Жылқы шаруашылығы

Жоспар

I. Кіріспе

II. Негізгі бөлім

1. Жылқының анатомиялық және физиологиялық құрылысы.
2. Қаңқа.
3. Бұлшық еті.
4. Жылқы тұрпаты (конститутция).
5. Жылқы жасын тісіне қарап айыру.
6. Жылқыны азықтандыру.
7. Жылқы тұқымы.

III. Қорытынды бөлім
Жылқы шаруашылығы.
Басқа мал түлігінің ішінде жылқының алатын орны ертеден-ақ ерекше болатын. Өндіргіш күштер мен техниканың мыңдаған жылдар бойы жетілуіне орай жылқының мән маңызы да өзгереді. Жылқы шаруашылығы бұрынғыдан жетілдіе түсті. Жылқының щаруашылыққа пайдалы қасиеттері ұшан-теңіз. Ол мінсе көлік, сүті – қасиетті диеталық сусын, еті-дәмді тағам. Осы қасиеттерін былай қойғанда ертедегі диқандар оны жер өңдеуге пайдаланып, еңбек өнімділігін арттырған. Жылқының әскер мен спортқа пайдалануы да оның маңызының күшейіп, мәнінің артуына зор ықпалын тигізеді. Бұл салада өндірілетін бағалы тағамдармен қатар, жылқы терісі жеңіл өнеркәсіптік былғары бұйымдарына, вакцина және қан сарысуын жасауға кеңінен пайдаланылады. Халықаралық көрмелерде де жылқвға деген талап-тілек артып отыр.
Еліміздің ерте кезден ақ Жылқы тұқымымен даңқы шыққан. Қазақ жылқылары төзімділігі, сыртқы орта жағдайына көнбістілігімен, жыл бойы үйірде болуға бейімделген ерекше көзге түскен. Әсіресе, республиканың шөл және шөлейт аймағында және таулы жайлымдардағы аудандарда жылқы өсіру тиімді. Мұндай жайлымдарға малдың басқа түріне қарағанда үірлі жылқылар жақсы жайыла алады. Жылқы шаруашылығының дамуы, олардың алынатын өнімінің молаюы өсірілетін жылқының тұқымдық сапасының жетілдіруіне байланысты.
Қазақстанның кең байтақ жерінде жылқының жоғарғы өнімді 17 тұқымы өсіріледі. Олардың ішінде республикамыздың өзінде шығарылған салт мінілетін-жегілетін қостанай жылқысы және ет-сүт бағытындағы көшім және жаңадан шығарылған мұғалжар жылқы тұқымдары бүкіл елемізге мәлім.
Қазіргі кезде жылқы санын арттыру, оны өз төлінен өсіру, ауыл шаруашылығы және тасмалдау жұмыстарына тиімді пайдалану міндеттері қойылуда. Шаруашылықта құлын өсіріп, етке сойылатын жылқыны мемлекеттік сатып алу тәртібі белгіленнеді. Қазақстанның тиісті аймақтарында етті бағыттағы тебінді жылқы шаруашылығын жетілдіру, сондай-ақ қымыз өндіретін фермалар ұйымдастыру мәселелері де қарастырылған. Жылқы өсіру мен айналысатын кісілерді материалдық ұйымдастыруды күшейту шаралары да қарастырылуда. Бұрыннан бар тұқымдарды, аталық із бен аналық ұяларды одан әрі жетілдіру және жаңадан шығару мақсаты мен жылқы шаруашылығында селекцичлық тұқымды асылдандыру жұмыстарын жақсарту жөнінде көптеген шаралар белгіленуі қажет. Жуық арадағы 10-15 жыл жүзінде отандық жылқы шаруашылығы асыл тұқымды, жұмысқа пайдалану, спорттық және өнімді бағытта өркендейтін болады.
        
        Жылқы  шаруашылығы.
Басқа мал түлігінің ішінде жылқының алатын орны ертеден-ақ
ерекше болатын. Өндіргіш ... мен ... ... ... бойы
жетілуіне орай жылқының мән ... да ... ... ... ... түсті. Жылқының щаруашылыққа пайдалы қасиеттері ұшан-
теңіз. Ол мінсе көлік, сүті – қасиетті диеталық сусын, ... ... ... ... ... ... ... оны жер өңдеуге пайдаланып,
еңбек өнімділігін арттырған. Жылқының әскер мен спортқа пайдалануы да ... ... ... артуына зор ықпалын тигізеді. Бұл салада
өндірілетін бағалы тағамдармен қатар, ... ... ... ... ... ... және қан ... жасауға кеңінен
пайдаланылады. Халықаралық көрмелерде де жылқвға ... ... ... ерте ... ақ ... ... ... шыққан.
Қазақ жылқылары төзімділігі, сыртқы орта жағдайына көнбістілігімен, жыл
бойы ... ... ... ... ... түскен. Әсіресе, республиканың
шөл және шөлейт аймағында және таулы жайлымдардағы аудандарда жылқы ... ... ... малдың басқа түріне қарағанда үірлі жылқылар
жақсы жайыла алады. Жылқы шаруашылығының дамуы, олардың алынатын ... ... ... ... ... ... ... кең байтақ жерінде жылқының жоғарғы ... ... ... ... ... ... өзінде шығарылған салт
мінілетін-жегілетін қостанай жылқысы және ет-сүт бағытындағы көшім және
жаңадан ... ... ... ... ... елемізге мәлім.
Қазіргі кезде жылқы санын арттыру, оны өз төлінен өсіру,
ауыл шаруашылығы және тасмалдау ... ... ... ... ... ... ... етке сойылатын жылқыны мемлекеттік
сатып алу ... ... ... тиісті аймақтарында етті
бағыттағы тебінді жылқы шаруашылығын жетілдіру, сондай-ақ қымыз өндіретін
фермалар ұйымдастыру мәселелері де ... ... ... ... ... ... ... күшейту шаралары да
қарастырылуда. Бұрыннан бар ... ... із бен ... ... одан
әрі жетілдіру және жаңадан шығару мақсаты мен жылқы ... ... ... ... ... ... көптеген
шаралар белгіленуі қажет. Жуық ... 10-15 жыл ... ... жылқы
шаруашылығы асыл тұқымды, жұмысқа пайдалану, спорттық және ... ... ... ... және ... ... сыртқы пішіні, яғни экстерьерді , оның анатомиялық
және физиологиялық жүйесіне көп ықпалын ... ... ... жақсы білу қажет, ол үшін олардың қозғалыс мүшелерін, ішкі
секреция бездері туралы ... жете ... ... ... қозғалыс мүшелері екіге бөлінеді...
Сүйек пен буындардан тұратын қаңқасы енжар мүшеге жатса,
бұлшық еттері белсенді ... ... ... денесінің қатты негізін құрайды және ағзада тіреу мен ішкі
мүшелерді сыртқы әсерлерден қорғау ... ... ... ... ... ... Олар ... малдың сүегінен гөрі үлкен, тығыз және үлкен
келеді. ... ... ... ... ... ... ... екі есе артық, ал созылу мықтыоығы жез бен ... тең. ... ... ет ... ... Олар қаңқамен дәнекерлесіп, ... ... ... Бұлшық еттердің көпшілігінің ұшы сіңір болып
бітеді. Қаңқа сүйектен, ... және оны ... ... ... ... арқау және шеті деп бөлу қабылданған. ... – бас ... ... ... төс ... ... ... құймышақ
бөліктері, шеткі сүйектерге – кеуде мен жамбас ұштары мен жалғастыратын
сүйектер жатады.
Бас сүйектер мен ми ... ... ... ... бет жақ ... ... тұмсық пен ауыз қуысын және көз
ұясын, ал ми ... ... бас ... ми ... қуыс ... Бас ... түзетін қарақұс мойын омыртқамен буын ... ... ... ... омыртқа жотасы, яғни, омыртқа желісі болып табылады.
Жылқыда ол 7 – мойын, 18 арқа, 7 бел, 5 – ... және 17-19 – ... ... ... ... омыртқа жотасының өзегі
өтеді де, онда ... ... Ал ... ... ... ... ... жотасын қозғалысқа келтіреді.
Дене қаңқасының кеуде бөлігіне қабырғалар мен төс сүйектері
кіреді. Қабырғалар мен төс сүйектері ... ... мен төс ... омыртқаларымен жалғасып, көкірек қуысын құрайды. Көкіректе ... ... ... ... мүшелер орналасады. Омыртқаның құймышақ бөлігі
омыртқамен тығыз қосылса біткен құмышақ сүйектерінен тұрады.
Кеуде ... ... ... ... жауырын, тоқпан
жілік, алдынғы сан сүйектері, тізе, жіліншек пен бақай ... ... ... ... ... ... атқаратын екі бақайы болады.
Тоқпан жілікті жаурынмен жалғастырып тұратын жаурын-иық буыны иық
сүйегінің әр жақа ... ... ... ... ... тізе ... тұсамыс, топай және тұйяқ буындары өздерін ... ... ... ... өн бойы бір ... ... тұруына мүмкіндік береді.
Жаурын және тоқпан жілік денемен бұлшық еттер арқылы жалғасады.
Бөксе бөлігі жамбастан, ортан ... , асық ... , ... ... ... пен бақай сүйектерінен тұрады.
Жамбас құрамына құймышақ пен бірінші құйрық омыртқасымен жалғасып, жамбас
қуысын ... ... шат, ... ... ... ... ... ортан
жілікпен жалғасып, ұршық буынын құрайды. Ортан жілік, тобық пен асық жілік
тізе буынын біріктіреді. Асық ... ... және ртқы ... пен қосылып,
тірсек буынын құрайды. Артқы жіліншек пен бақайларының құрлысы алдынғы
жіліншек пен ... ... ... ... буындарының бәрінде
буын капсуласымен әр түрлі байланыстырғыш сіңірлер болады.
Жылқының өсу процесінде қаңқа тек ... ... ... ... онда ... ... ... де орын алады. Қаңқа
сүйектері дамудың – дәнекер ұлпасы, шеміршек және ... ...... ... ... ... ... кезеңінде алдымен жұмсақ дәнекер
ұлпасы қаңқасының негізі қаланады, содан кейіе ол шеміршектенеді де, ... ... ... ... Тек бас сүйектің кейбір жерлері ... ... ... ... ... ... Ал төс және ... толық сүйектенбей көп жағдайда шеміршек күйінде қала береді.
Жылқы сүйектерінің химиялық құрамы өсуіне ... ... ... ... сүйегінде жас тай, құлынға қарағанда су мен ... ... ал ... ... ... Оған ... азығының да
әсері болады. Салт мініс жылқы тұқымдарының сирақ сүйектері ұзын ... ал ауыр жүк ... ... ... ... ... да жуан
келеді. Бұл олардың ауыр жұмысқа қабілеттігін көрсетеді.
Бұлшық ет.
Бұлшық ет ... ... ... ... ... ... басқа жануарлардікіне қарағанда өте жақсы
жетілген 250 ... ет ... ... ... қатысатын бұлшық
етте әдетте қаңқамен жалғасып тұрдады. ... ... ... деп атау ... ... ... қызметі әрбір бұлшық еттердің
жиырылу қабілетіне байланысты. ... ет ... ... жасы ... яғни күш ... ал оның ... жылқының атқаратын жұмыс
түрімен байланысты. Салт мініс жылқысының ... ... ... ұзын ... ал ауыр жүк ... жылқылардікі – жұмсақ, бос, қаңқа және жуан
келеді. Профессор Мольсбургтың дерегі бойынша таза ... ... ... ... ... ... – 35,8 ... ал ауыр жүк ... 46,3 ... ... ... қарай олар жылқы денесі
бөліктерінің иілуін не ... ... ... ... ... ... ... бекіген бұлшық еттер оны жазады да, ал астынғы
жағына ... ... Бір ... ... ... ... көлемін
үлкейтсе, екіншілері кішірейтеді, сөйтіп барып дем алу және дем шығару,
яғни қамтаммасыз етеді.
Көкірек қуысын құрсақ ... ... ... бұлшық еттері
диафрагма деп атайды. Көк ет ... ... ... ... немесе кішірейтеді. Құрсақ ... ... ... жылқының
жүріс-тұрысын қамтамассыз етеді. Алдынғы және ... ... ... екі ... бөлінеді. Бұлшық еттердің бір тобы аяқтарының иілінуін, ал
екіншілері – жазылуын қамтамассыз етеді. Бұлшық ... ... ... ... жиырылады. Әрбір бұлшық еттің ... ... ... ... дәнекер және жүйке ұлпалары, қан тамырлары кіреді. Бүлшық
еттердің сырт жағы ... деп ... ... ... ... ... бұлшық еттер де біркелкі өспейді.
Жылқы сырт пішінін бағалағанда, оның әрбір мүшелерін жеке-
жеке сипаттап кетуге тура келеді.
Бас. ... ... басы етті және ... ащаң деп ... ... ... қан ... әсіресе көзінің алдынғы және танауының
үстінднегі тамырлары білеуленіп жақсы жақсы білінеді. ... ... ... ... кең, ... ... ... Осының бәрі жылқы
денесінің ширақ, ... әрі ... ... ... ... ... арасының, яғни астынғы екі жақ ... ... ... ... ... ... ... тар жылқының тыныс алысы нашар болыды.
Мойын. Мойынның негізгі сүйегі 7 мойын ... Бас пен ... ... ... ... ауырлық түсетін жерінің
ауысуына әсер етеді. Ауыр жүк тартып келе жатқан жылқы мойнын созып, ... ... ... ... дене салмағын ілгерлетіп, тартыс күшін
ұлғайтады. Салт мініп келе жатқан аттың ... және ... ... тағы сондай оқыс қимылдар жасағанда дене салмағының ауырлығы
түсетін жері өзгереді. Оның ауытқымауын бас пен ... ... ... Осы ... ... ұзындығы мен икемдігі ерекше орын алады.
Жылқының мойны ұзын, орташа және қысқа ... ... ... тұқымды аттардың мойны ұзын, ал салт мініс аттардың мойны
икемді биік болғаны жақсы. Ауыр жүк ... ... ... ... жалпақ, бұлшық етті келеді, ол оның жұмысқа қабілеттілігін
дәлелдейді. Жылқының ... әр ... ... келеді. Әдемі имек мойынды аққу
мойын деп атайды. Мойын шоқтықтан қия ... ... – оны ... ал оны
шоқтықтан көтерілмей, түзу біткен ... ...... ... ... ... нашар азықтандырылған
жылқының басы етті, үлкен, мойны әрі қысқа, әрі салыңқы келеді. ... ... ... жал ... ... және ауыр жүк тартатын
аттарға қарағанда сирек келеді.
Шоқтық. ... ...... ұзын ... бар ... ... шеміршегі, бұлшық етті жіне сіңір желбезегі. Салт мінетін
жылқының шоқтығы ... биік және биік ... 11-12 ... ... созылуы
тиіс, ал жұмыс аттарының шоқтығы кең де төмен келеді. ... ... ... биіктігінен 5% артса – биік шоқтық деп аталады. Таза
қанды салт міністі ... ... ... – 8,5-9%, ...... ал ауыр жүк ... аттардікі – 4,5% артады.
Арқа. Кеуденің шоқтықтан, бастан белге дейінгі үстінгі
бөлігін арқа дейді. Жылқының бүйірінен қарағанда ... ... ... ... және сырт ... ... бүкір, қайқы, салыңқы) анықталады.
Жылқының арқасы түзу және бұлшық етті болғаны жақсы. Ал енді ... ... не ... ... ... қай тұқымы болмасын кемшілігі болып
саналады. Мұндай кемістік жасы келген кәрі ... жиі ... ... және тең ... ... ... ... қысқа да түзу болу
қажет. Арқаның жалпақ болуының да өзіндік маңызы бар. ... ... ... ... болса ондай жылқының кеудесі тар, әрі әлсіз, ал арқасы ... ... ... ... ... ... негізін арқадағы 5-6 сербекті омыртқалар
құрайды. Кеңдеу келіп, сауырға ... ... бел ... ... да ... ... Белі ... бұлшық еті нашар ... ... мен ... ... жері ... ... Мұндай бел жылқы
екстерьерінің кемістігі болып саналады. Бел омыртқа сербегі шығыңқы болса,
ол кемістікке саналады, ол ... ... ... ... ... ... ... олардың белінің қысқа, кең және ... ... ... ... ... бөлінеді.
Сауыр. Сауырдың негізін жамбас пен ... ... ұзын кең, етті ... тиіс. Сауырын артқы аяқты денемен қосып
байланыстырып ... ... Салт ... ... ... ұзындығы
кеңдігінен артық, ал ауыр жүк тартатын жылқыларда, керсінше кем болады.
Сауырынды сербекті, ... ... ... деп ... ... ... екі ... сауыр ауыр жүк тартатын жылқыларда болады. Салт міністі
аттардың сауыры ... ... ... ... ( ... жамбас сүйегі
көкжиекке 18-30 градус бұрышта болуы керек) , ал ... ... ... ... , ... ... ( жамбастың көкжиекке бұрышы 40 градус
шамасында), ол кемістікке жатады. ... ... ... ... еті нашар
жетілгендіктен және жасынан нашар азықтандырудан болады.
Шап. Жылқының ең согғы бұғана ... ... шап. Оны ... және ... шап деп ... бөледі. Салт мінетін
аттардың
Шабы өте кең келеді. Шап ... ... ... ... ... Ат тыныққан кезде шап қимылы минутына – 12-14 болса,
Ал шауып немесе ауыр жұмыс істеп алқынған ... - 20-30 ... ... ... ...... төс ... мен төс
сүйегі.
Кеуденің кеңдігі көбінесе қабырғаның ұзындығына байланысты. ... ... имек ... ... ... кеңірек болады. Салт міністі
таза қанды жылқы кеуде қуысының кеңдігі – оның ұзындығы мен тереңдігінде,
ал ауыр жүк ... ... ... ... мөлшері – оның кеңдігі мен
қабырғасының иілгендігіне байланысты. Кеудесі тар ... ... ... ... ... де ... болады.
Жылқы тұрпаты (конститутция).
Жылқы шаруашылығында тұқымдық іріктеу мен сұрыптау жұмысы тұрпаттық
өндірістік ... ... ... ... ... ... тұрпаты – тез ... ... ... ... ... ... мен денсаулығын, сыртқы
орта жағдайларына төзгіштігін аңғартатын болып есептеледі. Осы ... ... ...... ... ... химиялық,
физиологиялық функцияларын өзара тығыз байланыста қалыптасқан жиынтығы деп
саналады. Конститутциялық өндірістік ... ... ата ... ... яғни ... ... факторлар мен сыртқы орта
(азықтандыру, күтіп бағу, ауа райы т.б) ... ... ... ... ... сыртқы дене бітімінің маңызы үлкен. Дене бітімінің
типі – жылқының ... ... ... дене ... пропорцияларын,
мүшелерінің анатомиялық, гистологиялық құрылысын анықтайды.
Қорыта ... ... ... ... ... ... ... сыртқы ортаны азықтандыру, бағып-күту мен
ауа райы жағдайларының әсерінің ... ... ... ... мен дене ... де, ... тип деп ... да жылқының тұрпаттық типі тұқымдық ... мен ... ... бірі болып табылады. Міне, осы заңдылықтан келіп,
асыл тұқымды малға селекция жұмысын ... ... ... ... ... ... ғылымының көрнекті ғалымдары П.Кулешов пен
Е.Богданов жылқының қызметтік, экстерьерлік, өнімдік ерекшеліктерін зерттей
келе 5-түрлі - ... ... ... ... ...... типін
айырады.
Жылқы жасын тісіне қарап айыру.
Жылқының өсіп, қартая келе ағзасындағы орын алатын өзгерістер сыртқы түріне
беоіледі – терісінің серпімділігі ... ... ... ... ... ... ерні ... келеді, жал құйрығы мен түктері
ағара бастап, белі ... ... ... ... ... ... ... пайымдаған мен , ... ... тек ... ... ... ... ... құжаттар болмаса, жылқы жасын
тісіне қарап анықтауға болады.
Туғаннан ... ... өсу ... ... белгілі
мерзімде және белгілі ретпен өсіп шыққан сүт ... ... ... ... ... мал сақая келе мұжылып, ... ... ... және жеке ... ... мен ... жағдайы,
сыртқы ортаның басқа да бірқатар факторлары ықпал етеді. Сондықтан ... ... ... белгілі бір дәрежедегі дәлдікпен ажыратуға болады.
Жылқының жасын ... үшін ... және ... ... ... ... қарайды.
Сақа ат пен ересек айғырларда – 40, биеде 36 – ... Олар ... ... және ... иектерінде келесі тіс формуласы
ретімен орналасады. Құлын туғаннан кейін сүт тістері келесі мерзімде мына
ретпен шығады.
...7-14 күнде – ... ... ... – орта ... ... айда – езу ... шыға ... да,
...8 айда олар басқа тіспен теңеседі.
10-12 айда, яғни жылқының 1 жасында, сүт ... ... ... ... де, ... түбі ... ... 2,5-5 жас
аралығында жылқының сүт күрек ... ... ... ... ... ... келгенде – қысқа тістері,
...3 жасқа келгенде – шыққан түпілікті тістер қалған сүт
күрек тістермен теңеледі.
...3,5-4 жаста – орта ... ... ... ... ... ... ат ... дейтіні сондықтан.
Бес жастан бастап түпкілікті тістердің ойық ... ... ... жағының түрі өзгергеніне қарай ажыратуға борлады.
Астынғы күрек тістер ойығының тереңдігі үстінгі күрек тістердікінен екі ... ... олар ерте ... ... ...... ... тісінің,
...3 жасқа келгенде – орта күрек тісінің,
...8 ... ... – езу ... ... ... кеьеді,
...9 жасқа келгенде – үстінгі қысқа ... ... ... ... ...... орта ... бедері
кетіп болады,
...11 жасқа келгенде –үстінгі езу тістердің ... ... ... ... жылқының жасын астынғы тістерінің
бедерін мүжілу түріне қарай ажыратады...
...12-14 жасқа келгенде – астынғы күрек ... ... ... – олар үш бқрыштанады да,
...18-20 жасында – күрек тістері жіңішкеріп, ұзарып бір-
бірімен түйіседі.
Жылқыны азықтандыру.
Азықтандыру – мал ... ... ... ... ... ... ... желінген жемшөппен
мал азығының тіршілігіне яғни ... зат ...... ... ... жеткізіледі. Зат алмасу барысында жылқы денесіндегі күрделі
химиялық қосылыстар хаңартылып, өсу мен ... ... жаңа ... ... ағза ... жылу өндіріп, механикалық жумыс ... ... ... ... ... ақуыздар, майлар, көмірсу мен
минелалдық заттар кіреді. Олардың мөлшері мен ара қатнасы жылқы жасы ... ... ... ... ... ... құрғақ заты протейн, май мен күл ретінде
анықталатын минералдық заттардан тұрады. Жас құлын ... ... ... май аз ... да, өсе дене құрамында май үлесі артады. Содан
барып жас еттен қара, ... таза ... ... ... ... сақа,
әсіресе, бордақыланған, май етінде май ... ... Мал ... ... азық ... ... түзіліп, дене құрлысын
қамтамассыз етсе, дене майы ағза ... ... ... қоры
ретінде байланады.
Мадың энергиялық мұқтаждығы алдымен желінген ... ... ... ... ... мен және ... қамтамассыз
етіледі де, олардың азықпен жеткізілген көлемі жеткіліксіз болған ... ... ... ... Демек , ыдыраған
аминқышқылдары ... ... ... – ақуыз түзілуіне яғни, дене өсуіне
пайдаланылмай қалады. ... ... ... иұқтаждыңы мұнымен
да қамтамассыз етілмесе, дененің май түріндегі энергия қоры жұмсалып , мал
арықтайды. 1 ... ... 4,4-5 ккал ... ... ... ... ыдыраған 1 г майдан одан 2,2-5 есе көп энергия ... ... ... минералды элементтер түрлі
құрылымдар құрамына кірумен қатар, ағзадағы ... ... ... ... тотығу-тотықсыздану реакцияларын катализдеу секілді
маңызды биологиялық процестерге қатысады.
Желінген азықтағы қорытатын жылқыеың ас ... ... ... ... бар. Олар ауыз қуысынан басталады –
жылқының күрек тістері өткір, жемшөпті мүйізді ірі қара ... ... жеп, ... азу тістермен түбелекті мұқият шайқап, мол
сілекейлеп, аумағы сиырдікінен 10 ... тар бір ... ... жұтады.
Қарын сөлі сіңіп, бөктірілген азық ... ... , ішек ... ... ... – аминқықшқылдарына, майы – ... ...... ... да, - ... аш ... ... сіңіріледі.
Жылқы жайлым отын , шалғын ... көп ... ... ат ... ... беде және ... ... жеп , жұғымды
пайдаланады. Бұл түліктің ... ... ... ... ... ... мия сияқты шөптерді онша сүйсініп жемейді. Сұлы, арпа, тары
сабаны, мен топанын да ... ... ... ... ала булап, жұмсартып
жеммен араластырып берген жөн. ... ... ... ... сапалы сүрлем мен картоп берген жөн. Жылқы басына тәулігіне жуып
тазартып қызылшаны – 10-12 кг, атқаратын жұмысына ... ... – 8-12 ... болады. Картопты пісіріп берген дұрыс.
Жылқының сүйсініп жейтін ең жұғымды жемі – ... ... ... беруге болады. Ол жеңіл қорытылады, тек тісі мүжілген
кәрі аттарға сұлы дәнән ... ала ... ... ... ... ... ... арпа дәні мен жармасын береді. Ас қорытуға оң
ықпал ететін диеталық азық ... ... ... береді. Жүгері дәнін
жармалап, басқа азықтармен қосып берген жөн. Протеинді азықтардан жылқыға
күнбағыс пен ... ... ... ... болады. Жазда жылқыны
жайлым отына жайады. Отты ... ... ... ... ... ... ... Жайлым ең арзан жемшөп азығы болғандықтан, ... ... ... үшін маусымдық жайлымдарды жыл он екі ай
пайдалануға болады. Ол үшін ... ... ... ... бейімделген
жете қолдану қажет. Жайлым оты жетіспеген жағдайда ғана жылқының тұқымы,
жасына, жынысына, өнімділігіне физиологиялық ахуалы мен ... ... ... қоректік заттарға мұқтаждығын, яғни ... ... ... ... пайдалану тиімділігі алдымен қоректік
заттардың қортылмауына, яғни ас қорту жолында қарапайым қосындыларға дейін
ыдыратылып ... ... ... ... келгенде сол сіңірілген
заттарды алмасуды ... ... ... мен ... ... ... ... желінген азық энергиясының өз
тіршілігінің дене ... ... ... ... өнім ... ... энергиясына конверсиялау деңгейі онша жоғары емес - өнім өндіруге
азықпен енген энергияның не бары 20-30% ... ... ... брутто-
энергиясының 30-35% қорытылмаған тезек қалдықтарымен шығарылса , ... ... ... ... ... ... шығынын азайту үшін жылқының
өз басының ерекшеліктерімен қоса олар ... ... ... ... ... де жете ... ... жегізілетін азық түрі мен
мөлшерін , өз арқасынан , олардағы ... ... ... ... пәрменді заттардың жеткіліктігін ескере отырып, азықтандыру
нормасын ... ... ... рационын құрастырады.
Құрастырылған рацион энергетикалық ... ... және ... ... ... қарастырылып,
жұғымдылығы кешенді түрде бағаланады.
Жылқы тұқымы.
Дүние жүзінде 250-ге тарта жылқы ... мен ... ... Олар ... шығу тегі, өнімдік бағыты, дене құрлысы мен
тірілей салмағы, зат алмасуы ... ... ... ... ... ... зерттеуді жеңілдетіп, асылдандыру ісін жүйелі
түрде ұйымдастыруға мүмкіншілік тудырады. Зоологиялық, экологиялық ... ... ... ... шығу тегі мен ... ... Бұл ... үндестік тапқан зоологиялық жіктеу жылқы
тұқымдарын қаңқасының жіктелуі мен хронологиялық ... ... ... ... ... ... ... шығу тегі мен
таралған жеріне негізделген . Бұл жіктеумен ... ... ... ... ... ... - ... жеңіл де мықты, қырынан қарағанда
иіліп тұратын, терісі жұқа шығыс және сүйегі ірі, ... ... ... ... ... ... ... жазық және таулық басы қарынан тік, беті
қысқа да кең келетін ормандық бөкен тұмсықты беті ұзын да ... ... ... ... ... ... және тік ... солтүстік
типтеріне жатқызады. Бірақ бұл жіктеу жүйелеріне ... іс ... ... ...... ... ... жіктеу кең пайдаланылады.
Зоотехникалық жіктеулер ішінде іс ... ... ... Ол ... ... тұқымдарын – ... ... ... ... , ... (алтай, гуцул, карабах, қырғыз,
локай, мангреал, тува, ... ... (вят, ... ... ... ... ... жылқылары) деп үш экологиялық типке бөлсе, ал зауыттық
тұқымды – мініс (араб, ақалтеке, ... ... ... ... ... мініс). Қазақстанда өсірілетін негізгі ... ... ... ... жабы мен адай ... ... қостанай және дон тұқымдары
жатады. Тебінді жылқы шаруашылығында жергілікті ... ... ... ... ... ... ... бұрыннан ұшқыр, жүйрік ат
мінуге құмар болғанымен, оларды баптап, сұрыптап, шабыс жағынан мықты, ... асыл ... ... ... сөйтіп оларды әлемдік аренаға
шығаруға мүмкіндігі болмаған. Өйткені ол уақытта қазіргідей әлем ... ... ... аз еді. Осы ... ... ... ... жылқыларды   өсіруге бейімделген. Қазақ – көшпенді ... ... ... дайындамай-ақ, өрісі мол жерлерге көшіп-қонып жүрген. Жесең
– еті, саусаң – сүті, мінсең, ... ... ... ... ... Көп
адамдар Алпамыс мінген ат, Қобыланды мінген тұлпардың жүрісі, шабысы мықты
болған деп жатады. Жүз қазақы жылқының ... топ ... бір ... ... ... олардың тұқымын алып, текті қанды жылқыларды одан ... ... Неге ... жылқы ірі болған сайын, оның
төзімділігі ... ... ... ... аталарымыз қазақы жабыға
түрікменнің, ... ... ... ... Алайда олар
будандастырылғаннан ... ... ... ... ... Төзімділігі нашар,
қатты суықта тез өліп қала берген. Себебі ақалтеке жылқысы өте ... ... мұны ары ... дамытпаған. Мен сізге бір нәрсе айтайын,
қазақ жылқысының түрікменнің не болмаса ... ... ...... ... ... ... жылқылары төзімді келеді. Ал
түрікмендердің не ... ... ... өте ... ... ... бір ғана ... шабуға шамасы жетсе, ал қазақтың айғыры бір ... ... бір ... қанша жылқы болғанын өзіңіз есептей беріңіз.
Оның үстіне оларға арнайы жем ... ... ... ... қыста тебіндеп өз қорегін өзі тапқан. Ал арабтың, ағылшындардың
жылқыларын бала секілді ... ... ... алмайды. Демек,
қазақтың жылқылары төзімді әрі  ... ... ... ... қоса оның ... сүті басқа жылқыларға қарағанда пайдалы, шипалы. Осынысымен-ақ қазақ
жылқылары басқалардан ерекшеленіп тұр. Бұл ... ... ... ... ... деп ... дұрыс емес. Әрине, қазақ жылқысы
нан дегенді білмей тұрғанда, ... ... нан, ... жеп тұрған. Бірақ
ұшқыр бәйге болмаса, олардың түкке де керегі жоқ. Олар үш күн тамақ ... ... ... Себебі олар торда туып-өскен. Әрі жасанды, ... ... де ... ... ... ... қазақтай бауыр басқан халық некен-саяқ. Қазақты
және оның арғы ата-бабаларының тарихын бұл жануарсыз елестету ... ... шын ... ... олармен байланыстыратын бірден бір дәнекер, ... Ұлт ... ... сұлу жыр, ... саз. Ол — ... ... көркемдік символы. Егер біреу ... ... ... не нәрсе десе, мен оны жылқы дер ... ... ... ерте қолға үйреткен. Арбаға жеккен, спорттық
ойындарда және ... ... ... орай ... ... ... ... Қытайға жылқы мәдениетінің солтүстіктегі және ... ... ... АҚШ ғалымдары әлдеқашан жазып кеткен. Сол
секілді француздың атақты шығыстанушы ғалымы, академик Рене Груссе ... ... атты ... “Ең ... ... малы оңтүстік орыс
даласында пайда болған. Оны ... ... ... ... ... тудырмайды. Ол қолға үйретілісімен-ақ жаугершілік шайқастарға
пайдаланылды. Атты ... ... ... ... ... ... үзеңгінің маңызы тіптен айрықша болған. Ол ... ат ... өзін ... әрі ... сезінетін. Соғыс кезінде үзеңгі
солтүстіктегі атты ұлттарды оңтүстіктегі ... ... ... ... ... етіп ... Еуропалықтардың үзеңгіні қолдануы VІ ... ... ... кіргеннен кейін ғана пайда болды”, – дейді.
Оның айтып отырған “оңтүстік орыс ... ... ... ... даласының
солтүстігі, Сібірдің оңтүстік етегі, қарт Алтай мен Саян қабырғалары және
түркінің өңірі ... ... ... ... ... 7000 жыл ... ... жылқыны қолға үйретушілердің отаны болған дегенге ... ... ... ... Қазақстан мен оған көршілес аймақтарда
біздің заманымыздан бұрынғы 3-4 мың жылдықтар кезінде ... тек ... қана ... ... феномен ретінде әлдеқашан кең таралғанын
дәлелдейді. ... ... ... ... ... ... Арқайым ескерткіштері, сондай-ақ Есік пен Берелдегі сақ, ... ... ... ... ғасырдың 80-жылдарында Көкшетау аймағынан
табылған жылқы қорымын терең зерттеген ғалымдар мұндағы сүйек қалдықтарының
қазіргі қазақ жылқысымен бір ... ... ... ... ... бұрын қытай ғалымы Цай Хоншэн орыс зерттеушісі
В.И.Палкиннің пікірлерін қолдай отырып: ... ... ... ... бой-тұрқы қазіргі қазақ жылқысына ұқсайды” деген еді. (Екінші бір
қытай зерттеушісі Сэ Чэнся “Қытайдың жылқы тарихы” атты ... ... деп ... — қазіргі Іле жылқысы, ол нәсілді тұқымдардың ... деп атап ... Осы ... ... ... ... мен ғылыми
тұжырымдар қазақ халқының ежелгі сақ, ғұн, үйсін және түркілердің ... ғана ... ... және мәдени-рухани жағынан да бірден-бір
мұрагері екенін дәлелдей түседі.
Жоспар
I. Кіріспе
II. ... ... ... ... және физиологиялық құрылысы.
2. Қаңқа.
3. Бұлшық еті.
4. Жылқы ... ... ... жасын тісіне қарап айыру.
6. Жылқыны азықтандыру.
7. Жылқы тұқымы.
III. Қорытынды бөлім

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жылқы шаруашылығы туралы9 бет
Жылқы шаруашылығында еңбекті ұйымдастыру20 бет
Жылқы шаруашылығындағы асылдандыру жұмысын ұйымдастыру жайында26 бет
Мал шаруашылығы. Жылқы6 бет
Қазақстанның жылқы шаруашылығы9 бет
Ауыл шаруашылығы жануарлары денесінің микрофлорасы35 бет
Дүние жүзінің ауыл шаруашылығы23 бет
Жануарлардың құрып кету себептері7 бет
Жылқы өсіру әдістері23 бет
Жылқыны азықтандырудың негізгі көрсеткіштері18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь