Паскаль тіліндегі операторлар бөлімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7

ІІ. Рекурсивті алгоритм
2.1. Рекурсивтік алгоритмдер және рекурсивтік анықтамалар ... ... ... ... ... ... 29
2.2. Рекурсивтік ішкі программалар және оларды пайдалану ... ... ... ... ... ... 31
2.3. Іріктеу есептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .50
Пайдаланылған әдебиеттер

1.В.Б.Попов. Турбо Паскаль. Для школников. М:. «Финансы и статистика» 2001. 528 стр.
2.Г.Григас.Начало программирования.Книга для учащихся. Москва. «Просвещение». 1987. 110 стр.
3.С.А.Абрамов. Е.В.Зима «Начало программирования на языке Паскаля. Москва . «Наука» Главная редакция физика-математической литературы. 1987. 112 стр.
4.В.Н.Кирнос. Язык Паскаль и численные методы. Учебное пособие для студентов технических специальностей ВУЗов. Кокшетау 2004. Изд. Келешек. 254 стр
5. Б.Қ .Науысбеков, Е.Қ .Балапанов, К.З.Халықова, А.Б.Дәулетқұлов. Паскаль тілінің негіздері. Әдістемелік құрал. Алматы: Рауан, 1998-128 бет.
6.А.Б.Дәулетқұлов , С.С.Алғазы. Паскаль тілінде программалау негіздері:Алгоритмдеу және программалау. Методикалық құрал.-Алматы: ЖТИ, 2005-154 бет.
7.Б.Бөрібаев. Р.М.Дүзбаева , А.М.Махметова. Информатика және есептеуіш техника негіздері. Есептер мен жаттығулар жинағы. Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқу құралы. Алматы «Мектеп» 2005:-104 бет
8.Йенсен К., Вирт Н. Руководство для пользователя и описание языка. – М., 1982. 151 с.
9. Пильщиков В.Н. Сборник упражнений по языку Паскаль. – М.: Наука, 1989. – 160 с.
10.Грэхем Р. Практический курс языка Паскаль. – М.: Радио и связь. 1986 – 200 с.
11. Бутомо И.Д., Самочадин А.В., Усанова Д.В. Программирование на алгоритмическом языке Паскаль. – Л.: Издательство Ленинградского университета, 1985. – 216 с.
12. Абрамов В.Г., Трифонов Н.П. Введение в язык Паскаль. – М. :Наука, 1988.-320 с.
13. Рашбаев Ж.М. Функция,процедура және рекурсия.Әдістемелік нұсқау-Атырау:АМУ ЖАТО.2002
14.Динисламов Ж. Turbo Pascal 6.0.ортасында программалау-II.Оқу құралы.-Қызылорда-2002. 140-бет.

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге


Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
.........................................3
І . Паскаль – бағдарламалау тілі
1.1 Паскаль бағдарламалау
тілі........................................................................
......6
1.2 Паскаль тіліндегі операторлар
бөлімі.............................................................7
ІІ. Рекурсивті алгоритм
2.1. Рекурсивтік алгоритмдер және рекурсивтік
анықтамалар........................29
2.2. Рекурсивтік ішкі программалар және оларды пайдалану
........................31
2.3. Іріктеу
есептері....................................................................
..........................40
Қорытынды...................................................................
........................................49
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
...............50
Кіріспе
Компьютерде шығарылатын есептердің күрделенуіне байланысты
программалардың көлемі өсіп, оларды жазу, оқу, түзету күннен-күнге
қиындап келеді. Белгілі бір өндірістік мәселенің мезгіл – мезгіл
қайталанып отыратын есептеу программалары ұзақ уақыт пайдаланылады,
олар күнделікті өмір талабына сәйкес өзгертіліп, түзетіліп отыруы
тиіс. Осыған байланысты программа құруды, түсінуді, өзгертуді
жеңілдететін тәсілдер жасалған, олар құрылымдық (структуралық)
программалау деп аталады.
Программа адамның түсінуі мен қабылдауына ыңғайлы жүргізуге
бағытталған тәсілдер жиынын құрылымдық программалау деп атайды. Әрбір
программа бөліктері бір – бірімен тығыз логикалық байланыста болады,
оның бір жерінен екінші бір жеріне «секіру» болмауы тиіс.
Құрылымдық программалау – goto операторынсыз программалау болып
саналады, яғни шартсыз көшу операторын мүмкіндігінше пайдаланбау
керек. Сол себепті программа бөліктері соларда көрсетілген тәртіп
бойынша мәліметтерді өңдеу ережесін орындайтын логикалық
құрылымдардан тұрады. Кез келген программа саны шектеулі стандартты
логикалық құрылымдардан құралады. Негізгі логикалық құрылымдар туралы
бұдан бұрын айтылған болатын, олар:
Сызықтық құрылым - операторлардың немесе олардың топтарының жазылу
реттілігімен тізбектеле орындалуы;
Тармақталу – берілген шарттың орындалуы – орындалмауы бойынша алдын
ала көрсетілген бірнеше (көбінесе екі) мүмкіндіктің бірін таңдауды
жүзеге асыратын басқару құрылымы;
Қайталау – көрсетілген шарттың орындалуына байланысты операторлар
тобының циклде қайталануы.
Бұл құрылымдардың ең басты ерекшелігі – олардың орындалу
алгоритмдерінің бір кіріс және тек бір шығыс сығызы болады. Мұндағы
әрбір құрылымдық бірлік – бір оператордан, біріктірілген операторлар
тобынан немесе қабаттастырылған құрылысдардан да тұруы мүмкін.
Қазіргі кездегі программалау технологиясы «жоғарыдан төмен қарай»
орындалатын әрекеттерді біртіндеп айқындау тәсілін кең пайдаланады.
Осы технологияға сәйкес күрделі есептің белгілі бір бөлігі тәуелсіз
қарастыруға, шығаруға болатын блок – қосалқы программа ретінде
құрылуы мүмкін. Осындай құрылымда күрделі программаны – сатылы түрде
жинақталған тәуелсіз қосалқы программадан құруға болады.
Әдетте, циклден тыс кейбір әрекеттер тізбегін программаның
бірнеше жерінде қайталауға тура келеді. Практикалық есептерге
программа құрғанда үлкен программаның белгілі бір бөлігін әр түрлі мәндер
бойынша бірнеше рет пайдалануға тура келеді. Мұндай бір типтес программа
бөлігін программаның әр бөлігінде қайталап жаза бермеу үшін оны
жеке қосалқы программа ретінде бөліп жазған ыңғайлы.
Жеке программа түрінде бөлек жазылған, қажет кезінде оған
оралып, оны пайдаланып отыруға болатын негізгі программаның арнайы
бөлігін көмекші немесе қосалқы программа (подпрограмма) дейді. Қосалқы
программада бірнеше операциялардың біріге отырып толық орындалуын
қадағалап, программаның негізгі бөлігінде оның тек атын көрсету
арқылы бір рет орындаумен шектелуге болады:
• негізгі программаның көлемі кішірейеді;
• негізгі программада пайдаланылған айнымалыларды қосалқы
программада пайдалануға болады;
• қосалқы программаға берілген жады ұяшықтарын ол орындалмай
тұрғанда, бос ұяшық ретінде (бос айнымалы ретінде) пайдалануға
болады;
• қосалқы программаны пайдалану құрылымдық программалауға
мүмкіндік береді.
Құрамында қосалқы программалар тәрізді құрылымдық программалау жабдығы
бар Турбо Паскаль тілі процедураға бағытталған тіл деп аталып
жүр.
Қайталанатын әрекеттерді қайта жазып көшіруге көп уақыт
кетірмеу үшін Турбо Паскальда қосалқы программалар ретінде
функциялар мен процедураларды қолданылады. Процедуралардың циклдерден
айырмашылығы, олар программаның әр жерінде оператор тізбегі өзгермей,
тек бір рет қайталанып отырады, яғни әр пайдалану кезінде бір рет
қана орындалады.
І. Паскаль – бағдарламалау тілі
1.1 Паскаль бағдарламалау тілі
Паскаль бағдарламалау тілі (француз математигі және философы Блез
Паскальдің (1623-1662) құрметіне) 1968-1971 ж.ж Информатика Институты
Швейцариялық жоғарғы политехникалық мектептің директоры, профессор Никлаус
Вирттың еңбегімен құрастырылған. Паскаль тілі алғашында бағдарламаны
жүйелік деңгейде оқу үшін, кейіннен кеңейтілген көлемде кәсіби
бағдарламалау құралы болып құрастырылды.
Бұл Паскаль бағдарламалау тілін баѓдарламашылар кең көлемде
пайдалануға төмендегідей себептер себепші болды:
✓ Паскаль өзінің тиімді, жинақты сипаттамасының арқасында үйренуге
жеңіл әрі оңай;
✓ Паскаль бағдарламалау тілі программистерге басты концепциялы
алгоритмдер мен бағдарламаны жобалау үшін фундаментальді, жеңіл және
соншалықты тиімді құрал болды;
✓ Паскаль тілі мәліметтер мен бағдарламалық жобаның құрылымын анық
және айқын көрсете білді;
✓ Паскаль тілі бағдарламаның дұрыстығын дәлелдейтін әдістемелік құрал
ретінде үлкен орын алды және осы бағдарламаның дұрыстығын дәлелдеуді
программаның өздік басқару тәсілі арқылы дәлелдеді;
✓ Паскаль тілін қолдану өңделетін бағдарламаның Паскаль талаптарына
сай болуын ескеруі тиіс:
a) Аралас бағдарламадағы сипаттамаға
b) Бағдарламаның орындалмаған кездегі компиляциясына сай болуын тексеру.
✓ Паскаль тілі қолданылуына қарай қарапайым да жеңіл екі түрге
бөлінді: циклді және тармақты.
1.2 Паскаль тіліндегі операторлар бөлімі
Программаға енетін айнымалылар мен тұрақтыларды сандарды пайдаланып
түрлі әрекет орындай алатын сөйлемдерді Паскаль тілінде операторлар, ал
алгоритмдік тілде командалар деп атайды.Операторларды қарапайым және
күрделі деп екі топқа бөледі.Begin және end түйінді сөздерді операторлық
жақшалар деп аталады.Сәйкесінше begin-ашылатын, end-жабылатын
жақшалар.Оператор дегеніміз-алгоритмді жүзеге асыру барысында орындалатын
іс-әрекеттерді анықтайтын тілдің қарапайым сөйлемі.Олар жазылу ретіне қарай
біртіндеп бірінен кейін бірі тізбектей орындалады.Операторлар бір бірінен
нүктелі үтір(;) арқылы бөлініп жазылады.Оқуға,түсінуге қолайлы болу үшін
бір жолға бір оператор жазылады.Қағазға программа мәтінін басып шығарарда
орын үнемдеу үшін немесе экран бетіне көбірек символ жазу мақсатында бір
жолға бірнеше операторжазуға да болады.Бірақ бір жолға орналасатын
операторларды құраушы символдар саны 256 символдан артпауы қажет.
Сонымен операторлардың жалпы жазылу түрі төмендегідей болады.
BEGIN
1-оператор;
2-оператор;
..................;
n-1-оператор;
n-оператор
END.
{соңында; немесе.}
Құрама немесе күрделі операторлар бірнеше қарапайым операторлардан
құралып,бір оператор сияқты орындалады.Осындай құрама операторлар
операторлық жақша болып саналатын BEGIN және END сөздері арасына
жазылады.Жол арасына не соңына жүйелі жақшаға ({})немесе(**) алынған
түсініктеме сөздер жазуға болады.Түсініктеме сөздерді орыс,қазақ сондай-ақ
кез келген ұлттық алфавит әріптерімен жазуға болады.
Операторларды пайдаланып айнымалыға мән меншіктеуге, берілген
мәліметтерге амалдар қолдануға,программаны басқаруға,мәндер енгізуге және
шығаруға,процедуралар мен функцияларды орындауға болады.
Паскаль тіліндегі опреаторлар қарапайым және құрама күрделі құрылымды
болып екіге бөлінеді.
Қарапайым операторлар деп құрамына басқа операторлар енбейтін
меншіктеу,шартсыз көшіру,процедура шақыру операторларды айтады.
Құрама операторлар бірнеше операторлардан құралады,оларға: шартты
операторлар,таңдау операторы,қайталау операторлары
жатады.Сонымен,операторлар орындайтын қызметіне байланысты жіктелуін
көрсетеді.
Программа тақырыбына мысал келтіреміз.
PROGRAM атау (INPUT, OUTPUT);
түрінде болуы тиіс.
Кез келген программада INPUT және OUTPUT стандартты процедуралар
қолданылатындықтан,оларды жазбауға да болады.Ал егер программада басқа
стандартты пайдаланылатын болса,олардың атаулары программа атауынан соң
жақша ішіне үтір арқылы бөлініп жазылады.
Программаның сипаттау бөлігінде аталып өткен 7 түрлі сипаттаудың
барлығының да болуы шарт емес көбінесе,тек var-айнымалыларды сипаттау
бөлігі және begin,end сөздерімен қоршаған операторлар бөлімінің болуы
міндетті.
Паскаль тілінің қарапайым операторлары
Қарапайым операторлар құрамына ішіне басқа бір оператор енбейді.Ал
күрделі операторлар ішіне бірнеше қарапайым операторлар еніп тұруы мүмкін.
Программалау тілдерінің қарапайым операторларына:меншіктеу,шартсыз
көшу,енгізу-шығару операторлары мен бос оператор және процедураларды
орындау шақыру операторлары жатады.
Ал күрделі немесе құрама операторларға: шартты көшу,қайталау цикл,
таңдау,жалғастыру, тіркестіру т.б.операторлар жатады.
Меншіктеу операторы.Меншіктеу операторы барлық тілде пайдаланылатын
негізгі оператор болып табылады.Математикадағы қарапайым теңдеу тәрізді
айнымалыларға сандық символдық та болуы мүмкін мән беру бұл жағдайда
меншіктеу операторы деп аталады.
Меншіктеу операторы жазылған өрнектің мәнін есептеп,оны айнымалыға
меншіктеу үшін қолданылады.Өрнек мәнінің типі айнымалының типіне міндетті
түрде сәйкес келуі тиіс.Кейде нақты түрдегі айнымалыға бүтін сан мәнінің
меншіктеуге болады,ондайда бүтін сан нақты санға айналып кетеді.Меншіктеу
операторының жазылу ережесі пішімі төмендегідей болады:
;=;
мұндағы -айнымалы идентификаторы, :=- меншіктеу белгісі
яғни айнымалының мәні өрнектің есептелген сан мәнін қабылдайды;
-арифметикалық өрнек немесе сан.
Бұл оператор екі міндет атқарады:
1.Айнымалылардың белгілі мәндері бойынша арифметикалық өрнектің
сандық мәнін есептейді.
2.Табылған мән айнымалы атауына меншіктеледі яғни анықталған мән сол
айнымалыға сәйкес компьютер жады ұяшығына орналасады.Мұнда әдеттегі теңдік
белгісі мен программалау тіліндегі меншіктеу белгісін шатастырмау
қажет.Олар ұқсас болғанымен, мағынасы жағынан өзгеше.
Мысалы,х=5өрнегі х-тің мәні 5-ке тең дегенді білдіреді де, х:=x+3
өрнегінің дұрыс мағынасы жоқ.Ал х:=5 өрнегі x айнымалысына арналған ұяшыққа
5 санын жазамыз дегенді білдіреді.Ал енді х:= х+3 өрнегі де дұрыс, өйткені
бұл бұрынғы х ұяшығында тұрған санға 3 санын қосып х ұяшығына қайта
орналастыру дегенді білдіреді.
Меншіктеу операторы тек арифметикалық өрнектер үшін ғана емес
логикалық және символдық өрнектер үшін қолданылады.
Мысалы,егер К:=A AND B,мұндағы А-ақиқат, ал В-жалған болса, онда К жалған
мән қабылдайды.К ақиқат мән қабылдау үшін А және В мәндері бірдей ақиқат
болуы қажет, өйткені AND сөзі ЖӘНЕ деген ұғымды білдіреді.
Символдық мән арқашанда апостроф алгоритмдік тілде қос тырнақша ішіне
алынып жазылады.
Меншіктеу операторын пайдаланғанда айнымалы атауының типі мен
қабылдайтын мәннің типі бірдей болуы қажет.
Себебі оператордың оң жағындағы өзнек логикалық типте,ал айнымалы
сипатталуы бойынша нақты типте деп көрсетілген.
1-мысал.Берілген өрнектердің қайсысы меншіктеу операторы болатыны немесе
болмайтыны көрсетіліп, оған түсінік берілген.
| Өрнек | Түсініктеме |
| a:=b |болады |
|a=c+1 |болмайды, орнына алынған |
|a:b-sqr(4) |болмайды, орнына алынған |
|a*x+b:=0 |болмайды,сол жақта орнына өрнек алынған |
|z:=0 |болады |
|z:=z+5 |болмайды 1.4 орнына 1,4 алынған |
|z:=z+1,4 |болады |
|z:=z |болмайды, мол жақтағы атаудың таңбасы |
|-z:=y |болмауы тиіс |
2-мысал. Орналасу тәртібі төмендегідей:
а)К:=К+М;
М:=2*М;
ә)М:=2*М;
К:=К+М;
бірнеше операторлар берілген.
К мен М-нің кез келген бастапқы мәндерінде а) және ә) пунктерінде К мен М-
нің соңғы мәндері бірдей болама.
Жауабы: М-нің мәні бірдей,ал К-нің мәні әртүрлі болады.Себебі, К=2,M=4
деген бастапқы мән берсек, онда
а)орналасуы бойынша:
К:=К+М=2+4=6; К=6,ал М:=2*M=2*4=8, M=8 болады;
ә) орналасуы бойынша:
М:=2*M=2*4=8; K:=K+M=2+8=10;K=10 болады.
Бұл мысалдан операторлардың орналасу тәртібін қалауымызша өзгерте беруге
болмайтығын көруге болады.
Көшу операторы. Көшу немесе шартсыз көшу операторы операторлардың рет-
ретімен орналасуын бұзып,келесі атқарылуды,яғни белгісі бар операторға
көшуді орындайды.Бұл оператор GOTO көшу түйінді сөзінен басталады да, одан
кейін LABEL бөлімінде сипатталған белгі атауы жазылады.Көшу операторының
пішімі:
GOTO;
мұндағы-LABEL бөлімінде сипатталған белгінің біреуі.
Жоғарыда айтылғандай программадағы белгі, белгіленетін оператордан қос
нүкте арқылы бөлініп жазылады.Мысалы,белгі бөлігінде:
LABEL 20 SUM;
берілсе, онда GOTO операторында тек осы белгілер ғана пайдаланылады,яғни
GOTO 20;
немесе
GOTO SUM;
Жалпы дұрыс құрылған программалау ережесі бойынша шартсыз көшу
операторын қолданбауға тырысу керек.Ол программаны оқуды,мәтінін ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алгоритмдеу, қасиеттері, негізгі құрылымдары. паскаль бағдарламалау ортасы16 бет
Turbo Pascal жүйесінде жолдарды ұйымдастыру технологиясы22 бет
Turbo Pascal жүйесінде массивтерді ұйымдастыру технологиясы39 бет
Turbo Pascal жүйесінде процедураларды ұйымдастыру технологиясы16 бет
Ішкі бағдарламалар15 бет
Алгоритмдерді құрылымын негізге ала отырып құрастыру188 бет
Ақпараттық қауіпсіздік жайлы34 бет
Бағдарламалау(программалау) технологиясы20 бет
Жалпы білім беретін орта мектепте информатика курсының мазмұны28 бет
Информатика пәнінің сұрақтары8 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь