Экономикалық категория ретінде несиенің мәні және қажеттілігі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

ЭКОНОМИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯ РЕТІНДЕ НЕСИЕНІҢ МӘНІ
ЖӘНЕ ҚАЖЕТТІЛІГІ

Қазақстанда несиенің мәні және қажеттілігі

Несиелік қатынастардың құрылымы

Шетелдік тәжірибиедегі несиелік қатынастардың ұйымдастырылуы

ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ НЕСИЕНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ
БОЛАШАҒЫ

Несие формалары және функциялары

Қарыз пайызының экономикалық қатынастары

2004 . 2006 жылдардағы Қазақстандағы несиелік қатынастарды талдау

ҚАЗАҚСТАНДА НЕСИЕ МӘСЕЛЕСІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

Несие жүйесін жүзеге асырудағы қиындықтардың орны

Қазақстандағы несиелік қатынастарды жетілдіру жолдары

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

ҚОСЫМША
КІРІСПЕ

Несие — нарықтық экономиканың тірегі ретінде экономикалық дамудың ажырамас элементін білдіреді. Оны барлық шаруашылық, субъектілерімен қатар, мемлекет те, үкімет те, сондай-ақ жеке азаматтар да пайдаланады.
Экономикалық категория ретінде, несие — кәсіпорындар, ұйымдар және бірлестіктер, сондай-ақ халық арасындағы несие құрын құру және оларды қайтарылу, пайыз төлеу шартында белгілі бір мерзімге уақытша пайдалануға беру негізінде қалыптасатын өндірістік қатынастар жиынтығы.
Шаруашылық буындарына көрсететін қаржы-несиелік қызметтерінің санына, мөлшеріне және олардың көлеміне, сондай-ақ мамандануына қарай несие жүйесінің өзегі - банк жүйесі, ал несие институттарының жұмысын үйлестіретін бірыңғай орган - Орталық банк болып саналады.
Орталық банк - мемлекеттің банк жүйесінің бірінші денгейіндегі басты банк, басты эмиссиялық банк. Ол - "банктердің банкісі". Ол заңды және жеке тұлғалармен операция жүргізбейді, оның клиенттері - коммерциялық банктер мен басқа несие институттары, сонымен қатар үкімет мекемелері.
Коммерциялық банктер - банк жүйесінің екінші деңгейіндегі банк, олар кез келген мемлекеттің несие жүйесінің негізгі буыны. Коммерциялық банктің негізгі қызметі кәсіпкерлерге, халыққа жан-жақты несие-қаржылық қызмет көрсету.
Несие қатынастарының нақты көрінісін несиенің формалары мен түрлері сипаттайды. Несиенің мазмұны мен түрі диалектикалық бірлікте болады. Өндірістік қатынастардың өзгеруі несиенің мазмұны мен оның қолданылатын түрін өзгертеді. Несиенің негізгі екі формасы: коммерциялық несие және банктік несие болады. Бұл екі несие бір-бірінен несие субъектілері, құрамы, қарыз объектісі, динамикасы, процент мөлшері және қызмет ету аясы бойынша ажыратылады.
Коммерциялық несие - ол тауар өндірушінің басқа тауар өндірушіге сатқан тауары үшін ақша төлеуді кейінге қалдырып, оны қарызға беруі. Банктік иесие - ол банкте шоғырланған қаражат қорынан клиенттерге кайтарым мерзімін белгілеп, ақша түрінде берілетін несие.
Несиенің түрлері - ол ұйымдастыру-экономикалық нышандарына байланысты әрбір несиені сипаттау. Несиені түрлерге бөліп жіктеуде әлемдік біркелкі стандарт жоқ. Несие қатынастарының дамуына және тауар-ақша айналысының өрістеуіне байланысты несие ақшалы және тауарлы болып бөлініп, одан әрі несиенін жаңа түрлері пайда болуы мүмкін.
Несиенің функцияларын қарастыру үшін келесідей ғылыми амалдар орынды. Біріншіден бәрінен бұрын функция да несиенің мәні сияқты объективті сипатта. Екіншіден, несиенің функциясын талдау кезінде тағы да бір жағдайды ескеру керек: несие өзінің қозғалыс процесінің әрбір кезеңінде барлық функцияларымен емес, олардың біреуімен немесе бірнешеуімен өз мәнін көрсетеді. Мысалы, ақша төлем құралы функциясында бір мезгілде айналыс құралы функциясын немесе қор жинау функциясын атқара алмайды. Несие де сол сияқты. Үшіншіден, функция - бұл қатып қалған емес, өзгермелі категория. Несиенің мәнінің өзгеруімен қатар оның көрінісі де өзгереді. Төртіншіден, функция несиенің біртұтас процесс ретіндегі ерекше көрінісін білдіреді.
Функция несиенің барлық формалары мен түрлерінің ерекше көріністерін сипаттауы керек. Коммерциялық несиенің, банктік несиенің жеке бөлектенген функциялары жоқ. Функцияны несиенің формалары немесе түрлері емес, оның экономикалық категория ретіндегі мәні тудырады. Несиенің теориясында оның келесі функциялары бөлініп, қайта бөлу, нақты ақшаларды несиелік операциялардың ауыстыруы.
Сонымен, несиелік қатынастарды несиенің формалары және түрлері сипаттайды және оның функциялары оның қызметтерін реттейді, яғни несиенің формаларын және функцияларын қарастыру осы курстық жұмыстың тақырыбының өзектілігін көрсетеді.
Курстық жұмыстың мақсаты – несиелік қатынастардағы несиенің формаларын түрлерін және функцияларына негізгі анықтамаларын беріп, оларды қарастыру.
Жоғарыда айтылған мақсатқа байланысты курстық жұмыстың төмендегідей міндеттері қойылады:
- экономикалық категория ретінде несиенің мәнін және қажеттілігін анықтау;
- несиенің формалары мен түрлерін қарастыру;
- несиелік қатынастардың құрылымын анықтау;
- несиенің функцияларын көрсету;
- Қазақстан Республикасының неселік қатынастарының негізгі аспектілерін зерттеу;
- Қазақстан Республикасының несиелік қатынастарының проблемаларын көрсету.
Курстық жұмысты жазған кезде банктік ісі саласындағы қазақстандық және шетелдік мамандардың ғылыми еңбектері мен монографиялары, кейбір оқу құралдары, әдістемелік нұсқаулар, периодты баспа материадары және статистикалық материалдар пайдаланылды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. «ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы. 30.08.1995.
2. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — Алматы: Экономика, 2001.
3. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктердің операциялары. — Алматы: Қазақ университеті, 2002
4. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. - М.: Финансы и статистика, 1999.
5. Банковское дело /Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и статистика, 1998.
6. Банки и банковские операции в России / Под ред. Лапиду-са М.Х. - М., 1996.
7. Маркова О.М. и др. Коммерческие банки и их операции. — М.: Банки и биржи, 1995.
8. Брокеры и регистраторы на рынке ценных бумаг. Учебное пособие. — Алматы: Ирбис, 2000.
9. Гвоздев Б.З. Факторинг. — М.: Ассоциация авторов и издателей, Тандем, Экмос, 2000.
10. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — Алматы: Экономика, 2001.
11. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и статистика, 1999.
12. Международные валютно-кредитные и финансовые отношения /Под ред. Красавиной Л.Н. — М.: Финансы и статистика, 1994.
13. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы. — Алматы, изд. 2-е, перераб. и доп. Қаржы-қаражат, 1997.
14. Евзмин З.П., Дмитриев-Мамомнов В.А. Теория и практика коммерческого банка. Пг., 1916. С.37.
15. Рид Э., Коттер Р., Гилл Э., Смит Р. Комерческие банки. М., 1983. С.25-32.
16. Евзлин З.П., Дмитриев-Мамонов В.А. Указ. соч. С.37-37.
17. Банковское дело /Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и статистика, 1998.
18. Банки и банковские операции в России / Под ред. Лапидуса М.Х. - М., 1996.
19. Маркова О.М. и др. Коммерческие банки и их операции. — М.: Банки и биржи, 1995.
20. Брокеры и регистраторы на рынке ценных бумаг. Учебное пособие. — Алматы: Ирбис, 2000.
21. Гвоздев Б.З. Факторинг. — М.: Ассоциация авторов и издателей, Тандем, Экмос, 2000.
        
        |МАЗМҰНЫ | | |
| | | |
| ... | |
| | | |
|1 ... ... РЕТІНДЕ НЕСИЕНІҢ МӘНІ | |
| ... ... | |
| | | ... ... несиенің мәні және қажеттілігі | |
| | | ... ... ... ... | |
| | | ... ... ... несиелік қатынастардың ұйымдастырылуы | |
| | | |
|2 ... ... ... ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ | |
| ... | |
| | | ... ... ... және ... | |
| | | ... ... ... ... ... | |
| | | ... |2004 – 2006 ... Қазақстандағы несиелік қатынастарды | |
| |талдау | |
| | | |
|3 ... ... ... ... ЖОЛДАРЫ | |
| | | ... ... ... ... ... ... орны | |
| | | ... |Қазақстандағы несиелік қатынастарды жетілдіру жолдары | |
| | | |
| ... | |
| | | |
| ... ... ... | |
| | | |
| ... | ... — нарықтық экономиканың тірегі ретінде экономикалық дамудың
ажырамас элементін ... Оны ... ... ... ... те, ... те, ... жеке азаматтар да пайдаланады.
Экономикалық категория ретінде, несие — ... ... ... ... ... ... ... құрын құру және оларды
қайтарылу, пайыз төлеу шартында белгілі бір ... ... ... ... ... ... қатынастар жиынтығы.
Шаруашылық буындарына көрсететін қаржы-несиелік қызметтерінің санына,
мөлшеріне және ... ... ... ... ... ... өзегі - банк жүйесі, ал ... ... ... ... ... - ... банк ... саналады.
Орталық банк - мемлекеттің банк жүйесінің бірінші денгейіндегі басты
банк, басты эмиссиялық банк. Ол - ... ... Ол ... және ... ... жүргізбейді, оның клиенттері - коммерциялық банктер
мен басқа несие институттары, сонымен қатар ... ... ... - банк ... ... ... ... олар
кез келген мемлекеттің несие жүйесінің негізгі буыны. Коммерциялық банктің
негізгі қызметі ... ... ... ... ... ... ... көрінісін несиенің формалары мен түрлері
сипаттайды. ... ... мен түрі ... ... болады.
Өндірістік қатынастардың өзгеруі несиенің мазмұны мен оның ... ... ... ... екі формасы: коммерциялық несие және
банктік несие болады. Бұл екі несие бір-бірінен несие субъектілері, ... ... ... ... ... және ... ету аясы бойынша
ажыратылады.
Коммерциялық несие - ол тауар өндірушінің ... ... ... тауары үшін ақша төлеуді кейінге қалдырып, оны қарызға ... ... - ол ... ... қаражат қорынан
клиенттерге ... ... ... ақша ... ... несие.
Несиенің түрлері - ол ұйымдастыру-экономикалық нышандарына байланысты
әрбір несиені сипаттау. Несиені түрлерге бөліп жіктеуде әлемдік біркелкі
стандарт жоқ. ... ... ... және ... айналысының
өрістеуіне байланысты несие ақшалы және тауарлы болып бөлініп, одан әрі
несиенін жаңа түрлері пайда болуы ... ... ... үшін ... ... амалдар орынды.
Біріншіден бәрінен бұрын функция да ... мәні ... ... ... несиенің функциясын талдау кезінде тағы да бір жағдайды
ескеру керек: несие өзінің қозғалыс процесінің ... ... ... ... ... ... ... бірнешеуімен өз ... ... ақша ... ... ... бір ... ... функциясын немесе қор жинау функциясын атқара алмайды. Несие де ... ... ... - бұл ... ... ... өзгермелі категория.
Несиенің мәнінің өзгеруімен қатар оның көрінісі де ... ... ... ... процесс ретіндегі ерекше көрінісін білдіреді.
Функция несиенің барлық формалары мен түрлерінің ерекше көріністерін
сипаттауы керек. Коммерциялық несиенің, банктік ... жеке ... жоқ. ... несиенің формалары немесе түрлері емес, оның
экономикалық категория ... мәні ... ... теориясында оның
келесі функциялары бөлініп, қайта бөлу, ... ... ... ... ... ... несиенің формалары және түрлері
сипаттайды және оның функциялары оның қызметтерін реттейді, яғни ... және ... ... осы ... ... тақырыбының
өзектілігін көрсетеді.
Курстық жұмыстың мақсаты – несиелік қатынастардағы несиенің ... және ... ... ... ... ... қарастыру.
Жоғарыда айтылған мақсатқа байланысты курстық жұмыстың төмендегідей
міндеттері қойылады:
- экономикалық категория ретінде ... ... және ... ... ... мен ... ... несиелік қатынастардың құрылымын анықтау;
- несиенің функцияларын көрсету;
- Қазақстан Республикасының неселік қатынастарының негізгі ... ... ... ... ... ... жұмысты жазған кезде банктік ісі саласындағы қазақстандық және
шетелдік мамандардың ... ... мен ... ... ... әдістемелік нұсқаулар, периодты баспа материадары және
статистикалық материалдар ... ... ... ... НЕСИЕНІҢ МӘНІ
ЖӘНЕ ҚАЖЕТТІЛІГІ
1.1 Қазақстанда несиенің мәні және қажеттілігі
Несие — ... ... ... ... ... дамудың
ажырамас элементін білдіреді. Оны барлық шаруашылық, субъектілерімен қатар,
мемлекет те, үкімет те, ... жеке ... да ... пайда болуын өнімдерді өндіру сферасынан емес, олардың
айырбас сферасынан іздеу ... ... ... — бұл ... бір ... ... ... білдіреді десе, шынымен де ... ... ... ... қатынас туындайды.
Құнның қозғалысы — бұл несиенің қозғалысының кіндігін сипаттайды.
Несиелік қатынастардың пайда ... ... ... ... ... болады.
Көбіне несиені ақша ретінде түсінеді. Бір ... ... ... де бар ... ... қазіргі шаруашылықта қарыз көбіне ақшалай
түрде ... ... бұл ... ақша мен ... әр ... ... әр түрлі қатынастарды түсіндіретінін естен шығаруға болмайды.
Сонымен қатар, несие мен қаржы категорияларын бір санайтындар да ... ... — бұл ... ... екі ... ... яғни қаражаттың
уақытша берілуін және уақыт еткен соң қайтарылуын баяндаса, ал қаржы — сол
қаражаттың бір ... ... ... яғни қаржы: дотация, субвенция,
субсидия түрінде берілсе, олар қайтарымсыз сипатна ие.
Несие — бұл пайыз ... және ... ... ... ... ... ... капитал қозғалысы.
Несие ақшалай капиталдың ссудалық капиталға өтуін қамтамасыз өте
отырып, несие берушілер мен қарыз ... ... ... ... Несиенің көмегімен заңды және жеке тұлғалардың уақытша бос
қаражаттары мен табыстары ... жүйе ... ... ... және ... ... пайдалануға берілетін ссудалық капиталға
айналады.
Несие мен ... ... да ... ... бар. ...... қаражатын құрайтын көзі ретінде барлық, несиелік қатынастарды
ұйымдастырудың әр ... ... ... және ... олардың
жұмсалымдарының бір формасын білдіретін кең ұғымды сипаттайды. Ссуда — бұл
ссудалың шот ... ... ... ... қатынастарды
ұйымдастырудың бір ғана формасын білдіреді.
Экономикалық категория ретінде, несие — ... ... ... ... ... арасындағы несие құрын құру және ... ... ... ... ... бір ... ... пайдалануға
беру негізінде қалыптасатын өндірістік қатынастар жиынтығы.
Зерттеу заты сияқты несие құрылымы бір-бірімен ... ... ... Мұндай элементтерге ең алдымен несиелік қатынастар
субъектілері жатады. Несиелік ... ... ... ... ... беруші және қарыз алушы жатады.
Қарыз беруші — ... ... ... ... бір ... ... — бұл уақытша пайдалануға қарыз беруші субъектілер ... ... ... банктер, банктік емес мекемелер, мемлекет, шарушылық
субъектілері және халық ... ... — бұл ... ... және оны қайтаруға міндетті, несиелік
қатынастын екінші жағы. Борышқор және қарыз алушы бір-бірімен жақын ... де, ... ... әр ... ... ... немесе жеке
азаматтардың коммуналдық қызметке, салықтарға т.б. байланысты төлемдері
кешігуі мүмкін, ... бұл ... ... да ... қатынас туындамайды.
Борыш бұл тек қана экономикалық ... ... ... ... жағдайын сипаттадық. Борыш — бұл өте ауқымды ұғым. Ал ... — бұл ... ... дегеи сұранысы бар тұлға.
Қарыз беруші және қарыз алушымен қатар ... ... ... ... де ... Беру ... — бұл құнның ерекше бөлігі,
яғни қарызға берілген құнды білдіреді.
1.2 Несиелік қатынастардың құрылымы
Өндірістегі капиталдың (қаражаттың) ... ... мен ... -
несие қатынастарының туындайтын және одан әрі ... ... ... Енді ... капиталының шығу көздерін талдап өтелік.
Кәсіпорындардағы еңбек құралдары мен ... ... құны ... бір ... ... әрі ақша, әрі өндірістік, әрі тауар
формасында әр түрлі қызмет атқаруы мүмкін. ... ... ... болатын
ең бірінші көзі - өндірістік капиталдың кайталама ... ... ... ақша ... ... уақытша бөлініп шығуының себептері:
Біріншіден негізгі капиталдың өндіріс процесінде бірте-бірте тозуы.
Еңбек құралдары өндірісте ұзақ ... бойы ... ... құны ... бірте-бірте ауысып отырады. Дайын өнімді сатқаннан кейін ол сома
тозған негізгі қорларды ... ... не ... ... алғанша
кәсіпорынның банктегі шотында ақша түріңде жинақталып сақталады. Оны
амортизациялык қор деп ... ... егер 10 мың ... ... ... 10
жыл пайдаланылса, онда жылма-жыл амортизациялық қорға оның бір мын ... ... Бұл ... бос ақша қоры - ... ресурстарының бір көзі.
Екіншіден дайын өнімдерді сату мен шикізаттар және ... ... алу ... ... сай ... ... ... өнімнен түскен ақша сомасының бір бөлігі қолданылған
шикізаттар мен косалқы материалдардың құнын көрсетеді. Ол сома да ... ақша қоры - ... ... бір ... еңбекке ақы төлеу мерзімі мен дайын өнімді сату мерзімінің
сай келмеуі. Себебі өнімді өндіруге ... күші ... ... оған
еңбекақы төлеу біраз кешігіп жүреді. Еңбекақы төлеуге арналған сома ... бос ақша ... ... ... ... қалыпты жұмысын қамтамасыз ету
үшін пайданың бір ... ... ... ... ... және т.б. сатып алу үшін жылмажыл пайданың бір ... ... қою да ... бос ақша ... ... ... қайталама айналымы, сөзсіз, уақытқа бос
ақша капиталының пайда болуына әкеп ... ... ... ... ақша ... 20 процентке жуығы кәсіпорындарда пайда болады
екен.
Қарыз капиталының жинақталатын екінші көзі - мемлекеттің уақытша бос
ақша қаражаты, яғни мемлекеттің ... ақша ... Ол қор ... пен ... ... жинаған салықтарынан олардың шығындарының
айырмасына тең. Сондай-ақ ол ... ... ... ... қаржылық іс-әрекеттерінен түскен ақша; мемлекеттік және жергілікті
бюджеттердің ... ... ... ... ... ... және басқа да мемлекеттік ұйымдардың уақытша бос
қаражаты. ... ... ... ... ... ақша жинағы - ол
бюджетке ақша түсу уақыты мен оны жұмсау уақыты сай келмеген ... ... ... ... ... Айта ... жәйт, мемлекеттік
сақтандыру, зейнетақы және т.б. ... ... ... ақша ... ... ... ... атынан жинақтағандықтан, ол капиталды мемлекет
жұмсайды. Жалпы капитал жинағындағы мемлекеттің үлесі 10 процент шамасында.
Қарыз капиталы кұрылымының үшінші көзі - ... ... Ол ... ... ... ... жағдайларға немесе ұзақ
қолданылатын заттарды, қымбат тауарларды, жылжымайтын мүліктерді ... ... ... жалақының бір бөлігі. Бұндай жинақтауға негізінен
аңдаушылық (сақтылық), саудагерлік, коммерциялық себептер әсер етеді.
Ақша жинақтаудың бұл ... ... ... ... да ... болады. Мысалы, иесие-қаржы мекемелерінін ақша қаражатының шығындарды
өтеу мен салым бойынша процент төлеуден қалғаи сомасы. Бірақ бұл ... ... ... ... формасы - ол банктердің өз пайдасынан
резерв корына бөлген бөлігі, яғни ... ... қалу ... ... ... ... ... жүйесі арқылы беруі. Сондай-ақ коғамдық
ұйымдардын жинағы жарнадан түскен табыстан ұйым ... ... ... ретінде қаралады.
Қорыта атйқанда, карыз капиталы (коры) өндіріс және айналыс ... ... ... ... ... бос ... және ... пен
мемлекеттің ақшалы жинағынан құралады. Ақша қоры үнемі айналыста болуы шарт
- ол уақыт үнемдеу заңының ... Бұл ... сай ... ... ... ... ... кәсіпорындардың біркелкі жұмыс істеуі үшін және оны дамыту
үшін ... ... ақша ... туындайды. Бұндай қажеттілік маусымдық
жұмыстарды атқару үшін де туындайды. Уақытша бос ақшаны жинақтап, оны қажет
уақытында, қажетті ... ... ... ... және ... ... ... мүмкіндік беретін құрал - несие. ... ... ... бос ... іске ... және оны ұтымды пайдаланып,
мезгілі келгенде оның ... ... ... - ... ... ... капитал жинақтаушы ... ... ... ... ... болмайды, ал іс жүзінде оның тек
біреуін бөліп көрсетуге болмайды. Себебі ақша қаражатын несие ... ... ... ... ... ... - ол сол субъектілерге несие
береді. Нәтижесінде ақшаны жинау және несие беру процестері араласып, дәл
сол ... бір сома әрі ... әрі ... болуы мүмкін.
Соңғы жылдары қарыз капиталын жинақтау процесінде несие жүйесі мен
бағалы қағаздар нарығына қаржы ұсынушы ретінде жеке ... ролі ... ол ... 70 процент шамасында). Халықтың жинағының өсуі
барлық елдерде байқалуда. Қазіргі кезде жинақтың ең ... ... - ... Жапонияда сақталуда. Іс жүзінде барлық жинақтар ... ... ... ... ... мемлекет қаржымен
қамтамасыз етілген деп саналады.
Экономикадағы қарыз капиталын жинақтау негізінен үш формада жүреді:
несие ... ақша ... ... ... ... алу, ... ақша ... Жинақтаушы субъектілер жинақтаудың белгілі бір
формасын таңдап алады. Мысалы, ... ... ... бос ақша
қаражатын несие жүйесіне салып, бағалы қағаздар сатып ... ... ... ... фирмаларға несиеге береді. ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді салымдар көп
орын алады. Қаржының көп болігі ... ... және ... ... ... ... Ал бірсыпыра ... ... ... жұмсалады.
Мемлекет ақша жинақтауды үш формада: несие жүйесінде әр түрлі қаржы
активтерін қалыптастыру, бағалы қағаздарды ... алу ... және ... құру ... ... ... ... активтерін қарағанда оның
екі ерекшелігін атап айту керек: соғыстан ... ... ... ... қаражатты салыстырмалы түрде тұрақты белу және несие жүйесіндегі
салымдарда қаражаттың көп шоғырлануы (мерзімді салымдар басымдау ол ... 90 ... ... ... ... ... ... талаптарын қаржыландыру.
Халықтың уақытша бос қаражатын жинау формалары әр түрлі: ең ... ... - ... ... ... жинақ кассаларындағы)
шоттарға салған салы-мы; арнаулы ... ... ... ... ... салымы; тұрақты процентті бағалы қағаздарға,
әсіресе, облигацияларға салған ... ... ... ... ... ... ... несие мекемелері халықтың ақша қаражатын тартудың жаңа
формаларын іздестіруде, себебі ақша ... ... ... қаржы
ресурстарының қажетті мөлшерде құйылуын камтамасыз ете алмауда. Мысалы, ... ... ... ... бойынша: жылдық табысы 10 мың долларға
дейінгі халықтың сұраныс ... ... ... ақша ... ... ... ... 5%-нің әр түрлі НАУ-шоттарында
салымдары болған. Сол уақытта жылдық табысы жылына 50 мың ... ... ... ... ... 59%-нің ақша нарығындағы
депозиттерде, 68%-нің жинақ шоттарында, 45%-нің несие меке-лемерінің НАУ-
шоттарында ... ... ... барлық кезде бірдей болатын тұрақты фактор емес. Ол
көптеген конъюнктуралық факторларға, әсересе, экономиканың дамуына, ақшаның
айналысқа ... мен ... ... ... тұрады.
Өзгерістерде мынадай бағыт байкалуда: экономика қалыпты дамыса жинақ қоры
кемиді, ... ... ... өсуі ... ... ... ... сақтап қоюдан гөрі күнбе-күнгі қажетіне жұмсауына әсер
етеді. Бұл ... ... ақша ... ... нарыққа түскен
тауарларды сатып алуға жұмсалады. Тауарларды ... ... ... ақша
айналыстан шығып, жинақкд айналады. Тұрақсыз экономика жинаудың себептерін
шиеленістіріп, олардың өсуіне әкеп ... ақша ел ... ... ... ... капиталға айналуын қамтамасыз ететін құрал - несие.
1.3 Шетелдік тәжірибиедегі несиелік қатынастардың ұйымдастырылуы
Қазіргі кезде ... ... ... ... жүйесінде
көптеген өзгерістер кездеседі. Олар:
Біріншіден, банк капнталының шоғырлануы мен орталықтануы ... ... ... ... ХІХ-ғ. аяғы ХХ-ғ. басында әр мемлекеттерде
ақша ... көп ... ... ірі ... ... шыға бастады.
Бұл ірі банктер ... ... ... үстемдік етті. Олардың
капиталының мөлшері ірі клиенттерді және ... ... ... ... үлкен табыс табудан өсті. Несие жүйесінде ірі банктердін
үлесінің өсуі тек ... ... ғана ... ... ... ... ... процесіне байланысты болады.
Капиталды шоғырландыру мен орталықтандырудық ашық және жасырын түрлері
кездеседі. ... ұсақ ... ... ... ... ... дамуы, ал екіншісіне корреспондентгік катынастар
мен көпбанктік жүйелердің дамуы жатады. Корреспондеитгік ... ... ... ... келісім бойынша жүргізілетін ... ... ... ... ... ... мен есеп ... асыру. Корреспонденттік шоттар: "лоро" - олардікі, "ностро" ... ... деп ... ... ... ірі сома ... Мысалы, АҚШ-
тағы барлық коммерциялык банктердің ... ... ірі ... ... ... ... ... шапшаң өсуімен көзге
түсуде. 1960-1970 ... 50 ірі ... ... ... ... ... 230,4 млрд долларға жетіп, яғни 2,5 есе өсті, ал осы уақытта
басқа коммерциялық банктердің ... ... 141,7 млрд -тан 255,1 ... ... яғни тек 1,8 есе ғана ... 1970 ж. осы 50 ірі банктер
13705 барлық коммерциялық банк-тердің депозитгік ... 47%-ін ... ... банктерден азғана алып банктер -"Бэнк оф ... ... сити бэнк оф ... және ... бірнешеуі бөлініп шығып,
олар өнеркәсіп-қаржы топтарын басқарумен шұғылданады немесе ... ... ... Олар - ірі банктердің өзара қосылып, банк холдингін құруының
көрінісі.
Екіншіден, әр түрлі шесте текемелері ... ... ... ... мен ... ... өркендеуі қарыз капиталының нарығында
бәсекені өршіте түсті. Бәсеке біртектес және әр ... ... ... ... ... ... ... немесе сақтандыру
компаниялары өзара бәсекеге түседі. Бәсеке нәтижесіңде ірі компаниялар ірі
мөлшерде несиені оңай алып, кәсіпорындарды өз ... ... үшін ... береді. Ондай жеңілдіктер несие алудың жағдай-ларына (яғни
пайдалану ... ... ... ... Бірақ банк
қызметіне бұрынғысынша жоғары тарифтер мен процентгік ... ... ... ... банк ... ... ... (мысалы, тәулік бойы төлем құжаттарын қабылдау, әр түрлі
сұрақтарға жауап беру, кеңес беру және ... ... түрі — әр ... ... ... ... Мысалы, коммерциялық банктер мен жинак мекемелерінің арасында
жинақты өздеріне тарту үшін; коммерциялық ... ... ... одақтарының халықка тұтыну тауарларына берген қарыздың үлкен бөлігі
ұшін; ипотека нарығындағы сақтандыру компаниялары, өзара жинақ және ... ... ... ... ... ... бәсеке халықаралық дәрежеге
көтерілуде. Өңдірістік мемлекетралық мамандануы мен бірлесуі, ... ... ... ... өсуі банк ... ... банк ... көп бөлігінің мемлекет шекарасынан шығуына әкеп
соқтырды. XX ... ... ... бір ... АҚШ, ... ... және ... да бірсыпыра мемлекеттердің ірі ... ... ... ... ... әр ... ... көптеген несиелік,
есеп айырысу, инвестициялық операциялар ... ... ... операциялардан түсіретін табысы жиынтық пайданың 40-70 %
құрайды.
Халықаралық ... - ... және көп ... ... ... ... банктер - ол әмбебап үлгідегі ірі ... ... ... ... ... ... кең желісі және
мемлекеттің қолдауымен дүниежүзілік нарықта валюта, несие ... ... бар ... ... ... ... ... банктердің шетелдерде көптеген филиалдары, бөлімшелері қызмет
жасайды. Мысалы, ... ... ... 84 ұлтаралық банктер
болса, оның 22-сі АҚШ-та, Ұлыбритания мен Жапонияның әрқайсысында - ... ... ал ... мен Канаданың әрқайсысында 5-тен саналады.
Көп ұлттық банктер - ол бірсыпыра елдердің ірі ... ... ... ... құрылған халықаралық банктер топтамасы. Олар ... ... ... ... іске асырумен, сыртқы сауданы
несиелеумен, еуровалюта нарығын жүргізумен шұғылданады.
Үшіншіден, банк капиталы мен ... ... ... ... ... ... пен банк ісінде монополиялардың пайда болуы және
олардың бірігіп жұмыс жүргізуі қаржы капиталының ... ... ... ... ... - ... ... басты көзі. Банктік несие
өнеркәсіп компанияларының ... ... ... ... ... ... ... отырады. Сөйтіп, несие беруші мен қарыз алушының байланысы негізінен
төмендегідей ... ... ... ... банктердің несие
беруі; агымдағы және есеп айырысу операцияларын жүргізуі; ... ... және ... иемдену жұмыстары.
Төртіншіден, несие жүйесіндегі құрылымдық өзгерістер. Арнаулы ... ... ... мен ... ... ... ... қаржы
капиталы нарығындағы банк ісінің кеңеюіне жол ашып, ... ... ... әкеп соқтырды. Несие жүйесінде жаңа буындардың
пайда болуына байланысты ресурстар мен ... ... ... ... ... ... Мысалы, XX ғ. басышда АҚШ-та несие
мекемелерінің 7 түрі ... ... ... түрі ... ... 1900 ... 2/3-ін коммерщиялық банктер, ал 1/3-ін сақтандыру және жинақ
мекемелері ... Ал 1987 ж. ... ... бұл ... шамамен 40% болса, жинақ мекемелерін:ің, инвестициялық, ипотекалық,
сақтандыру компанияларіының үлесі анағұрлым көтерілді. Осындай ... ... ... мемлекеттердің де несие жүйесінде байқалады
[20; 78.].
Капиталын иемденуіне карай банктер және ... ... және жеке ... ... ... ... ... банкнота
шығаратын ерекше құқығы бар орталық банктер, сондай-ак почта-жинақ жүйесі
және кейбір арнаулы несие-қаржы институттары (мысалы, американдық ... ... ... ... ... мемлекеттік несие мекемесі болып
саналады. Ал кейбір елдерде (мысалы, Францияда, Италияда және т.б.) ... ... де ... ... ... ... ... сектордың көбеюі ел экономикасын
мемлекеттік реттеудің ұлғаюына ... ... ... дүниежүзілік
соғыстан кейінгі кездері отарлау жүйесінің құлауы ... азат ... ... ұлттық несие жүйелерінде мемлекеттік несие институттарының
пайда болуына мүмкіндік туғызды. Бұл ... ... ... ... ... жүргізілді. Сондай-ақ әлемде мемлекетаралық валюта-
несие және қаржы институтары да ... ... ... ... ... кұру және Даму ... аймақтық Даму банктері және т.с.с.
Дегенмен, экономикаға ... ... және т.б. ... ... ... жеке несие мекемелері. Қазіргі несие жүйесі
күрделі, әрі көпбуынды ... Егер ... ... клиенттерге
көрсететін қызмет түрлерін негізге ... ... ... үш ... ... ... коммерниялық банктер және маманданған несие-қаржы
институттары.
2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ НЕСИЕНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ
БОЛАШАҒЫ
2.1 Несие формалары және функциялары
Несие қатынастарының ... ... ... ... мен ... ... мазмұны мен түрі диалектикалық бірлікте болады.
Өндірістік қатынастардың өзгеруі ... ... мен оның ... ... ... ... екі формасы: коммерциялық несие және
банктік несие болады. Бұл екі несие бір-бірінен несие субъектілері, құрамы,
қарыз ... ... ... мөлшері және қызмет ету аясы бойынша
ажыратылады.
Коммерциялық несие - ол тауар ... ... ... өндірушіге
сатқан тауары үшін ақша төлеуді кейінге қалдырып, оны ... ... ... несиеде аударым векселі толтырылады. ... ... ... ... ... ... ... өндірістің қажетін
қамтамасыз етуден пайда болып, капиталистік несие жүйесінің ... ... ... ... себептерге байланысты (тауар өндіру уақыты ... ақша ... ... сай ... ... өндіріс жыл мезгілдеріне
байланысты ұйымдастырылып, онда ... ... сату да ... ... ... бір ... нарықка
тауарын шығарғанда, екінші өндіруші-сатып алушыда қолма-қол ақша болмаған
жағдайда оған бірінші капиталист тауарын ... ... ... ... ... ... ... түсуін қамтамасыз етеді, сөйтіп
тауарлардың сатылуын және барлық капиталдың ... ... Ол ... ... ... мен ... да ақша қажетін
өтейді.
Дегенмен коммерциялық несиені қолдануда біраз шектеулер бар. Олар:
- бұл ... ... ... тиіс ... ... ... бұл несиенің көлемі ел экономикасының жағдайына байланысты өзгереді,
яғни дағдарыс кезінде ... кері ... ... коммерциялық
несиенің көлемі қысқарады;
- бұл несие тек бір бағытта крзгалыста жүреді: оны тек өндіріс құрал-
жабдықтарын ... ... ... пайдаланатын салаларға береді,
керісінше ... ... ... ... ... ... өз өнімін
комбайндарды несиеге ауыл шаруашылығына ... ... ал ... ... ... ... несие ретінде өз өнімін
бере алмайды.
Қорыта айтқанда, ... ... ... ... ... - ол тауар түрінде берілетін несие. Банктік иесие - ... ... ... ... клиенттерге кайтарым мерзімін
белгілеп, ақша түрінде ... ... ... ... мен ... бір-біршен бірсыпыра айырмашылықтары бар. Біріншіден, коммерциялық
несие тауар түрінде берілсе, ал банктік ... ақша ... ... несиені тауар өндірушілер мен сатушылар бір-біріне тауардың
сатылуын ... ету үшін ... ... ... өндірушіден де,
сатушыдан да окшауланып қарыз капиталы ... ... ... ... мен ... несие бір-бірінен,
субъектілер, яғни ... ... ... бойынша да ажыратылады.
Коммерциялық несиеде несие беруші ретінде де, ... ... де ... ... несиеде несие беруші - банк, ал қарыз алушы -кәсіпкер.
Үшіншіден, коммерциялық несиенің шектеулері банктік несие ... ... ... ... ... ... кең. Коммерциялық несие тек
тауар айналысына қызмет көрсетсе, банктік несие халықтың ... ... бос ... ... оны ... ... бұл екі несиенің динамикасы (өсуі) да ... ... ... ... ... пен ... ... дамуына және
төмендеуіне байланысты өрбіп және ... ... ... ... оған ... пен сұраныс өсіп, дағдарыс кезінде төмендейді.
Дағдарыстың әсерінен тауарды өндіру мен сату ... ал ... ... ... несиеге сұраныс көбейеді. Өндірістің жанданып көтерілуі
кезінде нақты ... ... ... ... мақсатқа жұмсау үшін
банктік несиеге сұраныс ұлғаяды. Осыдан банктік несиенің екі ... ... ... оны ... ... ... өсіру үшін
пайдаланса, онда капитал қарызы, ал қарыз міндеттемелерін отеу үшін ... ... ... онда ақша ... болады. Банктік несиенің шартты
түрде мұндай екіге бөлінуі қарыздардың алған ... ... ... ... Егер ... несиенің кепілдігіне тауар, вексель,
бағалы қағаздарды беріп алса, онда қарыздардың банктен ақша ... ... ... ... ... ештеңемен қамтамасыз етілмеген несие алса, онда
қарыздардың капитал несиесін алғаны.
Банктік несиені экономиканың кез ... ... ... бір ... ... ақша ... оның кез ... келесі
саласына берілуі мүмкін (мысалы, ауыл шаруашылығынан өнеркәсіп өндірісіне).
Несиенің негізгі екі формасының - коммерциялық және ... ... ... ... ... ... ... түрге бөлінеді:
тұтыну, лизинг, ауыл шаруашылық, шаруашылықаралық, ипотекалық, мемлекеттік,
халықаралық және т.б.
Тұтыну несиесі - ол толемін ... ... ... ... ... ... алушы - халық, ал несие беруші - әртүрлі ондіріс орындары,
фирмалар, банктер, мекемелер ... ... ... ... ... ... (яғни бөлшек сауда орындары арқылы ... ... ... сату) және банктік несие формасында (яғни ... ... ... ақша беру ұзақ ... ... - ... ... машиналар,
тоңазытқыштар, теледидарлар және т.б.) беріледі. Несиенің бұл түрінде банк
пен халық арасында ... да ... ... ... ... орындары халыққа
белгілі бір сомаға тауарды несиеге сатады да, сол сома ... ... ... ... ... ... жас отбасыларына да, (мысалы, егер
жастары 30-дан аспаса және үйленгендеріне үш жыл өтпесе) ... ... ... ... ... оқу ... ... берілген.
Лизинг несиесі - ол тауар түрінде ... ... ... ... ... ... ... делдалдық етуімен машиналарды,
құрал-жабдықтарды, жылжымайтын мүліктерді және ... ... ... ... орташа немесе ұзақ мёрзімге үшінші жаққа жалға беруді айтады.
Тауар өндірушіге немесе ... ... ... оның ... ... ... ... ие болады. Лизинг бойынша жалға бір ... ... кез ... ... дербес объектіні алуға болады.
Экспортты және импортты қаржыландыру тұтқасы ... ... ... ... ... ... әр ... елдерде болуы мүмкін.
Ауыл шаруашылық несиесі - ол ауыл шаруашылығындагы негізгі капитал мен
айналмалы капиталдың қызметін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... негізгі капиталдың (қордың) қалыптасуына
және дамуына қозғалмайтын мүліктің кепілдігімен банк ұзақ уақытқа күрделі
қаржы ... ... Ауыл ... ... ... ... уақытша қажеттілікке қысқа мерзімді несие кызмет етеді. Ол әдетте сол
жылғы астық өнімдерін сатқаннан ... ... ... ... несиелерден айырмашылығы: бұл несие
субъектілері, міндетті түрде, бір шаруашылық. жүйесінде пайда болады; ... ақша ... ... қайтарылғанда несие үшін ... ... ... алғанда кепілдік берілмейді және белгілі бір
мезгілде өтеу туралы ... ... ... ... ... соң ... орган-нын үкімімен несие кайтарылып алынады.
Сонғы уақытта шаруашылықаралық несиенің тауарлы түрі дамуда. Мысалы,
күрделі ... ... және ... ... ... берілуде. Мұндай жағдайларда несие қатынастарының ауқымы ұлғаяды.
Несиеге, мысалы, техника ... ал оны ... ... ... ... ... мүмкін.
Ипотекалық несие - ол жылжымайтын мүліктерді - жерді, өндірістік және
тұрғын ғимараттарды, үйлерді, пәтерлерді ... алып ұзақ ... ... несие. Мүліктердің кепілдікке алынғаны туралы ипотекалық
банк несие алушыға қарыздар куәлігін ... ... ... ... ... ... мен ... ипотекалық облигациялар
шығарып, сатудан түскен қаржыдан құралады.
Мемлекеттік ... - ол ... пен ... үкімет органдарының
облигация сату аркылы жеке және заңды тұлғалардан ... ... Бұл ... субъектілері: несие беруші - халық және заңды ұйымдар, несие
алушы - мемлекет және оның жергілікті ... ... ... - ... және ұзақ ... ... ... бөлінеді. Қысқа мерзімді ... ... ... ... 1-3 ... ... ... керек, ал
ұзак мерзімді несие мемлекеттік облигациялар түрінде ... ... ... соң ... Бұл мемлекеттік заемдар (қарыз) ... ... ... ... жоюға, инфляция кезінде айналымдағы
артық ақшаны шығаруға мүмкіндік береді. Сонымен Қатар, бұл несие ... ... ... ... ... ұстауға және т.с.с өндірістік
емес экономикалық және әлеуметтік қажеттерге ... ... ... ... ... түсіргенмен, кейін қарызды
өтеу және ол үшін процент төлеу кезінде мемлекеттік шығындарды өсіреді. ... ... ... ... ... салықтар Мөлшерін көтереді.
Сөйтіп заемдар бойынша төленетін процент сомасы ... ... ... ... ... деп мерзімді белгілеу, процент төлеу және ... ... ... және ... ... беруге байланысты
халықаралық экономикальіқ қатынастар аясындағы қарыз капиталының ... ... ... ... ... ... пайда болып,
одан әрі Еуропадан Таяу және Орта Шығыс елдеріне қатынайтын теңіз ... ... ... ... келе Америка мен Үндістанды ашқан соң
халықаралық несиені пайдалану өрісі одан әрі кеңейді.
Әлемдік ... ... ... ... бөлінісіне және ғылыми-техникалық прогрестің жетістіктерін ... ... ... ... жылма-жыл масштабы ұлғаюда.
Халықаралық несие қатынастарына несие беруші және қарыз алушы ... ... ... ... және ... ұйымдар
қатынасады. Халықаралық несие түпкі негізіне байланысты ... ... ... байланысты - мерзімнен тыс (тәуліктік, апталық, үш
айға дейін), қысңа мерзімді (бір ... ... орта ... ... бес жылға дейін), ұзак мерзімді (бес жылдан жоғары) несие.
Кейбір жағдайларда орта мерзімді деп 7-10 ... ... ал ... 10 ... аса ... ... ... айтады. Қысқа
мерзімді несие ай-налмалы ... ... ... ... ... ... Онын ... әр елдің экономикалық жағдайына, инфляцияның деңгейіне қарай
өзгеріп отырады.
- қызметіне байланысты - коммерциялық несие - тікелей сырткы ... ... ... байланысты беріледі; қаржылық, яғни күрделі
қаржы, объектілер салу, ... ... ... алу, ... ... ... - ... істелетін қызметтерге (яғни капитал ... ... ... ... орындау немесе
"инжиринг", қызмет көрсету) берілетін несие;
- несие түріне ... - ол ... ... экспортшы сатылған
тауарға төлемді кейінге ... ... ... ... -
банктердің ақша түрінде беретін несиесі;
- несие валютасы ... - ... ... ... ... үшінші мемлекеттің валютасымен және
халықаралық ақша өлшемімен (СДР, ЭКЮ, ... ... ... ... ... ... - ... етілген (тауар құжаттарымен,
вексельдермен, бағалы кағаз-дармен, қозғалмайтын мүліктермен және
т.б.); ... яғни ... ... (бір кісі қол ... - ... несие;
- берілуі бойынша - қолма-қол (қарыздардың шотына жазу), акцептті
(төлеуге келісім берілген), ... ... ... ... - ол ... ... ... несиені сипаттау. Несиені түрлерге бөліп жіктеуде әлемдік ... жоқ. ... ... ... және ... ... ... несие ақшалы және тауарлы болып ... одан ... жаңа ... пайда болуы мүмкін.
Несие түрлері төмендегі жағдайларға ... ... ... ... ... ... өндірістін сатысына. Өнім
өндіретін шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... және т.б. қажетіне жұмсаса,
халық ... ... ... ... ... ... ... айырбас
категориясы ретінде жиынтық өнімді өндіруге, белуге және ... ... ... ... ... ... берілген
несие өнеркәсіптік несие деп аталады. Сонымен қатар жоғарыда айтып
кеткеніміздей, ауыл шаруашылығы несиесі, саудалық ... ... ... ... ... етілуіне. Тікелей қамтамасыз етілген несиеге,
мысалы, накты тауарды сатып алуға берілген ... ... ... ... ... ... өз ақша қаражаты аз болған жағдайда
тауар қорларының жетіспей қалған бөлігін төлеуге алған несие.
- несие үшін төлем. Несие ақылы және ... ... ... Бұндай
болып бөлінуінің себебі несиенің капитал ретінде қолданылуынан, яғни
несие алушы оны өзінен-өзі өсетін құн ... ... ... ... ... ... сомасын процент түріндегі өсімімен
қайтаруы керек. Сондықтан иесие акылы кұн ... ... және ... ... ... несие берілетін
жағдайлар бар. Қазіргі кезде ақысыз несие, мысалы, инсайдерлерге (банк I
кызметкерлері) беріледі. ... ... де - ... несие түрі.
Әрбір экономикалық категорияның мәні оның атқаратын ... Ал оның ... ... ... катетегоиялардан өзгешелігін
анықтайтын маңызын сипаттайды [24; 96].
Айырбас процесінде уақытша бөлініп шыққан құнды кейін ... ... өсім ... ... беру ... бойынша несие беруші мен қарыз
алушының арасында несие қатынастары пайда болады. Бұл ... бөлу - ... ... ... арқылы қайта бөлінетін не? Соны анықтау қажет, яғни
несиенің қайта бөлу қызметінің белгілері ... ... ... несие
мәмілесі арқылы қарыздарға бір жағдайда уақытша ... ... ... ал басқа жағдайда ақша қаражатын беруі мүмкін.
Екі жағдайда да мәміленің мәні бірдей болғанымен берілетін зат ... ... ... ... формасының әр түрлі болуына қарамастан, оның мазмұны
өзгермейді: кайта бөлінетін заттың кұны.
Сонымен, несиенің ... бөлу ... ... бөлу ... тән. Ол
аймақтық, салалық, шаруашылық нышандарына байланысты: аймақтықаралық,
салалықаралық, салалық және ... ... ... ... тұратын орнына қарамай, адамдар мен әр түрлі ұйымдар арасында
туындаса ол құнды аймактыкаралық канта белу деп ... Егер ... ... ... ол несиені салалық кайта бөлу, ал егер несие беруші
экономиканың бір саласында болып, ... ... ... ... ... салалықаралық Қайта бөлу болады. Несиені шаруашылықаралық
кайта бөлу бір ... ... ... ол тек екі шаруашылық
субъектісі арасында уақытша бос ақша ... ... көзі ... ... ... несие ресурстарын пайдаланушы субъектілердің әр түрлі
деңгейіне ... да ... ... Мысалы, несие қатынастарының
субъектісі ретінде кәсіпорын деңгейінде ... ... ... және
айналымы шеңберінде ақша қаражаты мен тауарлы-материалдық құң. ... ... Ал ... шаруашылығы дең. гейінде ... ... ... ... табыс кайта бөлінеді. Айта ... ... ... ... бөлу ... көп ... ... берілетін құнның
меншік иесі өзгермейді, қайта бөлінетін кұн несие берушінің меншігі болып
қала береді. ... ... ... бөлу ... ... ... қайта
бөлінуін емес, тек уақытша бөлініп шықкан ... ... ... бөлу ... бірсыпыра айырықша белгілері бар:
- несиенің қатысуымен ... тек бір ... ... игіліктерінің, өндіріс құрал-жабдықтары мен тұтыну
заттарының құны, яғни ... ... өнім ғана ... ... ... ... ... өндірілген өндірістік құрал-жабдықтар
мен тұтыну заттарының құны ... ... ... ... тек ұлттық жалпы өнім ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... ... бөлінуі мүмкін;
- несиенің қайта бөлу ... ... ... ... ... бөлініп шыққан құнды бөлуі;
- несиенің қатысуымен уақытша бөлініп шыққан құнды беру ... ... да ... ... қатысуымен жүзеге асырылады.
Несиенің келесі атқаратын қызметі - нақты ... ... ... ... ... ... ақшаның орнына несие операцияларын
жүргізу үшін қажетті жағдайлар ... ... ... ... ... қызметтер үшін қолма-қол ақшасыз есеп айыруға байланысты, өзара
есептесу бойынша бір шоттан екіншісіне ақша аудару қолма-қол ақша ... ақша ... ... ... ... ... ... беріп, нәтижесінде айналыс шығандарын азайтады.
Қазіргі ... ... ... ... қүн шаруашылық
айналымында жалпы ақшаның орнына жүрмейді, экономикалық айналымда ... ... ... ... ... айта кету ... ... алған құны шаруашылық айналымында ақшаға тән "қызметін" атқарады
(тауарлы-материалдық күндылықтарды сатып алуға, ... ... және ... ... ... ... ... үшін бірсыпыра алдын ала
жасалған жағдайлар болуы шарт:
- дамыған банк жүйесі мен ... ... ... ... ... ... экономикада төлем тапсырмасы ... ... бар ... ... ... ... банктердің несие ақшаларын эмиссиялауы (шығаруы).
Несиенің қызметтерін айта келіп, ... ... онық ... де атап ... ... ... ... бойынша, бақылау банк
мекемесінде қызмет жасайтын мамандардың саналы да мақсатты іс-әрекеті, ... ... ... сол ... ... және ... болып
табылады.
Несиенің экономиканы дамытудағы маңызы деп несиені қолдану ... ... пен ... үшін кол жеткізген нәтижелерді айтады.
Несиені колдану ... оны ... беру ... ... бір ... ... ... (несиенің мерзімділігі),
пайдаланғаны үшін ақы төлеу (несиенің ақылылығы) жатады. ... ... ... ... ... ... ... маңызы, сонымен бірге оны қолдану аясы ... ... ... ... ... тұрады. Айталық, экономиканы
орталықтанған жоспарлы түрде ... ... ... ... біздің елімізде коммерциялық және ипотекалық несиелерді
пайдалану жаңғыртылды, сонымен ... ... ... мен ... ... ... ... пайда болып, олардын акциялар шығаруы,
бюджеттің әр түрлі бағалы қағаздар тарту ... ... ... ... мен жүргізілетін несие операцияларын дамытты. Сондай-ақ несие беру
тәсілдерінің жоғары ... ... ... ... ... Оған ... мынадай мысал келтіруге болады. ... ... ... ... ... қарыз алушыларға белгілі бір мақсатқа және ... ... ... сома ... ... нарықтық экономика жағдайында
жылжымайтын мүлікті кепілдікке салып күрделі ... ... ... ... функцияларын қарастыру үшін келесідей ғылыми амалдар орынды.
Біріншіден бәрінен бұрын функция да ... мәні ... ... Функция кредитор мен қарыз алушы арасында несиелік қатынасқа түсе
отырып ... ... бір ... ... ... ... ... талдау кезінде тағы да бір жағдайды ескеру керек: несие
өзінің қозғалыс процесінің әрбір ... ... ... ... ... ... ... өз мәнін көрсетеді. ... ... ... ... қозғалысының белгілі бір сатысында болады, сондықтан
өзінің мәнді көріністерінің барлық ... ... ... алмайды.
Мысалы, ақша төлем құралы ... бір ... ... ... ... қор ... функциясын атқара алмайды. Несие де сол ... ... - бұл ... ... ... ... категория. Несиенің
мәнінің өзгеруімен қатар оның ... де ... ... функция
несиенің біртұтас процесс ретіндегі ерекше ... ... ... жеке ... немесе қарыз алушыға емес, жалпы несиелік
қатынасқа жататындығымен түсіндіріледі; несиенің көрінуі, тек егер ол ... ... ... екі ... да ... ... ... оның
функциясы ретінде анықталуы мүмкін.
Мұнан басқа, функция несиенің ... ... мен ... ... ... ... ... несиенің, банктік несиенің жеке
бөлектенген функциялары жоқ. Функцияны несиенің формалары ... ... оның ... ... ... мәні ... Несиенің
теориясында оның келесі функциялары бөлініп, қайта бөлу, нақты ақшаларды
несиелік операциялардың ауыстыруы.
Кредитор мен ... ... ... ... ... ... ... босаған құнның қарыз алушыға берілуі жолымен қайта бөлу ... ... ... соң бұл қүн ... ... иесіне қайта оралады. Осыған
байланысты несиенің кайта бөлу функциясын көрсету керек. ... ... ... мәмілесі арқылы қарыз алушыға тауарлы - ... бере ... ... ... ... ... береді,
бірақ екі жағдайда да беру объектісінің формалары әр түрлі ... ... ... - құн ... ... Осылайша қайта бөлу ... құн ... ... бөлу ... ... бойынша жүретініне байлынысты мынандай
түрлерге бөлінеді: ... ... ... ... ... ... ... барлық түрлерінде берілген құнға меншік
иесі өзгермейтін ескерте кету керек. Берілген құнға меншік иесі ... ... ... ... мен ... ... ретінде олардың
орналасқан жерлеріне тәуелсіз әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... деп айтуға болады. Салаішілік қайта бөлу салалық
банктерден несие алған кезде орын алады. Егер құн бір саланың өкілі ... ... ... саланың кәсіпорны болып табылатын қарыз
алушыға берілген жағдайда несиенін көмегімен салааралық қайта бөлу ... ... ... ... ... проценті - ол уақытша ... ... ... ... ... ... объективті экономикалық категория. Несиенің
бағасы иррационалдық сипатта (өлшеусіз сандар) ... ... ... ... ... несиені пайдаланғаны үшін төлеген белгілі бір
сомаға тең, оны проценттік сома деп атайды. ... ... ... ... ... берілген құнның ақша ... ... ... ... үшін ... ... ... қарызға алған құнға тең болмауынан.
Қарыз проценті тауарлы ... ... ... ... ... ... ... дамыған тұрақты тауар-ақша қатынастары, оның ішінде меншік
қатынастарына байланысты.
Қарыз проценті меншік иесінің басқа біреуге белгілі бір ... ... ... ... ... Қарызға алған құн оны пайдаланушыға ... ... ... ол бір ... ... жағынан несие берушіге
табыс (процент түрінде) болады. Демек, қарыз проценті пайда болуы ... ... ... ... ... қатынастары проценттің дербес
экономикалық категория ретінде ... ... ... ... Қарыз
процентінія мәні - ақша капиталын белгілі бір уақыттан кейін қайтарып ... ... ... ... Бұл ... ... несие беруші- ол қарыз ... ... - ол ... ... ... ... құнды мына формуламен өрнектеуге
болады:
А - А1, немесе А'-А= АА
бұнда А - ... ... ... - ... ... сомасы;
АА - қарызға процент түрінде қосылған өсім (несие ушін ақы).
Несие келісіміне қатысушы жақтардың мақсаты - ... ... ... алатын пайдасы - процент. Проценттің мөлшері (ставка) ... ... ... үшін ... берушіге төлейтін ақысы. Оның
мөлшері несие беру жөніндегі келісімде көрсетіледі. Ол ... ... ... ... ... ... ... төлем деңгейіне,
сондай-ақ экономикалық конъюнктураға ... ... ... ... ... ... ... конъюнктурасы ең алдымен тауарға сұраным мен
ұсынымның ... ... ... ... Ал осы тепе-теңдік көп
факторлардың ... ауьп ... ... ... ... ... ... тауарлар қорының мөлшері мен құрылымына байланысты
өзгереді.
Проценттің мөлшері: нақты бекітілген (немесе есепке ... ... ... және ... ... ... ... мүмкін.
Нақты бекітілген (есепке алынған) процент мөлшерін, ... ... ... деп те ... Оны Орталық банк баска банктерге, бірінші
кезекте коммерциялық банктерге несие бергенде ... ... ... ... қайта есепке алу ... ... бұл ... ... атауы - есепке алынған деген содан шыққан.
Орталық банк оның ... ... ... елдегі коммерциялық банктердің
несиелік мүмкіндіктеріне әсер етеді, екінші жағынан несиені қымбаттатып
инфляцияның күшеюіне кедергі ... ... ... ... ... мөлшері
жоғары болған жағдайда коммерциялық банктер де ... ... ... беру ... ... ... несиені пайдалану мерзімінде
нақты бекітілген тұрақты немесе өзгермелі ... ... ... мөлшер проценттің базистік мөлшерінің өзгеруінен туындайды. Ал
соңғысьша қарыз ... ... ... қарыздың мөлшері мен
қайтару мерзімі, қарыздардың қаржылық жағдайы мен оның даму болашағы сияқты
факторлар әсер етеді.
Номиналды процент мөлшері ... екі ... ... ... пен ... ... және ... қарқынына байланысты
туындайды.
Реалды (іс жүзіндегі) процент мөлшері ... ... ... ... ... мөлшерінен инфляцияның қарқыны алынып тасталады. Реалды
процент мөлшері - ... ... ... ... ... Одан ... ... инвестиция алу шығындарын өтейді. Реалды проценттік ... ... ... ... құны, әкімшілік және заңды шығындар,
төлем қабілеті жоқ ... ... ... ... үшін төлемнен,
пайдадан құрылады.
Процент мелшері берілген несие мөлшерінің қарызға ... ... ... ... анықталады. Бұл салыстырмалы мөлшер, әдетте, ол
ондық бөлшек түрінде, немесе процентпен шығарылады. Іс жүзінде 1995 ... он ... ... ... ... есептеудің тәртібі және
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... сәйкес базистік процент мөлшері шығарылады.
Қарыз проценті біраз белгілерге байланысты ... ... ... ... ... тұтыну проценті; лизинг
операциясы бойынша, мемлекеттік несие бойынша процент;
- несие мекемелерінің орталық банктің есепке түрлеріне ... ... ... операциялары бойынша процент;
- инвестиция түрлеріне қарай: банктік несиені айналым құралдарына
тартумен берілген ... ... ... ... ... ... ... бойынша процент; бағалы қағаздарға салынған инвестиция
бойынша процент;
- несиенің мерзі - ... ... ұзақ ... міне ... ... ... ... мекемесінің депозиттік, вексельдік, операция түрлері
банктің есепке алған ріне қарай: ... ... ... ... ... айтқанда, қарыз процентінің барлық формаларын қолдану механизмі
төмендегідей:
Біріншідещ қарыз процентінің деңгейін макроэкономикалық факторлар
айқындайды, яғни қаржыға сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ... Орталық банктің проценттік
саясаты, сондай-ақ қаржыны тарту және орналастыру мәмілесі жасалған кездегі
нақты жағдайлар.
Екіншіден, процентті есептеу және ... екі ... ... ... ... ... ай сайын немесе тоқсан сайын есептеледі.
Үшіншіден процентті төлеу көзі ... ... ... ... ... ... ... үшін төлем өнімнің өзіндік құнына қосылады, ал
ұзақ мерзімді және уақыты өткен ... ... ... ... ... қалған пайдасынан алынады.
2.3 2004 – 2006 жылдардағы Қазақстандағы несиелік қатынастарды талдау
2004 жылы банкаралық ақша нарығында ұлттық валютадағы өтімді ... ... ... ... ... ... жылы орналастырылған банкаралық тенге депозиттерінің жалпы көлемі
27,0%-ға 577,9 млрд. теңгеге ... ... ал ... банкаралық
теңге депозиттері бойынша сыйақының орташа алынған ставкасы 2,78%-дан 2,10%-
ға дейін төмендеді.
Кредит нарығы ... ... ең тез ... ... бірі ... отыр. 2004жылғы 11 айда экономикаға банктердің кредиттері 46,0%-ға
өсіп, 1428,1 млрд. теңгеге жетті.
Кредиттер ... ... ... ... да, ... ... оң өзгерістер болды. Ұлттық валютадағы кредиттердің өсуі ... ... ... ... озу ... ие болды.
Ұлттық валютадағы кредиттер 49,0%-ға өсіп, 648,9 млрд. ... ал ... ... ... өсіп, 779,1 млрд. Теңгеге ... ... ... үлес салмағы 44,5%-дан 45,4% -ға дейін
өсті.
2004жылғы 11 айда ұзақ мерзімді кредиттер 52,6%-ға өсіп, 928,6 ... ал ... ... ... ... ... 499,5 ... теңгеге
жетті. Ұзақ мерзімді кредиттердің үлес салмағы 62,2%-дан 65,0%-ға дейін
көбейді.
Кредиттер бойынша ставкалардың динамикасы әр ... ... ... болды. Мәселен, 2004жылғы 11 айда жеке тұлғалардың ұлттық валютадағы
кредиттері бойынша орташа алынған сыйақы ... ... ... ... ал ... тұлғалардың кредиттері бойынша 14,9%-дан 14,5%-ға дейін
төмендеді.
Тамызда банктердің экономикаға ... ... ... борыштың
жалпы көлемі 4,3%-ға (жыл басынан бері -31,5%-ға) өсті және 1286,6 млрд.
теңгені (9 млрд. АҚШ долларынан ... ... ... ... ... өсті және 594,5 млрд. теңгені
құрады, ал шетел валютасындағы кредиттер 692,1 млрд. теңгені (5,1 ... ... ... 4,4%-ға өсті. Теңгелік кредиттердің үлес салмағы шілдемен
салыстырғанда шамалы ғана өзгерді және 46,2% ... ... ... бір айда 859,9 ... ... ... ... қысқа мерзімді кредиттер 426,6 млрд. теңгені құрап, 2,4%-ға өсті. Ұзақ
мерзімді ... үлес ... ... салыстырғанда 66,2%-дан 66,8%-
ға дейін ұлғайды.
Тамызда банктердің кредиттер бойынша пайыздық ... ... іс ... ... жоқ. ... емес ... тұлғаларға ұлттық
валютамен берілген кредиттер бойынша орташа алынған сыйақы ставкасы 14,1%-
ды, ал жеке тұлғаларға - 21,9%- ды ... ( ... - ... ... ... ... Қазақстанның экономикасы жоғары
қарқынмен дамыды. Экономика өсуінің жоғары даму ... ... ... ... ... ... ... ахуал; құрылыстағы
жоғарғы қарқын; жылжымайтын мүлік рыногындағы сұраныстың артуы, оның ... үй ... ... ... ... сақталуы; әлемдік
рыноктағы мұнайға және металдарға қалыптасқан жоғары бағалар; кредиттік
рыноктың қарқынды дамуы.
Қазақстан Республикасы ... ... ... бойынша, 2004
жылмен салыстырғанда 2005 жылы жалпы ішкі өнім өндірісі 9,4%-ға өсті.
Экономика саласындағы ... ... ... ... 2005 жылғы 1 желтоқсанда 2326,2 млрд. теңгені құрап, 2004 ... ... ... ... ... ... деңгейдегі банктер
кредиттерінің көлеміндегі ұзақ мерзімді кредиттердің ... ... ... ... асып ... ... ... 68,7%-ды құрады
(тиісінше 727,4 ... ... және 1598,8 ... ... жалпы көлеміндегі қомақты үлесі ......... ...... ауыл ...... деңгейдегі банктердің шағын кәіпкерлік субъектілеріне беретін
кредиттері жалпы кредиттік салымдар сомасының 19,6%-ын (455,2 млрд. теңге)
құрады.
Қазақстан Республикасы Статистика ... ... ... ... ... салыстырғанда 2006 жылғы қаңтар-мамырда жалпы ішкі
өнім өндірісі 8,5 %-ға ... 2006 ... ... ... ... ... 1 ... жағдай бойынша депозиттердің жалпы көлемінің
35 %-ын немесе 703,5 млрд. теңгені ... ... ... 2005 жылғы 1
маусымдағы жағдаймен салыстырғанда ұлгаю 43,4 %-ды (490,7 ... ... ... ... ... кредиттік
салымдары 2006 жылғы 1 маусым жағдай бойынша 2982,4 млрд. теңге құрап, 2005
жылғы 1 маусымдағы ... ... 67,4 %-ға ... ... ... кредиттерінің көлеміндегі ұзақ мерзімді кредиттердің
үлесі қысқа мерзімді кредиттердің үлесінен асып түсіп, ... ... ... (тиісінше 848,9 млрд. теңге және 2133,5 млрд. теңге).
Кредиттердің жалпы көлеміндегі ... ... ... – 24 ... –14 %-ды, ... – 13,6 %-ды, ауыл шаруашылығында – 5,5 %-ды
құрады.
Екінші деңгейдегі банктердің шағын кәсіпкерлік субъектілеріне беретін
кредиттері жалпы кредиттік салымдар ... 18 %-ын (537,7 ... ... ... ... ... ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Несие жүйесін жүзеге асырудағы қиындықтардың орны
Несиелік жүйенің ұйымдастырылуы мен жұмыс істеу кезінде белгілі бір
принциптер ... ... жаңа ... оның ... өту ... олардың былайша тұжырымдауға болады: елдегі
банк ісін ұйымдастыруға мемлекеттік монополия, ... ... ... үйлестіре отыра екі деңгейлі банк жүйесін құру елдегі ақша-
несие саясатының ... ... ... ... барынша дамыту, оларды
қызмет көрсету орындарына ... ... ... ... банктің автономиясы.
Банк ісіне мемлекеттік монополия ұғымы мемлекеттің банктердің құрылуы
мен жойылуын бақылауға, банктік ... ... ... мен
ережелерін заң жүзінде бекітуге ерекше ... ... ... Ұлттық
банк Қазақстан Республикасы аумағында банктерді құруға рұқсат береді және
банктер мен олардың филиалдарын ... ... ... отырады. Рұқсат
беру кезінде Ұлттық банк жүргізілетін банктік операциялар ... ... ... ... емес мекемелермен үйлестіре
отырып көп деңгейлі банк ... ... ақша ... және ... ... мен түрлері бойынша көп түрлілігінің, Орталық (бірінші
деңгей) және басқа банктер (екінші деңгей) арасындағы ... ... ... ... ... ... ... банкі (бұдан әрі Ұлттық ... ... ... ... ... табылады және Қазақстан
Республикасы банк жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... отырғандай, барлық елдердегі
несиелік институттардың ішінен ... ... ... ... ... ... атқаратын орталық банктер бөлініп шығатын болады. Ал олардың басшылық
ролі мемлекет берген кең ... ... ... Банктердің
банк функцияларын, ақша-несие эмиссиясы жүзеге асыруыда байланысты
орталық ... ... яғни ... ... ... ... ... мен нақты экономикалық ықпал ету құқығы
несиелік ... ... ... тиіс ... ... ... ... банктер несиелік саясат жүргізуде және өз ... ... әр ... ... көрсетуде.
Нарықтық экономикада арнайы банктік емес институт құрылмаған жағдайда
кез ... ... ... жүйесі аяқталмай қалады. Халық салымдарын толығымен
тарту мүддесі мен өзгеріп отырған нарықтық экономика ... ... бұл ... құрылуын талап етеді ал олар ... ... ... ... ... икемді және
сезімтал ете түседі.
Мемлекет, ... ... ... ... ... банк ... ... саясатын жүргізеді. Бұл принцип айналыстағы ақша
массасының көлемін реттеу жолымен ... ... ішкі және ... ... ету үшін ... саясатын жалпы экономикалық
саясатты жүзеге ... және оны ... ... ... ... ... қорғау үшін қажет.
Несие жүйесін құрудың маңызды принципі - ... ... ... дамуы мен оларда барлық ақша операцияларының ... ... ... бос ақша ... ... ... ... қолма-қолсыз жолмен жүргізілуі деп түсінуге болады.
Бүгінгі таңда Қазақстан аумағында шамамен 30 банк және олардың ... мен ... ... ақша айналымының несие жүйесінде жинақталуы несиелік ресурстарды
шоғырландыруға және оларды елдік халық шаруашылығына ... ... ... ... ... ... ... маңыз береді.
Қазақстан Республикасының "Валюталық реттеу ... ... ... ... ... Президенті мен Министрлер кабинеті өз құзіреті
шегінде валюталық реттеу саласында осы заң ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық банкі - Қазакстстан Республикасының
валютасын реттеудің негізгі органы ... ... ... ... ... ... жасап шығару,
ақпарат жинау, валюталық заңдардың сакталУь' бақылау және оны ... ... ... керек. Ұлттық банк валюталық реттеу
функцияларын жүзеге ... ... - ел ... ... ... ... валюталы
резервтерді жинақтау құралы және ақша айналысын ... ... ... ... қорғау жолы.
Орталық банктің автономиясы ... ... ... ... ... банктік қызметпен байланысты щешімдерді қабылдау ... пен ... ... органдарынан тәуелсіз.
Ұлттық банк тек Қазақстан Республикасы Президентіне ғана есеп ... ... бұл ... ұзақ ... ... қорғаушысы
ретінде Ұлттық банк мүдделері үкіметтін кысқа мерзімді мүдделеріне сәйкес
келмеуі мүмкін; үкімет болса ... ... ... ... ... несиелік ресурстарын осы тапшылықты жабуға пайдалануға
тырысады (бұл Кеңес үкіметі кезінде жүйелі түрде жүргізілетін), ал бұл ... ... ... ... өршуіне себепкер болады.
Орталық банк елдегі ақша-несие саясатының жүргізілуіне толық ... Өз ... ... ... экономиканы мемлекеттік реттеудің
негізін құрайды. Сондықтан ақша-несие саясатын ... ... ... ... экономиканың тиімділігі туралы сөз
қозғауға да болмайды.
Ұлыбритания мен Францияда орталық банктердің ... ... ... ... ... ... банктер бола алады.
Оларда да орталық банктер атқарушы органдардан тәуелсіз, тек ... есеп ... ... ... ... Германияда, АҚШ-та заң жүзінде
бекітілген. Батыс Германияның банк жүйесі туралы заңында, ... банк ... ... үйлестіріп отыруы тиіс, алайда оның тұрақты ақша
айналысын ... ... ... келетін талаптарын орындауға міндетті
емес деп жазылған. Ол канцлерге де, федерация министріне де бағынбайды, ... ... ... ... несие жүйесінің жоғары органы болып табылатын - ... ... (ФРЖ) ... - ... ... ... және олардың қызметі ... ... ... босатылуы мүмкін емес. Басқарушылар кеңесі конгрессо ад. дында
есеп беріп отырады.
Біздің еліміз бен шет елдердегі ... ... ... дәрежесі - экономиканың қалыпты дамуын қамтамасыз ету мақсатында
ақша-несие және валюталық тұрақтылықты сақтау міндеттеріне ... ... ... ... ... біршама тәуелсіздігінің негізгі
жағдайы бюджетке қатысты ... ... ... табылады. Мемлекеттік
қаржылар және банктік жүйелерді заңмен шектеу, яғни үкіметтің ... ... ... шек ... ... мәні бар.
Президенттің "Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі туралы" заң күші ... ... деп ... ... отырған мемлекеттік ақша-несие
саясатының және оны заңға сәйкес Қазақстан Республикасы қаржы ... ... ... ... ету мақсатында Ұлттық банк:
а) Қазақстан Республикасы Қаржы ... заем ... ... ... шарттармен қысқа мерзімді
несиелер ... осы ... ... үкімет жәрдемімен ашылған Қазақстанның халықаралық
ұйымдарда мүшелігімен байланысты жазылымдар мен басқа да төлемдерге қатысты
өзара ... ... ... ... ... ... ... береді. Осылайша Үкімет, Ұлттық банктің басқа да
клиенттері тәрізді әрбір ... ... ... ... сипатының
мерзімділігі және төлемдік шарттарына сәйкес келетін келісім ... ... ... несие бойынша нарықтық пайыздық мөлшерлемелері бар
тапсырылатын бағалы қағаздар шығарады. Оларды ... ... өтеп ... алты ... ... ... бірақ бұл мерзімді Қазақстан Республикасы
Парламент жыл аяғына дейін ұзартыуы мүмкін.
3.2 Қазақстандағы несиелік қатынастарды жетілдіру жолдары
Қазақстан ... ... мен ... ... ... 2008 жылы Қазақстанныѕ халықаралық бјсекеге қабiлеттiлiгiн жјне ... ґмiр сїру ... ... їшiн ... ... ... жағдай жасауға, экономиканыѕ ґсуiнiѕ жоәары қарқынын жјне
бағалар ... ... ... ... келiсiлген саясат
жїргiзетiн болады.
Алға қойылған мақсаттарды ... ала ... ... Їкiметi мен Қазақстан Республикасы Ўлттық Банкiнiѕ кїш-
жiгерi мыналарға бағытталатын болады:
макроэкономикалық тўрақтылықты қамтамасыз ету;
республика халқыныѕ ... ... одан јрi ... жјне јртараптандыру;
мемлекеттiк-жеке меншiк серiктестiкті дамыту;
јлемдiк экономикаға тиiмдi кiрiгу.
Осы ... ... ... ... мен Қазақстан
Республикасыныѕ жергiлiктi атқарушы органдары ... ауыл ... ... ... ... ауыл ... ... алудыѕ тиiмдi жїйесiн одан јрi дамыту жґнiндегi; ... ... баға ... сґз ... ... субъектiлерiнiѕ ґздерiнiѕ
їстем жағдайын асыра пайдаланушылығын ... жјне оныѕ ... ... ... бiр тауар нарығында їстем (монополиялық) жағдайға ие
субъектiлердiѕ баға белгiлеуiн бақылау ... ґнiм ... ... ... ... ... санын азайту жґнiндегi жўмыс
жалғасатын болады.
Қазақстан ... ... ... ... ... бўл оныѕ ... реттеушi рґлiн одан јрi арттыруға ықпал ететiн болады. ... ... ... қоса ... ... Республикасы Ўлттық
Банкiнiѕ операциялары бойынша ставкаларды реттеу ақша нарығындағы ... ... ... ... жїргiзiлетiн болады. Қазақстан
Республикасы Ўлттық Банкiнiѕ қайта қаржыландырудыѕ ресми ... ... ... їшiн ... ... Ўлттық Банкi
Басқармасындағы оныѕ деѕгейiн тоқсан сайын қарау практикасы жалғасады.
Сыйақыныѕ нарықтық ставкаларына қысқа мерзiмдi ставкалардыѕ ... ... ... ... Республикасы Ўлттық Банкi депозиттер
тарту (тґменгi шекара) жјне ... беру ... ... ... анықталатын операциялар, кґрсетiлген дјлiздiѕ шекараларын
жақындату жјне қайта қаржыландыру ставкасымен депозиттiк ставкалардыѕ ґзара
байланысы ... ... ... ықшамдауға бағытталған саясатты
жалғастыруды ниет етiп отыр. Бўл кезеѕде дјлiздiѕ тґменгi шекарасы жоғарғы
шекараныѕ (қайта ... ... ... ... ... жїйесiнiѕ шамадан тыс ґтiмдiлiгiнiѕ жјне экономикадағы
инфляциялық қысымныѕ ґсуi жағдайында ... ... ... ... ... ... ... практикаға сјйкес Қазақстан Республикасы Ўлттық Банкi
Қазақстан Республикасыныѕ Yкiметiмен жјне ... ... ... мен ... ўйымдарын реттеу жјне қадағалау агенттiгiмен (бўдан јрi -
ҚҚА) бiрлесiп, 2007 жылы ... ... ... ... жјне оған қол қояды. Қазақстанныѕ қаржы жїйесiне сенiмдi кїшейту
мақсатында қаржы ... ... есеп ... ... ... ... їшiн ... жўмыстардыѕ нјтижелерiне қолжетiмділік
қамтамасыз етiлетiн болады.
      Қаржы секторын ... ... оныѕ ... ... реттеудiѕ бағыттары мен јдiстерi Қазақстан Республикасыныѕ
қаржы ... ... ... ... ... тўжырымдамасыныѕ
негiзгi басымдықтарына сјйкес болады. Бўл бағытта экономиканыѕ ... ... ... қажеттiлiктерiн қанағаттандыратын жјне еркiн
бјсекелестiк жағдайында қаржы институттарыныѕ сапалы қызметтер ўсынатын
қаржы жїйесiнiѕ жўмыс iстеу ... ... ... ... қаржы
ўйымдары мен қаржы секторыныѕ бјсекеге қабiлеттілiгiн арттыру жґнiндегi
жўмыс жїргізiлетiн болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Несие — ... ... ... ретінде экономикалық дамудың
ажырамас элементін білдіреді. Оны барлық шаруашылық, субъектілерімен ... те, ... те, ... жеке ... да пайдаланады.
Несие қатынастарының нақты көрінісін несиенің формалары мен ... ... ... мен түрі ... бірлікте болады.
Өндірістік қатынастардың өзгеруі несиенің мазмұны мен оның ... ... ... негізгі екі формасы: коммерциялық ... ... ... ... Бұл екі несие бір-бірінен несие субъектілері, құрамы,
қарыз объектісі, динамикасы, процент мөлшері және қызмет ету аясы ... ... ... үшін келесідей ғылыми амалдар орынды.
Біріншіден бәрінен бұрын функция да несиенің мәні ... ... ... ... ... ... кезінде тағы да бір жағдайды
ескеру керек: ... ... ... ... әрбір кезеңінде барлық
функцияларымен емес, олардың біреуімен ... ... өз ... ... барлық формалары мен түрлерінің ерекше көріністерін
сипаттауы керек. Коммерциялық ... ... ... жеке ... жоқ. Функцияны несиенің формалары немесе түрлері ... ... ... ... мәні ... ... ... оның
келесі функциялары бөлініп, қайта бөлу, нақты ақшаларды ... ... ... капиталын жинақтау негізінен үш формада жүреді:
несие жүйесіне ақша салу, ... ... ... алу, ... ақша ... ... субъектілер жинақтаудың белгілі бір
формасын таңдап алады.
Несие ... ... ... байланысты жіктеледі:
- несиемен қамтамасыз етілетін ... ... ... ... шаруашылық субъектісі несиені кұрал-жабдықтар ... ... ... алуға және т.б. ... ... ... ... ... ... ... алғанда несие айырбас
категориясы ретінде жиынтық ... ... ... және тұтынуға
қолданылады;
- экономиканың салаларында колданылуына. ... ... ... ... несие деп аталады. Сонымен қатар жоғарыда айтып
кеткеніміздей, ауыл шаруашылығы несиесі, саудалық несие (коммерциялық)
түрлері болады;
- ... ... ... ... ... ... ... накты тауарды сатып алуға берілген несие жатады. Жанамалай
қамтамасыз етілген несие, мысалы, өз ақша ... аз ... ... ... ... ... ... төлеуге алған несие.
несие үшін төлем. Несие ақылы және ... ... ... ... болып
бөлінуінің себебі несиенің капитал ретінде қолданылуынан, яғни несие алушы
оны өзінен-өзі ... құн ... ... ... ... ... ... сомасын процент түріндегі өсімімен қайтаруы керек.
Сондықтан иесие ... кұн ... ... ... Қазақстан Республикасы Ўлттық Банкi
Қазақстан Республикасыныѕ Yкiметiмен жјне Қазақстан Республикасы ... мен ... ... реттеу жјне қадағалау агенттiгiмен (бўдан јрi -
ҚҚА) бiрлесiп, 2007 жылы Қаржылық ... ... ... жјне оған қол ... ... ... ... сенiмдi кїшейту
мақсатында қаржы тўрақтылығы жґнiндегi есеп ... ... ... ... їшiн ... жўмыстардыѕ нјтижелерiне қолжетiмділік
қамтамасыз етiлетiн болады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. «ҚР-дағы банктер және банктік ... ... ҚР ... ... Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — Алматы:
Экономика, 2001.
3. ... С.Б. ... ... ... — Алматы: Қазақ
университеті, 2002
4. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. - М.: ... ... ... ... дело /Под ред. ... О.И. — М.: Финансы и статистика,
1998.
6. ... и ... ... в России / Под ред. Лапиду-са М.Х. - М.,
1996.
7. Маркова О.М. и др. ... ... и их ... — М.: ... ... 1995.
8. Брокеры и регистраторы на рынке ценных бумаг. Учебное пособие. ... ... ... ... Б.З. ... — М.: Ассоциация авторов и издателей, Тандем,
Экмос, ... ... ... ... Ғ.С. ... ... ред. — ... 2001.
11. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. — М.: ... ... ... ... ... и ... отношения /Под ред.
Красавиной Л.Н. — М.: ... и ... ... Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы. — Алматы, изд. 2-е, перераб. и
доп. Қаржы-қаражат, 1997.
14. ... З.П., ... В.А. ... и ... коммерческого
банка. Пг., 1916. С.37.
15. Рид Э., Коттер Р., Гилл Э., Смит Р. Комерческие банки. М., 1983. ... ... З.П., ... В.А. ... соч. ... Банковское дело /Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и ... ... и ... ... в ... / Под ред. ... М.Х. - М.,
1996.
19. Маркова О.М. и др. Коммерческие банки и их операции. — М.: ... ... ... Брокеры и регистраторы на рынке ценных бумаг. Учебное пособие. ... ... ... Гвоздев Б.З. Факторинг. — М.: Ассоциация авторов и издателей, Тандем,
Экмос, 2000.
ҚОСЫМША А
2004 – 2006 жылдардағы қысқа және ұзақ ... ... ... түрі |2004 |2005 |2006 ... ... |370 |100% |499,5 |+35,1% |2982,4 |597% ... | | | | | | ... мерзімді |608,51 |100% |928,6 |+52,6% |2133,5 |230% ... | | | | | | ... – 2006 ... ... несие ставкаларының динамикасы
(млдр.тнг)
|Несиедің |2004 |2005 |2006 ... | | | ... ... |20,3 |20,6 |16 ... ... ... | | ... ... |14,9 |14,5 |12,5 ... тұлғалар | | | ... | | | ... ... – 2006 ... ... және ұзақ мерзімді несиелердің динамикасы
(млдр.тнг) Диаграммалық көрсеткіші
ҚОСЫМША Б
2004 – 2006 ... ... ... ... ... ... көрінісі.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Несиенің қажеттігі және несие қатынастарының пайда болуы18 бет
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
"Dala Group" компаниясының қарыз капиталын тарту саясатын талдау 60 бет
«Delta Bank» акционерлік қоғамының тәжірибесі негізінде тұтыну несиеcін ұйымдастыруды72 бет
«Казкоммерцбанк» ақ-ның несиелік процесті орындау тәжірибесіне талдау жасау36 бет
«Коммерциялық несиенің дамуы»4 бет
АҚ «Казкоммерцбанктің» экономикалық мазмұны30 бет
Ақпарат жүйесін жобалау11 бет
Ақша және несие30 бет
Ақша мен несиенің экономикалық – теориялық негізі27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь