Инфляция. Қазақстандағы инфляция деңгеіне баға беру және талдау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І. ИНФЛЯЦИЯ МӘНІ МЕН ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1.1 Инфляция және оның табиғаты мен мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2 Инфляция және оның түрлері, даму механизмі ... ... ... ... ...9

ІІ. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ИНФЛЯЦИЯ ДЕҢГЕІНЕ БАҒА БЕРУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7

2.1 Инфляцияның Қазақстандағы ерекшеліктері ... ... ... ... ... .17
2.2 Инфляцияның әлеуметтік.экономикалық нәтижелері,
себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
2.3 Антиинфляциялық шаралар жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІІІ. ИНФЛЯЦИЯНЫ ТЕЖЕУ ШАРАЛАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІН ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
бойы ақша өзгеріп отырған және бүгінде олардың жағдайы аяқталған, соңғы фраза болып табылмайды.
Тауар айналысының тарихи дамуы процесінде жалпыға бірдей эквивалент формасында әр алуан тауарлар болған: мал, тері, бақалшақ, металл бұйымдары және т.б. Мұның барлығы тауар өндірісі мен тауар айналысының болуына негізделген ақша қажеттігінің себептерін түсіндіреді.
Сонымен, ақша — бұл барлық тауарлардың құнын өлшейтін, жалпыға балама айрықша тауар.
Инфляция процесі ақша белгілері сияқты ерте дамыған, олар бір-бірімен үздіксіз тығыз байланысты. Капиталистік формацияға дейін тиынның құнсыздануының нәтижесінде инфляция пайда болды. Мемлекеттің инфляцияға қарсы саясаты инфляция сипаты мен деңгейін, шаруашылық механизмінің ерекшеліктерін есепке ала отырып жүргізіледі. Бірақ мемлекеттің инфляциялық саясаты әр түрлі әдістер қолданылып жүргізілгенімен, саясаттың мақсаты елдің әлеуметтік - экономикалық жүйесін тұрақтандыру және инфляциялық жағдайдың алдын алу немесе зардап күшін азайту болып табылады.
Осы аталған жағдайлар инфляция қаупі әрбір елдің басына төнуі мүмкін екендігін және мемлекет сәйкес антиинфляциялық саясат негіздерін қалыптастыру керек екендігін негіздейді. Ал бұл біздің зерттеп отырған тақырыбымыздың өзектілігін белгілейді.
Соған орай, жұмыстың мақсаты инфляция ұғымын, оның туындау себептерін, зардаптарын және шет елдегі инфляцияға қарсы саясат тәжірибелерін және Қазақстан Республикасындағы инфляциялық процесстерді, осы жағдайдағы мемлекет шараларын талдап, бағалау болып табылады.
Зерттеу жұмысында шетел ғалымдарының, отандық ғалымдардың (экономистердің) инфляция және оның зардаптарын жою мақсатында мемлекеттің саласындағы мәні, саясаты туралы еңбектері қолданылды.
ХХ ғасырдағы Бірінші Дүниежүзілік соғстан кейін экономикалық әдебиеттерде инфляция сөзі кең тарады. Совет экономикалық әдебиеттерінде бұл туралы түсінік тек 20 жылдардың ортасында енді.
Инфляция туралы түсінік - ол тауарлар мен көрсетілген қызметтердің бағасының өсуі және тауар тапшылығы мен қызмет сапасының төмендеуі салдарынан ақшаның құнсыздануы, оның сатып алу мүмкіндігінің құлдырауы.
1. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың редакциялы-
ғымен. — Алматы: Экономика, 2001.
2. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и статистика, 1999.
3. Ақша айналысы және несие. Мақыш С.Б. – Алматы : Маркет, 2004.
4. Көшенова Б. А. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары – А : Экономика, 2000.
5. Общая теория денег и кредита / Под ред. Жукова Е.Ф. —
М.: Банки и биржи, 1995.
6. Ақша. Қаржы және несие. Оқу құралы. – Қарағанды: Болашақ, 2002.
7. Инфляция себептері, қарсы саясат. Д.А. Федотов // «Хабаршы» журналы – Алматы: Қазақ университеті, 2004.
8. Инфляция и ее последствия. Кожахмет А// Экономика и статистика. 2001. – №1
9. Рамазанов Н. Инфляция: Денежно-кредитная политика//Деловая неделя. – 2001. 13 апреля.
10. Песс-релиз №021 от 5 июля 2005 года.// Банки Казахстана. 2005. – №7.
11. Деньги, кредит, банки: Учебник для вузов/ Под ред. Е.Ф. Жукова. – М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1999.
12. Бунина М.К. Деньги. Банки, Валюта: Учебное пособие. – М.: ДИС. 1994.
13. Саниев М.С. Деньги, кредит, банки: - Алматы: Алматинский коммерч. ин-т. 2000.
14. Усов В.В. Деньги. Денежное обращение. Инфляция: Учебное пособие для вузов. – М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1999.
15. Финансы. Денежное обращение. Кредит: Учебник / Под ред. Л. А. Дробозиной. – М.: Финансы, ЮНИТИ, 1997.
        
        Курстық жұмыс
Тақырыбы: инфляция
Орындаған:
Тексерген:
Қарағанды 2010
Жоспар:
КІРІСПЕ.....................................................................
.........................3
І. ИНФЛЯЦИЯ МӘНІ МЕН ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ...................................................................
.....................4
1. Инфляция және оның табиғаты мен
мазмұны..............................................................
.....................4
2. Инфляция және оның ... даму ... ... ... ... БАҒА БЕРУ ... ... Қазақстандағы ерекшеліктері.....................17
2.2 Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық нәтижелері,
себептері...................................................................
..............19
2.3 ... ... ... ТЕЖЕУ ШАРАЛАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІН
ЖЕТІЛДІРУ...................................................................
...................22
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
..............26
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ...................................28
Кіріспе
Ақшалар ертеден адамзаттың пайда ... ... өмір ... ... бойы ақша ... отырған және бүгінде олардың жағдайы аяқталған,
соңғы фраза болып табылмайды.
Тауар айналысының ... ... ... жалпыға бірдей эквивалент
формасында әр алуан ... ... мал, ... ... ... және т.б. Мұның барлығы тауар ... мен ... ... ... ақша ... ... түсіндіреді.
Сонымен, ақша — бұл барлық тауарлардың құнын өлшейтін, жалпыға
балама ... ... ... ақша ... ... ерте ... олар бір-бірімен
үздіксіз тығыз ... ... ... ... ... ... инфляция пайда болды. ... ... ... ... ... мен ... ... ерекшеліктерін есепке ала отырып жүргізіледі. ... ... ... әр ... әдістер қолданылып
жүргізілгенімен, саясаттың мақсаты елдің әлеуметтік - экономикалық жүйесін
тұрақтандыру және ... ... ... алу немесе зардап ... ... ... ... ... ... ... әрбір елдің басына төнуі
мүмкін екендігін және мемлекет сәйкес антиинфляциялық саясат ... ... ... ... Ал бұл ... зерттеп отырған
тақырыбымыздың өзектілігін белгілейді.
Соған орай, жұмыстың мақсаты инфляция ұғымын, оның туындау
себептерін, ... және шет ... ... ... ... және Қазақстан Республикасындағы инфляциялық процесстерді,
осы жағдайдағы мемлекет шараларын ... ... ... табылады.
Зерттеу жұмысында шетел ғалымдарының, отандық ... ... және оның ... жою ... мемлекеттің
саласындағы мәні, саясаты туралы еңбектері қолданылды.
ХХ ғасырдағы Бірінші Дүниежүзілік ... ... ... ... сөзі кең ... ... ... әдебиеттерінде
бұл туралы түсінік тек 20 жылдардың ортасында енді.
Инфляция туралы түсінік - ол ... мен ... ... өсуі және ... ... мен ... сапасының төмендеуі
салдарынан ақшаның құнсыздануы, оның сатып алу мүмкіндігінің құлдырауы.
І. АҚША МЕН ... ... ... ... ... оның ... мен мазмұны.
Ақша - бұл жалпы эквивалент ролін атқаратын ерекше тауар.
Бірнеше жүз жылдықтар бойы ... ... ... ... ірі қара мал ... ... ... эквивалент ролін алтын
атқарды. Оған оның ... ... әсер ... ... ... ... ... бөлінуі;
3) қолайлылығы (алтынның аз мөлшеріне көп жұмыс күші кетеді);
4) сақталуы.
Алтын - еңбек сыйымды және сирек металл. Әлемдегі ерте заманнан ... ... ... ... ... ... 100 мың тоннаға бағаланады.
Әдеттегі тауар ретінде алтын тұтыну құнына және құнға ие. Алтынның
тұтьшу құны ... ... ... ... ... үшін ... ... Алтынның құны еңбек құн теориясына сәйкес ... ... ... ... ... ... жалпы эквивалент ретінде мынадай қасиеттерге, ерекше ... мен ... ... ... ие. ... ... ... оның басқа
тауарлардың құнын өзінің құнына теңестіру қасиетінен көруге болады. Алтын
құнының ақшалық материал ретіңдегі ... ... ... ... ие ... ... осы ... концепциялары ХVІІ-ХVIІІ ғасырларда ... ... ... Ең ... бұл ... металдық,
номиналдық және сандық теорияларына байланысты.
Бірақ, алдыңғы теориялар жаңа жағдайға сәйкес басқа формада дамиды.
Егер ... ... ... ... ... ... мәніне, құнының
қалыптасуына бөлінсе, осы заманғы ақшаның теориялары сол ... ... ... ... әсер етуін зерттеу саласына көңіл
бөледі.
Ақшаның металдық теориясы капиталдың алғашқы қорлану ... ... Оның ... ... яғни ... Т.Ман, Д.Норс және
т.б. Олар ақшаның қызметтерін қазына ретінде және әлемдік ақша ... және ... ... ... асыл ... теңестірді.
Мемлекеттің монетаны бұзуына карсы шықты. Ақшаны әлеуметтік қатынастар
емес, зат ... ... ... ... құрушылар римдік және ортағасырлық
юристер (заңгерлер) болып табылады. Кейінірек оны Дж. Беркли ... ... ... ... ... сын айта ... олар
ақшаның басқа қызметтерін айналыс құралы мен төлем құралын абсолюттеді.
"Номиналистер" ... ... ... ... ... ... ... есеп
бірлігі ретінде көрсетті және ол мемлекеттік биліктің өнімі болып табылады
деп есептеді.
Ақшаның сандық теориясының негізін ... Дж. Локк (ХVІІ ғ. ... Д.Юм, ... (ХVШ ғ. ... болды. Олар ақшаның кұндық
негізін қорғады. Ақшаның сандық теориясының жақтаушылары ақша ... мен ... ... ... айналыстағы ақшаның мөлшерімен
байланысты анықталады деп есептеді. Сандық ... ... (XX ғ. ... ... (XX ғ. ... және т.б. ... үлес ... бірқатар қызметтер атқарады. Классикалық саяси экономия ... ... құн ... ... кұралы, төлем құралы, қорлану
(жинау) құралы (казына), ... ... ... ... ... негізгі екі топқа
көңіл бөледі: құн өлшемі мен айырбас құралы.
Ақшаның құн ... ... ... ақшаның барлық тауарлардың құнын
өлшеу кабілетінен тұрады.
Бұл үшін қолдағы ақшаның қажеті жоқ, ... құн ... ... ... ... да ... ... Басында ақшаның бұл қызметті атқаруы үшін
өзінің құны болу керек ... Бұл ... ... ... құнында көрсетілген тауардың құны баға деп аталады. Тауардың
құны неғұрлым көп болса, ... ол ... көп ... ... ... ... тауардың құнына тура тәуелді болады. Тауардың
бағасына тауардың құны ғана емес, алтынның құны да әсер ... егер ... ... ... ... керек және керісінше. Еңбек ... ... ... ... шиленіскен көптеген факторлардың
көрсетілген категориялармен тікелей байланыста қарастырылады.
Ақша - айналыс құралы қызметін Т-А-Т формуласы бойынша ... ... ... ... ... атқарады. Бұл формула екі
актіге бөлінеді: сату Т-А және сатып алу А-Т. Тауардың иесі оны ... ... ... кейінге қалдыруына болады және ақшаны өзінде ұстай ... Сол ... ... ... өз ... сата ... Яғни, бұл
қызметтің орындалуына байланысты ұдайы ... ... ... ... ... ... ақша ... және қағаз ақша
формасында болады.
Монета - бұл ерекше формасы мен пробасы бар ... ... ... ... ... болуы б.э.д. ІV ғасырдағы Ежелгі Римнің ақша белгілері
басылып шығарылған Юнона-Монета деген храмның атымен байланысты.
Алтын - жұмсақ ... және ... ... ... ... 2600 ж. ішіндегі алтын монетаның айналыстағы жалпы жойылу шамасы
20 мың т. алтын болды. Тозып қалатын монеталар сапасы және ... ... ал ақша ... ... ... үздіксіз атқаратындықтан, алтын
ақшаларды арзан ... ... ... ... ... ... ақшаның өзінің құны болмайды, сондықтан құн өлшемі қызметін
атқармайды, тек алтынның баламасы ... ... ақша ең ... XII ... Қытайда, Ресейде Екатерина ІІ-ң
кезінде 1769 жылы пайда болды. Қалыпты тауар айналысын қамтамасыз ету ... ... ... саны ... ... алтын ақшаның санына
сәйкес келуі керек. Егер айналыстағы қағаз ақшаның саны алтыннан көп болса,
онда ол ... оның ... алу ... ... ал ... ... ... көтерілуіне себепкер ақшаның құнсыздануы инфляция
деп аталады.
Жалпы түрде ... ... ... саны ... ... біртекті ақша бірлігінің айналысының санына бөлу арқылы
анықталады. ... ... ақша ... ... көрінісі болып
табылады және үлкен өтімділікке ие, яғни тез өтелу қабілетіне ие.
Егер бір тауарды сатқаннан кейін уақытша айналыс
тоқтаса, алтын-ақша ... ... ... ... және ... құрылуы артады. Алтын жеке
қолдарға жинақталдьі. Алтын қазына қызметін алтын кесек,
монеталар, алтын немесе күмістен жасалған әшекей-бұйымдар
формасында атқарады.
Қазынаның ... ... ... ... ... ... ... толқулар кезеңінде көрінеді. ... ... ... ... де ... ... ... кайта айналады -
осылай қозғалыстар арқылы тауарлы-ақшалы қатынастар ... ... ... алтын айналыстағы ақша массасын стихиялы реттеуші ролін
атқаруын қоя бастады. Себебі, ақша белгілерін ... ... ... ... күні ... ... ... атқаруды шектелген масштабта
мемлекет пен жеке ... ... қоры ... ... да ... ... ... жалғастыруда.
Мемлекеттік және жеке адамдардың алтын қорлары жалпы байлықты құрайды.
Қағаз ақшалар қазына бола алмайды. Себебі, өзінің құны жоқ, бірақ ... ... ... ... дамуына байланысты тауарларды кредитке сатудың
қажеттілігі туындайды. Әр ... ... ... дайындау мен өткізу
құбылысы бұған себепші болады. "Кредитті ақша" - ақша ... ... ... ... жаңа ... ие ... Оларға вексельдер, банкноттар,
чектер жатады.
Вексель - ақша ... ... мен оны ... төлейтін уақыты
көрсетілетін жазбаша қарыздық міндеттеме. Ол айналыста болады және ақшаның
ролін атқарады.
Банкнот - бұл ... ... ... ... ... ... ... екі жақты қамтамасыздыққа ие: кредиттік (коммерциялық вексель)
және металдық (банктің ... қоры )
- ... ... ... ... ал банкнотты
орталық эмиссиондық банк шығарады;
- кағаз ақша ... ... ... ... - төлем
кұралы қызметін атқарады.
Чек - бұл банк арқылы ақша суммасын ... және оның ... ... жөніндегі ағымдағы есепшоты бар тұлғаның жазбаша жарлығы.
Чектің негізгі үш түрі бар:
1) атаулы (тапсыруға жатпайтын);
2) ордерлі ... ... ... ... ... ... ... тапсырылатын).
Ақшаның елдер арасындағы айналыста барлық қызметін
атқаруы - әлемдік ақша деп аталады. Әлемдік ақша ... ... ... ... ... Бір елден екінші елге қозғала ... ... ... ... ... іске ... қызмет етеді.
Ресейдің ақша бірлігі болып рубль (сом) табылады. Ол бай ... ... ... ... орыс ... ... ... жат жұрттық теңге
атауынан шықты (Ежелгі Русьте - "векша" - ақша бірлігі, былғары кесіндісі).
Қазақстанда ақша ... ... деп ... 1991 жылы тамыз айында
Ресей, Украйн, Белорус ... ... ... байланысты
(Беловежск келісімі) Кеңес Одаға ыдырай бастады. Қазақстан тәуелсіз
мемлекет ретінде егемендігін ... ... ақша ... ... ... берілді. Өтпелі экономиканың ауыр кезеңінде 1992 жылы Ресей
қаржы саясатына байланысты жаңа ақша ... ... ... ... қиындата түсті. Себебі, ақша ... ... ... ... тыс ... құнсызданды. Міне, осы бірқатар
себептерге байланысты Қазақстан өз ... ақша ... 1993 жылы ... шығара бастады.
Қазақстан жерінің тарихына көз салатын болсақ, белгілі Жібек жолының
бойында біздің ғасырымыздан бұрын ірі ... ... ... бар ... ... ақша ... атқаратын құнды заттар мен ... ... ... ... Сол ғасырлардың өзінде ... ... ... ... (алтыннан жасалған), күміс теңге (күмістен
жасалған) құндарына сәйкес , балама ролін ... ... ... ... ... ... ... білген.
Бірінші кеңес рублі 1919 жылы шығарылды. 1922-24 жылдары 7,742 ... ... ... ... червонеці шығарыла бастады, ал
революцияға дейінгі алтын монета 10 рубльге тең болды. 1937 ж. рубльді ... ... ... бастады, АҚШ долларының алтын құрамы 0,889 ... ж. ... ... ... 0,222 г. алтынмен
анықтады.
1961 ж. КСРО-да баға масштабының 10 есеге ... ... ... ... 0,987 г. ... ... 1 доллар 90 тиынға теңелді.
Сонымен, рубль ақша ... ... ... бола ... оның
дамуымен қатар өзгерді.
Ақша жүйесі дегеніміз не? Тауар айналысын қамтамасыз ететін шаруашылық
тұлғалары мен банктер ... ақша ... ... ... - бұл ... елде тарихи калыптасқан және мемлекетпен заң
бойынша белгіленген ақша ... ... ... айналысы - бұл ... ... мен ... ... ... ... үздіксіз қозғалысы.
Ақша айналымы қолма-қол ақша мен қолма-қол емес ақша белгілерінің тауар
айналымын және тауарсыз ... мен ... есеп ... ... ақшаның қызметі арқылы жүзеге асады. Сонымен ақша
айналымы екі ... ... ақша ... және қолма-қол емес ақша
айналымынан тұрады.
Айналыста тек қолма-кол ақша жүретіндіктен оны ақша ... деп ... және ... құралдары ретінде нақты ақша белгілері (банкноталар,
қазыналық билеттер /қағаз ақшалар/ және ұсақ монеталар) айналыста жүреді.
Қолма-кол емес ақша ... ... ... -ол ... шот ... ... бойынша шоттағы ақша қалдығының өзгеруі ... ... ... ... ... ... Ол бүкіл ақша айналымының басым
бөлігін (90%-ке жуығын) құрайды. Төлем айналымы ... мен ... ... шотына немесе жазу ... ... ... өзара
талаптарын есептеу жолымен жүзеге асырылады. Қолма-кол ... ... ... ... ... және ... ... бойынша
болып екі топқа бөлінеді. Бірінші топқа тауарлар мен ... үшін ... ... есеп ... ал ... ... ... төлемдер (пайда
салығы, қосымша кұн салығы, жеке тұлғадан алынатын табыс салығы және басқа
міндетті төлемдер) және ... тыс ... ... ... ... несие
үшін өсімді төлеу, сақтандыру компанияларымен есептесу жатады.
Банктердің есептесу операциялары: инкассо, аудару және аккредитив болып
бөлінеді.
Инкассо - әр ... ... ... ... тапсырысы бойынша
және олардың шотына банктердің ақша түсіру операциясы. Инкассоға ... ... ... және т.б. құжаттар қабылданады.
Аудару операциясы – клиенттің өз банк ... ... бір ... ... ... жөніндегі тапсырманы білдіреді. Бұл операция үшін
банк комерциялық сыйақы алады.
Аккредитив (латын сөзі- "сенемін") - бір ... ... ... ... ... ... белгілі бір соманы жеке
немесе заңды тұлғаға төлеу жөнінде ... ... ... ... ... ... мыналар табылады:
1. ақша бірлігі, яғни бірлік ретінде елде ... ... ... ... және ... баға масштабы, яғни ақша бірлігі және оның құрама
бөлшегі ретінде елде қабылдаңған ақша ... ... ... ... ... 100 ... ... және
60-80ж. ол 0,987672 г. алтынға теңелді).
3. эмиссиондық жүйе, яғни ақша және ... ... ... ... ... банк және ... ақша ... түрлері, яғни айналыста заңды төлем құралы болып
табылатын несиелі қағаз ақша және ұсақ ... ... ақша ... ... яғни ақша ... реттейтін мемлекеттік
емес мекемелер.
Тарихи металл ақшаның айналыс жүйесі биметаллизм мен монометаллизм
арқылы ... ақша ... екі ... – алтын мен күмістің
қолданылуына негізделеді (ХVI-XIXғғ.).
Монометаллизм ақша ... тек ... ... ал ... ... ақшалар оған еркін айырбасталады.
Сонымен, экономикасы нарықтық типпен дамыған ... ... тән ... Ақша ... басқаруға әр түрлі ... ... ... ақша мен ... емес ақша белгілерін шығарумен банк
жүйесінің әр ... ... ... ... ... ... ... орталық банкі шұғылданса, қолма-қол
емес ақша белгілерін әр түрлі меншіктегі коммерциялық ... ... ақша және ... емес ақша - төлем айналымдары ұғымының
арасын заңмен жіктеудің болмауы.
4. Ақша-несиелік реттеу ... құру және оның ... ... ... ... ... арқылы ақша жүйесін басқаруды
орталықтандыру.
6. Ақша айналымын бағдарлы жоспарлау.
7. Қолма-қол емес және ... ақша ... ... оның ... қолма-қол емес айналым ... ... ... органдарының ақша қаражатын ... ... ... орталық банкіне салыстырмалы дербестік беру.
10.Ақша белгілерін банк жүйесінің активтерімен (алтын, қымбат ... ... ... қағаздар) қамтамасыз ету.
11.Шаруашылық айналымына ақша ... ... ... ... сай шығару.
12.Валюта курсын ... ... ... ... ... айырбасталмайтын несие ақшаларына көшу ... ... және ақша ... ... - ақша ... ... туындайтын – ақша шығаруды шектеу ... ... ... Ақша ... шаруашылық механизмінің құрамдас бөлігі ретінде
қоғамдық ұдайы өндіріс процесіндегі диспропорцияны шұғыл ... ... ... ақша ... тұрақсыздануына, сайып
келгенде ақшаның құнсыздануына, яғни инфляцияға ұшыратады.
1.2 Инфляция және оның түрлері, даму механизмі
"Инфляция" - қабару, ... өсу ... ... ... ... ... да, ... жағдайларда (мысалы, соғыс, революция және ... ... ... дамыту үшін) мемлекеттік шығындарды қағаз
ақша шығарумен ... ақша ... күрт ... ... ... әкеп ... Оны әр ... соғыс жылдарындағы ақша
айналысынан байқауға болады. Мысалы, АҚШ-тың бостандық үшін 1775-1783 жж.
соғысы және ... жж. ... ... ... ... екі ... доллардың
сатып алу мүмкіндігі 60 процентке дейін төмендеген); XIX ғ. бас ... ... ... ... ... жж. ... революциясы.
Әсіресе, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияда инфляция жоғары
қарқынға жетті, 1923 ж. күзінде ... ақша ... 496 ... ... ал ақша ... ... есе ... [11; 120.].
Осы келтірілген тарихи мәліметтер инфляция ... ... ... (айырықша құбылыс) екенін дәлелдейді.
Ал казіргі инфляцияға тән біраз ерекшеліктер бар. Олар:
1. егер ... ... бір ... ... аспаса,
казіргі инфляция елдің бүкіл жерін камтиды;
2. егер бұрын инфляция бір мезгілде ғана жүрсе, қазіргі
инфляция көп ... ... ... егер ... ... тек ақшаның әсерінен туындаса,
қазіргі инфляция көптеген ақшасыз және т.б. ... ... ... ... ... ... және тауар өндірісі
аясында болғанымен, оған елдегі саяси жағдайлар да әсер ... әсер ... ... ... ақшалы факторлар - ақшаға
сұраныстың тауарлы ұсыныстан ... ... ... ... заңы ... ... яғни бюджет тапшылығын ... ... тыс ақша ... ... айналыстағы ақша
массасының көбеюі; ... ... ... көптігі; ұлттық валютаның курсын бірқалыпта ұстау үшін
үкіметтің қолданатын тәсілдері; ұлттық ... ... ... ... ... ... тауарлар бағасын және шығындарды өсіретін ақшалы емес
факторлар жатады. ... ... ... ... ... шаруашылық механизмінің шығындылығы, мемлекеттің
экономикалық саясаты, оның ... ... және баға ... ... іс-шаралары және т. с.с. факторлар.
Шын мәнінде екі топтағы факторлар бірімен-бірі тығыз ... мен ... ... ... өсіріп, инфляцияға соқтырады.
Инфляцияның өмірдегі көрінісі - тауар бағаларының күрт өсуі. Осы көріністі
американдық ғалым және ... Дж. ... ... ... ... ... ... алғашқы себебі - айналымдағы ақша ... ... тиіс ... ... ... бүзылуы. Бұндай диспропорция,
біріншіден, өндірістің кенет қысқаруынан, екіншіден, ... ... ... ... ... өз шығындарын өтеу
мақсатында қағаз ақшаны көп шығаруынан болады.
Алайда, айналымдағы ақша ... ... ... кей ... ... ... ... Мысалы, 40-70-жылдарда АҚШ-та айналымдағы ... бір ... ... да, айналымдағы тауарлар мен көрсетілетін
қызметтің көлемі ... ... ... ... Бұл ақша
айналымының шапшаңдығын артгырудың нәтижесінен болған инфляция еді. ... ... ... ... ... тиімділігі жөнінен,
басқа жағдайлар өзгермесе, айналымға қосымша ақша массасын шығарғанға ... ... ... ... ... ... құйылады, себебі
айналым аясының жылдамдығы көптеген пайда түсіреді. Бірақ ол ... ... ... ... ... ... және тауарлар
ұсынысын кысқартады., Сөйтіп, инфляция факторлары екі жақты тауарларды
шығаруға және ... ақша ... және ... жылдамдығын өзгертуге
әсер етеді.
Инфляция - өндіріс процесінің бұзылуы, шаруашылық салаларының бір-
бірімен үйлесімсіз ... және ... ... ... ... ... ... икемсіздігі салдарынан туындайтын
күрделі, әрі көп факторлы құбылыс.
Экономикалық әдебиетте инфляцияның ... ... ... ... мемлекеттік реттеудің «терендігіне», инфляцияға ... ... ... ... айқын немесе басылған
бүркемелі түрде жүріп отыруы мүмкін. Инфляция процесінің айкын немесе ашық
формада болып отырғаны ... ... ... ... ... ... көрінеді. Басылған инфляция бүркеме, жасырын формада жүреді және ... ... ... ... ... өзгеруі, экономикадағы
тапшылықтың өсуі, кезектегі тұрушылардың көбеюі ... ... ... ... ... ұлттық, аймақтық және әлемдік
болып бөлінеді. Ұлттық, және аймақтық масштабта талдау ... ... ... ... бағаларының
динамикасы, кейбір елдердегі, еддер бірлестігінің дәрежесіндегі,
халықаралық нарықтағы ЖҰӨ-нің дефляторы қүрайды.
Ішкі жөне сыртқы факторлар тудыратын жүйеге ыкпал
ететін инфляциялық импульстарға ... ... ... инфляция болады. Елдің валюта курсы қатаң сақталып түрған
жағдайда импорттық тауарлардың бағасының қандай
болмаса да өсуі, елге ... ... өсу ... байланысты, инфляцияның мынадай түрлері болады:
жылына 10%-ке дейін болса орташа, немесе,
жылжымалы инфляция, жылына 200% болғанда — ... ... ... ... — гиперинфляция (американдық
экономист Ф.Кэган бойынша — айына 50%-тен артық болса).
Экономиканың бағаның өсу қарқынына ұтымды бейімделуіне
байланысты, инфляция ... ... және ... болып бөлінеді. Біріншіде бағалар орташа және тұракды
өсіп отырады. Басқа макрокөрсеткіштер
сәйкестікте өзгеріп отырады. Екіншіде тауарлардың бағасы секіріп
өседі және бұл бір ... ... ал ... ... ... ... ... Мемлекеттің инфляциялық процеске әсер ету қабілетіне
байланысты, инфляция ... ... және ... ... ... ... көрсеткішінің өзгеруіне байланысты, экономикада
сұраныстың өскен жағдайында ақиқат және жалған инфляция
орын алады.
8. ... ... өсу ... және оған үйлесімді
бейімделу дәрежесі туралы болжамның дәлме-дәл болуына-болмауына байланысты,
болжауға болатын және болжауға ... ... ... ... ... және оған дем ... ... «сұраныс» инфляциясы және «шығындар» инфляциясы
болады.
Сонымен, инфляция қоғамдағы жиынтық ... пен ... ... ... ... ... болып табылады. Ақшаның сандық
теориясының айырбас теңдеуіне сүйене отырып, ... ... ... мен оның айналым жылдамдығының көбейтіндісі деп, ал жиынтық
ұсынысты шығарылған өнімнің ... ... мен баға ... деп, ... ... ... ақша санының немесе оның
айналым жылдамдығының ... ... өсуі ... сұраныстың өсуіне
әкеледі және керісінше. Жиынтық сұраныстың өсуін тудыратын, ақша массасының
көбеюінің ... ... ... экспансионистік қаржы саясаты, мемлекет
саясаты, бюджет тапшылығын «баспа станогі» арқылы өтеу, несиені ... ... бум, ... ... ... өзгерістер
және басқалар.
Сұраныс түрткі болған инфляцияның талдауының үлгісі 1. ... ... ... Сур. ... ... дамуы.
Экономикада тепе-теңдік бар деп есептейік Графикте бұны жиынтық
сұраныстың 1 және ... 2 ... ... А ... ... баға ... өндірістің көлемінің нақты табиғи деңгейімен
түйіскені көрсетеді. Ақша массасының өсуі (ақша айналымының ... ... ... ... ... ... қисық сызығының
бойымен, жоғары 1', қысқа мерзімде тепе-тендіктің жаңа ... ... ... ... ... ... ... өсуіне сәйкес
мультипликациялық эффектпен үйлесімді жүреді. Сонымен бірге, есіп келе
жатқан сұраныс бағаның ... ... ... итереді. Белгілі уақыт
мерзімі өткеннен кейін ,бағаның өскенін ... ... ... ... ... ... ... ресурстардың құның өсуі де өндіріс
шығындарын өсіреді. Нәтижесінде жиынтық ... ... ... ... ... ... қарай жоғары 2 жылжиды. Жиынтық ... ... ... ... өсімінің шамасының көлемінде тағы жоғары көтеріледі.
Бұған кейінгі ... ... пен ... ... ... жылжулары
болып тұрады: ұзақмерзімдік кезеңде ... ... ... ... ... ... ал өндіріс көлемі өзінің табиғи деңгейіне оралады.
Инфляциялық процестің ... ... түрі ... ... ... деп аталады.
Осындай сұраныс инфляциясының дәрежесін мынадай факторлар белгілейді:
• Экономикалық ... ... ... ... Еңбек нарығының болмасы және толық жұмысыпен қамталу дәрежесі
• Жиынтық ұсыныс компоненттерінің динамикасы және өсім қарқыны;
• Шаруашылық агенттерінің бағаның болашақта қалай ... ... ... ... импульсті жиынтық ұсыныстағы өзгерістер
тудыруы мүмкін. Мұнда өндірістің жалпы ... ... ал баға ... ... осы процестің нәтижесі экономикадағы сұраныстың бастапқы
өсуіндегідей болады.
Осындай әдістер инфляциялық процестің жүруі шығындар түрткі болған
инфляция немесе шығындар инфляциясы деп ... ... баға ... шығындарының нақты өсуі нәтижесінде және ағымды шығындар өсуін күту
нәтижесінде көтерілуі мүмкін.
Шығындар қысқа мерзімді ... ... ... ... қысқа
мерзімде өсуі) қызметі әсерінің нәтижесінде ғана емес, ал ұзық ... ... ... ... өседі:
• өндістегі диспропорциялар мен жекелеген қалайсыз жағдайлардың
болуы (құрылымдық инфляция);
• монополизацияны өсіру бағытындағы нарық құрылымын өзгерту;
• ұсынысты бұзу ... ... ... ... өсу ... ... ... жалақының
өсуі.
Өнеркәсібі дамыған елдерге жылжымалы инфляция тән, яғни жылдан жылға
ауысатын бірқалыпты ақшаның құнсыздануы. Батыс ... ... бүл түрі ... пен ... ұлттық өнімнің өсуін
ынталандыруы мүмкін. Ал дамушы мемлекеттерде ... және ... ... болады. Инфляцияға әсер ететін факторлар, оның түрлері және
инфляцияның әлеуметтік-экономикалық зардаптарын жою ... да әр ... ... ... байланысты болады.
Дамушы елдерді инфляцияның даму жағдайлары мен оған әсер ... ... ... ... ... ... топтағы елдерге Латын Америкасының дамушы мемлекеттері ... ... аяғы ... бас ... ... тепе-
теңдіктің жоқтығы, мемлекет бюджетінің тұрақты ... ішкі ... ... ... мен ... ... механизмінің қолданылуы байқалып,
ал ... ... ... жүйелі түрде ұлттык ... ... ... 1990 ж. ... ... 8500 ... - 8291,5 ... жетті.
Екінші топка Колумбия, Эквадор, Венесуэла, Бирма, Иран, Египет, Сирия,
Чили елдері кіреді, оларда да экономикалық тепе-теңдіктің ... ... ... ... аз ... және ... экспансияға (несиені
ұлғайту) ерекше көңіл бөлінді. Бұл ... ... ... ... ... өсуі 20-40% шамасында) сақталып, бірен-саран индекстеу
жүргізілуде, жұмыссыздықтың жоғары деңгейі ... ... ... ... - ... ... ... Корея,
Біріккен Арабтар Әміршілігі, Катар, Сауд Аравиясы, Бахрейн - ... ... ... бар ... Оларда жылжымалы
инфляция (1-5%) сақталуда, бағаға қатаң бақылау енгізілген. Экономикасы
дамыған нарық жағдайында ... ... ... ... ... ретінде
тауарды сыртқа шығару және шетел валютасының құйылуы зор роль ... ... ... жүруде.
Төртінші топка дамушы мемлекеттер әлеміне теңгерілген бұрынғы
социалистік мемлекеттер ... (ТМД ... ... ... Вьетнам және
т.б.). Бұл мемлекеттердегі инфляция жоспарлы бөлу жүйесінен ... ... ... ... ... байланысты болады. Себебі
инфляция факторлары, ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру ... ... ... ... мысалы, тез
қайтарылымы болмайтын ауыр ... ... ... ... үшіншіден, "баға ... деп ... ... ... бағасымен салыстырғандағы өнеркәсіп өнімдері
бағасының карқынды ... ... ... ... тек ... ... ... шығын инфляциясына жағдай
жасап қана ... ... ... ... ... өсуіне
әсерін тигізеді.
Бұл мемлекеттер өндірістің өсуі мен ішкі ... аз ... ... бір ... ... қаржыландыру жолымен, яғни
ақша массасын ... ... ... ... ... займдарын көптеген
мөлшерде тартумен шешуге ұмтылуда. Нәтижесінде бұл топтағы мемлекеттерде
көп мөлшерде ішкі және ... ... ... ... ... елдерге тән қарқынды және ұшқыр инфляциялардың ... ... ... жылдамдығының өсуі, ақша массасының жиынтық сатып ... ... ... және ақша ... ұсақ монеталар түгілі
бірте-бірте ұсақ қағаз купюралардың да ... ... ... ... өсуі ... ... ... немесе басқа шетел валютасының
қолданылуына жол ашады. Бұл процесс инфляцияның одан әрі қарқындауына ... ... ... ... ... ИНФЛЯЦИЯ ДЕҢГЕІНЕ БАҒА БЕРУ.
1. Инфляцияның Қазақстандағы ерекшеліктері.
Қазақстандағы қазіргі инфляцияның себептерін нарыққа ... ... ... факторлардан іздестіру керек. Олардың ең бастысы ... ... ... бөлу ... Ол ... шығынды
механизмін қалыптастыруға, халық ... ... ... мүмкіндік жасап, экономиканың барлық ... ... ... айналымымен тікелей байланысты себептер:
-айналымға бюджеттің тапшылығын жабу үшін, тауарлық ресурстармен ... тым көп ... - қол ақша ... ... ақша ... ... шаруашылыққа шамадан тыс көп
несие беру;
-ұлттық валютаны бағамен бір деңгейде ұстау үшін Ұлттық банктің, ... ... ... ... сатып алу, не сату.
2)ақша айналымы мен жанама байланысты себептер:
-шаруашылықтың үйлесімді өркендеуінің бұзылуы;
-шаруашылықтың шығынды тетігі;
-салық саясаты;
-баға саясаты;
-мемлекеттің ... ... ... инфляцияның бір көрінісі - тауар тапшылығы ... ... ... бері ... оның ... ... ... КСРО-ның 20-жылдар аяғынан бастап бұрынғы нарықтық
кұрылымдарды жоя бастауы;
екіншіден, ... ... ... көп жылдар бойы үйлесімсіздік
қалыптасты, яғни бір жағынан, өндірістік құрал-жабдықтар ... ... ... ... ... екінші жағынан, түтыну құралдарын
өндіретін салалар қарқынсыз жәй дамыды. Ол ... - ауыл ... ... және басқа өнеркәсіп салалары. Статистика мәліметтері бойынша,
барлық өнеркәсіп өндірісінде А тобындағы салалардың үлесі 1928 ж. - ... 61%, 1960 ж- 72,5% ... ... КСРО-ның ұлттық табысының жартысына жуығы ... ... ал ... ... ... мемлекеттерде ол - ... ... ... ... ... ... өнімнің (ҰЖӨ-нің) 25-30
проценті ғана тұтыну қорын құраса, өркендеген елдерде ол көрсеткіш ... ... ... да өте ... яғни ол ұлттық табыстың 1/3 бөлігін
құрады, ал ... ... ... ол 2/3 ... болды.
Сөйтіп, біздің елде (бұрынғы КСРО-ның бір ... ... ... ... көп ... бойы ... ... жоспарлы-
әкімшілік экономика жағдайында ол басылыңқы сипатта өрбіді. Шындығында да
директивалы баға белгілеу ... ... ... ... ... ... ұстауға мүмкіндік берді. Көптеген тауарлар бағасын
өндірістегі, сұраныс пен ұсыныстағы өзгерістерді ... ... ... төмен деңгейде ұстап тұру кейбір тауарлар мен көрсетілген қызмет
бағасының олардың ... ... ... көп ... әкеп ... Мемлекет жүйелі түрде ... ... ... ... ... ал ... ... бағасын өзгеріссіз төмен қалыпта
қалдырды. Бұл бағалар еңбектің қажетті қоғамдық ... мен ... ... ... ... ... сүраныс пен ұсыныстың арақатынасын
көрсеткен жоқ, ол әлемдік деңгейден ... ... ... көтерме, сатып алу бағасы мен бөлшек саудадағы бағалары
арасындағы үйлесімсіздік жылдан-жылға ... ... Оған ... ... (жәрдем қаржы) беріліп отырылды. Бүл тауар өндірушілердің
көтерме және дара ... ... ... деген ұмтылысын күшейтіп,
соның әсерінен кейбір тауарлардың тапшылығына және ... ... мен ... жиналып қалуына әкеп соқтырды.
Өндірушілердің өнімнің сапасын ... оның өз ... ... болмады. Нәтижесінде жылма-жыл сауда орындарында тауарлар ... ... ... ... ... ... отырды (жылма-жыл 1,5-2
млрд сом). Осының бәрі "жабық" (скрытая) инфляцияның айғақ белгілері.
Қазақстанда 1992 ж. бастап нарықтык өзгерістер аясында ... ... ... ... ... кенет көтерілуіне,сонымен бірге
инфляцияның қарқындап өсуіне әсер етті. 1993 ж. ... ақша ... есе, ал баға 21,7 есе ... 1994 ж. ақша ... мен ... ... 845 және 125 ... өсті; осы көрсеткіштер 1995 ж. 216 ... ... ... Ал 1996ж. ақша ... өсу ... одан әрі ... ... темендеуін байқатты.
Жалпы экономикадағы инфляция деңгейін тұтыну бағасының индексі (ТБИ)
көрсетеді. Ол ұй шаруашылығының ... ... үлес ... ... ... тауарлар мен көрсетілген қызмет бағасының ... ... ... Қазақстанда ТБИ 1991 ж. белгіленді.
"Тұтыну қоржынына" біздің елде 275 тауарлар мен қызмет түрлері ... және ... ... ... ... ... ... да әлсін-әлі қайта қаралады. 1995 жылғы әр отбасының бюджетін
тексеру нәтижесіне байланысты 1996 ж. ... ... ... ... ... бекі-тілді: азық-түлік - 62,6 процент (бұрынғысы 58,2),
азық-түлік емес тауарлар - 23,2 процент (бұрынғысы 30), ... ... 14,2 ... (11,8) ... [24; ... ... ... агенттігінің мәліметтері бойынша
2005 жылдың ... ... ... ... 0,4%-ды құрады, яғни алдыңғы
айға қарағанда төмендеген ... ... ... – 0,6%). Азық-түлік
тауарлары 0,4% қымбаттады, Азық-түлік емес –0,4%, ақылы қызметтер – 0,3 ... ... ... ... қарсы күресте
энергоресурстарына, ... ... ... және транспорт
қызметтеріне баға ... ... ... пен ауыл ... баға ... ... мемлекеттік реттеудің қажеттілігін аңғартты.
2.2 Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық ... — бұл кез ... ... даму үлгісіне тән объективті
құбылыс. ... ... ... және өндіріс саласында орын алады.
Қазіргі инфляция мынадай факторларға байланысты:
1) Ақша ... ... ... тапшылығын жабуға
пайдаланылған, шексіз көп акшаның ... ... ... ... ақша ... ... ... халық шаруашылығының артық несиеге толуы;
ақша айналымы жылдамдығының артуы; ұлттық валюта курсын ұстап тұру үшін
мемлекеттік реттеудің ... ... емес ... ... ... ... шығындық механизміне, мемлекеттің
экономикалық саясаты, оның ішінде, салық саясаты, баға ... ... ... байланысты факторлар жатады.
Аталған факторлардың қанат жаюына байланысты инфляцияның екі ... ... және ... ... ... инфляциясы мынадай факторлардың әсерінен туындайды:
• әскери шығыстардың өсуі, яғни әскери техникалардың азаматтық ... ... ... ақша ... ... үшін ... қалады;
• мемлекеттік бюджет тапшылығы және ішкі қарыздардың
өсуі, яғни мемлекеттің қысқа және орта ... ... ... ... ... жабу, нәтижесінде мемлекеттің
ішкі қарызы артады;
• несиелік экспанциялау, яғни елдін орталық банкінің коммерциялық ... ... ... беретін несиелер көлемінің ұлғаюын
сипаттайды;
• импортталған инфляция, яғни ... ... ... ... ... айналымына қажеттіліктін үстіне ұлттық
валютаның эмиссиялануы;
• ауыр өнеркәсіп саласына өте көп мөлшерде инвестиция жұмсау.
Шығын ... ... — бұл баға ... ... әсер ететін
мынадай факторлардың болуымен сипатталады:
• еңбек өнімділігінің өсуін азайту және өндірістің құлдырауы;
• көрсетілетін ... ... ... бір өнім ... ... ... ... әсіресе жалақының өсуі;
• энергетикалық дағдарыс.
Инфляция жағдайында қағаз ақшалар мыналарға құнсызданады:
• алтынға;
• тауар;
• шетел валютасына.
Бірінші жағдайда ... ... ... ... ... құны артады.
Екінші жағдайда тауарлардың бағасы өседі. Үшінші жағдайда шетел валютасына
қатысты ... ... ... ... ... ... ... қарай қазіргі кезде баяу
инфляция, яғни баға баяу қарқынмен біртіндеп жылына 10%-ға өсуі ... ... 2002 ... ... ... ... бойынша
инфляция мөлшері — 5,9 %-ды (2001 жылы — 8,4%) ... Бұл ... ... ... банкінің 2002 — 2004 жылдарға арналған
ақша-несие саясатының негізгі бағыттарында бекітілген ... сай ... ... ... ...... бағаларының индексі
көмегімен анықталады.
Тұтыну бағаларының индексі тауарлар мен қызметтердің ... ... ... ... ... бағаларының индексін (ТБИ) есептеуде мынадай формула қолданылады:
Ағымдағы жылдағы тұтыну қоржынының бағасы
ТБИ ... ... ... ... бағасы
Инфляцияның тигізетін әлеуметтік-экономикалық салдарларын мынадан
көруге болады:
• халық ... ... ... ... ... ... ... арасында, дебиторлар мен кредиторлар ... ... ... ... шаруашылық субъектілерінің ақшалай жинақтарының және мемлекеттік
бюджет қаражаттарының құнсыздануы;
• бағаның әркелкі өсуі нәтижесінде өнеркәсіп ... ... ... ... және ұдайы өндіріс процесіндегі теңсіздіктің орын
алуы;
• жұмыссыздықтың өсуі;
• халық шаруашылығына деген инвестицияның қысқаруы;
• амортизациялық қорлардың құнсыздануы;
... ... және ... ... ... ... ... экономиканың белсенді түрде дамуы;
• ұлттық валютаның сатып алу қабілетінің төмендеуі;
• қоғамның әлеуметтік топтарға бөлінуі; [3; 27]
Жоғарыда аталған ... ... ... факторлар мен оның әлеуметтік
және экономикалық салдарлары оған қарсы саясаттың болуын талап етеді.
ІІІ. ИНФЛЯЦИЯНЫ ТЕЖЕУ ... МЕН ... ... ... төмендегі
жағдайлардан: тауарлар ... ... ... ... ... субъектілерінің және мемлекеттік ... ... оның ... ... ... және с.с. ... ... байқалады.
Инфляцияның зардаптарын жойып, ақша айналысын тұрақтандырудың ... - ақша ... ... және ... ... басқа да саясаттар
жүргізу.
Тарихта ақша реформасын жүргізудің екі формасы ... ... жаңа ақша ... құру - ол ... ақша жүйесін қүрғанда, ... ... ... ... яғни отаршылық
(колониялық) жүйе ... оның ... ... саяси тәуелсіз мемлекеттер пайда
болғанда және 90-жылдардың ... ... ... ТМД ... бұл ... даму ерекшеліктеріне байланысты өзіне
тән жаңа ақша ... ... ... ... ақша ... ... элементтерін өзгерту, яғни жаңа ақша
өлшемін енгізу, баға ... ақша ... және ... өзгерту.
Соғыс және революциядан кейінгі жылдары көптеген мемлекеттер ақша
айналысын ... мен ... ... келтірудің ең бір қажетті
жолы ретінде мына әдістерді қолданады: ... ... ... және деноминация.
Нуллификация - ол құнсызданған ақшаны жойып, орнына жаңа ... ... ... 20-жылдары Германияда соғыстан кейінгі ұшқыр инфляцияның
нәтижесінде рейхсмарка құнсызданып, 1924 ж. енгізілген жаңа ... ... ескі ... ... айырбасталды. Сөйтіп құнсызданған
ескі марка жойылды.
Реставрация - ол ақша ... ... ... ... ... ... Мысалы, Англияда Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі 1925-1928
жылдардағы ақша реформасы ... фунт ... ... ... ... қалпына келтірілді. Ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
реставрация - ... ... ... ... ұлттық
валютаның ресми курсын көтеру арқылы жүргізілді. Содан кейін Халықаралық
валюта қоры ақша өлшемінің ... ... ... ... Мысалы, ГФР үш
ревальвация (1961,1969,1971 жж.) өткізді, яғни ... ... осы он ... үш рет жоғарылады.
Девальвация - ақша өлшемінің алтын қүрамын төмендету. Ол Екінші
дүниежүзілік ... ... АҚШ ... ... ұлттық валютаның ресми
курсын да, оның алтын құрамын да төмендету. Долларды екі рет ... оның ... ... 1971 ж. ... ... ал 1973 ... 10%-ке ... 1973 ж. "өзгермелі" валюта курсын енгізген
соң, девальвация ... ... ... - ... ... курсы"
топтастығында жүргізілді.
Деноминация - ол "нольдерді сызу" әдісі, яғни баға масшабын ірілендіру.
Мысалы, КСРО-да 1961 жылдың 1 ... ... баға ... 10 есе
ірілендірілді. 1961 ж. шыққан жаңа 1 рубль ескі 10 рубльге тең алмасты-
рылды. 1988 ж. ... ... жаңа ақша ... ... ... 1000 крузадоға эквивалентті болды. 1998 ж. Ресейде де рубльге
деноминация 1:1000 ескі рубльге арақатынасымен жүргізілді.
Демек, инфляциямен күрес әдістері - ... ... ... ... ... ... саясат деген бұл инфляцияны төмендетуге ... ... ... ... реттеу табыстар саясаты шеңберінде жүргізілді. ... ... екі ... ... ... ... мен бағалардың өсу
нысаналарын белгілеу және осыларға тікелей бақылау ... ... ... табыстар мен бағаның өсуін төмендетуге тырысқан жағдайлар
болған. Нысаналарға еркін орындалуға ... ... ... жатады.
Бақылауға заң актілерінің күші тән болады. Нысаналар ретінде баға ... ... ... ... шегі ... ... ... әдетте барлық экономикадағы еңбек өнімділігінің
өсу қарқынымен ... ... ... ... ... ... ... өтеу үшін жүргізіледі. Осы бағыттың мәні
мынада: жалдамалы жұмыскерлердің табыстары тікелей реттеледі, ал ... ... ... баға ... ... бақылауды пайдалану үшін бағалар мен жалақыны белгілі ... ... ... етіп ... отыру туралы заң қабылданатын.
Жалдамалы жұмыскерлер үшін табыстар саясатының дискриминациялық ... ... ... ... ... және ... ... гөрі
жалақыға бақылау жүргізуді ұнатады. Практика жағынан келсек, жалақыдан гөрі
бағаларға бақылау жүргізу ... ... ... ... топтарының саны
көп болады. Бұдан басқа, экономикада еңбек өнімділігінің өсуі ... ... ... ... ... ... және абсолютті
төмендетеді.
Табыстар саясатының бір вариантына әлеуметтік контракт жатады. Бағаның
өсуі мен жалақының ... ... ... ... үшін ... ... мен ... арасында келіссөз ұйымдастырады. Табыстар
саясаты қашан болмасын дискуссия тудыратын. Осы саясаттың ... ... ... мен кәсіподақтар жетекшілері өздерінің мақсатты
қызметтерінен — барынша көп пайда табу — бас тарта ... ... ... ... нысаналарды өз еркімен орындамайды.
Заң жүзінде бағаның өсуіне шектеудің қойылуы, ... ... ... ... ... нарығын дамытуы мүмкін. Бағалардың
өсуіне шек қоюды болдырмайтын келесі әдіс, ол ... ... ... мен ... төмендету. Осыдан басқа, бағаға әкімшілік
бақылау жүргізу нарықтың қызметін ... ... ... ... ... жылжуына кедергі болады. ... ... ... ... ... нормалау қажеттігі туады. ... ... ... егер ... мен ... ... ... күші де, құралдары да жеткілікті деп сенсе, онда бұл
саясат инфляциялық күтімдерді ... ... ... ... ... ... әңгіме құрғанда мына жағдайды атап өту ... ...... өндірушілердің және ресурстар иелерінің —
бар болуының өзі ресурстардың ... ... ... инфляцияның
(әсіресе сұраныс түрткі болған) болуы осы тұжырымды дәлелдейді. Сондықтан,
бағаға ... ... ... ... ... бере ... ғ. 60-шы жылдары нарық экономикалы ... ... ... ... ... ... ... 70-ші жылдардың
ортасында практика жүзінде барлық дамыған ... оны ... бас ... ... ... ... ... монетарлық және фискалдық
саясаттың «дефляциялық» шаралары жатады. Алғашқыда олар циклға ... ... ... ... ... банк ... ... байланысты
ақша массасының өсуіне, берілетін несиенің көлеміне, есепке алу ... және ашық ... ... ... ... ... міндетті
резервтерінің нормасына бірте-бірте шектеу енгізеді.
Айналымдағы ақшаның көлеміне шек ... ... ... ... ... жиынтық сұранысты азайтуға тырысады: мемлекеттік сатып алуға
және инвестицияларға шек қойып, жеңілдіктерді жойып, немесе, тікелей ... ... ... ... ... ... қатайтады.
Инфляцияны төмендету мақсатымен валюта саясатының инструменттері
пайдаланылуы мүмкін: ... ... ... шек қою, ... ... ... ... тежеу жасайтын әсері алдымен экономикалық
өсуді баяулатты және ... ... ал ... төмендеуі елеулі
болмады. Стагфляцияның пайда ... ... ... ... бас тартуға мәжбүр етті.
Стагфляциямен күресудің неоклассикалық бағытының балама жолдары бар.
Оның мәні: инфляцияны төмендетуде қандайда ... ... ... ... осы және ... ... ... шығарып алмауды
көздеу керек.
Филлипстің қисық ... ... ... ... ... ... қолданып қалайда қайтып келудің қажетіне тырысу ... ... ... ... ... ... ықпал ету қажет. Осы үшін
қаржылық және ақша саясатын аз ғана өзгертіп, қатал стандарттарды, мақсатгы
қаржыландыру мен ... ... ... қолдауды,
протекционистік шараларды, табыстар саясатының элементгерін ... ... ... ... ... ... ... және бұның
әлеуметтік шығындары төмен.
Үкімет үшін инфляцияға қарсы саясат жүргізудің екі бағыты болады: ... ... ... ... ... ... оны шұғыл жүргізу («естен
тандыру терапиясы»). Барлық ... ... ... оның ... әлемдік нарыққа кірудің дәрежесіне және шарттарына, өзгерістерді
халықаралық ... ... ... ел ... ... және т.б. ... ... инфляцияның дамуы "сұраныс пен ұсыныс" ... ... ... қолдану арқылы жүріп отырды. Қазақстанда ақша массасының
өсуінің үш ... атап ... ... ... ... қаржыландыру үшін Орталық банктерден
келген несиелер;
2. Екіншіден, Орталық банктің ... ... ... ... үшін ... ... ТМД ... несие - олардың Қазақстанмен саудадағы
тапшылығымен байланысты.
Аталған несиелердің кездері, негізінде ақша массасы өскен және ... ... ... ... ... кеңейткен болатын.
Қорытып айтқанда, Қазақстандық экономикадағы инфляциялық
процестер шаруашылықтың жалпы құлдырауымен, ... ... тым өсіп ... ... ... ... Сондықтан ресурстарды
жалпы үнемдеу және бюджет тапшылығын жою инфляцияға карсы ... ... ... ... ... ... ... ақшалар өндіріс және бөлу
процесінде адамдар арасындағы экономикалық қатынастарды бейнелейді. ... ақша бес ... ... ... кұн ... ... кұралы, төлем
құралы, қазына жинау және қорлану құралы, дүнивжүзілік ақшалар.
Ақшаның өзінде, сондай-ақ олардың қызметтерінде жылдар бойы өзгерістер
болды. Егер де ... ... алу - сату ... ... ... ... жүргізілсе, бүл күндері қағаз және несие ... ... ... ақша белгілері сияқты ерте дамыған, олар бір-бірімен
үздіксіз тығыз байланысты. "Инфляция" (inflation) - қабару, көтерілу, өсу
деген ... ... ... ... Оны ең ... рет ... Америкада
1861-1868 жылдары азаматтық соғыс уақытында қолданды.
Инфляция - өндіріс процесінің бұзылуы, ... ... ... үйлесімсіз дамуы және мемлекеттің эмиссиялық саясаты ... ... ... ... ... ... әрі көп факторлы құбылыс.
Қазақстанда инфляцияның пайда болу себебі, ол тауардың және қызметтің
бағасының төмен болуы, ... ... ... ... ... ... ... ол Қазақстанның халық шаруашылығының шикізат көзі болып табылады,
яғни сыртқы нарық ішкі нарық қажеттіліктеріне тәуелді.
Инфляцияның ... және ... ... ... ... мен
шаруашылық субъектілерімен байланысты. Саяси тұрақсыздық, саяси ... ... ... ақша ... функциясын бұзады. Бұл жағдай
шетел валютасы мен алтынның сұранысына әкеліп соқтырады.
Көріп ... ... ... ... ... кедергі етеді,
сондықтан инфляцияны жеңу жолдарын қарастырған жөн. Ең тиімдісі бірте-бірте
баға мен жалақыны ... ... ... ... ... кәсіпорынның
тауары нарықтағы бағаға сәйкес келуі керек. Егер мөлшерден тыс ... ... ... ... ... ... ... жүргізуі керек.
Бағаны қалыптастыру және жалақыны бастан аяғына дейін ... ... ... ... ... яғни бұл шешім белгілі бір қысқа
мерзім арасында қарастырылып отыруы ... осы ... ғана ... ... ... болады, сонымен қоса
оны төмендетуге де болады. Демек, инфляциямен күресудің ... екі ... ... ... саясат және ақша реформалары.
Қазақстанның өтпелі экономикасында алғашқыда инфляцияға карсы шаралар
тек ... ... ... ... әдістері қолданылды. Бұлар
күткен нәтиже бермеді.
Қорытып айтқанда, Қазақстандық экономикадағы инфляциялық
процестер шаруашылықтың жалпы құлдырауымен, ... ... тым өсіп ... ... аппаратын
қаржыландырумен байланысты. Сондықтан ресурстарды
жалпы үнемдеу және бюджет тапшылығын жою инфляцияға карсы саясат жүргізудің
басты ... ... ... ... ... ... банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың редакциялы-
ғымен. — Алматы: Экономика, 2001.
2. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и
статистика, ... Ақша ... және ... ... С.Б. – ... : Маркет, 2004.
4. Көшенова Б. А. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары – А :
Экономика, 2000.
5. Общая теория денег и ... / Под ред. ... Е.Ф. ... ... и ... ... ... Қаржы және несие. Оқу құралы. – Қарағанды: Болашақ, 2002.
7. Инфляция себептері, қарсы саясат. Д.А. Федотов // «Хабаршы» журналы –
Алматы: Қазақ ... ... ... и ее последствия. Кожахмет А// Экономика и статистика. 2001. ... ... Н. ... ... ... ... ... 13 апреля.
10. Песс-релиз №021 от 5 июля 2005 года.// Банки Казахстана. 2005. – ... ... ... ... ... для ... Под ред. Е.Ф. Жукова. – М.:
Банки и биржи, ЮНИТИ, 1999.
12. Бунина М.К. Деньги. Банки, Валюта: ... ... – М.: ДИС. ... Саниев М.С. Деньги, кредит, банки: - Алматы: ... ... ... Усов В.В. ... Денежное обращение. Инфляция: Учебное пособие для
вузов. – М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1999.
15. ... ... ... ... ... / Под ред. Л. ... – М.: Финансы, ЮНИТИ, 1997.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы инфляция деңгеіне баға беру және талдау25 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
Ақпараттық жүйе құру арқылы білім беру процесінің тиімділігін арттыру98 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Білім беру қызметі дамытуының факторлары66 бет
Білім беруді ақпараттандыруда педагогикалық технология11 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.61 бет
Дидактикалық ойындар-оқыту құралы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь