Нарықтағы еңбекақы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І. Нарықтық экономикадағы еңбекақы
І.1. Қазіргі заман нарық теориясындағы еңбекақы мәні ... .5
І.2. Қазақстандағы нарықтық қатынастардың
даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14

ІІ. Еңбек жүйелері және оның нысандары
ІІ.1. Еңбекақының экономикалық принціптері ... ... ... ... ...19
ІІ.2. Еңбек жүйелері және оның нысандары ... ... ... ... ... ... 21

ІІІ. Еңбек нарығы мәселелері
ІІІ.1. Еңбекақы және кәсіподақ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
ІІІ.2. Еңбек нарығын реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
Тәуелсіз Қазақстан Республикасы экономикалық дамудың қарышты қадамдарымен алға басып келу үстінде. Әрине, бұл даму жолында көптеген қоғамдық, құқықтық, әлеуметтік-экономикалық қиыншылықтар мен проблемалар кездесу үстінде. Тек осы проблемалардың дұрыс шешу жолдарын тауып, өзіміз таңдаған даму бағытымызды ұстануымызға мүмкіндік туады. Тәуелсіз Қазақстан Республикасының алғашқы президенті Н. Ә. Назарбаев ұсынған мемлекеттің даму жоспары, яғни «Қазақстан - 2030» стратегиялық бағдарламасы жоспарлоы түрде, кезең-кезеңмен орындалуда.
Осы өткен кезеңдерде, қазіргі күні де өте актуалды мәселелердің бірі бұл нарықтық экономикадағы еңбекақы, жалақыны белгілеу, оның көлемін анықтау мәселесі. Себебі, нарықтық экономикадағы іс-әрекет ететін, жұмыс беруші өзінің мүдделеріне сай, еңбекақының көлемін мүмкін болғанша төмен деңгейде ұстағанды көздейді. Ал оған жұмыс істейтін қызметкер, жұмысшы өз табысын өсіруді көздеп, пайдасын арттыруды көздеп, жалақының жоғарғы көлемін алуды талап етеді. Аталған мәселенің маңыздылығы өте зор, өйткені ол әлеуметтік топтар арасындағы теңсіздік деңгейін арттырып, қоғамдық тыныштық пен елдегі бейбітшілікке қауіп төндіреді. Сондықтан, бұл мәселені шешуді ертеңге қалдырмау керек, және шешу барысында тараптардың мүдделерін ескерген жөн. Міне, Үкімет нарықтық экономикадағы ең төмен жалақы деңгейін белгілеу кезінде осындай қиындықтармен кездеседі.
Ұсынылып отырған курстық жұмыстың тақырыбы, «нарықтық экономика жағдайындағы еңбекақы». Курстық жұмысты орындаушының бұл тақырыпты таңдау себебі, мәселенің әр қашан маңыздылығында, яғни ел экономикасы жоғары немесе төмен деңгейде болса да, орындалған жұмыс үшін еңбекақының көлемін анықтау бірінші орында тұрады.
Курстық жұмыс кіріспе, негізгі және қорытынды бөлімдерден тұрады. Кіріспе бөлімде, жалпы тақырып маңыздылығы көрсетіліп, курстық жұмыс құрылысына кіріспе жасалады. Негізгі бөлімнің өзі үш тараудан тұрады, ал әрбір тарау екі тақырып бойынша қарастырылған.
Бірінші тараудың тақырыбы нарықтық экономикадағы еңбекақы және оның екі бөлімінің бірі қазіргі заман нарық теориясындағы еңбекақы мәні,ал екіншісі Қазақстандағы нарықтық қатынастардың даму тарихы. Бұл бөлімде қарастырлған мәселеге жалпы сипаттама беріліп, оның Қазақстанда қалай дамып жүргені туралы ақпарат берілген. Тақырып күрделі болғандықтан оны екі сұрақ бойынша қарастырған. Нарықтық қатынастар Қазақстан жерінде қашан пйада болды, оның ерекшеліктері неде деген сұрақтарға жауап берелік. Бұл сұраққа жауап беру оңай шаруа емес. Себебі, біздер әлі күнге дейін өз халқымыздың, жеріміздің тарихын білмейміз. Мысалы, Қазақстанда құл иеленушілік құрылыс болмастан-ақ патриархалдық-феодалдық қатынастар қалыптасты деген пікір берік орныққан. Бұны қазақтардың көшпелі мал шарушылығымен айналысумен байланыстырады. Осы пікірдің негізінде Қазақстанда өндіргіш күштердің даму дәрежесі өте төмен, тауарлы-ақша, нарықтық қатынастардың қалыптасуына жағдай болған жоқ дейді. Біздің бұл пікірге үлкен күмәніміз бар, тарихшы ғалымдар болашақта өз пікірлерін айтып жатыр
1. Жалпы экономикалық теория. Ақтөбе, 2004 жыл. А-Полиграфия.

2. Основы финансов. Мельников. 2006год.

3. Ақша, несие, банктер. Сейітқалиев. Алматы,2001 жыл

4. Қаржы.Ілиясов. Алматы,2003жыл.

5. Нарықтық экономика негіздері. 1998жыл. Алматы.

6. «Экономика негіздері» журнал. 2005жыл. № 5.Алматы.

7. Осипова Г.М. «Экономикалық теория негіздері»

8. Современный рынок: природа и развитие /Под.ред. Дунаева Э.П., Рузаковой И.Е. Изд.МГУ 1992

9. Шеденов Ө.Қ. т.б. «Жалпы экономикалық теория»,-Алматы 2002

10. Чалбаев К.К. «Интенсификация производства и рыночные отношения» - М.,Экономика, 1996 ж.
        
        Жоспар:
Кіріспе.....................................................................
..........................3
І. Нарықтық экономикадағы еңбекақы
І.1. Қазіргі заман нарық теориясындағы ... мәні ... ... нарықтық қатынастардың
даму тарихы
.........................................................................14
ІІ. Еңбек жүйелері және оның нысандары
ІІ.1. Еңбекақының экономикалық принціптері ...................19
ІІ.2. Еңбек ... және оның ... ... ... нарығы мәселелері
ІІІ.1. Еңбекақы және кәсіподақ
..............................................24
ІІІ.2. Еңбек нарығын реттеу
...................................................27
Қорытынды...................................................................
..................29
Қолданылған
әдебиеттер..............................................................31
Кіріспе
Тәуелсіз Қазақстан ... ... ... ... алға ... келу ... Әрине, бұл даму жолында көптеген
қоғамдық, құқықтық, ... ... мен ... ... Тек осы проблемалардың дұрыс шешу жолдарын тауып, өзіміз
таңдаған даму бағытымызды ұстануымызға мүмкіндік туады. Тәуелсіз ... ... ... Н. Ә. ... ... ... даму
жоспары, яғни «Қазақстан - 2030» стратегиялық бағдарламасы жоспарлоы түрде,
кезең-кезеңмен орындалуда.
Осы өткен кезеңдерде, қазіргі күні де өте ... ... ... нарықтық экономикадағы еңбекақы, жалақыны белгілеу, оның көлемін
анықтау мәселесі. Себебі, нарықтық ... ... ... жұмыс
беруші өзінің мүдделеріне сай, еңбекақының көлемін мүмкін болғанша төмен
деңгейде ұстағанды көздейді. Ал оған ... ... ... ... ... өсіруді көздеп, пайдасын арттыруды көздеп, жалақының жоғарғы
көлемін алуды ... ... ... ... ... өте зор, ... әлеуметтік топтар арасындағы теңсіздік деңгейін арттырып, қоғамдық
тыныштық пен елдегі бейбітшілікке қауіп төндіреді. ... бұл ... ... ... ... және шешу ... тараптардың мүдделерін
ескерген жөн. Міне, Үкімет нарықтық экономикадағы ең төмен жалақы ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың тақырыбы, «нарықтық экономика
жағдайындағы еңбекақы». Курстық жұмысты орындаушының бұл тақырыпты ... ... әр ... маңыздылығында, яғни ел экономикасы жоғары
немесе төмен деңгейде болса да, орындалған жұмыс үшін еңбекақының ... ... ... ... жұмыс кіріспе, негізгі және ... ... ... ... ... ... маңыздылығы көрсетіліп, курстық жұмыс
құрылысына ... ... ... ... өзі үш тараудан тұрады, ... ... екі ... ... ... ... ... нарықтық экономикадағы еңбекақы және оның
екі бөлімінің бірі ... ... ... теориясындағы еңбекақы мәні,ал
екіншісі Қазақстандағы нарықтық қатынастардың даму ... Бұл ... ... ... ... беріліп, оның Қазақстанда қалай дамып
жүргені туралы ақпарат берілген. Тақырып күрделі болғандықтан оны екі ... ... ... ... Қазақстан жерінде қашан пйада
болды, оның ерекшеліктері неде деген сұрақтарға жауап берелік. Бұл сұраққа
жауап беру оңай ... ... ... ... әлі ... ... өз ... тарихын білмейміз. Мысалы, Қазақстанда құл иеленушілік ... ... ... ... ... ... ... Бұны қазақтардың көшпелі мал шарушылығымен айналысумен
байланыстырады. Осы пікірдің негізінде Қазақстанда өндіргіш ... ... өте ... ... ... қатынастардың қалыптасуына
жағдай болған жоқ дейді. Біздің бұл пікірге үлкен ... бар, ... ... өз ... ... ... бөлімнің тақырыбы, еңбек жүйелері және оның нысандары. Бұл
бөлімде екі ... ... олар ... ... ... және ... ... және оның нысандары.
Еңбекақының жүйелерінің мәні ... ол ... ... ... ... ... көрсетілген, тақырыпты ашу барысында кестелер мен ... ... ... ... еңбек нарығы мәселелері. Олар
еңбекақы мен кәсіподақ және еңбек нарығын ... ... Бұл ... нарығын реттеудің мемлекет тарапынан жүргізілетін ... ... асу ... ... ... және ... қызметі
туралы тақырыпта ақпарат беріледі.
Соңғы бөлім, ол қорытынды бөлім, бұл бөлімде курстық жұмысты орындаушы
аталған тақырып ... ... ... бойынша өз ойын тұжырымдайды.
Қорытынды ой-тұжырым барлық ақпараттарды қарап, талдаудың ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттер
тізімі көрсетілген.
І. Нарықтық экономикадағы еңбекақы
І.1. Қазіргі заман нарық теориясындағы еңбекақы мәні
Жыл сайын материалдық ... ... ... ... ... ... ... құралады. Ұлттық табыс экономикалық және әлеуметтік
прогрестің негізгі көзі ... ... Ол ең ... ... өндіріс факторларының арасында бөлінеді, ондай ... ... ... деп ... ... ... еңбек, капитал (ақшалай
немесе өндірістік) және қор жер жатады. Макроэкономика, яғни кәсіпорын,
фирма және әр ... ... ... ... ... ... ... нысандары құрылады : еңбекақы, жалақы, пайда, процент және
рента.
Еңбек ақы немесе жалақы, оны ұйымдастырудың нарықтық ... ... ... ... ... анық ...... еңбектің саны мен сапасының бағлануы міндетті. Дегенмен ол негізгі
анықтауыш фактор бола ... ... ... ... ... өнім
өткізуден көбеюі немесе азаюы, кәсіпорын, фирма жұмысының ... ... ... түрде әсер етеді. Жұмыс берушілер мен ... ... ... ... көрсетілген факторларға
байланысты болатын ... ... ... енгізіледі, сөйтіп
кәсіпорынның жалпы жұмысының нәтижесінде атқарған ... ... ... ... жеке ... ... қосымша
ақылардың, сыйлықтардың және көтерме ақылардың шамасын анықтайды. Нарықты
экономика жағдайында еңбекақы тек қана ... ... ... ... ... ... ... жасалған құнның мөлшеріне қарай
құрылады. Жұмыскер қаншама жақсы еңбек етсе де, бірақ оның жұмыс ... ... ... ... ... онда еңбекақы төлеудің көзі де
болмайды. Енді табыстың негізгі нысандарын қысқаша сипатталық.[1]
Нарықтық экономика жағдайында барлық ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты болады. Өз кезегінде бұл
бағаларға сөзсіз түрде сұраным мен ұсынымның ара қатысы, ... ... ... ... нарықтық күштер елеулі түрде әсер етеді. Енді
осы табыстың түсу көздерін және бөлу ... ... ... түсу
көздерінің негізгі жолдары мыналар :
А) жұмыскерлердің өз еңбегімен тапқан табысы (еңбекақы, сыйлық және
т.б.);
Ә) кәсіпкерліктен ... ... ... ету үлесіне байланыссыз түсетін әлеуметтендірілген табыстар
(қоғамдық тұтыну қорлары, трансферттік төлемдер, жұмыссыздыққа
байланысты мемлекетпен ... ... ... ... ... ... төлемдер және т.б.
Меншіктен түсетін табысты мына сызба арқылы көруге болады
І.1. сызба.
Пайда кәсіпорының таза ... ... ... қызметінің
маңызды көрсеткіштерінің бірі, өнімді өткізуден ... ... ... ... бір ... болып табылады. Нарық жағдайында
акционерлік ... ... ... (оларды батыс елдерінде
«корпорация» деп атайды) пайдасы ... ... ... ... ұлғайтуға жұмсалатын пайда (бөлінбейтін пайда) болып бөлінеді.
Процент – бұл ақша капиталы үшін ... ақы, оны ... және ... салынған ақша бойынша ... ... деп ... Ал ... ... ... ... экономикалық өткізілуі, басқаша
айтқанда жерді пайдаланғаны (шаруашылық жүргізу үшін жалға алу, үй ... тағы ... ... ... үшін ... ... ... төлем.
Нарықтық экономика жолына түскен елдерде осы көрсетілген табыс екі
үлкен топқа бөлінеді :
1) еңбек ... және ... ... ... ... табылған
табыс;
2) заңды негізде алынатын, бірақ еңбексіз табылған ... ... ... ... ақша ... ... ... түсетін
табыстар, соның ішінде қозғалмайтын мүліктерді жалға беруден де,
осылармен бірге тікелей ... ... ... мемлекеттен
алынатын жәрдем ақшалар мен төлемдер (зейнетақы, ... ... және көп ... ... ... жәрдем
ақша) жатады.
Бұндай табыстың мөлшері әр түрлі елдерде бірдей емес және ол ... ... ... ... тағы ... ... ... Республикасында да нарыққа өту кезеңіне арналған таысты
құру, бөлу және ... ... ... ... ... ... ... алу мен жекешелендірудің ұлттық бағдарламасында, жаппай
жекешелендіру барсында Республика ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық
жекешелендіру қорларының акцияларына ... ... ... құқығын
иелену және меншіктен түсетін табысты алу мүмкіндігі беріледі. ... ... ... ... асыру мақсатында жекешелендірудің
инвестициялық купондары республиканың барлық тұрғындары үшін ... ... ал ... ... ... ... үшін ... есептелген жекешелендірудің инвестициялық купондарының сомасына
1,2 арттыру коэффициенті енгізіледі.
Сонымен бірге, ... көшу ... ... ақы ... ... қажеттігіне туғызып отыр. Қазақстан Рсепубликасының «Дағдарысқа
қарсы ... ... және ... ... ... ... еңбекке ақы төлеудің ең аз деңгейі ... ... ... ... ... ... жалпы республикалық
біртұтас жүйесін енгізу арқылы жүзеге асырылады және оның ... ... ... ... ... ... төмен бола алмайды деп
көрсетілген.
Нарық жағдайында ... ... ... – табыс тек қана
жоғарыда көрсетілген көздермен ғана ... ... да ... ... ... ... ... табылатын орнын толтыру төлемдерінің
белгілі бір жүйесі болады. Себебі, нарықтық экономикаға көшу сөзсіз болатын
адамдардың, әлеуметтік қатерінің ... ал ол ... ... ... сүру ... ... ... бірсыпыра адамдардың баюына және
тұрғындардың кейбір топтарының әсіресе аз ... ... ... ... ... ... ... тіпті
қайыршылануына әкеліп соқтырады. Сондықтан да ... ... ... ... жасау қажет (еске салатын болсақ, бұндай
механизм бірінші рет 1883 жылы ... ... ... Бұл ... ... ... бұзатын жұмыссыздық, инфляция, тұрғындардың
кедейлігі сияқты факторларға қарсы әрекет ететін ... ... ... кепілдіктерінің заңды жолмен бекітілген тұтастай жүйесі
туралы болып отыр. Ескеретін бір жайт – тұрғындардың ... ... ... табыстарды бөлуде теңгермешілдікті тудырмауы керек.
Осының есебінен, ... ... ... ... сыйымды етіп
қысқарту және бөлінген қаржыны неғұрлым тиімді пайдалану көзделіп отыр.
Нарыққа өту жағдайындағы әлеуметтік ... ... ... ... ... орын ... ... елімізде ондай
кепілдіктерге еңбекке ақы төлеудің ең аз ... ... ... ақша ... ішінде уақытша жұмыс істеу қабілеті болмауына ... ... ету ... ... және ақылы білім алу, медициналық қызмет, еңбек
ету жағдайында байланысты берілетін жеңілдіктер, ... ... ... ... ... тұрғындардың табысын индексациялау,
жұмыссыздыққа байланысты әлеуметтік қорғау құқы, ... және одан ... ... құқы жатады. Ескеретін бір нәрсе бірсыпыра елдерде еңбек
ету құқы Конституциямен бекітілмеген, ... ... ... ... еңбек шарты бойынша, өзінің қалауы, қабілеті және ... ... ... ... ... ... көзделген.
Әлеуметтік қорғау жүйесіне, оның маңызды элементі болып табылатын
тұрғындардың ақшалай табысын индекстеу кіреді. Оның ...... ... ... ... ... ... мазмұны жағынан
тұрғындардың табысын индекстеу – бұл инфляцияның ... ... мен ... қымбаттауының орнын ішінара немесе толық толтыруға
мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... ... ... Индекстеудің түрлерін былайша айырады: ақшалай
табыстарды индекстеу, ақшалай сақтық ... ... және ... ... ... ... Индекстеуге тұрғындардың бюджеттік көздермен
алатын ақшалай табыстары жатады: мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жинақ банктегі ақша
қорлары, мемлекеттік заемдардың облигациялары және ... да ... ... ... мен ... өз ... баға қою құқы
бар кәсіпорындарға мемлекет тарапынан индекстеу жасалмайды, бірақ олар,
кәсіпорын ... ... ... қызметкерлерінің табысын
индекстеуіне болады.
Индекстеуді қанағаттанарлық деңгейде ... үшін ... ... ... - тұтыну бағасының өсу индексінің болуының ерекше маңызы
бар. Ол ... ... ... деп ... ... тауарлары мен
қызметтерінің белгіленген жиынтығы бойынша мемлекеттік, кооперативтік және
жеке сауда мен қызмет көрсету сласындағы бөлшек ... ... ... ... ... ... бастап өсу нәтижесіне қарай алынған
статистикалық мәліметтердің негізінде квартал (немесе 1 жыл) ... ... ... ... ... ... минимумы дегеніміз не және
ол қалай өлшенеді деген сұраққа жауап беріп көрейік. Күнелті минимумы – бұл
адамның ... ... ... және оның ... ... ... ... ақша құралдарының минимумы. Ол қоғамдық дамудың нақты ... ... өмір сүру ... ... шегін көрсетеді. Тұтыну
қоржынына қандай тауарлар ен қызметтер кіреді? Оған кіретін тауарлар мен
қызметтерге ... ... ... аяқ ... іш киімдер, төсек-орын,
санитарлық және гигиеналық заттар, дәрі-дәрмектер, үй жиһаздары, ыдыс-аяқ,
мәдени-ағарту ... мен ... ... ... ... ... ... балаларды күту, адамдарға қажетті ... да ... ... ... әр ... ... ... игіліктері мен қызметтерге деген қажеттіліктерінің бірдей еместігін
ескере отырып тұтыну қаржыны ... ...... ... ... мен ... ... қала және ауыл тұрғындарына
бөлек есептеледі.
Қазақстанда тұтыну қоржынының құрамы мен құрылымына 200-ден ... мен ... ... ... ... елдерде, кедейліктің шегін
көрсететін ең төменгі тұтыну бюджетіне ... аса ... мен ... ... ... Республиканың мемлекеттік статистика басқармасының
мәліметі бойынша 1993 жылдың 1 сәуіріне ең ... ... ... ... сом ... Ал оның өзі, жыл ... шаққандағы табысы 4500 сомнан кем
келетін халықтың 71 процентіне қол жеткісіз ... ... ... ... ... көрсетілген ресми мәліметтер барынша
төмендетілген деп есептей отырып өздерінің ... ... Оның ... ең аз ... мен қызметтер жиынтығы 14000 сом құрайды екен.
Мемлекеттік статистика басқармасы жүргізген 6 мың ... ... ... – 1992 ... ... ... сол жылдық бірінші
кварталымен салыстырғанда, халықтың ... ... 43 ... ... ... ... ... жұмсалған екен, ал олардың киім тіктіру
қызметіне деген шығыны 2 есеге, ... ... ... ... ... – 1,5 есе ... Бұл әлеуметтік қорғау саясаты бойынша
қабылданып жатқан шаралардың, шын ... ... ... ... ... құны ... көрсетеді. Осыдан мынадай сұрақ туады:
әлеуметтік күнелту минимумын түзетуді талап ... өмір сүру ... ... өзгеруі керек.[3]
Батыс еледерінің тәжірибесінде өмір сүру құнының жыл ... ... ... ... ... деп ... Егер ол көрсеткіш 5
проценттен асып кетсе үкімет жалақы мен жәрдем ... ... ... азайтуға мүжбүр болады. Осыған байланысты ... ... ... ... индекстеудің екі негізгі нысанын
көрсетейік :
А) автоматты;
Б) жартылай автоматты кейде оны шартты деп те атайды;
Бірінші нысан ... ... ... ... ... ... еңбекақы
бағаның өсу индексіне пропорционалды көбейтіледі. Бірақ еңбекақыны бұлай
қайта есептеу жүйесі оны ұйымдастырудың ... кері әсер ... ... ... еңбекке ақы төлеу оның ... ... ... Осы ... ... кейбір позитивті ролін айта
кеткен жөн, ол өндірістік, сауда саласындағы, коммерциялық ... ... ... ... ... ... бір қол жеткен шепте тоқталуына мүмкіндік бермейді.
Олар, бұрынғыдан да көп тауарлар мен қызметтері ... оның ... ... етіледі, әйтпесе олардың бір нүктеде тоқтап қалған
табыстарын инфляция «жеп» қояды.
Екінші ... ... ... ... ... Оның ... : ... өсуін есепке ала отырып ... ... ... ... ... ... ел ... тұтастай қабылданады, Бұндай
келісімдер әдетте кәсіподақтар, жұмыс берушілер және ... ... ... ... ... кәсіпорын оны өздеріне тиімді
шамада, көбінесе ... ... ... ... ... ... ... тәртіп
индекстеу механизмін нақты жағдайға, қаржы мүмкіндігіне және ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеушілердің барлық категорияларына
қайта-қайта төменгі жалақы деңгейін ... бара ... ... ... ... ... қосымша бюджет қаражатын қажет ... ... ... ... және ... ... ... өсуіне әкеліп соқтырады. Ал бюджеттің мүмкіндігі өте
шектеулі, ... ... ... ... мен ... ... одан әрі ... ... ... күшейте түседі.
Республиканың Еңбек министірлігінің ... ... ... проблеманы шешудің бір жолы әлеуметтік ... көшу ... ... ... ... жан ... ... орташа табыс
белгілі бір деңгейден жоғары жанұяларда тұратын үш ... ... ... жәрдем ақшаны жою туралы да ... ... ... ... бір ... ... 15 мың доллардан кем болмаса (ерлердің жылдық
табысының 70 проценті), онда олар федералдық заң ... ... ... ... да ... ... немесе екі қабаттығына байланысты әлеуметтік
қамсыздандыру шаралармен қамтылмайды. Жоғарыдағы мамандардың пікірінше,
бұрын бюджеттің есебінен қаржыландырылған ... ... ... ... ... ... ... салынатын салықты алып тастауда орынды
болған болар еді.
ХХ ғасырдың басында итальян ғалым Вильфредо Парето (1848 – ... ... оның ... ... елеулі теңсіздіктер болатынын анықтады.
Ол барлық мемлекеттерге тән және қайсыбір елде болмасын шамалас пропорцияда
болады. Табыстарды бөлудің мұндай теңсіздігін көрнекі ... ... ... Жанұяның жалпы санын табыс деңгейіне қарай, жанұяның саны бойынша
бір-біріне тең беа топқа бөлу керек. ... ... ... ... ... ... ... топқа, екіншісіне табыс деңгейі одан ... ... ... және одан ары ... Одан ... ... барынша жоғары
табыс иелері ... ... 20 ... ... ... Е
60
% Т
Лоренц қисығы
(нақты бөлу)
40
D
20 С
F
А В ... ... 40 60 ... ... ... ... көлденең білік бойына белгілі бір табысы бар жанұя
проценті орналасқан, ал тік ... ... сол ... сәйкес болатын
жиынтық табыстың үлесі орналасқан. Теория тұрғысында абсолютті тепе-
теңдіктің болу ... Т түзу ... ... ол ... ... процентінің өздеріне сәйкес ... ... ... ... егер ... семьяның 20 проценті жиынтық табыстың 20
процентінен (немесе 1/5), 40 ... 40 ... және тағы ... А, В, С, Д ... Т түзу ... ... Абсолютті тепе-теңдік
болып табылатын Т түзу сызығы мен ... ... ... ... ... Отто Лоренцтің атымен аталады). L-дің арасындағы алып М табысты
бөлудегі ... ... ... М ... ... ... ... яғни L
қисық сызығы Т түзу сызығынан ... ... ... ... ... жоғары болады. Егер нақты табыстарды бөлу абсолютті тепе-теңдікте
болса, онда Лоренц қисық сызығы мен Т түзу ... ... тура ... ... ... ... ... кетер еді.
Табыстарды бөлудегі теңсіздіктің нақты деңгейін ... ... ... әдіс ... ... ... біркелкі және әркелкі
желілеріменен құралған ауданда көрсетілген ол ... ... тұр. ... ауданына жатқызады. Алынған нәтиже, оны ... ... ... Каррадоның есімімен «Джинни коэффициенті» деп аталды.
Өзінен-өзі түсінікті, бұл ... ... ... ... ... ... жағдайда, ал коэффициент бірге тең ...... өте ...... ... ... ... экономика, табыстарды мақсатты бағытта қайта бөлу арқылы ондай
біржақтылықты жаққа шығарады.
Экономикалық ... ... ... ... егер ... бір ... ... болса барынша тұрақтылықпен сипатталады. Бұл
табыс мөлшері және оны алушы тұлғалар ... ... ... ... заңы ... атқа ие болған. Парето заңы, егер төмен табысты
бөлу оқыс және тіпті ... ... ... ... болса, онда ол жоғары
деңгейге жеткен жағдайды ... ... Заң, ... ... ... ... әл ауқатының салдарынан екенін дәлелдейді.
Теңсіздік проблемасымен кедейлікке байланысты сұрақтар ... ... ... есептеп шығаруға болады. Ол үшін кедейлік шегі
деген ... ... Ол ... ... төменгі өмір сүру деңгейін
ұстап тұруға қажетті табыс дәрежесін ... ... ... ... негізделген. 1990 жылы Америка Құрама Штаттарындағы бір жыл
ішіндегі кедейлік шегі бар ... ... ... үшін 7774 ... екі
адамнан – 10426 долл, үш адамнан – 13078 долл, төрт адамнан – 15730 ... ... Осы ... сандық мәліметтер бойынша АҚШ халқының
13,5, процентке жуығы, немесе 33 млн. адам ... ... ... күресу үшін мемлекет мамандары даярлау және қайта
даярлау бағдарламасын ... ... жеке ... ... ... жасау, сонымен бірге аз қамтамасыз етілген бұқара ... ... ... ... ... ... ... асыруы керек.
Жоғарыда айтылғандарды қорытындылай ... ... ақы ... ... табысын құруда және әлеуметтік қорғауда ... ... көп ... қарама-қайшылықты шаралар көрініс табуға
тиісті деп айтуға болады. Дегенмен, әлеуметтік бағыттағы ... ... ... ... ... мақсаты болып табылатын нырқтық экономиканы
қалыптастыра отырып, оның осы процестерді ... ... ... және көп ... ... бере ... ... басым көпшілігіне
және тұтас қоғамға қиын кезеңді ... ... ... Қазақстандағы нарықтық қатынастардың даму тарихы
Нарықтық қатынастар Қазақстан жерінде қашан ... ... ... неде деген сұрақтарға жауап берелік. Бұл сұраққа жауап беру
оңай шаруа емес. ... ... әлі ... ... өз ... ... білмейміз. Мысалы, Қазақстанда құл иеленушілік құрылыс болмастан-ақ
патриархалдық-феодалдық ... ... ... ... ... орныққан.
Бұны қазақтардың көшпелі мал шарушылығымен айналысумен байланыстырады. Осы
пікірдің негізінде Қазақстанда өндіргіш ... даму ... өте ... ... қатынастардың қалыптасуына жағдай болған жоқ дейді.
Біздің бұл пікірге үлкен күмәніміз бар, тарихшы ... ... ... айтып жатыр.
Нарық қатынастарының пайда болуының ең басты ... - ... ... жекеменшік. Ал Қазақстандағы өндірістік қатынастардың негізі
жерге феодалдық ... ... ... мал иелері жердің де аса ... ... ... мал ... ... жер ... ғана ... сонымен бірге оның негізгі құралы да болды. ... ... ... ... ... ... алу ісімен тығыз
байланысты. Оған Ресей империясының өте ... ... ... отарлау
саясаты мықтап әсер етті. Мысалы, 1914 жылға дейін қазақтардан 43 ... аса ... ... жерлер жер ауып келген орыс шаруаларының,
патша үкіметінің әскери ... ... ... ... ... ... қазақ ауылдарында жер үшін талас-тартыс күшейді,
меншіктік бөліну тереңдей түсті, ... ... ... бастады,
патша үкіметінің әскери басшыларына сүйенген ірі ... ... ... ... ... ... бола түсті. Бұл процестер қазақ халқында бұрын-
соңды болып ... ... ... ... ... ... ... әсер етті.
Тереңдей түскен меншіктік бөлінісу Қазақстанда тауарлы ақша
қатынастардың ... бір ... өріс ... ... ... ... айырбас, сауда қатынастары қазақ даласында ерте кезде пайда
болды. Айырбас ісінде ... ... мал ... ... С.Бәйішевтің
мәліметтері бойынша, Қазақстанда малмен сауда жасау, әсіресе ХVІ ғасырдан
бастап мықтап өріс алған, оның едәуір бөлігі айырбас, ... ... ... ... отырған.
Қазақтардың күн көрісінің арқауы тек қана мал шаруашылығы болды.
Егіншілікпен айналыспаған ... ... ... ... ... Қазіргі
тарихи зерттеулер бұл тұжырымның негізсіздігін ... ... ... өте ... ... олар ... оңтүстік, оңтүстік
шығыс аудандарында орналасқан болатын. Егіншілік өнімдері шарушылықтың өз
ішінде тұтыну үшін ғана ... ... ... ... сату үшін ... болған. Өкінішке қарай, кейіннен тауарлы егін шаруашылығының
одан әрі дамып қанат жаюына патша үкіметінің ... ... ... ... ... қазақтарды шөл-шөлейтті аймақтарға күшпен көшірудің
кесірінен бұрыннан қалыптасқан отырықшылық ... ... және ... ... ... мақаласында мынадай деректер
келтіріледі. ХІХ ғасырдың орта тұсында ... ... ... «Өлкенің
дамуына және өндіргіш күшіне айрықша кері әсер етті. Қазақтар алған ... ... көп ... тақырға айналды, олар көп ретте жеке еңбекпен
егін шаруашылығымен шұғылданудың орнына түрлі формада қырғыздарды ... 1848 жылы жүз ... ... ... 22376 десятина жыртылатын
жер алған Қапал станциясының қазақтары 1855 жылы, яғни сегіз жыл өткеннен
кейін тек 1826 ... ... егін ... бұл ... ... ... ... ғана болған. Осындай процестердің нәтижесінде қазақтардың
тауарлы егін шаруашылығы құлдырап ... Осы бір ғана ... ... Ол ... ... ... ... отарлау саясаты қазақтың
егін шаруышылығымен өркендетуге жемісті ықпал етті ... ... ... ... ХІХ ... ... ... Қостана уездерінде
егістің 80 проценті қазақтардың ... ... Орал ... ... 1913 жылы 5,4 млн. пұт ... ... оның 4 ... пұтын астық
нарықтарында сатқан. Ал 1893 жылдың ... ғана ... ... ... ... ... ... кірісінен жарты еседей артық болған.
Кезінде патша үкіметі дала өлкесінде өндірілген арзан астық ... ... ... ... деп ... ... ... саясатын жүргізеді. Бұдан біз нарықты экономиканың негізгі
белгілерінің бірі-бәсеке ... ... да ... ... ... ... ... қалыптасуына белгілі бір
дәрежеде дамыған колөнер кәсібі де, өнеркәсіп те әсер етті. Қазақтар ... ... мата ... ... ... ... металдан ыдыс-аяқтар
жасай білді, киім тікті, киіз басып кілем тоқыды. Бұл ... ... ... ... ретінде де шығарылатын болды.
Қорыта атқанда, шаруашылық салаларының әр ... ... ... ... ... капиталистік
эелменттердің пайда болуына қолайлы жағдайлар жасады. Бірақ, оны түгелдей
іріте алмады. Оның ... ... бірі – ... өнеркәсіп
дамуының арта қалғандығы еді. Бұл да патшалы ... ... ... ... ... ... және ... капиталының күшімен өріс
алды, ал жергілікті капиталдың бұл саламен айналысуына бөгет ... ... ... өндіретін салаларға пайдаланылады. Сайып келгенде
осының бәрі ұлттық ... ... ... ... қана ... ... бірге, қазақ елінің экономикалық артта қалуын өте ұзақ уақытқа
созды.
Осындай ... ... ... ... ... оң ... аграрлы шикізатты кіріптар ел күйінде қала берді. Жерді
зор көлемде тартып алу, отырықшылық ошақтарын талқындау, қоғамдық ... ... ... алалау, қисапсыз алым-салық қазақ халқының
экономикалық жағдайының құлдырауына, еңбекшілердің қайыршылыққа ... ... ... бәрі ... ... ... бөгет болып,
оның өндіргіш күштерінің дамуын тежедеі.
Қазір де тәуелсіз Қазақстан Республикасының алдында ... ... ... жою ... тұр. ... ... ... дамыту, меншіктік қатынастарды реформалау,
нарықтық экономикаға көшу шартты түрде үш кезеңге бөлініп отыр. ... ... ... қамтиды. Ол микроэкономикалық тұрақтандырудың екі
негізгі процесімен сипатталады: олар меншікті мемлекет ... ... алу, оны ... және ... ... тауарлармен толтыру. 1992
жылғы наурыздың 5-ші жұлдызында Қазақстан ... ... ... «Қазақстан Республикасында мемлекет иелігінен алу
мен жекшелендірудің ... ... ... ... ... деп ... : жекешелендірудің негізгі мақсаты – мемлекетке ... ... ... да ... және ... ... ... өтеусіз және өтеммен беру арқылы республика халқына
ұлттық мүлікті қайтару барасында меншік ... ... ...... ... ... экономикаға көшу
қажетті жағдайлар жасау.
Екінші кезеңде 1996-2005 жылдар экономиканың шикізаттық ... жою ... ... оның басты мазмұны көлік жүйесі мен
телекомуникацияны жедел дамыту, ... ... ... және ... ... ... ... қағаздар интеллектілік меншік нарығын ... ... 5-7 жыл ... ... ашық ... экономиканың
шапшаң қарын алып дамуымен сипатталады, соның негізінде ... ... ... жетумен Қазақстанның әлемдік саудадағы
айқындамасының ... және ... жаңа ... ... ... ... ... заман нарық теориясы – ... ... ... саясатын анықтайтын қазіргі заманғы экономикалық теориялар мен
мектептерді, шартты түрде, екі негізгі бағытқа бөлуге болады.
Оның ...... ... және ... ... ... ... нарықты жақтайтындарды либерализм, ал оның
қазіргі заманғы ... ... ... ... деп
атайды.
Екінші бағыттың өкілдері экономикаға ... ... ... ... Бұл идеяларды алғашқы жақтаушылардң бірі ағылшынның
атақты экономисі, қоғам қайраткері Джон Мейнард Кейнс ... ... ... ... ... жылдары болған бүкілдұниежүзілік
экономикалық дағдарыс түрткі болды. Ол ... ... ... ... проценттің және ақшаның жалпы теориясы» деген кітабындағы
идеялары «классикалық теория» деп атады және ... ... тек ... ... ... ... ... болады деп қорытынды жасады.
Жұмыспен қамту процесінде мемлекеттік реттеу жүйесіне көшу Дж.М.Кейнстің
жұмыссыздық туралы концепциясының ... ... ... ... ХХ
ғасырдың 30-шы, 80-шы ... ... ... елдерінде кейнсианстваның
әсерімен нарықты реттеу жүйесі әрекет етті. Оған Дж.М.Кейнстің ... ... ... ... бір жағынан реттелмелі нарықтың
кейбір кемділіктерін мойындай отырып, ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігіне сенімдерін жоғалтқан
болатын. Өздерінің зерттеулерінде ... ... ... ұлттық табыс,
қорлану мен тұтыну, қоғамдық жиынтық өнім, ұсыным ... ... ... алды. Мемлекет салық жүйесі арқылы пайданың
едәуір бөлігін алып оны ... ... және ... ... ... ... ... : экономикада мемлекеттік сектордың ... ... ... ... ... азаматтарды әлеуметтік қорғау шараларының
жүйесі жүзеге асырылады. Бұл бағыттағы экономистердің пікірінше мемлекет
экономикалық ... ... ... ... ... оның жәрдемімен нарықтың
қолайсыз жақтарын жөнге салып реттеп отырады.
ХХ ғасырдың 70-жылдарында юолған экономикалық дағдарыс ... ... ... ... ... зияндылығы туралы
идеяның қайтадан туындап дамуына себеп болды. ... ... ... ... механизмінің бәсекенің негізінде балансыланған өсуді, яғни
сұраным мен ұсынымның тепе-теңдігін қамтамасыз етуі мүмкін деп ... ... ... микроталдауды басшылыққа алады, яғни
экономиканы оқуды әрбір кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... бастайды. Шын мәнінде, қоғамдық өндіріс нарық
арқылы байланысқа шаруашылық бірліктерінің жиынтығы ... ... ... ... ... еркін бәсекеге қолайлы жағдайды жасаумен
шектеледі деп тұжырым жасайды. Олар экономикалық бостандықты, ... ... ... ... ... ... әмбебапты
заңнын» әрекетімен ... ... ... ... ... пайдаға салынатын салық нарқын төмендету жолымен
ұсынымды көтермелеу, мемлекетсіздендіру және ... ... ... кәсіпкерлікті күшейту шаралары көзделген. Олар жалпылама жұмыспен
қамту ... ... және ... ... ... ... Бір жағынан әлеуметтік мақсаттарға қажетті шығындары мойындай
отырып, олар екінші жағынан ... ... ... ... пен төлем
түрінде болуы дұрыс емес деп есептейді. Қорыта ... бұл ... ... өндірісті ұлғайту мен ... ... ... және кәсіпкерлікті дамыту болып табылады.
Соңғы кезде негізгі екі ... өз ... бой ... келе
жатқан жіктелу олардың жақындасуына себеп болып отыр. ... АҚШ ... ... ... ... ... теориясы бойынша айқын дәлел
бола алады. Оның пікірінше неокласикалық синтез макроэкономика мен ... ... ... ... ... ... ... сияқты Самуэльсонда «еркін бәсеке адамдар мен
ресурстарды ... ... ... тек қана ... ... ғана
дағдарысты, жұмыссыздықты болдырмайды» деп есептейді. Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... атап көрсетеді.
Нәтижесінде жеке кәсіпкерліктің не белгілері құрмаласқан аралас экономика
пайда болады. Толық жұмыспен қамту жағдайында ... ... ... ... теориялары түрінде көрінетін, сөйтіп Самуэльсон үшін құн және
табыстарды бөлу теориясының негізі болып ... ... ... ... күш» ... ... ... синтезді жаңа теория деп
есептеуге болмайды, ол ... ... ... ... ... ... ... екі бағыттың эклектикалық құрмаласуы
болып табылады.[5]
ІІ. Еңбек жүйелері және оның ... ... ... принциптері
Еңбекақы жөніндегі саясат кәсіпорында басқарудың құрамды ... ... және оның ... ... оған ... ықпал етеді.
Себебі, еңбекақы ... күші ... ... ... ... Міне, сондықтан да, мұны еш уақытта ... ... бұл – ... оның ... үшін ... ... ... қажетті өнім көлеміне сәйкес берілетін төлем. ... ... ... ... ... тең және оның ... түрі болып табылады.
Былайша айтуға болады – ... ... ... ... өнім ... және ... ... шығындардың бір бөлігі. Бұлардан
басқа еңбекақыны мынандай ... ... ... яғни ... Бұл ... ... қажет және оның
еңбек қабілетін қалпына ... ... ... ... ... жататындар:
- жұмыскердің қажеттілігін қанағаттандыратын мүлік құны;
- оны мамандыққа оқытуға ... ... оның ... өмір ... ... заттардың құны.
Нақтылы жұмыс күнінің құны қажетті өнім көлемін анықтайды. Оның ... ... құны әр елде әр ... және уақыт өткен сайын өзгеріп те
отырады.
ІІ.1. сызба.
Кәсіпорында жалақы ... ... және оны ... мына төменгі принціптерін еске алу керек :
- әділдігі, яғни тек еңбекке тең жалақы;
- ... ... ... ... және ... ... ... еңбек жағдайының және ауыр дене еңбегінің есебі;
- еңбек ... және ... ... ... үшін ... ... жібеогені және өзінің міндетіне жауапсыздықпен қарағандығынан
жағымсыз жағдайлар болғаны үшін материалдық жазалау;
- еңбек өнімділігінің ... ... орта ... ... ... озық жүруі;
- инфляцияның деңгейіне сай жалақыны индкстеу.
Жалақы атаулы және нақты жалақы болып бөлінеді. Атаулы табыс ...... ... ... ... ... үшін есептелген және берілген
жалақысы.
Нақты жалақы – бұл тауарлар мен қызмет көрсетуге ие болуға кететін
атаулы табыс жалақысы, нақты ... бұл ... ... жалақыны сатып алуға
жарамдылығы болып табылады.[6]
ІІ.2. Еңбек жүйелері және оның нысандары
Әр түрлі ... ... ... ... көп ... ... : кесімді және мерзімдік.
Жалақының кесімді нысаны қызметтің ... ... ... ... Ол ... ... қол ... немесе
машиналы-қол еңбегінің басымдылығы жағдайында қолданылады, дәл осы жағдайда
өндірілген өнімнің көлемін және оның сапасын ... және ... ... ... ескеру қажет.
Кесімді
Мерзімдік
Тікелей ... ... ... кесімді ... ... ... ... ... мына ... қолданылады :
- тікелей жұмысшының немесе олардың бригадасының жұмысшыларының ... бар ... ... ... ... орындалған жұмыстың көлемін арттыру
мүмкіндігі;
- осы учаскіде жұмысшыларды өнім ... ... ... одан әрі ... ... ... орындалатын жұмыс көлемінің дәлме-дәл есептеу мүмкіншілігі;
- техникалық негізделген еңбек мөлшерін қолдану.
Еңбекақының кесімді нысаны мына төмендегі жағдайларда пайдалануды
ұсынуға болмайде егер де :
- ... ... ... техникалық тәртіптемелер бұзылса;
- жабдықтардың қызмет көрсетулері нашарласа;
- қауіпсіздік техника талабы ... ... және ... ... ... ... нысанында қызметкерлерге еңбекақы
белгіленген графиктік мөлшерлемеге немесе ... ... ... ... ... ақысына қарай белгіленеді. Еңбекақының мерзімдік нысаны
жұмыс істеушілердің біліктілігін көтеру және еңбек ... ... ... ақы ... ... ... :
- егер де ... машиналар немесе агрегаттардың өнімділігін арттыру
есебінен өнім шығаруды молайтуға ықпалын тигізе алмаса;
- егер де ... ... ... ... үшін ... ... жоқ ... ақы төлеудің мөлшері дұрыс қолданған жағдайда.
Еңбекке мерзімдік ақы төлеу нысанын қолдану шарттары :
- учаскелерде жұмыс ... ... бас ... ... және ... жоғары сапалылығын қамтамасыз ету;
- жабдықтарға қызмет көрсетудегі орындалған жұмыстар, сол сияқты
конвейірлік желістегі ... ... ... көп қажет ететін шығындарды есептеу және еңбекті ... ... ... сол ... қызметкердің еңбегі толық
мөлшерлеуге келмейді;
- жұмыстарда нысандық мөлшерлеудің болуы және ... ... ... бұл ... ... ... ... жатпайды.
Еңбекақының мерзімдік нысаны үшін негізгі екі жалақы жүйесі: жай
мерзімдік және мерзімдік сыйлықақы. Қызметкердің еңбекақысының ... ... бір ... ... ... = М Х Т
Мұнда,
М – жұмысшының тиісті разрядының сағаттық тарифтік
мөлшерлемесі.
Т - ... ... ... ... уақыты.
Қызметкердің еңбекақысының мерзімдік сыйлықақы ... ... ... ... мүмкін :
ЕАмс = М Х Т (1 + М + К + П / ...... ... ... мөлшерлеуге және
сыйлықақы шартына сай орындалған сыйлық мөлшері ...... ... ... ... ... ... сай проценттік сыйлық мөлшері (%).
П – белгіленген көрсеткіштердің артығымен ... ... ... проценті.
Жоғары жалақы мен өндіріс көрсеткіштерінің өзара байланысы
ІІ.3. сызба.
Өндіруші қызметкерлер үшін ... ... ... ... шарт ... ... ал ... мен инжинерлік-техникалық қызмет жұмыскерлердің
еңбегін төлеу жағдайын өзара шарт ... ... Ол ... бір кезеңге
жұмыскер мен әкімшілік арасында ... ... ... ... жүйесін дұрыс қолдану принціптерін түсіну үшін мына жағдайларды
білген жөн: осы ... ... ... ең ... ... «ең ... - ... деңгейі йгіліктен және қызметтен тұрады.[7]
ІІІ. Еңбек нарығы мәселелері
ІІІ.1. ... және ... ... және ... қамсыздандыру. Кәсіпорынның
әлеуметтік қорлары. Еңбек ... ... ең бір ... ... ... ... ... әр қилы тежеушілері әрекет етеді. Бұған ... атап ... бос ... орны мен ... ... ... ... немесе осы хабардың жеткіліксіз болуы, жұмыс күшін талдау
жалдау мәселелері туралы заң актілерінің шектеулілігі, ... ... ... ... ... ... мен динамикасына жұмысшы
қозғалысы, ұйымдасқан кәсіподақ қатты ықпал етеді. Кәсіподақ жұмыс ... ... ... ... ... ... ... кәсіподақтардың алдындағы маңызды міндеттердің бірі жұмыс күші
сатудың жұмысшылардың ... ... ... жою ... шектеу болып
табылады. Кәсіподақтардың қызметі жалақы ставкасын көтеру, жұмыс күнінің
ұзақтығын қысқарту, ... ... ... ... ... ... ... жатқан әлеуметтік маңызы бар мәселелерді шешуге ат салысу.
Жұмыс күші рыногын ... ... мен ... ... келісім маңызды рөл ... ... ... ... ... ... өкілеттілігі
конституцияда бекітілген. Кәсіподақтар жұмысшылардың мен ... ... шарт ... ... мен ... ... ... мен
демалыс уақытының ұзақтығы, жұмыстан босату және т.б. мәселелерді реттейді.
Келісімде көрсетілген шарт минималды норматив сипатында болады, оның ... ... ... жеке ... ... ... ... нашар жасалатын болса, ондаоның заңдық күші болмайды. Ұжымдық
келісім мен норма принціпінің ... ... мәні ... Бұл ... жұмыс орнына ие болу үшін күресте жұмысшылар арасындағы ... ... ... ... ... ... ұсынған ең нашар еңбек
жағдайын жұмысшылардың қабылдауына мәжбүр етеді.
Кәсіподақ кәсіпкерлермен келісім шартына отырғанда, еңбекке ... ... ... ... ... ... жалақы дәрежесіне ықпал
етеді, жұмыс күшіне деген сұранысты көтеру мақсатына сай саясат ... ісі ... ... ... алады. Соңғы оншақты жылда
рыноктық экономикасы дамыған елдерде ... өсуі және ал ... ... ... байқалады. Кәсіподаққа біріккен өндіріс
салдарындағы қызметкерлердің жалақысы орта дәрежеден асып, кәсіподағы жоқ
салалармен салыстырғанда анағұрлым жоғары болып ... ... ... ... реттеліп отырады. Реттеу маңызды
рыноктық факторларға – жұмыс ... ... пен ... ... уақытының
ұзақтығы, еңбекке жалдау және жұмыстан босату тәртібіне, бағаның өзгеруімен
жалақыны ... ... ... ... ... ... ... кенет қауіпті жайттардан жалдамалы еңбекті міндетті ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мәселелерді қамтиды. Мысалы,
Швецияда жұмыс күші рыногының саясаты жүргізіледі, ол ... осы ... ... ... ... пен ... ... мәселелерді шешуіне ықпал етеді, оның басты элементін матчинг
дейді, еңбекке деген ұсыныс саясаты, жұмыс ... ... ... ... ... ... ... берілуін мемлекет пен
кәсіпорындардың бірдей қаржыландыруы. Кәсіпорындарда әлеуметтік ... оның ... ... еңбегінің тиімділігін арттыру үшін
мүдделендіру жүзеге асырылады. Өндірісте жалақының ... ... ... мен ... ... ... әр қилы шаралары бар. Бұл ең
алдымен сыйлықтар. Сыйлық берудің бұл түрі 20-жылдардың аяғы ... даму ... жеке ... өз ... ... ... оларға тегін туристік жолдамалар беру ... ... ... қамсыздандыру, пенсиямен қамту, ... ... ... ... ... қартайған,
еңбекке жарамсыз, мүгедек адамдарға көмекақы беруді қамтиды. ... ... ... мөлшері жалақының мөлшеріне тәуелді.
Жасының ... ... ... ... ... ... қалумен байланысты жәрдемақы жалақыдан салық ... ... ... ... тағы бір көзі ... ... салынатын салық. Әлеуметтік қорғаудың мемлекеттік бағдарламасы
халықтың ... ... мен ... түсетін салық арқылы қайта бөлу
есебінен белгіленеді. Ол ... ... ... ... кейін
халықтың тұрмыс тіршілігі ауыр халдегі топтарына жұмсалады.
Дамыған елдердің көпшілігінде жеке қамсыздандыру ... ... оның ... бақытсыздық құрбанына ұшырағандарға кепілді көмек
беріледі. Бүгінде мадақтаудың түрі кеңінен ... ... әлем ... ... ... осыған жұмсағаны 4,6, миллиард доллар болса, 1989 жылы
5,6, млрд. Долларға жетті. 1989 жылы ... ... ... құны ... ... ... ІІ халықаралық конференцияда мұндай саясат
еңбекті мадақтаудың ең бір ... жолы деп ... ... ... дүниежүзілік еңбек рыногында елеулі
өзгерістер орын алып, ... ... ... ... ... ... ... ьолық қамтамасыз ету үкіметтік
бағдарламадан алынып тасталды, әлеуметтік мұқтаждықтарға жұмсалатын ... ... ... ... ... саны кеми бастады.
Кәсіпкерлермен жекелей еңбек ... ... ... жұмысшылар қатары
көбеюде, оның жұмысшылар арасындағы бәсекені шиеленістіретін хақ. Тұрақты
белгіленген жұмыс уақыты орын алудан қалып ... бұл ... ... ... ... сөз.
Жалақы өндіріс шығындарының бір бөлігі, ... ... ... ... ... ... шығындары мен пайдасының
мөлшеріне ықпал етеді. Тұтынушылар табысының ... ... ... ... ... ... ... көлемі мен осы тауарлардың ... ... ... Міне ... келіп, жалақы ставкасындағы номиналды
жалақының өсуі бағаның инфляциялық ... және ... ... төмендеуіне
әкеліп соғады. Жалақының өсірудің материалдық негізі өндірісті дамыту,
еңбек өнімділігін мен ұлттық табысты ... ... ... реттеу
Көп ғасырлық тарихы бар еңбек рыногының дамуы оның қызмет етуінің
айтарлықтай ерекшеліктерінен көрсетеді. Жоғарыдағы тарауда айтылғандай ... ... ... ... мемлекет және корпорациялар тарапынан
реттеушілік ықпалына ұшырауда. Еңбек ... ... ... ... ... ... болады. Мұынң себебі жұмыс күшін сатып алу, сату әр
түрлі мерзімді еңбек шарты түрінде жалдау ... ... ... ... еңбек рыногының жағдайынан тұрақты тәуелділікте
болмайды. Еңбек келісімде ... ... ... ... ... ... қалады. Сонымен қатар еңбек келісімде өндіріс
тиімділігімен байланысты экономикалық мәселелермен ... ... ... ... да ... ... ... рыноган реттеу еңбекке деген сұраныс пен ұсынысқа әсер етуді
қамтиды. Реттеу обьектілері ... ... ... демалыс,
жұмысқа алу және ... ... ... ... ... ... өзгерту екі ... ... ... П. Самуэльсон солардың ішінен үш негізгісін бөліп көрсетеді.
1. Кәсіподақтар еңбекті ұсынуды шектей ... ... ... ... енгізу, жұмыс күнін ұзарту туралы заңдар ... ... ... ұлғайту кәсіподақ жарнасын көтеру, ... ... ... ... және т.б. ... Кәсіподақтар шартта көрсетілген жалақы ставкасын көтеруді, тепе-
теңдік нүктесінен жоғары болу керектігін талап ... ... ... ... де ... ... ... шығару қабілеті еңбек қатынастарының заңсыз қырларын ... Ол ... ... ... жұмыс күшіне сұранысты анықтап қана
қоймай, сонымен қатар жеке саланы да реттейді, сөйтіп ... ... ... ... негізгі көлемін анықтайды. Еңбек рыногына
мемлекеттік әлеуметтік бағдарламасының үлкен әсері бар. Бұл ... ... ... ... ... ... тұрақтандырып, рыноктың механизмінің «ауырлық» тудыратын жақтарын
жақсартады. Нәтижесінде жұмысшы күші бағасының ... ... ... ... рыногының қызметіне тікелей байланысты емес, одан тыс ... ... ... ... ... ... де рөлі маңызды.
Мемлекет жұмыс орындарын ... ... ... еңбекке орналастыру
жөнінде информациялық орталық құрады. Жұмысшыны оқыту және ... ... ... оларды өзгертіп отыратын рынок талаптарына, тез үйренуі
көмектеседі. Рынок еңбегін реттеуде еңбек биржасының алатын орны ... ... – ол ... мен ... жұмыс күшін сатып алу, сату
ісін ... және ... ... ... ... ... ... еңбек биржалары ХІХ ғасырдың бірінші жартысында ашылды.
Ресейде еңбек биржасы ХХ ғасырдың ... ... ... Олар ірі ... атап ... ... ... Рига, Одесса сияқты
қалаларда ... ... ... биржаларымен қатар 1917 жылға дейін ақылы,
жеке аралық конторлар қанат жасайды. Бұл күндері еңбек биржасы ... ... ... ... атқарады, оларды жұмыспен қамту
бюролары деп атайды және олар ... ... ... ... ... ... бюросы мысалы, мынадай міндеттер атқарады:
біріншіден, жұмыссыздарды еңбекпен қамтып, ... ... ... ... ... ... ... биржаларымен қатар әр түрлі мамандықтар бойынша
жұмысшыларды жалдаудың арқылы жеке агенттіктері де бар. ... діни ... ... ... ... аралық бюролары
жұмыс істейді. Алайда еңбек рыногының жайына еңбек биржалары айтарлықтай
ықпал ете алмай отыр. ... ... ... ... ... ... үшін ... бола алмайды. Көптеген кәсіпкерлер жұмысшыларды
өздерінің кәсіпорындарындағы кадр ... ... ... жоғары маман
жұмысшылардың еңбек биржасының қызметін ... ... ... рыногының реттеу шеңберінің тарылу барысында заңдарды қайта
қарау, ... ... ... ... Рынокта бәсекелікті күшейту
мақсатымен оның әлеуметтік негіщін әлсірету жүргізіледі. ... ... ... түрі – ... заңдары емес, жеке еңбек келісімі болуға тиіс.
Еңбек рыногының флексиблендірудің ... оны ... ... ... ... ... керек. Бұлай болған күнде
әлеуметтік ... күрт ... ... ... рыногы механизімнің
тиімді қызметі, оны ... ... ... тиімділікпен қоғамның
әлеуметтік бағдарламасын қолайлы түрде сәйкестендіру ... ... ... ... қатынастар қай кезден пайда болды, ... неде ... ... ... ... Бұл ... ... беру
оңай шаруа емес. Себебі, біздер әлі күнге дейін өз халқымыздың, ... ... ... Қазақстанда құл иеленушілік құрылыс болмастан-ақ
патриархалдық-феодалдық қатынастар қалыптасты деген пікір берік орныққан.
Бұны ... ... мал ... ... ... ... негізінде Қазақстанда өндіргіш күштердің даму дәрежесі өте ... ... ... ... ... болған жоқ дейді.
Біздің бұл пікірге ... ... бар, ... ... ... ... айтып жатыр.
Қазақстан Республикасында да нарыққа өту кезеңіне арналған таысты
құру, бөлу және ... ... ... ... ... ... ... алу мен жекешелендірудің ұлттық бағдарламасында, жаппай
жекешелендіру барсында ... ... ... инвестициялық
купондарын кәсіпорындардың акцияларын сатып алатын инвестициялық
жекешелендіру ... ... ... ... ... ... және ... түсетін табысты алу мүмкіндігі беріледі. Өтпелі
кезеңде әлеуметтік әділеттілікті жүзеге асыру ... ... ... ... барлық тұрғындары үшін ... ... ал ... ... ... ... үшін белгіленген
тәртіппен есептелген жекешелендірудің инвестициялық купондарының ... ... ... ... ... нарыққа көшу жалдамалы еңбекке ақы төлеу ... ... ... ... ... ... «Дағдарысқа
қарсы шұғыл шаралар және әлеуметтік ... ... ... ... ақы ... ең аз деңгейі бойынша мемлекеттік
кепілдіктер ... ... ... ... ... ... ... енгізу арқылы жүзеге асырылады және оның нақты деңгейі
біртұтас тариф ... ... ... ... бола ... ... Еңбекақы жөніндегі саясат кәсіпорында басқарудың құрамды
бөлігі болып табылады және оның ... ... оған ... ... Себебі, еңбекақы жұмыс күші ... ... ... бірі. Міне, сондықтан да, мұны еш уақытта естен шығаруға
болмайды.
Осы күні ... ... ... де ... ... ... шығару қабілеті еңбек қатынастарының заңсыз қырларын ... Ол ... ... ... ... ... сұранысты анықтап қана
қоймай, сонымен қатар жеке саланы да реттейді, сөйтіп ... ... ... ... ... ... ... Еңбек рыногына
мемлекеттік әлеуметтік бағдарламасының үлкен әсері бар.Жұмыс күші ... ... мен ... ... жасалатын келісім маңызды
рөл атқарады. Кәсіподақтар ... ... ... ... ... конституцияда бекітілген. Кәсіподақтар жұмысшылардың
мен кәсіпкерлер арасындағы келісім шарт жалақының ... мен ... ... мен ... уақытының ұзақтығы, жұмыстан босату және т.б.
мәселелерді реттейді. Келісімде ... шарт ... ... ... оның мәні ... ... жасаған жеке
келісім шарты, ұжымдық келісімне қарағанда нашар жасалатын ... ... күші ... ... ... ... ... тарылу барысында
заңдарды қайта қарау, өзгерту керектігі көріне ... ... ... ... оның ... негіщін әлсірету
жүргізіледі. Еңбек рыногының басты реттеуші түрі ... ... ... ... ... болуға тиіс.
Барлық айтылғандарды қорытындылай келіп еңбекке ақы ... ... ... ... және әлеуметтік қорғауда ... ... көп ... ... шаралар көрініс табуға
тиісті деп ... ... ... ... ... барлық шаралар
жүйесі бүгінгі күннің басты мақсаты болып ... ... ... ... оның осы ... тежейтін әлеуметтік күйзелістерді
болдырмауы және көп адамдарға жәрдем бере отырып олардың басым көпшілігіне
және тұтас қоғамға қиын кезеңді өтуді ... ... ... ... ... ... теория. Ақтөбе, 2004 жыл. А-Полиграфия.
2. Основы финансов. Мельников. 2006год.
3. Ақша, несие, банктер. Сейітқалиев. Алматы,2001 жыл
4. Қаржы.Ілиясов. Алматы,2003жыл.
5. Нарықтық экономика ... ... ... ... негіздері» журнал. 2005жыл. № 5.Алматы.
7. Осипова Г.М. «Экономикалық теория негіздері»
8. Современный рынок: ... и ... ... ... ... И.Е. ... ... Шеденов Ө.Қ. т.б. «Жалпы экономикалық теория»,-Алматы 2002
10. Чалбаев К.К. «Интенсификация производства и рыночные ... ... 1996 ... жиынтық табысы
Еңбек
Капитал
Жер
Еңбекпен табылған табыс
Кәсіпкерліктен түсетін табыс
Меншіктен түсетін табыс
Еңбекақы
Салық
Пайда
Диви ... ... ... дық ... қор лары
Транс ферттік төлем дер
Жұмыссыздыққа байланыс ты жәрдем
ақша
Әлеуметтік қамсыздан дыру бойынша төлемдер
Тағы басқалары
Еңбекақының пішіндері
Еңбекақының жүйелері
Тиімділіктің өсуі
Шығынның төмендеуі
Жалақының
өсуі
Бағаның төмендеуі
Пайданың ... ... ... тың ... ... және нысандары
Кесімді еңбекақы
Жай кесімді ақы
Күндік жалақы
Сағаттақ еңбекақы
Уақыттық сыйлықақы
Жай уақыттық еңбек.
Уақыттық еңбекақы
Кесімді сыйлықақы
Жанама кесімді ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Кәсіпорынның өндірістік қорлары."5 бет
BSB корпорациясы «Франция Үйі» өндірістік-шаруашылық қызметін талдау17 бет
SCADA жүйесіне түсініктеме6 бет
«Alem Sauda.Ltd» ЖШС11 бет
«Білгенге маржан» баспасының бизнес- жоспары8 бет
«Смак» ЖШС кәсіпорнының өнім сапасын басқару тиімділігін бағалау39 бет
Іскери журналистика71 бет
Ішкі нарықтағы тауар мен қызметтің бәсекелікке қабілеті76 бет
Аграрлық секторда кәсіпкерлікті дамытуды жетілдіру жолдары21 бет
Акшаның дамуы және нарықтағы маңыздылығы26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь